Phân biệt các loại lãnh đạo – hành vi lãnh đạo

Định nghĩa lãnh đạo đó như sau: “Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởng đối với người khác để hiểu và nhất trí về những việc cần phải làm và cách thức thực hiện hiệu quả, và quá trình h

Phân biệt các loại lãnh đạo – Hành vi lãnh đạo

Chúng ta phải nghiên cứu về lãnh đạo vì nghiên cứu để chỉ ra các yếu

tố, nhân tố quan trọng giúp lãnh đạo hiệu quả hơn Lịch sử đã ghi nhận nhiều nhà lãnh đạo lỗi lạc, có tầm ảnh hưởng manh tính lịch sử đối với tổ chức, dân tộc và nhân loại toàn cầu “Sự thay đổi ngày càng nhanh chóng của môi trường bên ngoài tổ chức và những thách thức mà các nhà lãnh đạo phải đối mặt cho thấy để trở thành một nhà lãnh đạo thành công trong thế kỷ 21 đòi hỏi phải có các kỹ năng chuyên sâu hơn và những năng lực mới” Điều đó có được bằng việc học hỏi từ các nghiên cứu về lãnh đạo để hoàn thiện các kỹ năng lãnh đạo và phát triển nó phù hợp hơn với hoàn cảnh luôn thay đổi

I - Lãnh đạo là gì?

Có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về lãnh đạo Các nhà nghiên cứu thường định nghĩa lãnh đạo theo quan điểm của riêng họ về các mặt của hiện tượng mà họ quan tâm xem xét Tác giả Stogdill (1974, trang 259) đưa ra kết luận: “Có bao nhiêu người cố gắng định nghĩa thế nào là lãnh đạo thì cũng

có bấy nhiêu định nghĩa” Và các định nghĩa khác nhau về lãnh đạo vẫn liên

tiếp được đưa ra sau khi Stogdill đưa ra kết luận của ông Hầu hết các định nghĩa về lãnh đạo đều cho rằng lãnh đạo bao gồm một quá trình trong đó một cá nhân tạo ra những ảnh hưởng có chủ định của mình đối với người khác nhằm mục đích định hướng, tổ chức, hỗ trợ và thúc đẩy các hoạt động, các mối quan hệ trong một nhóm người hoặc một tổ chức Tuy nhiên các định nghĩa khác nhau về nhiều mặt ví dụ như đối tượng gây ảnh hưởng, mục đích của ảnh hưởng, tố chất tạo ảnh hưởng và kết quả của những nỗ lực gây ảnh hưởng Định nghĩa mà trường đại học Griggs đưa ra trong giáo trình giảng dạy “Phát triển khả năng lãnh đạo” được chấp nhận rộng rãi Định nghĩa lãnh đạo đó như sau:

“Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởng đối với người khác để hiểu và nhất trí về những việc cần phải làm và cách thức thực hiện hiệu quả, và quá trình hỗ trợ nỗ lực tập thể, cá nhân để hoàn thành các mục tiêu chung.”

II - Hành vi lãnh đạo là gì?

Khi bàn về “Hành vi lãnh đạo” chúng ta cần có quan điểm nghiêm túc và đánh giá chính xác bản chất của hành vi lãnh đạo Khi đã hiểu rõ bản chất của hành vi lãnh đạo ta mới có thể đưa ra những quan điểm riêng về nó Với

quan điểm này, tôi đặc biệt quan tâm đến việc trả lời câu hỏi “Hành vi lạnh đạo” là gì.

"Hành vi lãnh đạo” là một từ ghép giữa hai từ độc lập “hành vi” và

“lãnh đạo” Vậy hành vi là gì Nếu theo từ điển Việt nam thì ta được biết

“Hành vi con người là toàn bộ những phản ứng, cách cư xử, biểu hiện ra bên ngoài của một con người trong một hoàn cảnh thời gian nhất định”.

Theo từ điển tâm lý học của Mỹ “Hành vi là thuật ngữ khái quát chỉ những

hoạt động hành động, phản ứng, phản hồi, di chuyển và tiến trình đó có thể

đo lường được của bất cứ cá nhân nào” Hành vi được chia ra làm nhiều

loại bao gồm: hành vi bản năng mang tính di truyền, hành vi kỹ xảo và hành

vi đáp ứng

* Hành vi bản năng là hành vi xuất phát từ những lý do nhằm thỏa mãn nhu cầu sinh lý của cơ thể, có thể nó là hành vi mang tính tự về hoặc xuất phát từ yếu tố lịch sử và mang tính văn hóa của vùng, miền, quốc gia

* Hành vi kỹ xảo là những hành vi mới tự tạo trên cở sở luyện tập có tính mềm dẻo và có thể biến đổi Đây là loại hành vi nếu được định hình trên vỏ não và được củng cố thì nó sẽ bền vững và không thay đổi

* Hành vi đáp ứng là hành vi ứng phó để tồn tại, phát triển và là những hành vi ngược lại với sự tự nguyện của bản thân, không có sự lựa chọn

* Hành vi trí tuệ là hành vi đạt được do hoạt động trí tuệ nhằm nhận thức được bản chất của các mối quan hệ xã hội có quy luật của sự vật hiện tượng

để đáp ứng và cải tạo thế giới

Dựa trên những khái niệm riêng đã nêu trên, tôi xin đưa ra khái niệm

về Hành vi lãnh đạo như sau:

“Hành vi lãnh đạo chính là toàn bộ những phản ứng, cách cư xử, biểu hiện ra bên ngoài của một người lãnh đạo trong một hoàn cảnh thời gian nhất định để chỉ đạo các hoạt động của một nhóm người bằng cách truyền đạt tầm nhìn, gây ảnh hưởng, thúc đẩy và khuyến khích các cá nhân trong nhóm cống hiến vì mục tiêu chung của cả nhóm”

III - Có cần thiết phải bàn luận, nghiên cứu về hành vi lãnh đạo hay không?

1 Các nghiên cứu về hành vi lãnh đạo

A Nghiên cứu của Trường đại học Ohio đề cập đến các nhóm hành vi của người lãnh đạo bao gồm:

+ Sự quan tâm - hành vi này người lãnh đạo hành động theo một phong cách thân thiện và mang tính hỗ trợ, thể hiện sự quan tâm đối với cấp dưới và chú ý đến lợi ích của cấp dưới

+ Xây dựng cơ cấu - hành vi này người lãnh đạo xác định và thể hiện rõ vai trò của mình và vai trò của nhân viên cấp dưới nhằm đạt được mục tiêu chung của cả nhóm

Sự quan tâm và xây dựng cơ cấu được coi được coi là các nhóm hành

vi khá độc lập, có nghĩa là một số người lãnh đạo có thể đánh giá yếu tố này cao hơn yếu tố kia, một số nhà lãnh đạo lại đánh giá cao cả hai nhóm, cũng

có khi đánh giá thấp cả hai nhóm

B Nghiên cứu của trường đại học Michigan đề cập đến các hành

vi lãnh đạo hiệu quả:

- Hành vi định hướng công việc: Hành vi này chỉ ra rằng người

lãnh đạo chủ yếu tập trung vào các chức năng điều hành định hướng, lên kế hoạch thực hiện công việc, phân công và điều phối các hoạt động của cấp dưới, giải thích rõ chính sách và quy trình hoạt động, cung cấp sự hỗ trợ về chuyên môn và trang thiết bị, theo dõi các hoạt động và hiệu quả thực hiện, giải quyết các vấn đề cấp bách làm xáo trộn công việc, đề ra các tiêu chuẩn cao về hiệu quả hoạt động của đơn vị

- Hành vi định hướng mối quan hệ: hành vi này chủ yếu đề cập

đến việc cải thiện tốt các mối quan hệ, giúp đỡ tạo sự tin tưởng của mọi người, tạo sự phối hợp tốt, môi trường làm việc tốt giữa các thành viên trong nhóm, giúp đỡ và giải quyết các xung đột, tạo dựng sự hoà đồng trong một

tổ chức, hướng dẫn và cố vấn, tham khảo ý kiến của mọi người về những quyết định ảnh hưởng đến họ Xu hướng sử dụng hình thức giám sát chung thay vì giám sát kỹ lưỡng

- Lãnh đạo tham gia: Người lãnh đạo áp dụng hình thức giám sát

chung cả nhóm thay vì giám sát từng nhân viên cấp dưới Các buổi họp nhóm sẽ khuyến khích sự tham gia cấp dưới trong việc ra quyết định, cải thiện thông tin hai chiều và thúc đẩy sự hợp tác, giải quyết xung đột Vai trò của người quản lý trong họp nhóm chủ yếu là định hướng vấn đề thảo luận

và duy trì nội dung thảo luận mang tính ủng hộ, xây dựng và định hướng giải quyết vấn đề

- Định hướng thay đổi: Hành vi này chủ yếu liên quan đến việc tăng

cường các quyết định chiến lược, thích ứng với những thay đổi trong môi trường, tăng tính linh hoạt và sáng tạo, khuyến khích mọi người nhìn nhận vấn đề và cơ hội theo một cách khác, thực hiện những thay đổi phù hợp với định hướng và chiến lược mới, chớp cơ hội mới để đi đên thành công cho tổ chức

Các loại hành vi trên tương tác với nhau sẽ quyết định được hiệu quả làm việc của một đơn vị Tầm quan trọng của các hành vi này phụ thuộc vào bản chất của công việc và môi trường làm việc của đơn vị và người lãnh đạo hiệu quả sẽ là người xác định được những hành vi định hướng công việc, các mối quan hệ và những thay đổi nào là phù hợp và tương thích với nhau trong một tình huống nhất định

C Người lãnh đạo lưỡng cực

Người lãnh đạo lưỡng cực là người lãnh đạo hiệu quả có mức độ quan tâm đến cả con người và sản xuất đều cao, nghĩa là cả định hướng mối quan

hệ và định hướng công việc Hành vi định hướng công việc và định hướng con người của lãnh đạo mang lại hiệu quả độc lập và bổ sung đối với cấp dưới Trong mô hình bổ sung này, một loại hành vi lãnh đạo cụ thể chỉ phù hợp để hoàn thành công việc hoặc duy trì mối quan hệ hợp tác chứ không thể đáp ứng được cả hai yêu cầu đồng thời Hành vi định hướng con người

có thể giúp tăng mức độ hài lòng công việc, sự quyết tâm cao hơn của tổ chức, hiệu quả công việc nhóm cao hơn Ngược lại, hành vi định hướng công việc giúp hiểu rõ hơn các yêu cầu vai trò, phối hợp hiệu quả hơn giữa các nhân viên cấp dưới và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, nhân sự Các nhà nghiên cứu khác cho rằng hai loại hành vi tương tác và cùng hỗ trợ cho hiệu quả của nhân viên cấp dưới Hành vi của người lãnh đạo cao - cao làm tăng hiệu quả của các loại hành vi khác

Người lãnh đạo hiệu quả thường sử dụng nhiều hành vi định hướng mối quan hệ trong cả hai trường hợp, nhưng sự kết hợp các hành vi mối quan hệ có thể thay đổi Nhìn chung, người lãnh đạo hiệu quả phải linh hoạt

và thích ứng hành vi của mình khi các điều kiện thay đổi

2 Sự cần thiết phải bàn luận, nghiên cứu Hành vi lãnh đạo

Nghiên cứu về hành vi lãnh đạo là rất cần thiết cho một xã hội hiện đại cần có nhiều những nhà lãnh đạo kiệt xuất Hành vi lãnh đạo là yếu tố có ảnh hưởng quan trọng nhất đó là "thái độ và hành vi của cấp dưới" và "tác động của các biến số tình huống" Chúng ta cần nghiên cứu và đào tạo thật bài bản cho những nhà lãnh đạo hiện tại và trong tương lai

Nghiên cứu hành vi lãnh đạo là cần thiết: bởi vì, qua việc nghiên cứu

hành vi lãnh đạo ta phân loại được các kiểu lãnh đạo khác nhau và các kiểu người lãnh đạo khác nhau, từ đó có thể chế ngự được những khuyết điểm và phát huy tối đa được những ưu điểm của việc lãnh đạo Hơn thế nữa trong các nghiên cứu theo “Phương pháp tiếp cận hành vi” ngoài việc chỉ ra các hành vi giúp người lãnh đạo giải quyết vai trò của mình như thế nào, nó còn cung cấp thông tin về sự khác biệt giữa hành vi của Nhà lãnh đạo hiệu quả với hành vi của nhà lãnh đạo không hiệu quả Bởi vậy không chỉ là bàn tới

mà nó còn là một đề tài nghiên cứu rất lớn và quan trọng

Bàn đến các hành vi lãnh đạo là sự cần thiết, nó giúp cho người lãnh đạo thực hiện tốt được mục tiêu đã đề ra, cụ thể ở một số giác độ sau:

- Khả năng ảnh hưởng của người lãnh đạo với cấp dưới đã trở thành một

kỹ năng quan trọng Các nhà lãnh đạo phải có được sự tôn trọng mà không nhất thiết phải ra lệnh Tuy nhiên, có những lúc một nhà lãnh đạo phải chỉ đạo Đặc biệt, ở các doanh nghiệp Việtnam, thường đòi hỏi sự chỉ đạo trước khi tiến hành nhiệm vụ hoặc đưa ra quyết định

- Sự quân tâm đến cấp dưới thông qua việc đào tạo nâng cao trình độ cấp dưới: các nhà lãnh đạo giúp họ phát triển các kỹ năng để tiến hành một cách hiệu quả trong công việc Một công cụ huấn luyện hiệu quả là sử dụng phương pháp dùng câu hỏi làm câu trả lời cho câu hỏi trước, và cứ tiếp tục như thê Mục tiêu là để làm cho mọi người nhìn sâu khỏi bề mặt của vấn đề,

để khám phá mọi con đường trước khi đưa ra quyết định Đó là kỹ năng mà khuyến khích một nhà lãnh đạo thả lỏng với sự tự tin

- Sự quan tâm ở mức cao hơn là sự tin tưởng, tự tin giữa lãnh đạo và cấp dưới đó là uỷ quyền cấp dưới Khi một nhà lãnh đạo uỷ quyền, tức là trao quyền trong một lĩnh vực cho một hoặc một số thành viên trong nhóm Họ

được chịu trách nhiệm và được trang bị đầy đủ để tiến hành hành động Trước khi trao quyền cho người khác, nhà lãnh đạo cần cân nhắc năng lực, điều kiện, công cụ, mối quan hệ của người được uỷ thác xem có đáp ứng được hay không Nhà lãnh đạo cần chắc chắn rằng những người sẽ chịu trách nhiệm cho kết quả được chuẩn bị để thành công chứ không phải thất bại Đây là là một hành vi lãnh đạo hiệu quả bởi vì nó giải phóng nhà lãnh đạo khỏi những nhiệm vụ hàng ngày để chuyển sang những mối quan tâm có tính chiến lược và cũng sẽ tiết kiệm thời gian cho lãnh đạo Điều này làm cho việc ra quyết định gần với khách hàng và nó xây dựng sức mạnh bằng việc tạo ra các nhà lãnh đạo mới mà có thể đảm nhiệm khi đến lượt họ

Cần nghiên cứu hành vi lãnh đạo để khi tránh được các sai lầm trong

hành vi lãnh đạo sẽ tránh được lãng phí trong kinh tế, tránh được sự chậm tiến của cả một thế hệ con người trong xã hội Khi tránh được sai lầm

trong hành vi lãnh đạo sẽ tránh được chiến tranh và những thất bại trong chiến tranh Trong quá khứ ta đã thấy những nhà lãnh đạo tiêu biểu như William Wallace chỉ huy các chiến binh chống lại sự đàn áp của quân đội Anh Winston Churchill chống lại sự đe dọa của Đức Quốc Xã khi gần như toàn bộ châu Âu sụp đổ Mahatma Gandhi dẫn đầu đoàn diễu hành tới bờ biển để phản đối Đạo luật Thuế muối

Lịch sử đã cho thấy, hành vi lãnh đạo của một nhà lãnh đạo đã làm thay đổi rất nhiều điều Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phải khóc và xin lỗi người dân

về chính sách “cải cách ruộng đất” Đây là hệ quả của một hành vi lãnh đạo sai lầm Nhìn vào quá khứ khiến cho các nhà lãnh đạo Việt nam ngày nay không thể có những bước đi như của Hồ Chi Minh Obama hứa sẽ rút quân

khỏi Irắc khi nhìn thấy sai lầm từ hành vi lãnh đạo của George Bush… Tóm lại, nghiên cứu về hành vi lãnh đạo là cần thiết.

3 Cũng có thể không cần bàn luận, nghiên cứu về hành vi lãnh đạo

Phần trên ta đã nêu là cần phải bàn tới hành vi lãnh đạo, nhưng ở một số

trường hợp cụ thể thì có thể không cần bàn tới hành vi lãnh đạo:

Khi nghiên cứu sâu về “hành vi lãnh đạo” ta thấy rằng hành vi của con người là sự kết hợp chuỗi của các kỹ năng, mà kỹ năng lãnh đạo lại là một

trong những kỹ năng thuộc nhóm kỹ năng mềm, thuộc về tính cách con

người, không mang tính chuyên môn, không thể sờ nắn, không phải là kỹ năng cá tính đặc biệt Hành vi lãnh đạo hay nói chính xác hơn là một chuỗi các kỹ năng lãnh đạo thường xuất phát từ nội tại của mỗi con người Mỗi người sinh ra đều có một khả năng đặc biệt Khả năng đó quyết định con người đó có thể trở thành một nhà lãnh đạo hay không Mỗi một con người

có một hành vi lãnh đạo riêng biệt, nó tạo ra bản sắc riêng của người lãnh đạo đó, không giống ai Hành vi lãnh đạo cũng là sự thể hiện một phần tính cách của người lãnh đạo đó Đây chính là lý do mang đến rất nhiều khái niệm về lãnh đạo từ rất nhiều học giả khác nhau Mỗi cá nhân có cái nhìn riêng của mình về lãnh đạo và dựa trên quan điểm đó mỗi người sẽ có một hành vi lãnh đạo riêng phù hợp với quan điểm cá nhân Có những cá nhân khi sinh ra đã có khả năng lãnh đạo bẩm sinh, vậy với những người này đương nhiên là không cần ai nói với họ phải lãnh đạo như thế nào, phải thực hiện hành vi lãnh đạo ra làm sao Do vậy ta không cần mất thời gian cho việc nghiên cứu về hành vi lãnh đạo vì ta không thể lấy cái bản năng của người này để biến nó trở thành bản năng của người khác

Lý do thứ 2 khiến ta không nên bàn luận về “hành vi lãnh đạo” đó là lý

do về thời điểm Thời điểm là một yếu tố quan trọng tác động tới hành vi lãnh đạo Hành vi lãnh đạo phải dựa vào hoàn cảnh cụ thể Một nhà lãnh đạo

có thể đưa ra một quyết định và quyết đinh đó muốn có một sức mạnh và thành công thì cần phải dựa trên yếu tố thực tế Hành vi lãnh đạo của những nhà lãnh đạo trong mỗi giai doạn lịch sử khác nhau sẽ rất khác nhau Mà ta nghiên cứu và bàn luận về hành vi lãnh đạo để làm gì Nghiên cứu và bàn luận về hành vi lãnh đạo để rút ra bài học kinh nghiệm Nhưng khi mọi việc

đã là quá khứ, đã là lịch sử thì ta không thể áp dụng cái hành vi lãnh đạo của quá khứ vào trong tình huống trong hiện tại và tương lai Vậy bàn luận và nghiên cứu về hành vi lãnh đạo chỉ mang đến sự tốn kém về thời gian và tiền của Có nên không? Câu trả lời là không!

IV Kết luận:

“Có nên bàn tới hành vi lãnh đạo hay không?", câu trả lời cuối cùng là tùy thuộc vào quan điểm của từng cá nhân Riêng tôi thấy rằng khi nghiên cứu hành vi lãnh đạo sẽ tạo ra được một nền tảng khoa học và là cơ sở cho

sự phát triển khả năng lãnh đạo của những nhà lãnh đạo tương lai Những con người hiện tại có thể học hỏi từ những bài học trong quá khứ Nền tảng khoa học về hành vi lãnh đạo sẽ hướng nhân loại đi theo một chiều hướng tích cực, tránh được những vết xe đổ của quá khứ Đây là yếu tố thực sự quan trọng mà các công trình nghiên cứu về hành vi lãnh đạo mang lại

Bản thân tôi, câu trả lời vẫn là cần thiết phải bàn luận và có những công trình nghiên cứu một cách bài bản về hành vi lãnh đạo.

Tài liệu tham khảo:

1 Giáo trình phát triển khả năng lãnh đạo của Trường đại học Griggs

2 www.leadingconcepts.com/