Sáng kiến kinh nghiệm ngữ văn 6 – tiết 41 – bài danh từ

Trong sách giáo khoa ở tiết học này chỉ đưa ra một ngữ liệu để phân tích từ đó rút ra nội dung bài học mà bài học của tiết này có rất nhiều nội dung.. Đối với tiết dạy danh từ chỉ sự vật

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NGỮ VĂN 6 – TIẾT 41 – BÀI

DANH TỪ

Phần thứ nhất: ĐẶT VẤN ĐỀ

Lý do đề xuất sáng kiến: Trong chương trình ngữ văn 6 phần từ loại là phần kiến thức khó và phức tạp Mỗi loại từ có nhiều tiểu loại nhỏ Đây là phần chiếm dung lượng kiến thức và thời gian tương đối nhiều trong chương trình tiếng Việt lớp 6

Đối với các em học sinh khối 6 đây là phần kiến thức nặng và khó Các em lại mới bắt đầu bước vào học cấp 2, mới làm quen với phương pháp học của cấp

2, trình độ hiêủ biết của các em lại còn hạn chế, chưa sâu rộng như học sinh khối

8, 9 Vì vậy để học sinh nắm được kiến thức thì người giáo viên phải tổ chức giờ học có hiệu quả

Trong chương trình Ngữ văn 6 - Học kỳ I tuần 11 có tiết 41 là tiết “Danh từ” Đây là một tiết học giáo viên phải giúp học sinh nhận biết được danh từ chung, danh từ riêng cũng như quy tắc viết hoa danh từ riêng Muốn vậy ở tiết học này giáo viên phải chuẩn bị nhiều ngữ liệu để học sinh tìm hiểu phân tích ngữ liệu và rút ra bài học cơ bản nhất trong phần ghi nhớ Bởi vì hoạt động đầu tiên được thực hiện ở mỗi tiết học Tiếng Việt là phân tích ngữ liệu Trong sách giáo khoa ở tiết học này chỉ đưa ra một ngữ liệu để phân tích từ đó rút ra nội dung bài học mà bài học của tiết này có rất nhiều nội dung Theo tôi nếu chỉ bám vào một ngữ liệu đó để phân tích rút ra nội dung bài học là chưa đủ còn mang tính áp đặt Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn 6 khi tiếp xúc bài dạy này bản thân tôi đã trăn trở, tìm tòi và tôi mạnh dạn trình bày cách dạy của mình sau khi đã áp dụng thực tế ở lớp tôi và thấy có hiệu quả

Phần thứ hai: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận và thực trạng của vấn đề:

1 Cơ sở lý luận:

Từ loại là một phần kiến thức tương đối nhiều trong chương trình Ngữ văn THCS Nhiều nhất và khó nhất là ở chương trình Ngữ văn 6 Dung lượng kiến thức và số tiết dành cho phần này tương đối nhiều Nhiều nhất, khó nhất và phức tạp nhất là Danh từ Danh từ được chia làm hai loại lớn là danh từ chỉ sự vật và danh từ chỉ đơn vị Trong mỗi loại lớn lại có nhiều tiểu loại nhỏ Danh từ chỉ sự

từ chỉ đơn vị tự nhiên và danh từ chỉ đơn vị quy ước trong đó danh từ chỉ đơn vị quy ước gồm có danh từ chỉ đơn vị quy ước chính xác và danh từ chỉ đơn vị quy ước, ước chừng Cũng như Động từ, Tính từ, Đại từ, Danh từ thuộc nhóm thực từ

nó giữ vai trò quan trọng trong nòng cốt câu Danh từ thường giữ chức vụ chủ ngữ trong câu Khi đặt câu hết đoạn từ ngữ xuất hiện đầu tiên là Danh từ Vì vậy nắm chắc kiến thức về Danh từ giúp các em khi đặt câu viết đoạn tốt hơn Đối với tiết dạy danh từ chỉ sự vật không chỉ giúp học sinh hiểu và phân biệt được danh từ chung và danh từ riêng mà còn phải giúp học sinh biết cách viết hoa danh

từ riêng Học tốt và nắm chắc kiến thức phần này giúp ích rất nhiều trong việc viết Văn và tìm hiểu văn bản cũng như trong khi nói và viết Nếu các em nắm chắc kiến thức về danh từ chung và danh từ riêng, cách viết hoa danh từ riêng, sẽ giúp các em tránh được lỗi chính tả thường mắc phải khi viết bài tập làm văn đó

là lỗi viết hoa tùy tiện không đúng chỗ

2 Thực trạng giảng dạy

Năm học 2010-2011 bản thân tôi được phân công dạy bộ môn Ngữ văn 6 gồm hai lớp 6A và 6B do kế hoạch dạy học của nhà trường nên lớp 6A học trước lớp 6B một ngày

Dạy tiết 41 này bản thân tôi xác định yêu cầu của giờ dạy như sau:

- Giúp học sinh phân biệt được danh từ chung và danh từ riêng

- Nắm được quy tắc viết hoa danh từ riêng

- Rèn luyện kỹ năng nhận biết Danh từ chung và Danh từ riêng, cách viết hoa Danh từ riêng

Từ những yêu cầu trên tôi đã thiết kế bài dạy cho giờ học theo trình tự hai mục lớn trong sách giáo khoa Cũng như một số giáo viên khác tôi nghĩ rằng sách giáo khoa là cơ sở pháp lý khi dạy giáo viên phải tuân theo không được tự ý thay đổi Vì thế khi dạy tiết học này tôi cũng bám theo trình tự hai mục lớn trong sách giáo khoa

Ở mục I Danh từ chung và danh từ riêng tôi dựa vào ngữ liệu trong sách giáo khoa để hướng dẫn học sinh phân tích rút ra danh từ chung và danh từ riêng Tìm hiểu quy tắt viết hoa của danh từ riêng tôi chủ yếu hướng dẫn học sinh dựa

vào kiến thức đã học ở bậc Tiểu học kết hợp với ngữ liệu đã cho trong sách giáo khoa để rút ra quy tắ viết hoa của danh từ riêng ở mục ghi nhớ sách giáo khoa Còn ở mục II, luyện tập tôi lần lượt hướng dẫn học sinh làm 3 bài tập 1, 2,

3 trong sách giáo khoa

Sau khi dạy tiết học này tôi thấy băn khoăn không hài lòng, giờ dạy nặng

nề, nội dung bài học rút ra còn mang tính áp đặt, quy tắc viết hoa danh từ riêng học sinh còn lơ mơ chưa nắm được cụ thể Tôi đã cho học sinh làm một bài kiểm tra để biết được mức độ khả năng tiếp thu bài của các em ra sao Bài kiểm tra cho thấy kết quả chưa cao chỉ được 50% số em nắm được bài làm cho tôi day dứt và thôi thúc tôi tìm cách dạy khác ở lớp 6B

II Giải pháp mới

Tìm hiểu bài dạy này tôi nhận thấy: Dạy bài này giáo viên phải giúp học sinh nắm được danh từ chỉ sự vật được chia làm hai loại là danh từ chung và danh

từ riêng, biết cách viết hoa danh từ riêng Từ đó bản thân tôi xác định yêu cầu của giờ dạy như sau:

1 Giúp học sinh phân biệt được danh từ chung và danh từ riêng

2 Nắm được quy tắc viết hoa danh từ riêng

3 Rèn luyện kỹ năng nhận biết danh từ chung, danh từ riêng và cách viết hoa Danh từ riêng

Với yêu cầu của bài học như trên khi dạy tôi cũng đi theo hai mục chính trong sách giáo khoa Nhưng khi tìm hiểu mục I Danh từ chung và danh từ riêng tôi sẽ chia ra hai mục nhỏ Mục 1: Phân biệt danh từ chung với danh từ riêng Mục 2: Tìm hiểu quy tắc viết hoa danh từ riêng Khi tìm hiểu mục 1 tôi bám vào ngữ liệu đã cho ở trong sách giáo khoa để hướng dẫn học sinh phân tích rút ra danh từ chỉ sự vật gồm có hai loại danh từ chung và danh từ riêng, phân biệt được danh từ chung với danh từ riêng Còn ở mục 2 Quy tắc viết hoa danh từ riêng tôi đưa vào một số ngữ liệu khác ngoài sách giáo khoa để hướng dẫn học sinh phân tích rút ra các quy tắc viết hoa danh từ riêng Cụ thể tôi đưa vào bảy ngữ liệu khác để phân tích:

(1) Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đến thăm đồng bào bị thiên tai ở Nghệ

(2) Chủ tịch nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào sang thăm và làm việc tại nước

ta

(3) Man-di-ni là cầu thủ đá bóng giỏi của nước I-ta-ly-a

(4) Tổ chức Liên hợp quốc quan tâm nhiều nhất đến nạn thất học của trẻ em (5) Bức tranh của em gái tôi vẽ được trao giải Nhất

(6) Trong năm học vừa qua cô ấy đạt danh hiệu Chiến sỹ thi đua cấp huyện (7) Bạn ấy đạt Huy chương vàng môn toán quốc tế

Đưa ra bảy ngữ liệu trên tôi yêu cầu học sinh xác định danh từ riêng có trong bảy ngữ liệu và cho biết đó là tên riêng của ai, nêu cách viết hoa của các danh từ riêng đó Ở ngữ liệu (1) phân tích rút ra quy tắc viết hoa của tên người tên địa lý Việt Nam Ngữ liệu (2) phân tích rút ra quy tắc viết hoa của tên người tên địa lý nước ngoài phiên âm qua âm Hán Việt Ở ngữ liệu (3) phân tích rút ra quy tắc viết hoa của tên người tên địa lý nước ngoài phiên âm trực tiếp không qua

âm Hán Việt Ngữ liệu (4), (5), (6), (7) phân tích rút ra quy tắc viết hoa tên một

tổ chức, một giải thưởng, một danh hiệu, một huân huy chương

Ở mục II Luyện tập tôi cũng hướng dẫn học sinh lần lượt làm ba bài tập 1,

2, 3 trong sách giáo khoa

Với giải pháp trên bản thân tôi trình bày các bước lên lớp bài này thành một giáo án cụ thể như sau:

III Giáo án minh họa

A Mục tiêu cần đạt:

Như tôi đã xác định ở phần giải pháp

B Chuẩn bị:

- Giáo viên chuẩn bị bảng phụ ghi các ngữ liệu trong sách giáo khoa và một số tài liệu về quy tắc viết hoa trong tiếng Việt

- Học snh soạn bài theo hệ thống câu hỏi sách giáo khoa

C Tiến trình các bước:

1 Bài cũ (5 phút)

(?) Nêu đặc điểm của danh từ, cho biết danh từ được chia thành mấy loại lớp ? Lấy ví dụ minh họa ?

2 Bài mới

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

Gv ghi ví dụ ở bảng phụ

? Dựa vào kiến thức đã học về danh từ

gạch chân tất cả các danh từ có trong ví

dụ ?

GV: gọi học sinh lên bảng gạch chân

dưới những danh từ ở bảng phụ

HS: lên bảng gạch chân những danh từ

? Các danh từ ở trong ví dụ trên thuộc

loại danh từ nào ?

? Nhận xét về ý nghĩa và hình thức chữ

viết của các danh từ đó ?

( Về hình thức chữ viết và ý nghĩa các

danh từ này có gì khác nhau?)

? Từ ví dụ trên em hãy rút ra kết luận

về danh từ riêng và danh từ chung?

HS: tự rút ra nội dung ở phần ghi nhớ

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

I Danh từ chung và danh từ riêng

1 Phân biệt danh từ chung và danh riêng

* Xét ví dụ (SGK) VD:

Vua nhớ công ơn tráng sĩ phong là Phù Đổng Thiên Vương và lập đền thờ ngay ở làng Gióng nay thuộc xã Phù Đổng huyện Gia Lâm, Hà Nội

- Danh từ chỉ sự vật

- Về ý nghĩa và hình thức chữ viết các danh từ này khác nhau:

+ Các danh từ: Vua, công ơn, tráng sĩ, đền thờ, làng, xã, huyện -> Mỗi danh

từ là tên gọi một loại sự vật và không được viết hoa

=> Danh từ chung + Các danh từ: Phù Đổng Thiên Vương, Gióng, Phù Đổng, Gia Lâm,

Hà Nội -> Mỗi danh từ là tên riêng của từng người, từng địa phương và được viết hoa

=> Danh từ riêng

- HS tự rút ra nội dung ở phần ghi nhớ

* Kết luận: (ghi nhơ - SGK) Danh từ chỉ sự vật gồm:

+ Danh từ chung

Gv chuẩn bị ví dụ ở bảng phụ

Gv phát phiếu học tập yêu cầu các

nhóm thảo luận:

? Xác định danh từ riêng ở trong các ví

dụ trên? Đó là tên riêng của ai?

? Cách viết hoa các danh từ riêng đó ?

HS thảo luận, trình bày kết quả

2 Quy tắc viết hoa danh từ riêng

* Xét ví dụ:

Ví dụ 1:

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đến thăm đồng bào bị thiên tai ở Nghệ An

Ví dụ 2: Chủ tịch nước Trung Quốc

Hồ Cẩm Đào sang thăm và làm việc tại nước ta

Ví dụ 3: Man- đi- ni là cầu thủ đá bóng giỏi của nước I- ta- li- a

Ví dụ 4: Tổ chức Liên hợp quốc quan tâm nhiều nhất đến nạ thất học của trẻ

em

Ví dụ 5: Bức tranh của em gái tôi vẽ được trao giải Nhất

Ví dụ 6: Trong năm học vừa qua cô ấy đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp huyện

Ví dụ 7: Bạn ấy đạt Huy chương vàng môn toán quốc tế

- Đáp án:

Ví dụ 1: Nguyễn Minh Triết, Nghệ An

 Tên người, tên địa lý Việt Nam => Viết hoa chữ cái đầu tiên mỗi tiếng

Ví dụ 2: Trung Quốc, Hồ Cẩm Đào

 Tên người, tên địa lý nước ngoài phiên âm qua âm Hán Việt

=> Viết hoa chữ cái đầu tiên mỗi tiếng

Ví dụ 3:

Man- đi- ni, nước I- ta- li-a -> tên