SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM văn 6

Là một học sinh bắt đầu học lớp 6, nếu các em biết cảm nhận và tập làm cácbài tập cảm thụ bước đầu có kết quả, sẽ giúp các em hiểu và yêu văn chương hơn, sẽ phần nào giúp các em học tốt

MỤC LỤC

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Lí do chọn đề tài.

a.Cơ sở lí luận.

Như chúng ta đã biết, một con người được sống đầy đủ bởi hai điều kiệnsống: vật chất và tinh thần Riêng đời sống tinh thần vô cùng đa dạng Một trongbiểu hiện của nó là được yêu thương và biết yêu thương, được ước mơ, được ước

mơ, được thưởng thức cái hay, cái đẹp của cuộc đời, có nghĩa là được thưởngthức, được cống hiến

Một trong những điều đem lại cho con người niềm vui sống là biết cảmnhận cái hay, cái đẹp, ý nghĩa cuộc sống qua những áng thơ văn… Dù sau này conngười ấy hướng theo nghề nào đi chăng nữa, Vì ở các tác phẩm văn chương, cuộcsống đã được kết tinh thành cái đẹp qua tài năng , tình cảm, tâm huyết của ngườiviết

Là một học sinh bắt đầu học lớp 6, nếu các em biết cảm nhận và tập làm cácbài tập cảm thụ bước đầu có kết quả, sẽ giúp các em hiểu và yêu văn chương hơn,

sẽ phần nào giúp các em học tốt hơn môn Ngữ văn, đặc biệt nó có vai trò quantrọng đối với sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người, là hànhtrang cho mỗi người trên suốt đường đời, bởi lẽ cái gì đã lưu giữ được trong thờiniên thiếu thường rất khó phai mờ Văn học không chỉ góp phần làm giàu có tâmhồn, nâng cao năng lực cảm thụ cái đẹp, mà còn giúp cho trẻ phát triển trí tuệ, mởrộng sự hiểu biết và hướng tới một lối sống giàu lòng nhân ái

Muốn rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn, các em nên rèn làm một số dạng bài tậpcảm thụ từ dễ đến khó Dần dần khi kĩ năng thành thạo, lên lớp trên, các em sẽlàm bài tập khó hơn, dài hơn Tất nhiên muốn làm được các bài tập này, các emphải được hướng dẫn từng bước cụ thể, các em sẽ dung các kiến thức cơ bản màthầy cô giáo của các em đã dạy trên lớp để vận dụng linh hoạt vào bài tập Đó làvốn mà nhà trường cung cấp cho các em trong năm năm Tiểu học và trong nămlớp 6 đầu cấp THCS về môn Ngữ văn

b.Cơ sở thực tế.

Qua quá trình giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THCS, tôi nhận thấy: họcsinh đến lớp 7,8,9 muốn làm tốt được các bài làm văn nghị luận văn học hay nghịluận xã hội thì ngay từ lớp 6 các em phải làm tốt các bài tập cảm thụ văn học Quatìm hiểu, tôi nhận thấy ở chương trình Tiếng việt bậc Tiểu học có hướng dẫn các

em làm bài tập cảm thụ văn học nhưng mới chỉ là những cảm nhận bước đầu,theo cảm tính Vì vậy, khi dạy ở lớp 6, tôi thấy khả năng cảm thụ văn học của các

em chưa tốt, các em rất lúng túng thậm chí không làm được bài tập cảm thụ vănhọc theo từng bước cụ thể là một việc đầy khó khăn đòi hỏi người giáo viên phảicông phu tìm tòi để hướng dẫn học sinh có được kỹ năng cần thiết, Đó là nhữngtrăn trở không chỉ của riêng tôi mà còn là của rất nhiều giáo viên nói chung Chính

3, Đối tượng nghiên cứu.

- Các văn bản trong chương trình ngữ văn 6

- Các bài tập về biện pháp tu từ, từ tượng hình, tượng thanh, từ láy…

- Nghiên cứu kỹ các tiết dạy về biện pháp tu từ trong chương trình ngữ văn

6 tiết 78, 86, 91, 95, 101

4 Đối tượng khảo sát thực nghiệm.

Lớp 6A3, 6A6 năm học 2015-2016

5 Phương pháp nghiên cứu.

Tổng hợp phân tích, phân loại, hệ thống, so sánh, đối chiếu, thực hành

6 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.

- Phạm vi: Phần luyện tập qua các tiết học về văn bản và Tiếng Việt trongchương trình Ngữ văn 6 Áp dụng đề tài trong năm học 2015-2016 tại Lớp 6A3,6A6

- Kế hoạch nghiên cứu:

PHẦN THỨ HAI: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT

VẤN ĐỀ I.Những vấn đề lí luận.

Văn học là một môn học nghệ thuật giàu tính tượng hình, tính biểu cảm “Vănhọc là nhân học” Văn học là tấp gương phản ánh cuộc sỗng con người, đồng thời

có tác dụng phục vụ cuộc sống con người, Học sinh học tốt môn ngữ văn sẽ có tácđộng tốtđến việc học các môn học khác, và ngược lại Học tôt môn ngữ văn khôngnhất thiết là khi bước vào đời, học sinh đều trở thành nhà văn, nhà nghiên cứuvăn học, thầy cô giáo dạy văn… có nghĩa là đi theo nghề văn Học tốt môn ngữ văn

sẽ giúp học sinh rất nhiều trong giao tiếp với đời sống xã hội, giao tiếp trong đờisống gia đình và bè bạn Bởi vì ở mỗi tác phẩm người đọc có thể tiếp thu cái hay,cái đẹp, cái đúng… để vận dụng vào cuộc sống làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn Vănhọc giúp con người biết yêu, biết ghét, biết buồn, biết vui, biết nghĩ tới ước mơ, hivọng, biết dung cảm trước cái đẹp trong cuộc sống, biết căn giận cái tàn ác bấtcông, biết đấu tranh vì công bằng, lẽ phải Muốn hiểu được mốt tác phẩm văn họccần biết camt thụ tác phẩm văn học đó

Cảm thụ văn học có nghĩa là, khi đọc (nghe) một câu chuyện, một bài thơ…Người đọc không những hiểu mà phải có xúc cảm, tưởng tượng và thật sự gần gũi

“Nhập thân” với những gì đã học, thẩm thấu được thong tin, phân tích, đánh giáđược khả năng sử dụng ngôn từ, câu chữ, hình ảnh của tác giả, sống cùng tâmtrạng cảm xúc của nhân vật trữ tình hoặc của tác giả Đúng như nhà văn Anh Đức

đã tâm sự: “Khi đọc, tôi không chỉ thấy dòng chữ mà còn thấy cảnh tượng ở saudòng chữ, trí tưởng tượng nhiều khi dẫn tôi đi rất sa, vẽ thê ra lắm điều thú vị”.Năng lực cảm thụ ở mỗi người không hoàn toàn giống nhau do nhiều yếu tốqui định như vốn sống và hiểu biết, năng lực và trình độ kiến thức, tình cảm vàthái độ, sự nhạy cảm khi tiếp xúc với tác phẩm văn học… Ngay ở cả một người, sựcảm thụ văn học về một bài vă, bài thơ trong những thời điểm khác nhau cũng cónhiều biến đổi Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã từng nói: “Riêng bài ca dao

“Con cò mà đi ăn đêm” thì ở mỗi độ tuổi của cuộc đời tôi lại cảm nhận một cái hay

riêng của nó và cho đế bây giờ, tôi cảm thấy rằng tôi vẫn chưa thấu tận cùng vẻđẹp của bài thuộc lòng thủa nhỏ ấy”

Như đã nói trên về cảm thụ văn học cho thây mỗi người đều có thể rènluyện, trau dồi năng lực cảm thụ văn học để từng bước nâng cao trình độ cảm thụvăn học cho bản thân, từ đó cũng có thể có khả năng cảm nhận cuộc sống tốt hơnlên.

Muốn cảm thụ văn học tốt học sinh phải có vốn ngôn ngữ: vốn ngôn ngữ baogồm sự hiểu biết giá trị của ngữ âm, từ ngữ hình ảnh, câu, thanh điệu… Bởi ngônngữ chính là phương tiện, dụng cụ để hiểu, cảm thụ viết văn Học sinh càng giàuvốn ngôn ngữ càng có khả năng cảm thu sâu sắc hơn vẻ đẹp của câu chữ, càngthấy được cái hay, cái khéo, cái tài của nhà văn Muốn phong phú vốn từ học sinhphải biết tích lũy ngôn ngữ từ việc đọc, nghe, nói và thói quen ghi nhớ để bổ sungvốn từ Khi cần biết sự dụng, lựa chon để hiểu, để cảm ngôn từ của nhà văn

Ngoài vốn ngôn ngữ, người học sinh phải có vốn văn học Nó bao hàm nhiềuthứ, song tối thiểu người dạy phải giúp các em phân biệt các thể loại, xuất xứ tácphẩm, giữa các thể loại ấy lại có sự khác nhau như thế nào… Những hiểu biết này

sẽ giúp em dễ dàng cảm thụ đúng tác phẩm hơn Người dạy phải giúp học sinh đivào từng thể loại Ví dụ như thơ phải nghĩ tới hình ảnh, nhạc điệu Còn đến vớitruyện phải nắm cốt truyện và nhân vật Với ký thì chú trọng tới sự việc Tìm hiểutác phẩm phải ghi nhớ những vấn đề liên quan tới tác giả, xuất xứ của tác phẩm đểtránh ngộ nhận, hiểu sai và hiểu nhầm Để có được vốn văn học, học sinh phải biếtcách tích lũy từ các giờ học văn mà thầy cô cung cấp Ngoài ra học sinh phải tíchlũy từ việc đọc sách vở, các loại thong tin từ nhiều luồng khác nhau Từ đó họcsinh biết chắt lọc kiến thức quí, ghi chép làm tư liệu và học tập cách dùng từ, đặtcâu của nhà văn, cách xây dựng tình huống truyện, chon cảnh, bố cục, triển khailuận điểm như thế nào… Khi cần thiết bắt chước nhà văn để sang tạo và tăng vốnhiểu biết, vốn văn học của minh

Điều cần thiết đối với người học sinh phải có vốn sống Vốn sống là sự hiểubiết xã hội về nhiều mặt như vấn đề hội họa, thanh nhạc, những hiểu biết về cuộcsộng, Ví dụ như cảm thụ bài ca dao cổ: “Cày đồng đang buổi ban trưa” nêu làngười từng sinh ra và sống gắn bó với nông thôn, với người nông dân chắc không

lạ gì công việc “Cày đồng” Vì lẽ đó nên ta càng thấm thía và xúc động hơn khi đọcbài ca dao đó và khi cảm thụ sẽ dễ dàng hơn Muốn có vốn sống tự học sinh phải

tích lũy Đó là thái độ cầu thị, ham học hỏi, ham mê đọc sách, có thói quen nghenhìn và thu lượm từ nhiều luồng thông tin sách, báo hoặc truyền thông Rồi thulượm những việc thực, người thực từ cuộc sống đời thường để rồi tự các em tíchlũy thành vốn sỗng cho bản than mình Có như vậy ta mới có kiến thức để nhìnnhận đánh giá cái hay, cái khéo của tác phẩm mà nhà văn đem đến cho người đọcnhững điều thú vị.

II Thực trạng vấn đề nghiên cứu

Qua thực tiễn giảng dạy và học tập môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở,tôi thấy rằng, để có được một giờ đọc hiểu văn bản văn học trọn vẹn thật là khó vì

đó là cả một nghệ thuật Để học sinh cảm thấy hứng thú trong giờ văn thật khó và

để học sinh biết bộc lộ cảm xúc của mình trong cảm thụ tác phẩm văn học càngkhó hơn vì thời gian một tiết học rất eo hẹp mà lớp học có ít nhất 40 học sinh, thầychỉ có một mà trò thì nhiều và năng lực cảm thụ văn học của học sinh trong giờvăn rất hạn chế Hầu hết các em chỉ biết nói đọc theo những gì có sẵn, bắt chướckhuôn sáo mà chưa vận dụng trí tưởng tượng, khả năng suy nghĩ độc lập của mình

để cảm hiểu tác phẩm văn học Một số học sinh thường kể lại tác phẩm, đa số có

xu hướng mô phỏng lời nhà văn hoặc diễn xuôi các câu thơ, làm cho tác phẩm vănhọc trở nên đơn nghĩa và khuôn hẹp phạm vi phản ánh

Ngoài ra để cảm thụ văn tốt, người thầy giáo phải là cho học sinh có hứngthú và niềm say mê học văn.Không yêu thích văn học thì tâm hồn người học sinhkhông rung động trước vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ Đố là thái độyêu thích, say sưa khi được tiếp cận với tác phẩm văn học Gặp tác phẩm tự bảnthan các em phải trăn trở suy tư, luôn hướng tâm hồn và tình cảm của mình đếnvới tác phẩm.Thế nhưng cao hơn tình yêu văn chương, người học sinh phải có tìnhyêu cuộc sống, yêu cái đẹp, sống chân thành, có tấm lòng nhân nhân ái, rộng mở,bao dung, nhân hậu Chỉ có như vậy tâm hồn các em mới biết rung động trước vẻ

đẹp của thơ văn, mới cảm nhận đầy đủ sức cuốn hút của văn chương

- Về phần giáo viên: Quá trình học văn ở trường THCS là quá trình giáo viên

giúp các em tiếp xúc tác phẩm hiểu ra cái đúng, cái hay của nó Nhà thơ Tố Hữu đã

từng nói: “Qua mỗi giờ văn học, thầy giáo có thể làm cho các em yêu đời, yêu lẽ sống và lớn thêm một chút” Vì vậy việc hướng dẫn học sinh cảm thụ được tốt

một tác phẩm văn học là trách nhiệm hết sức nặng nề Công việc đó đòi hỏi sựcông phu, sự miệt mài nghiên cứu, sự tâm huyết của người thầy, người cô Để các

em biết cảm thụ văn tốt, người thầy giáo phải tạo cho học sinh có hứng thú vàniềm say mê học văn Không yêu thích văn học thì tâm hồn người học sinh khôngrung động trước vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ Đó là thái độ yêuthích, say sưa khi được tiếp cận với văn học Gặp tác phẩm tự bản thân các emphải trăn trở, suy tư, luôn hướng tâm hồn và tình cảm của mình đến với tác phẩm.Thế nhưng cao hơn tình yêu văn chương, người học sinh phải có tình yêu cuộcsống, yêu cái đẹp sống chân thành, có tấm lòng nhân ái, rộng mở bao dung, nhânhậu Chỉ có như vậy tâm hồn các em mới biết rung động trước vẻ đẹp của thơ văn,mới cảm nhận đầy đủ sức cuốn hút của văn chương

-Về phía học sinh: Có thể nói rằng học sinh trường tôi chủ yếu là học sinh của

con em lao động tự do, nhiều em còn ngại học các môn khoa học xã hội, trong đó

có môn văn Học sinh vốn sẵn tâm lí ngại học bộ môn này, không hứng thú học tập,nắm không chắc, không nhớ được kiến thức, kĩ năng khi học Ngữ văn Hơn nữangoài sách giáo khoa, các em có rất ít những tài liện tham khảo Như vậy, để cảmnhận được cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học, học sinh chủ yếu dựa vào kiếnthức của thầy, cô truyền đạt trên lớp Một số học sinh hiểu nội dung tác phẩm mộtcách máy móc, thụ động, áp đặt mà chưa tự cảm thụ sâu sắc ngôn từ hình ảnhtrong tác phẩm Dẫn đến tình trạng học sinh chỉ thuộc “vẹt” mà không hiểu, biếtcảm nhận hết cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương Bởi vậy bài làm văn củacác em nghèo nàn về kiến thức, sáo rỗng, xa rời thực tế, câu văn cộc, vốn từ ít ỏi …

Đó là tình trạng rất phổ biến trong tình hình học t p của học sinh hiện nay â

Nói tóm lại, muốn trở thành một học sinh có năng lực cảm thụ văn học tinh

tế và sâu sắc, mỗi học sinh cần phải tự giác phấn đấu và rèn luyện về nhiều mặt, có

sự say mê, hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn; làm nhiều các dạng bài tập cảm thụthơ văn; chịu khó tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và văn học; nắm vữngkiến thức cơ bản về Tiếng Việt phục vụ cho việc cảm thụ văn học; kiên trì rèn luyện

kĩ năng viết đoạn văn về cảm thụ văn học Đây chính là những yêu cầu nền tảngcủa quá trình cảm thụ văn học mà mỗi học sinh cần trang bị cho mình

Để góp phần giúp học sinh dần dần yêu thích, đam mê môn học này, tôi thiếtnghĩ người giáo viên cần xây dựng một hệ thống các dạng bài tập cảm thụ, hướng

dẫn các em từng bước làm cụ thể, để các em biết vận dụng phù hợp các dạng bàitập theo phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động củahọc sinh, hình thành cho các em biết cách cảm, cách nghĩ sau khi học xong một tácphẩm văn học nào đó Qua đó sẽ giúp cho học sinh thích văn, yêu văn và học văn.

III Mô tả phân tích các giải pháp

1 Kh ả o sát thực tế

Năm học 2015- 2016, Tôi được lãnh đạo nhà trường phân công giảng dạymôn ngữ văn lớp 6A3,6A6, qua bài khảo sát chất lượng đầu năm, tôi chú ý tới việclàm bài tập cảm thụ văn học của các em (chủ yếu viết đoạn văn cảm thụ văn học)

và tôi nhận thấy như sau:

Về hình thức: Phần lớn các em viết chưa đúng đoạn văn ( xuống dòng tùytiện, viết hoa bừa bãi…)

Về nội dung: Các em cảm thụ còn hời hợt, chưa sâu, chưa cảm nhận được cáihay, cái đẹp về nghệ thuật và nội dung một cách chính xấc, rõ rang, mạch lạc; cáccâu, ý lien kết với nhau chưa chặt chẽ

Chính vì vậy dẫn đến bài viết không lô gic, có chỗ bị hẫng hụt, kết quả bàithấp

SỐ LIỆU ĐIỀU TRA TRƯỚC KHI THỰC HIỆN:

Lớp Sĩ số Đoạn văn yêu cầu đúng Đoạn văn chưa đúng yêu cầu

ý tưởng thành ngôn ngữ tường minh, có thể do khả năng hoạt động của trí nhớ vàliên kết hình ảnh kém hiệu quả, hoặc không có khả năng hình dung và hình thànhbiểu tượng nghệ thuật Hơn nữa, kỹ năng cảm thụ tác phẩm văn học chưa thực sựđược quan tâm đúng mức Có thể do giáo viên ít có điều kiện quan tâm đến hoạtđộng cảm thụ của học sinh, hoặc do sự phân phối thời gian cho mỗi bài học Giáoviên chưa xây dựng được một hệ thống bài tập cảm thụ đa dạng hợp lý để từngbước giúp học sinh khám phá, khắc sâu nội dung tác phẩm, chưa bộc lộ được nhậnthức, những dung cảm của mình về các tác phẩm Các giờ học Ngữ văn chưa thuhút được sự hứng thú học cho học sinh.

Trước thực trạng đó càng cần phải đổi mới phương pháp dạy học văn, phảitạo ra những giờ học đầy thú vị , bổ ích, kích thích năng lực cảm thụ văn chươngcủa các em, tạo sự say mê, hứng thú học tập cho học sinh.Tôi đã nghiên cứu áp

dụng đề tài “Các dạng bài tập rèn luyện kỹ năng cảm thụ văn học cho học sinh

lớp 6” vào các giờ luyện tập, học tự chọn để giảng dạy Với mục đích giúp học sinh

chủ động lĩnh hội kiến thức, bộc lộ suy nghĩ của mình khám phá ý nghĩa tư tưởngcủa tác phẩm Nội dung của đề tài hướng tới giải quyết các vấn đề cụ thể sau:

- Hệ thống các dạng bài tập rèn luyện kỹ năng cảm thụ văn học

a.Tìm nguyên nhân vì sao học sinh sợ học và làm bài tập cảm thụ văn

- Học sinh chưa nắm được qui ước đoạn văn

- Chưa nắm được các bước khi làm một bài cảm thụ thơ văn

- Khi viết rất lúng túng trong việc dung từ đặt câu, liên kết ý, câu trong đoạn

- Vốn văn học còn quá nghèo nàn

b Lập kế hoạch thực hiện.

* Thời gian

Tận dụng triệt để các tiết phụ đạo, ngoại khóa, giờ trả bài Tập làm văn,những giờ luyện tập Tiếng Việt, Giờ ôn tập, thực hành văn học, những phút củng

cố, hướng dẫn học sinh học, làm bài ở nhà

* Yêu cầu với học sinh

Tôi nêu tác dụng của bài tập cảm thụ văn học khi được viết đúng, viết haytheo yêu cầu

Yêu cầu học sinh có vở luyện bài tập cảm thụ văn học nhằm mục đích:

- Học sinh tự giác làm bài tập cảm thụ văn học theo yêu cầu

- Giáo viên kiểm tra, đánh giá kết quả nhanh chóng cụ thể

- Phụ huynh tiện đôn đốc và kiểm tra

* Yêu cầu đối với giáo viên

- Tham khảo tài liệu về bài tập cảm thụ văn học, tìm hiểu, lựa chọn bài tậpphù hợp với trình độ học sinh của lớp

- Chấm, chữa các bài tập cảm thụ văn học thật kỹ, rạch ròi, phê cụ thể

Được sự nhất trí, quan tâm của tổ, ban giám hiệu nhà trường, sự hỗ trợ củaphụ huynh kết hợp với sự quyết tâm của học sinh, tôi bắt tay vào thực hiện đề tài

c Giải pháp thực hiện đề tài.

c.1 Cung cấp lý thuyết cho học sinh.

Muốn giúp học sinh cảm thụ được các tác phẩm văn học, trước hết ở cácgiờ phụ đạo ngoại khóa tôi mạnh dạn đưa qui ước đoạn văn (lớp 8) vAO dạy chocác em: “Đoạn văn là phần văn bản được qui ước tính từ chỗ viết hoa lùi đầu dòngđến chỗ chấm xuống dòng (chấm qua hàng)”

Cụ thể hơn nữa tôi tham khảo sách Tiếng Việt (tài liệu bồi dưỡng giáo viênTHSP) do Đào Ngọc biên tập cho học sinh nắm được:

Về hình thức: Đoạn văn bao giờ cũng có dấu hiệu tự nhiên dễ nhận biết Đó

là một hình thức hoàn chỉnh (không phụ thuộc vào nội dung) có dấu hiệu mở đoạn(lùi đầu dòng viết hoa) và dấu hiệu kết thúc đoạn (chấm câu, xuống dòng)

Về nội dung đoạn văn có thể hoàn chỉnh và chưa hoàn chỉnh

- Đoạn hoàn chỉnh (tương đối) là đoạn văn thể hiện một ý-gọi là đoạn một ý

- Đoạn văn chưa hoàn chỉnh là hai, ba hoặc bốn đoạn văn mới thế hiện đầy

đủ một ý (phần tập làm văn) lúc này đoạn văn không trùng với đoạn ý (đoạn phụthuộc)

Ví dụ minh họa:

(I) Hải âu là bè bạn của người đi biển Chúng báo trước cho họ những cơnbão Lúc trời sắp nổi bão chúng càng bay nhiều, vờn sát ngọn sóng hơn và về tổmuộn hơn, chúng cần kiếm mồi sẵn cho lũ con ăn nhiều ngày, chờ khi biển lặng

(II) Hải âu còn là dấu hiệu của điềm lành Ai đã từng lênh đênh trên biển cảngày, đã bị cái bồng bềnh của song gió làm say… Mà thấy những cánh hải âu lònglại không hy vọng Bọn chúng báo hiệu sự bình an, báo trước sự bến cảng hồ hởi,báo trước sự sum họp gia đình sau những ngày cách biệt đằng đẵng

(Vũ Hùng)

Học sinh sẽ quan sát, nhận diện ví dụ trên gồm có hai đoạn văn, mỗi đoạnnêu một tác dụng của chim Hải âu:

- Đoạn (I): Hải âu là bè bạn của người đi biển

- Đoạn (II): Hải âu còn là dấu hiệu của điềm lành

Đồng thời tôi giải thích: Văn bản là gì? Khi nói thì phải nối thành lời Viết thì phải viết thành bài Lời nói, bài viết đó chính là văn bản Vậy văn bản là sản phẩm

của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, nó là một thể thống nhất có tính chấtchọn vẹ về nội dung, hoàn chỉnh về hình thức.

Tôi lưu ý học sinh: Văn bản có thế ngắn Văn bản ngắn nhất chỉ có một câu(ví dụ câu tục ngữ “Lá lành đùm lá rách”) Nhưng thông thường thì văn bản donhiều câu tổ chức thành Một bài văn, một đơn xin việc, một giấy xin phép nghỉhọc… Đều là những văn bản Như vậy văn bản có thể dài thẩm trí rất dài Nhưng dùngắn hay dài văn bản cũng phải “Có đầu, có đuôi”, phải là một thể thống nhấthoàn chỉnh

Sở dĩ tôi đưa kiến thức đó vào ngay cho học sinh lớp 6 vì tôi nghĩ rằng: Các

em khi nói đến viết đoạn văn, hay bài văn cảm thụ văn học là đã hình thành đượctrong ý nghĩ phải viết như thế nào sẽ là đoạn văn, thế nào là một văn bản Sau đó,tôi hướng dẫn học sinh các bước khi làm một bài tập cảm thụ văn học

Bước 1:

- Đọc kỹ đề bài để nắm được đề bài yêu cầu gì

- Đọc kỹ đoạn thơ, đoạn văn hoặc bài văn, bài thơ… đề bài cho Hiểu kháiquát nội dung nghệ thuật chính của đoạn, bài

- Lập dàn ý đoạn văn hoặc bài văn

- Ở mỗi dấu hiệu nghệ thuật: nêu tác dụng của từng biện pháp nghệ thuậtvới nội dung của đoạn, bài Dự kiến nêu cảm nghĩ, đánh giá, lien tưởng theo hiểubiết của em

Bước 4:

- Viết thành đoạn văn, bài văn cảm thụ dựa vào tìm hiểu ở ba bước trên Trên đây là bốn bước tìm hiểu một bài tập cảm thụ với những yêu cầu cơbản Các bước trên có thể linh hoạt thêm, bớt, thay đổi tùy theo các dạng bài cụthể

Cuối cùng tôi cho ví dụ minh họa:

Mở đầu bài thơ “Nhớ con sông quê hương”, nhà thơ Tế Hanh viết:

“Quê hương tôi có con song xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè Tỏa nắng xuống dòng song lấp loáng”…

- Nội dung của đoạn thơ: Giới thiệu con song quê hương và tình cảm của tácgiả với sông quê.

- Nghệ thuật trong đoạn thơ nhân hóa so sánh, từ ngữ gợi tả

Bước 2: Đoạn phân làm hai ý nhỏ

- Ý 1: Hai câu đầu, nhà thơ giới thiệu con sông quê hương

Điểm sang nghệ thuật cần khai thác:

+ Từ gợi tả màu sắc: “Xanh biếc”

+ Động từ: “Có”

+ Ẩn dụ: “Nước gương trong”

+ Nhân hóa: “Soi tóc những hang tre”

- Ý 2: Hai câu cuối đoạn, tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương.Điểm sang nghệ thuật cần khai thác:

+ So sánh khẳng định: “Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè”

+ Hình ảnh: “Buổi trưa hè”

+ Động từ: “Tỏa” rất gợi hình

+ Từ láy: “Lấp loáng” rất gợi hình

Bước 3: Dàn ý đoạn

- Ý 1: Nhà thơ giới thiệu con sông quê hương

+ Động từ: “Có” vừa giới thiệu con sông quê hương, vừa kín đáo bộc lộ niềmtuwh hào của tác giả

+ Tính từ gợi tả màu sắc: “Xanh biếc” có khả năng khái quá cảnh sông trong

ấn tượng ban đầu Xanh biếc là màu xanh đậm, đẹp hơi ánh lên dưới mát trời (dovần “iếc” ở chữ biếc)

+ Mặt nước sông trong như tấm gương khổng lồ (ẩn dụ), những hang tre haibên bờ như những cô gái đang nghiên mình soi tóc trên mặt nước sông trong nhưgương (nhân hóa).

+ Ngay phú ban đầu giới thiệu con sông quê hương sinh động, dịu dàng màthơ mộng, nhà thơ đã kín đáo bộc lộ tình cảm tự hào, yêu mến con sông

- Ý 2: Tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương

+ Tâm hồn tôi (khái niệm trừu tượng) được so sánh với “Buổi trươ hè” (kháiniệm cụ thể) để làm rõ nét tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương

- “Buổi trưa hè”- nhiệt độ cao nóng bỏng đã cụ thể hóa tình cảm của nhàthơ Từ “Là” đã khẳng định “Tâm hồn tôi” và “Buổi trưa hè” có sự hòa nhập thànhmột

- Động từ”Tỏa” gợi tình cảm yêu mến của nhà thơ lan tỏa khắp sông , baotrọn dòng sông

- Nhờ tình cảm yêu mến nồng nhiệt ấy mà con sông quê hương như đẹp lêndưới ánh mặt trời: dòng sông lấp loáng Từ láy “lấp loáng” khiến dòng sông lúcsang lúc tối lien tiếp thay đổi, như dát bạc, như trong truyện cổ tích

Bước 4: Viết thành đoạn văn cảm thụ hoàn chỉnh( dựa vào dàn ý đoạn –

bước 3)

Đoạn văn minh họa:

Mở đầu bài thơ “Nhớ con sông quê hương”, nhà thơ Tế Hanh viết:

“Quê hương tôi có con sông xanh biếc

Nước gương trong soi tóc những hàng tre”

Hai câu thơ trên nhà thơ giới thiệu cho chúng ta về con sông quê hương tácgiả thật đẹp, dịu dàng mà thơ mộng qua động từ “Có”, nhà thơ đã kín đáo bộc lộniếm tự hào, yêu mến con sông quê.Đó là vẻ đẹp của con sông với sắc màu “Xanhbiếc”- một màu xanh đậm, đẹp, hơi ánh lên dưới mặt trời.Mặt nước sông trong