SKKN hay chua tung co

Chính vì vậy mà tôi mạnh dạn đa đề tài “Tính nhân văn trong tranh dân gian và mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam ở trờng THCS” để tìm hiể

A/ Phần mở đầu.

I- Lý do chọn đề tài.

1- Về mặt xã hội- Văn hoá- Tinh thần

- Với con đờng kiên định Xã hội chủ nghĩa Việt Nam luôn là một trong những nớc tích cực hoà nhập cùng thế giới Sự phát triển mạnh mẽ mọi mặt của nớc ta đã chứng minh Xã hội xã hội chủ nghĩa là một lựa chọn hàng đầu của nhân dân ta Tuy nhiên kèm theo sự phát triển của xã hội là sự mất cân bằng của ngời dân trong việc phát triển và duy trì cuộc sống vật chất cũng nh tinh thần Có ngời đi đúng h-ớng nhng cũng có ngời đã chọn nhầm đờng đi cho mình nhất là giới trẻ hiện nay, phần lớn thanh niên hiện nay đang trong tình trạng chậm tiến chỉ biết ăn chơi mà quên đi nhiệm vụ của mình là phải đa đất nớc phát triển cùng các nớc trên thế giới

Nh Bác Hồ đã nói “Dân tộc Việt Nam có trở lên vẻ vang hay không, có sánh vai cùng các cờng quốc năm châu hay không một phần là nhờ công lao của các cháu”, lời của Bác căn dặn chúng ta phải phấn đấu cho sự nghiệp của Tổ quốc, cho tinh thần của dân tộc

- Trong giai đoạn hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ nh vũ bão của khoa học công nghệ cùng với sự hoà nhập của nhiều nền văn hoá phơng đông lẫn phơng tây nớc ta đã và đang đứng trớc nguy cơ bị tha hoá về văn hoá tinh thần cũng nh bị mai một đi những bản sắc truyền thống dân tộc Dới sự cờng thịnh của nền kinh tế tế thị trờng cùng với sự mở cửa của nhà nớc giao lu rộng rãi trên toàn thế giới tạo nên sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế nớc ta nhng đi kèm với nó là không ít tệ nạn xã hội, thanh niên học sinh mất dần đi những hớng đi của riêng mình mà thay vào đó

là sự suy đồi về đạo đức, là sự tha hoá về tâm hồn Chính vì vậy mà vấn đề cấp bách ngày nay là làm thế nào để cho ngời Việt hiểu hơn về sử Việt để cho những bản sắc tinh thần cao đẹp của dân tộc ta luôn luôn trờng tồn cùng dân tộc ta

- Từ những năm 2000 trở về trớc học sinh, thanh niên còn làm quen với nhiều hình thức hoạt động dân gian nhng ngày này thì khác, giới trẻ chỉ biết chát, chơi Game mà quên đi những giá trị đích thực của nền văn hoá dân gian tinh thần ng… -

ời Việt Điều đó cho ta thấy đời sống tinh thần ngời Việt hiện nay nhất là giới trẻ

đang bị suy giảm nhiều giá trị, vì thế chúng ta cần làm tốt hơn nữa công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho một bộ phận thanh niên Việt Nam, học sinh ngày nay

ngay từ lúc còn nhỏ để các em trở lên sống đúng với bản chất con ngời Việt Nam với những truyền thống cao đẹp của dân tộc ta.

2- Về mặt giáo dục

- Với khía cạnh giáo dục hiện nay chúng ta có thể thấy sự thay đổi một cách toàn diện cả về mặt nội dung lẫn hình thức tạo ra sự thay đổi về chất lợng giáo dục một cách rõ rệt Từ chỗ giáo viên làm trung tâm thì hiện nay học sinh làm trung tâm của hoạt động dạy và học, từ chỗ học sinh thụ động tiếp nhận kiến thức thì hiện nay học sinh lại tích cực sáng tạo trong việc tiếp nhận kiến thức Qua đây ta có thể thấy sự đầu t về mặt kiến thức cho học sinh là chủ yếu và vô cùng quan trọng

- Tuy nhiên trong bộ môn Mĩ thuật hiện nay ở phổ thông hiện nay cha đợc sự quan tâm đúng mức vì vậy mà sự ảnh hởng về mục tiêu giáo dục cho học sinh trong môn Mĩ thuật cha đợc rộng rãi và toàn diện Sự nhận thức của học sinh ngày nay còn nhiều hạn chế khi tìm hiểu về những bản sắc truyền thống cao đẹ của dân tộc

ta Vì thế mà chúng ta nhất thiết phải giáo dục đạo đức cho học sinh ngay từ khi các em còn nhỏ

- Khi công tác trong ngành qua nhiều lần tìm hiểu về nhận thức về đạo đức của học sinh tôi thấy phần lớn học sinh đề cảm nhận về tinh thần dân tộc, đạo đức con ngời thông qua Văn học, Lịch sử chứ cha thực sự cảm nhận chúng qua những môn học khác Chính vì vậy mà tôi mạnh dạn đa đề tài “Tính nhân văn trong tranh dân

gian và mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam ở trờng THCS” để tìm hiểu kĩ hơn về sự giáo dục đạo đức cho học

sinh trong bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam

II- Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Phân tích tính nhân văn trong tranh dân gian Việt Nam và việc giáo dục đạo

đức cho học sinh Tiểu học thông qua bài tranh dân gian Việt Nam

- Nêu ra thách thức và phơng hớng giải quyết những khó khăn và thuận lợi mà việc giáo dục đạo đức cho học sinh THCS ở tranh dân gian Việt Nam

- Đánh giá tình hình giáo dục đạo đức cho học sinh THCS hiện nay thông qua

bộ môn Mĩ thuật mà cụ thể là bài tranh dân gian Việt Nam

- Đa ra một số phơng hớng và giải pháp nhằm thúc đẩy công tác giáo dục đạo

đức cho học sinh tiểu học hiện nay với bộ môn Mĩ thuật

III- Phơng pháp nghiên cứu của đề tài.

Để thực hiện mục đích nghiên cứu của đề tài tôi đã sử dụng một số phơng pháp nghiên cứu khoa học nh:

IV- Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tợng nghiên cứu của đề tài:

+ Tính nhân văn trong tranh dân gian Việt Nam+ Mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh qua bài tranh dân gian Việt Nam ở Tiểu học

- Phạm vi nghiên cứu của để tài:

+ Tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, Làng Sình…+ Mức độ giáo dục đạo đức của học sinh THCS

V- Những dự kiến đóng góp của đề tài

- Giáo dục tốt hơn nữa về mặt đạo đức cho học sinh ngay cả trong bài dạy môn

B/ Phần nội dung.

I- những vấn đề chung

1 Những quan niệm về đạo đức

1.1- Quan niệm của Khổng Tử về “Nhân”

- Trong Luận ngữ của Khổng Tử có nhắc đến “Nhân” là một trong những khái niệm có nhiều sự đánh giá rất khác nhau Có ngời cho “Nhân” là nội dung cơ bản của Luận ngữ và là t tởng chủ đạo của Khổng Tử Có ngời lại cho rằng “Lễ” mới là nội dung cơ bản của tác phẩm và có ngời coi “Nhân” và “Lễ” đều là nội dung cơ bản của tác phẩm Nhng với đề tài này tôi lại thấy quan niệm coi “Nhân” là nội dung cơ bản nhất của Luận ngữ, là t tởng chủ đạo của Khổng Tử- đó là quan niệm chính xác, đúng đắn Quan niệm này không phải đồng ý với ý nghĩa là khái niệm

“Nhân” đợc nhắc đến nhiều lần trong tác phẩm, mà chính là vì xuất phát từ hiện thực lịc sử của Trung Quốc lúc bấy giờ Đứng trớc tình hình xã hội đầy phức tạp, các kẻ sĩ muốn dùng đạo của mình để cải tạo xã hội và Khổng Tử cũng không ngoại lệ Suốt cuộc đời mình ông luôn quan tâm đến vấn đề này Ông nói "Ta 15 năm tuổi để chớ vào việc học (đạo), 30 tuổi biết tự lập (tức khắc kỷ phục lễ, cứ theo điều

lễ mà làm), 40 tuổi khụng nghi hoặc nữa (tức cú trớ đức nờn hiểu rừ ba đức nhõn, nghĩa, lễ), 50 tuổi biết mệnh trời (biết được việc nào sức người làm được, việc nào khụng làm được), 60 tuổi đó biết theo mệnh trời, 70 tuổi theo lũng muốn của mỡnh mà khụng vượt ra ngoài khuụn khổ đạo lý". Với một con ngời suốt đời “học không chán, dạy không

biết mỏi, lúc nào cũng chỉ muốn đem cái đạo của mình đem giúp đời ổn định thì đó phải có lòng nhân rộng lớn

- Nh vậy, trong quan niệm của Khổng Tử “Nhân” không chỉ là “yêu ngời”,

“th-ơng ngời” mà còn là đức hoàn thiện của con ngời, và do vậy “Nhân” chính là đạo làm ngời, sống với mình và sống với ngời, đức nhân là cái bền vẵng của núi sông Với ông, nếu thịnh đức của trời- đất là sinh thành, bắt nguồn từ đạo trung hoà , trung dung thì cái gốc của đạo lí con ngời là “trung thứ” và đạo đức, luân lí con ng-

ời là “Nhân”, ngời có đạo nhân là bậc quân tử, nớc có đạo nhân thì bền vững nh núi sông Tuy nhiên, trong thời kì Xuân Thu- Chiến Quốc đã có nhiều học thuyết phê phán chữ “Nhân” của Khổng Tử Có ngời cho đó là giả dối, là nói suông Thế

nhng không phải vì thế mà t tởng Nhân của ông không đi vào lòng ng“ ” ời, gây cho

họ biết bao xúc động và làm cơ sở cho hành động nhân đạo của họ Thực tế cho chúng ta thấy : "Từ đời Hỏn trở đi, suốt trờn hai nghỡn năm đạo Khổng được độc tụn,

Vua Chúa đời nào cũng ráng áp dụng nó, mặc dầu không đúng Nó thực tế hơn đạo Mặc, đạo Lão, nhân bản hơn thuyết của Pháp gia".

1.2- Quan niÖm cña Hå ChÝ Minh

- “Đạo đức” hai từ đó rất quen thuộc với tất cả mọi người, định nghĩa một cách bài bản thì đạo đức vốn là một hình thái ý thức xã hội Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành

vi và cách ứng xử trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội nhằm bảo đảm quan hệ lợi ích của cá nhân và cộng đồng xã hội Đạo đức nảy sinh do nhu cầu xã hội, phản ánh tồn tại xã hội và hình thức biểu hiện là nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội mà những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực này định hướng, đánh giá, điều chỉnh hành vi của con người cho phù hợp với yêu cầu của xã hội nhất định, góp phần bảo vệ kỷ cương xã hội Bất cứ một chế độ xã hội nào cũng đặt ra việc điều chỉnh hành vi con người cho phù hợp với yêu cầu của xã hội, đạo đức được xem là tiến bộ khi nó phản ánh xu hướng tiến bộ của xã hội mà ở đó con người làm trung tâm của vũ trụ

- Ngay từ khi trở thành một lãnh tụ chính trị, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho cán bộ và nhân dân Người rất hay dùng thơ ca và dùng ngôn từ với nhiều hình ảnh cũng như dùng những khái niệm quen thuộc để diễn đạt

ý mình ,với dụng ý giúp cán bộ và nhân dân dễ dàng hiểu, dễ dàng tiếp nhận, dễ dàng làm theo, tuy nhiên những điều người diễn đạt rất giản dị đó lại chứa một nôi dung rất sâu sắc, càng nghĩ kỹ càng thấy thấm thía về sự thâm thúy nhiều khi làm chúng ta ngạc nhiên Bài thơ sau đây là một bài thơ như vậy Nói về những phẩm chất đạo đức mà cần phải có của một con người từ xưa tới nay, Hồ Chí Minh đã từng viết :

“Trời có bốn mùa Xuân -Hạ -Thu -Đông Đất có bốn phương Đông - Tây - Nam - Bắc Người có bốn đức: Cần - Kiệm - Liêm - Chính Thiếu một mùa không thành trời

Thiếu một phương không thành đất Thiếu một đức thì không thành người.”

- Bác Hå quan niệm trời có 4 mùa Xuân- Hạ- Thu- Đông tuần hòan cố hữu, Đông-Tây- Nam- Bắc là các phương cố hữu của đất, còn Cần- Kiệm- Liêm- Chính theo Hồ Chí Minh phải được coi là thuộc tính cố hữu của con người Hồ Chí Minh đặt con người giữa hai tầng Trời và Đất Con người được tạo hóa hình thành giữa

Trời và Đất, con người là tinh hoa của tạo hóa, của Trời và Đất ,theo Hồ Chí Minh, tinh hoa này có bốn thuộc tính Cần –Kiệm- Liêm –Chính Bốn thuộc đức đó

rất cơ bản và không thể thiếu hụt bất cứ một con người

* Một khía cạnh khác cần phải thấy, đó là Hồ chí Minh diễn đạt bốn đức CẦN –KIỆM –LIÊM –CHÍNH trong một mối quan hệ rất chặt chẽ, rất gắn bó với nhau.Câu kết thúc của bài thơ như một kết luận chắc nịch:“ thiếu một đức không thành người” Ta vận dụng những giải thích của Hồ Chí Minh từng đức tính và về mối quan hệ của bốn đức tính ấy trong phẩm chất đạo đức của con người :

Cần: Hồ Chí Minh từng giải thích là “siêng năng, chăm chỉ, cố gắng, dẻo dai… Kiệm là gì? Kiệm có quan hệ gì với các đức tính khác? Bác giải thích Kiệm tức là

tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của của nhân dân, đất nước

và của bản thân mình “tiết kiệm là không xa xí, không hoang phí bừa bãi”

Liêm là gì ?Liêm có quan hệ gì với các đức tính khác? Hồ Chí Minh giải thích

“Liêm là trong sạch, không tham lam …

Chính là gì? Hồ chí Minh giải thích chính “nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn,

đứng đắn … Cần kiệm, liêm là gốc rễ của chính Nhưng một cây cần có gốc rễ lại cần có nhành lá, hoa, quả, mới là cây hòan tòan Một người phải cần, kiệm, liêm, nhưng còn phải có thêm đức tính chính nữa mới là hoàn toàn”

Hồ Chí Minh- Người chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa bốn đức Cần –Kiệm –Liêm –Chính trong sự hình thành nhân cách hòan chỉnh của con người Bốn đức đó giúp con người đi cùng với quy luật chung của sự tiến hóa nhân loại.Cần –Kiệm –Liêm –Chính không phải là điều mới mẻ trong nền văn hóa Việt nam, song qua cách diễn đạt của Hồ Chí Minh ở bài thơ này, chúng ta càng hiểu sâu sắc hơn những phẩm chất đạo đức giản dị mà quý giá mà Hồ chí Minh muốn nói tới, hiểu như vậy để góp phần xây dựng và bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức con người ngày càng hoàn thiện hơn, tốt đẹp hơn trong mỗi người chúng ta và qua đó

mà cú trỏch nhiệm hơn trong việc giỏo dục những phẩm chất đạo đức cho thế hệ tương lai của đất nước.

1.3- Khoa học nhân văn

- Khoa học nhõn văn là những bộ mụn khoa học cú mục đớch nghiờn cứu, khỏm phỏ những giỏ trị trong đời sống vật chất, đời sống tinh thần, tớn ngưỡng, tỡnh cảm của con người suốt quỏ trỡnh lịch sử nhõn loại

- Những giỏ trị ấy được xem là nhõn văn vỡ nú do chớnh con người tạo ra, vừa

cú tớnh thiết thõn, vừa cú tớnh phổ quỏt, đồng thời, với nú nhà khoa học đỏnh giỏ được năng lực con người, mức độ tiến bộ, tiến húa của loài người qua chiều dài thời gian và chiều rộng khụng gian

1.4- Tính nhân văn trong tranh dân gian Việt Nam

- Từ những năm trớc Công nguyên con ngời đã có những hình vi, những hành

động mô tả đời sống tâm linh nhằm xua đuổi tà ma mang đến cho con ngời cuộc sống ấm no Sau này khi cuộc sống phát triển hơn thì con ngời đã dùng một cách khác ít mê tín hơn là “bùa” hay thầy cúng mà thay vào đó là ta thấy những bức tranh dân gian mang tính giáo dục cao hơn mà cũng mang sự an lành, hạnh phúc cho con ngời

- Tranh dân gian Việt Nam đợc chia ra làm nhiều thể loại: Tranh chúc tụng, tranh tôn giáo thờ cúng, tranh sinh hoạt xã hội, tranh cảnh vật, tranh châm biếm đả kích, tranh tuyên truyền cổ động Mỗi loại tranh đợc sử dụng vào một mục đích khác nhau nhng chung quy lại là mục đích ngời dùng là mong có một điều già đó anh lành, hạnh phúc khi treo tranh dân gian này

- Tính nhân văn trong tranh dân gian Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc cầu phúc cho con ngời mà nó còn khuyên răn con ngời hớng thiện, đa ra những hành

động đúng và những hành động cha đúng để co con ngời lựa chọn Tính nhân văn thể hiện cao độ ở mức độ tạo ra sự đối lập giữa con ngời với nhau, quan đây tạo cảm nhận riêng cho từng ngời

- Không chỉ hình ảnh biết nói mà với tranh dân gian Việt Nam màu sắc, bố cục

và đờng nét cũng mang tính nhân văn rất cao, những màu dân tộc kết hợp với đờng nét mộc mạc trắc khoẻ với kiểu bố cục đặc biệt đã tạo nên hiệu ứng chi chí bức tranh và mang tính giáo dục rất cao

2 Tính tất yếu phải giáo dục đạo đức cho học sinh

Trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh ngày nay trong bộ môn Mĩ thuật còn rất nhiều vấn đề cần đề cập tới mà chúng ta cần phải giải quyết để mang lại những hiệu quả cao nhất của việc hình thành và bồi dỡng những nhân cách hoàn chỉnh của các em Qua một thời gian tìm hiểu thực tế tôi mạnh dạn đa ra đây một vài vấn đề cần giải quyết:

2.1- Vấn đề bồi dỡng những kiến thức kĩ năng cần thiết cho giáo viên trong quá trình giảng dạy cho học sinh

2.2- Hiện nay bộ môn Mĩ thuật vẫn cha đợc coi trọng đúng mức nên việc đầu t cả về thời gian lẫn vật chất cho bộ môn còn hạn chế Chính vì vậy mà hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh còn cha cao

2.3- Cơ sở hạ tầng, đồ dùng còn cha đáp ứng đợc nhu cầu của việc dạy và học của giáo viên và học sinh

2.4- Do một bộ phận giáo viên còn chậm đổi mới nên sự tiếp thu và truyền đạt những tinh hoa của bộ môn còn nhiều lúng túng và hạn chế

2.5- Sự chênh lệch về phơng thức, cách thức dạy môn Mĩ thuật giữa thành thị và nông thôn có sự khác nhau tạo ra khoảng cách giữa học sinh của các vùng miền.2.6- Tầm quan trọng trong việc giáo dục đạo đức của môn Mĩ thuật còn cha đợc chú ý Một phần vì bỏ quên còn phần khác là do sự không chú ý của cả giáo viên lẫn quản lí trong giáo dục hiện nay

Qua đây ta thấy việc giáo dục đạo đức cho học sinh là một tất yếu cần lu ý và triển khai rộng rãi trong bộ môn Mĩ thuật và cụ thể là thông qua bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam

3 ý nghĩa thực tiễn của giáo dục đạo đức cho học sinh môn Mĩ thuật trong bài tranh dân gian Việt Nam

Làm tốt công tác giáo dục đạo đức học sinh thông qua môn Mĩ thuật nói chung

và với bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam nói riêng sẽ có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn cụ thể:

3.1- Nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh về đức- trí- thể- mĩ, qua

đây nhằm bồi dỡng và phát triển nhân tài cho quê hơng đất nớc

3.2- Thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của công tác giáo dục đạo đức học sinh qua môn học Mĩ thuật đồng thời nâng cao những giá trị về mặt đạo đức cho xã hội

ở những bộ phận thanh niên ngày nay

3.3- Tạo điều kiện thực hiện các mục tiêu giáo dục, xã hội, ổn định chính trị,

đảm bảo an ninh quốc phòng lâu dài cho đất nớc

4 Nội dung của quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài tranh dân gian Việt Nam bộ môn Mĩ thuật

4.1- Xây dựng mục tiêu giáo dục đạo đức rõ ràng ở các phân môn Mĩ thuật và

đặc biệt quan tâm đến mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài tranh dân gian Việt Nam

4.2- Thay đổi và tích cực đổi mới công tác quản lí trong giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và tầm quan trọng của bộ môn Mĩ thuật trong các môn học hiện nay ở trờng phổ thông

4.3- Đẩy mạnh công tác phát huy tinh thần tích cực tự học, tự bồi dỡng của cả giáo viên lẫn học sinh Cần quan tâm nhiều hơn nữa đến chất lợng đội ngũ hơn là hình thức

4.4- Đổi mới phơng pháp giáo dục học sinh lấy học sinh làm trung tâm phát huy tính tích cực của học sinh dới sự hớng dẫn của giáo viên:

5 Yêu cầu của việc giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam trong môn Mĩ thuật

5.1- Phải tạo ra một cơ cấu quản lí, lãnh đạo hợp lí và có hiệu quả trong giáo dục hiện đại ngày nay

5.2- Đảm bảo sự ổn định đồng đều về chất lợng học sinh môn năng khiếu, tạo ra

sự phát triển cân đối- chú ý tới phát triển của từng đối tợng học sinh

5.3- Thúc đẩy sự bồi dỡng và tự bồi dỡng của giáo viên và học sinh trong sự giáo dục đạo đức của chính giáo viên và học sinh Phát triển và hoàn thiện “Tính ngời” của từng học sinh qua đây tạo sự thay đổi về chất trong bản tính của mỗi con ngời

5.4- Phải đảm bảo triển khai thành công quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh

từ bài thờng thức tranh dân gian Việt Nam

5.5- Gắn sự giáo dục đạo đức học sinh với giáo dục kiến thức cho học sinh từ thực tiễn bài học, đảm bảo s cân bằng về mặt học lực lẫn đạo đức của các đối tợng học sinh

5.6- Có sự phân công hợp lí các đối tợng học sinh trong lớp học để đảm bảo kiến thức phù hợp

5.7- Tăng cờng giáo dục đạo đức học sinh kết hợp với tiềm lực sẵn có ở mỗi học sinh và dựa trên năng lực của giáo viên kết hợp với mức độ truyền cảm của bài học nhằm đạt hiệu quả giáo dục cao nhất

ii- Thực trạng sự hiểu biết về tính nhân văn trong tranh dân gian việt nam và giáo dục đạo đức cho học sinh trong bài thờng thức tranh dân gian việt Nam.

1 Đặc điểm tính nhân văn

Đặt vào trong mỗi một xã hội, một thiết chế thì tính nhân văn sẽ có sự thay đổi nhất định và con ngời khi đó trong xã hội đó là có cách hiểu nhất định về tính nhân văn:

1.1- Tính nhân văn trong một số hình thái xã hội:

- Xã hội nguyên thuỷ thì tính nhân văn thể hiện ở khía cạnh con ngời đơn giản

và rất tự nhiên Con ngời sống cha phân chi giai cấp, sống bầy đàn chia sẻ cho nhau những gì mình có Chính vì sự cha phân chia giai cấp xã hội nên tính nhân văn giai

đoạn này mờ nhạt và cha thể hiện rõ nét

- Chuyển sang xã hội Chiếm nô thì lại có sự khác biệt cơ bản Xã hội lúc này đã phân chia giai cấp và bắt đầu có sự bóc lột lẫn nhau, con ngời sống và bao bọc nhau theo giai cấp Chính vì vậy mà ở xã hội Chiếm nô tính nhân văn chỉ thể hiện đi kèm giai cấp trong xã hội

- Sang xã hội Phong kiến thì tính nhân văn thể hiện ở sự trung với vua, một lòng vì đất nớc và quyền lợi của giai cấp thống trị “Vua bắt bề tôi chết bề tôi không thể không chết” Chính vì vậy mà con ngời xã hội phong kiến luôn luôn bị gò bó trong những luật lệ phong kiến.

- Sự khác biệt cơ bản nhất đợc thể hiện trong hai thiết chế là T bản và Chủ nghĩa xã hội Trong giai cấp t bản có thể nói tính nhân văn tồn tại rất ít và khi nó tồn tại thì nó luôn đi kèm với quyền lợi riêng biệt, nó không thể trở thành một hệ thống, một tryền thống đại diện cho dân tộc

- Với hình thái Xã hội chủ nghĩa thì tính nhân văn lại là một hệ thống xuyên suốt những chặng đờng lịch sử của một quốc gia, một dân tộc Và đỉnh cao của tính nhân văn chí là ở xã hội xã hội chủ nghĩa, chỉ có ở đây con ngời mới thể hiện hết những gì thuộc về tiềm thức của con ngời, thuộc về thế giới tinh thần của con ngời

Và cũng chỉ ở đây mới có đa dạng hoá các loại hình nghệ thuật, đời sống thể hiện bản sắc nhân văn của cả một dân tộc, một đất nớc

1.2- Đặc điểm nổi bật của tính nhân văn trong tranh dân gian Việt Nam.

- Cũng có một vài học giả của Pháp nói tranh dân gian Việt Nam là loại tranh có nguồn gốc từ Trung Quốc, song điều đó là hoàn toàn sai lầm Tranh dân gian Việt Nam mang bản sắc rất riêng của con ngời Việt Nam, nó thể hiện một cách rõ nét bản sắc, truyền thống dân tộc ta, con ngời ta Từ thực tế đã chứng minh tranh dân gian Việt Nam không phải có nguồn gốc từ Trung Quốc mà nó đợc cha ông ta sáng tạo ra ngay từ những giai đoạn đầu tiên của lịch sử nớc Việt, tranh dân gian Việt Nam tồn tại song song và cùng phát triển với cùng sự phát triển của nghệ thuật dân gian Trung Quốc

- Tranh dân gian Việt Nam thể hiện tinh thần ham học con ngời Việt Nam và ý chí vơn lên trong gian khó nhng vẫn lạc quan yêu đời Thể hiện tinh thần đoàn kết cùng nhau tiến bộ, tất cả vì công cuộc chung của tập thể

- Thể hiện tinh thần quyết thắng quật cờng của cha ông ta trong sự nghiệp đấu tranh bảo vệ tổ quốc cũng nh xây dựng đất nớc Luôn luôn giữ gìn và phát huy mạnh mẽ những tinh hoa, truyền thống cao đẹp của dân tộc ta trải qua hàng mấy ngàn năm lịch sử

- Phát huy mạnh mẽ việc giáo dục con ngời tích đức làm việc thiện với tinh thần ngời Việt: “Lá lành đùm lá rách, lá rách ít đùm lá rách nhiều” Qua đó con ngời tự

bồi dỡng lòng thơng ngời của bản thân cũng nh làm gơng cho những thế hệ sau noi theo Thông qua những hình ảnh tranh minh hoạ không phải là mê tín dị đoan mà

đó là những hình ảnh cầu mong an lành giáo dục con ngời luôn biết làm việc thiện

- Với những hình ảnh châm biếm đả kích tranh dân gian Việt Nam nhắc nhở con ngời sống phải biết có lòng thơng ngời, phải biết việc làm nào là đúng và việc làm nào là sai Qua đó khắc phục những những sai điểm của bản thân cũng nh cùng nhau khắc phục khuyết điểm của tập thể nơi mình sinh hoạt

- Ngoài ra từ những tranh vẽ về cảnh vật giúp cho ngời xem liên tởng đến sự phong phú, hùng tráng và vẻ đẹp mộng mơ của nớc Việt Ca ngợi cảnh đẹp Việt Nam, con ngời Việt Nam, thiên nhiên Việt Nam đã làm nên những chặng đờng lịch

2 Sự truyền tải tính nhân văn của các thể loại tranh dân gian Việt Nam trong giáo dục đạo đức cho học sinh.

Để hiểu rõ hơn về tính nhân văn và ảnh hởng của nó tới việc giáo dục đạo

đức cho học sinh chúng ta đi tìm hiểu cụ thể một số thể loại tranh dân gian Việt Nam nh:

2.1- Tranh chúc tụng

- Phong tục cổ truyền của ngời Việt Nam không thể thiếu ngày Tết, chẳng biết

từ bao giờ ngời Việt Nam cứ vào đầu mùa xuân là lại rộn ràng tổ chức đón Tết cổ truyền với thật nhiều cái mới và tiễn đa những cái cũ đã qua Với ngời Việt Nam dù trong cuộc sống có thế nào thì ngày Tết đến ngời ta cũng tha thứ tất cả cho nhau để mong một cái Tết thật anh lành và tràn ngập niềm vui Và một phong tục cũng từ rất lâu là cứ Tết đến là ngời dân dù là già hay trẻ, dù là giàu hay nghèo thì nhà ai

cũng phải có một vài bức tranh treo Tết Có ngời chơi tranh chữ nhng cũng có ngời chơi tranh dân gian Nh nhà thơ Vũ Đình Liên đã từng đã miêu tả cảnh nhộn nhịp mọi ngời đi chơi xuân nhng không quên mang về nhà một bức tranh an lành để cầu mong sự ấm êm, hạnh phúc cho gia đình:

Mỗi năm hoa đào nởLại thấy ông đồ giàBày mực tàu giấy đỏBên phố đông ngời quaBao nhiêu ngời thuê viếtTấm tắc ngợi khen tài Hoa tay thảo những nét

Nh phợng múa rồng bay

(Ông đồ- Vũ Đình Liên)

- Nhà nào cũng vậy trớc cửa nhà đều treo bức “Gà Đại cát” với sự mong muốn xua đuổi đi tà ma Con gà trống thể hiện những đức tính mạnh mẽ của ngời đàn ông nh: “văn, võ, dũng, nhân, tín” đó là những đức tính rất cần cho một con ngời mang phẩm chất cao đẹp, giàu lòng nhân ái biết vì mình vì ngời khác

Tranh Gà Đại Cát - tranh dân gian Đông Hồ

Với bức “Gà đàn” thì lại mô tả sự đùm bọc che chở lẫn nhau chống lại mọi bạo lực xung quanh, đề cao tình mẫu tử

Tranh Gà đàn - tranh dân gian Đông Hồ

- Với tranh “Lợn đàn” ta lại thấy sự ấm no, đầy đủ và hạnh phúc của gia đình, xã hội Hình tợng chú lợn bụ bẫm, tốt giống là sự tợng trng cho những thế hệ trẻ khoẻ mạnh, học giỏi, mau việc và đầy đặn Không gì quý bằng câu chúc tụng lẫn nhau của mọi ngời với nhau khi độ xuân về mong cho nhau đợc mọi điều nh ý và sau đó mới là bản thân mình Điều này giúp giáo dục cho học sinh hiểu mình phải luôn phấn đấu học tập, rèn luyện bản thân và đặc biệt phải luôn có lòng vị tha với mọi ngời

Tranh Lợn đàn - tranh dân gian Đông Hồ

- Với tranh “Vinh hoa”, “Phú quý” thì sao? Sự mong mỏi cho con mình trở nên thành đạt là một điều rất tự nhiên Với tranh dân gian hình ảnh hai em bé trai, bé gái đã mô phỏng ớc mơ này của ngời làm cha làm mẹ

Tranh Vinh Hoa - Phú Quý tranh dân gian Đông HồKhông chỉ có vậy tranh còn nêu ra sự bình đẳng giữa nam và nữ, dù là nam hay nữ thì cũng đều là chủ nhân tơng lai của đất nớc, đây là một t tởng rất mới trong xã hội ngày trớc và cho đến bây giờ thì t tởng này vẫn là rất phù hợp Qua đây giáo dục học sinh phải biết sự bình đẳng giữa mọi ngời, không có sự phân biệt, kì thị lẫn nhau Đó là một đức tính rất cần thiết cho con ngời xã hội chủ nghĩa ngày nay

- Với thể loại tranh chúc tụng giáo viên truyền đạt đến học sinh những mong muốn của những ngời làm cha mẹ mong cho gia đình ấm êm, hạnh phúc

và con cái thành đạt trong cuộc sống Thông qua hình ảnh và t tởng trong tranh dân gian giáo viên truyền đạt đến cho học sinh những đức tính cao đẹp nh: văn, võ, dũng, nhân, tín; tinh thần thơng ngời nh thể thơng thân; bình

đẳng trong xã hội, giúp nhau cùng tiến bộ Từ đây hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh

2.2- Tranh tôn giáo thờ cúng

- Với thể loại tranh tôn giáo thờ cúng nhiều ngời cho rằng thể loại tranh này không mang tính nhân văn mà nó lại mang theo mình sự mê tín dị đoan Thực tế thì không phải nh vậy, tranh dân gian có phải là mê tín dị đoan hay không nó hoàn toàn lệ thuộc vào ngời sử dụng nó có mục đích là gì Vấn đề nào cũng có hai mặt,

nếu coi nó là tốt thì là tốt còn nếu ghép nó vào xấu thì chắc chắn nó sẽ là xấu Chính vì vậy để xét đến tính nhân văn trong tranh dân gian và mục tiêu giáo dục

đạo đức cho học sinh thông qua tranh dân gian chúng ta cần xét đến những mặt tích cực của thể loại tranh này

- Tranh tôn giáo thờ cúng cũng thờng đợc treo vào dịp lễ tết hoặc hội hè ở một nơi nào đó hay gia đình nào đó Với điều này chứng tỏ rằng tranh tôn giáo thờ cúng mang đến cho ngời sử dụng nó sự an tâm về t tởng và sự an lành trong cuộc sống, với nó ta thấy sự lành của tranh tôn giáo thờ cúng

Tranh tôn giáo thờ cúng đợc treo với mục đích cầu mong sự an lành, tránh tai

-ơng, cầu phúc nh tranh: Ngũ Hổ, Bạch Hổ, Táo quân, Thánh Mẫu thợng ngàn, Thiện- ác Điều này không có gì sai, một việc làm vô hại mà lại đem đến sự thanh thản cho tâm hồn thì đó là một điều rất nhân văn Con ngời phải đợc giải thoát cả về tâm hồn lẫn đời sống vật chất mới làm đợc những chuyện vì mọi ngời, vì mình giúp cho con ngời ngày càng gần nhau hơn Với tranh dân gian Việt Nam những nghệ nhân sáng tác tranh đều mong muốn giải đi những tai ơng cho ngời sử dụng chúng, vậy thì tranh dân gian Việt Nam rất nhân văn và không phải mê tín dị

đoan Đây là một điều mà mỗi chúng đều phải thừa nhận và học hỏi điều này từ chính những thế hệ đi trớc giờ để lại cho chúng ta thông qua hình tợng cụ thể

Ngũ Hổ - tranh dân gian Hàng Trống

- Vì vậy mà vấn đề đặt ra ở đây chính là làm sao truyền đạt đợc tính nhân văn của thể loại tranh tôn giáo thờ cúng cho việc giáo dục đạo đức cho học sinh Ngời