Bài 12. Thành ngữ

Tiết 48 – Tiếng Việt – Thành ngữĐứng núi này trông núi nọ Đứng núi nọ trông núi kia Đứng núi này trông núi khác Ba chìm bảy nổi Bảy nổi ba chìm Lưu ý: Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng

Giáo viên: Bùi Thị Hiền

Đầu voi đuôi chuột

Mắt nhắm mắt mở

Kẻ cười- người khóc

Nhanh như sóc

Chậm như sên

- Đầu voi đuôi chuột

- Mắt nhắm mắt mở

- Kẻ cười- người khóc

- Nhanh như sóc

- Chậm như sên

2 Nhận xét:

lên thác xuống ghềnh



Tiết 48 – Tiếng Việt – Thành ngữ

- Không thay hoặc chờm xen đ ợc vì ý nghĩa trở lên lỏng lẻo.

- Không hoán đổi đ ợc vì đây là trật tự cố định

-> Cụm từ cú cấu tạo cố định

->Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

Đi lại ở nơi khó khăn ( Sự vất vả, trải qua gian nan,nguy hiểm)

2 Nhận xét:

Tiết 48 – Tiếng Việt – Thành ngữ

Đứng núi này trông núi nọ

Đứng núi nọ trông núi kia

Đứng núi này trông núi khác

Ba chìm bảy nổi Bảy nổi ba chìm

Lưu ý: Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố

định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

10

Đi guốc trong bụng

Hiểu rõ những suy nghĩ của người khác

Rất nhanh, thoắt

một cái đã làm gọn một việc gì đó

Nhanh

như chớp

Thành ngữ hiểu theo nghĩa ẩn dụ.

Thành ngữ có nghĩa hiểu theo phép so sánh.

Mưa to

gió lớn

Hiện tượng thời tiết mưa to kém theo gió lớn

Thành ngữ có nghĩa bắt nguồn từ nghĩa đen của các yếu tố tạo nên nó.

* Ghi nhớ 1: (SGK)

II Sử dụng thành ngữ

1 Ví dụ

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

-

Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:

c Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh

đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh

phòng khi tắt lửa, tối đèn có đứa nào đến bắt nạt

thì em chạy sang…

Vị ngữ Chủ ngữ

Phụ ngữ

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ , vị ngữ trong câu hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ, cụm tính từ…

b, Sơn hào hải vị là những món ăn các lang mang

tới trong ngày lễ Tiên Vương.

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

? So sánh hai cách nói sau, cách nói nào ngắn gọn, hàm

súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao?

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Thân em vừa trắng lại vừa tròn Vất vả lận đận với nước non

Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh

bấy nay.

Nước non lận đận một mình Thân cò trôi nổi phiêu bạt

bấy nay

-> Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

-> Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình

tượng, tính biểu cảm cao.

* Ghi nhớ 2: (SGK)

chất,đặc điểm… của con ng ời, sự vật.

-Tục ngữ: là một câu, hoặc 1 mệnh đề, phản ánh kinh nghiệm

hoặc nờu 1 nhận định về mọi mặt của cuộc sống

a Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.

Bài 1 Xác định và giải thích ý nghĩa thành

ngữ trong các câu sau?

->Các sản phẩm, món ăn quý hiếm.

- Sơn hào hải vị

- Nem công chả phượng:

c Chốc đà mười mấy năm trời

Còn ra khi đã da mồi tóc sương.

b Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua

đó Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “ Người này khỏe như voi Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiên” Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui

vẻ nhận lời.

- Khỏe như voi:

-> Đơn độc,không có họ hàng, người thân thích

- Tứ cố vô thân:

-> Rất khỏe

-Da mồi tóc sương: ->Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi

đồi mồi

• Sơn hào hải vị

Nghĩa: Đơn độc, trơ trọi một mình, không có người thân thích.

Nghĩa: Những món ăn ngon, lạ và sang trọng.

•Tứ cố vô thân

-> Muốn hiểu nghĩa của thành ngữ Hán Việt cần phải

tìm hiểu nghĩa của các yếu tố Hán Việt và nghĩa của

các từ tạo nên thành ngữ Hán Việt đó.

2 Bµi tËp 2 (SGK/145)( Về nhà làm bài)

Con Rồng cháu Tiên Thày bói xem voi

Ếch ngồi đáy giếng

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn:

văn tự ruột

cửa sổ ao Bài tập 3

3 Chó ăn đá gà ăn sỏi

4 Chó chê mèo lắm lông

5 Chó cắn áo rách

1 Khoẻ như voi

2 Được voi đòi tiên

3 Lên voi xuống chó

4 Đầu voi đuôi chuột

5 Voi giày ngựa xéo

Mèo

G à

Chó

Voi

Đối với bài học ở tiết học này:

- Học thuộc phần ghi nhớ.

- Hoàn thành bài tập trong VBT

Đối với bài học ở tiết tiếp theo:

- Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn

biểu cảm về tác phẩm văn học.

- Đọc trước các ví dụ trong SGK