Bài 12. Thành ngữ

Lên thác cao xuống ghềnh sâu.Không thể thêm bớt từ ngữ.. Nêu nghĩa của cụm từ lên thác xuống ghềnh?... Đứng núi này trông núi nọTìm những biến thể của các thành ngữ sau :  Đứng núi này

Kiểm tra bài cũ:

1 Thế nào là từ đồng âm?

2 Hãy đặt một câu với cặp từ

đồng âm sau đây:

đậu (động từ) - đậu (danh từ).

nhắm – mở

 Mắt nhắm mắt mở.

Khóc – cười

 Kẻ khóc người cười.

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay



Lên núi xuống ghềnh.

Lên núi xuống rừng.

Leo thác lội ghềnh.

Không thể thay thế bằng từ khác.

Thay thế một vài từ trong cụm từ bằng từ khác.

Lên trên thác xuống dưới ghềnh Lên thác cao xuống ghềnh sâu.

Không thể thêm bớt từ ngữ.

Thêm một vài từ ngữ khác vào cụm

từ.

Lên ghềnh xuống thác.

Lên xuống ghềnh thác.

Không thể hoán đổi vị trí các từ.

Thay đổi vị trí các từ trong cụm từ.

Nêu nghĩa của cụm từ lên thác xuống ghềnh?

Đứng núi này trông núi nọ

Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :

 Đứng núi này trông núi khác

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng vẫn có thể có

những biến đổi nhất định.

 Lưu ý:

 Đứng núi này trông núi kia

Nước đổ lá khoai  Nước đổ lá môn

 Nước đổ đầu vịt

Lòng lang dạ thú  Lòng lang dạ sói

Nghĩa 1 hiểu bắt nguồn từ đâu? Nghĩa 2 được hiểu thông qua phép tu từ nào?

Tại sao lại nói Em hiểu nhanh như chớp nhanh như chớp?

có nghĩa là gì?

So sánh

Châu Á

Châu Đại Dương

Châu Phi

Châu Mĩ

Dương Đại Tây Dương

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

 Khắp thế giới có năm châu lục và bốn đại dương (biển).

Nghĩa

của

thành ngữ

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ, so sánh)

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

1.Tham sống sợ chết

2.Ếch ngồi đáy giếng

3.Lòng lang dạ thú 6. Mẹ goá, con côi

4.Lên thác xuống ghềnh

5.Mưa to, gió lớn

Hiểu theo nghĩa đen Hiểu theo nghĩa chuyển

Hãy giải thích nghĩa của thành ngữ Khẩu phật tâm xà ?

Muốn hiểu nghĩa của thành ngữ

Hán Việt ta phải làm thế nào?

=> Muốn hiểu nghĩa của thành ngữ Hán Việt thì phải hiểu từng yếu tố Hán Việt trong thành ngữ

b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên.

Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:

Vị ngữ Chủ ngữ

Phụ ngữ

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ , vị ngữ trong câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, …

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

(Hồ Xuân Hương)

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa, tối đèn

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh

bấy nay.

Nước non lận đận một mình Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều

nguy hiểm bấy nay.

Câu hỏi thảo luận Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu

trên?

2 Nhận xét:

Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng,

tính biểu cảm cao.

Nước mắt cá sấu

 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.

Ăn cháo đá bát.

 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.

Tay bồng tay bế

Bế hai đứa bé sàn sàn tuổi nhau (nghĩa đen)

 Lòng tham không có giới hạn, ngày càng quá đáng

được

đòi

=> Nói về những kẻ vô trách nhiệm trước

những việc làm của mình

ĐEM CON BỎ CHƠ

 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn , thuận lợi,

mẹ con đều khoẻ mạnh.

tròn

vuông

Bài tập 1

 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.

 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.

( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )

a Sơn hào hải vị:

Nem công chả phượng:

b Khoẻ như voi:

Tứ cố vô thân:

 Rất khoẻ.

 Mồ côi, không anh em họ hàng thân thích, nghèo khổ.

c Da mồi tóc sương:  Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.

Kể vắn tắt các truyền thuyết

và ngụ ngôn tương ứng để

thấy rõ lai lịch của các thành ngữ: Con Rồng cháu Tiên , Ếch ngồi đấy giếng , Thầy bói xem voi

Bài tập 2

Ếch ngồi đáy giếng

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

-Máu chảy … mềm

mềm ruột

Bài tập 3

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương

Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương

Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

2. Bách niên giai lão từng mong

Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

- Học thuộc phần ghi nhớ, xem kĩ bài giảng.

- Sưu tầm tiếp các thành ngữ theo yêu cầu bài tập 4- SGK/ 145.

- Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn biểu cảm

về tác phẩm văn học” SGK/ 146.

+ Đọc trước phần tìm hiểu.

+ Trả lời các câu hỏi của phần tìm hiểu.

+ Học thuộc lại các bài thơ: Tĩnh dạ tứ,

Hồi hương ngẫu thư, Cảnh khuya, Rằm tháng

giêng  nắm nội dung và nghệ thuật từng

bài.

Chân thành cảm ơn quý thầy cô đã về dự giờ với

lớp