Hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại cục hải quan TP hải phòng

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Về mặt khoa học, khoá luận đề cập đến các nội dung cơ bản của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan một cách trực tiế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hải Phòng, ngày 08 tháng 3 năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thuỳ Linh

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn

thạc sỹ Quản lý kinh tế với đề tài “Hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng” Tôi xin trân

trọng gửi lời biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo của Trường Đại học Hàng Hải Việt Nam, những người đã tận tình dạy bảo giúp đỡ và định hướng cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu Xin gửi lời cám ơn trân trọng tới Ban Giám hiệu, Viện Đào tạo sau đại học Trường Đại học Hàng hải Việt Nam đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Dương Văn Bạo,

người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn các tổ chức, cá nhân đã hợp tác chia sẻ thông tin, cung cấp cho tôi nguồn tài liệu hữu ích phục vụ cho đề tài nghiên cứu

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục……… …… iii

Mở đầu 1

Chương 1: Cơ sở lý luận về vi phạm pháp luật hành chính và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan……… 4

1.1 Lý luận chung về vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan…… 4

1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan……… …… 4

1.1.2 Cơ sở phát sinh vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan………… … 8

1.1.3 Đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan ……….12

1.2 Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan………….……….……14

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan……….… … 14

1.2.2 Cơ sở pháp lý thực hiện việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan……… …… 17

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan………19

1.2.4 Trình tự xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan………… …25

Chương 2: Thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng……… 33

2.1 Giới thiệu sơ lược về Cục Hải quan TP Hải Phòng 33

2.2 Thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 – 2015……… ………34

2.2.1 Nhận định tình hình chung về vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 – 2015……… ……34

2.2.2 Kết quả thực hiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 – 2015 39

2.2.3 Một số vụ vi phạm điển hình 43

2.2.4 Phân tích, đánh giá 51

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng……… 55 3.1 Hoàn thiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là một tất yếu khách quan ……… ………55 3.2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan ở Việt Nam nói chung và ở Cục Hải quan TP Hải Phòng nói riêng……… ……… 58 3.2.1 Giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp luật về xử lý vi phạm hành chính 58 3.2.2 Giải pháp phòng ngừa vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 60 3.2.3 Giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan 66 3.2.4 Giải pháp khắc phục hậu quả do vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan 68 Kết luận và kiến nghị 71 Tài liệu tham khảo 73

MỞ ĐẦU

Thực hiện đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước ta hiện nay tập trung xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, thì một trong những yêu cầu bức thiết đặt ra là mọi hành vi vi phạm pháp luật phải được xử lý nghiêm minh, kịp thời, triệt để

1 Tính cấp thiết của đề tài

Về mặt thực tiễn, quá trình hình thành và phát triển pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong những năm qua, đặc biệt là thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính cho thấy hệ thống pháp luật về xử lý

vi phạm hành chính còn tồn tại nhiều bất cập như: có nhiều quy định còn chồng chéo không thống nhất, chưa phù hợp với thực tế, thiếu tính khả thi trong việc áp dụng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính Tình trạng áp dụng tuỳ tiện hoặc dung túng, bao che, không xử lý, xử lý không kịp thời, xử lý vượt thẩm quyền vẫn diễn ra dẫn đến tình trạng pháp chế trong xử lý vi phạm hành chính không nghiêm, làm nảy sinh tâm lý coi thường kỷ cương, pháp luật

Về mặt lý luận, đây là một vấn đề có tính thời sự cấp bách, mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn cao

Riêng tại Cục Hải quan TP Hải Phòng, thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan rất đa dạng, phức tạp với lượng hàng hoá qua cửa khẩu cảng Hải Phòng là rất lớn

Với những lý do trên, tôi cho rằng việc nghiên cứu đề tài làm thế nào để

“Hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng” là một việc làm cần thiết, bởi nó phục vụ thiết thực

cho hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thi hành và áp dụng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính tại đơn vị Cục Hải quan

2 Mục đích nghiên cứu

Khoá luận tốt nghiệp có mục đích làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn, trên

cơ sở nghiên cứu, phân tích làm rõ khái niệm, bản chất, đặc điểm đặc trưng của vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan, thực trạng vi phạm hành chính

trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng, từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu hoàn thiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan ở Việt Nam hiện nay, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thi hành và áp dụng pháp luật hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống vi phạm hành chính, ổn định trật tự quản lý và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan cũng như khắc phục tình trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Với khuôn khổ của một Khoá luận tốt nghiệp, với thời gian và khả năng nghiên cứu còn giới hạn của bản thân, tôi xin tập trung chủ yếu vào việc nghiên cứu về một số vấn đề mang tính chất lý luận về vi phạm luật hành chính, thực trạng

xử phạt vi phạm hành chính và giải pháp nhằm khắc phục vi phạm hành chính

cũng như hoàn thiện công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

tại Cục Hải quan TP Hải Phòng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi và khả năng cho phép, tôi cố gắng nghiên cứu một cách tổng quát về những vấn đề cơ bản thuộc nội dung của pháp luật hành chính trong xử phạt vi phạm hành chính về hải quan dưới góc độ lý luận và thực tiễn ban hành, áp dụng và thi hành pháp luật xử lý vi phạm hành chính thời gian qua dựa trên một số

số liệu thực tiễn tại Cục Hải quan TP Hải Phòng để từ đó rút ra kinh nghiệm phù hợp với việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về xử lý vi phạm hành chính ở nước ta

4 Phương pháp nghiên cứu

Khoá luận được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, trên cơ sở các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; do đó, phương pháp nghiên cứu của khoá luận được thực hiện trên cơ sở áp dụng các biện pháp nghiên cứu của triết

học Mác - Lênin và các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể khác như phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh, phương pháp lịch sử, thống kê…

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về mặt khoa học, khoá luận đề cập đến các nội dung cơ bản của pháp luật

về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan một cách trực tiếp với mục đích xem xét một cách tương đối thấu đáo, toàn diện về một mảng pháp luật hết sức quan trọng trong hệ thống pháp luật hành chính Việt Nam, góp phần định hướng trong việc hoàn thiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan ở nước ta

Về mặt thực tiễn, khoá luận đưa ra một số giải pháp mang tính khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động ban hành, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan ở Việt Nam nói chung và ở Cục Hải quan TP Hải Phòng nói riêng

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VI PHẠM PHÁP LUẬT HÀNH CHÍNH VÀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN

1.1 Lý luận chung về vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.1.1.1 Khái niệm vi phạm hành chính

Để xã hội có thể ổn định và phát triển được theo đúng định hướng đã đề ra, Nhà nước luôn phải tác động lên các quan hệ xã hội bằng một hệ thống các quy tắc quản lý nhà nước được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật Trên thực

tế, trong đời sống xã hội luôn xảy ra tình trạng vi phạm các quy tắc quản lý nhà nước Các vi phạm diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội, từ những hành vi vi phạm nhỏ như vứt rác không đúng nơi quy định đến những hành vi vi phạm có tính chất, mức độ lớn hơn có quy định về quản lý nhà nước như điều khiển mô tô, xe máy đi vào đường ngược chiều, vượt đèn đỏ, gây tai nạn hoặc những vi phạm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh như tiến hành kinh doanh mà không đăng ký theo quy định, trốn thuế, thay đổi trụ sở của doanh nghiệp mà không thông báo, hay những hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường như vận chuyển và

xử lý chất thải, các chất gây ô nhiễm môi trường không theo đúng quy định về bảo

vệ môi trường Tóm lại, những hành vi vi phạm quy định quản lý nhà nước được nêu trên đây thể hiện rất đa dạng, phong phú và xảy ra trong hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước, nhưng tựu trung lại chúng có một số đặc điểm chung sau đây:

- Những hành vi này đều là những hành vi xâm hại đến trật tự quản lý nhà nước, phá vỡ trật tự quản lý hành chính đang được duy trì, làm ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước nói chung Tuy nhiên, do tính chất và mức độ xâm hại của hành vi chưa đến mức nguy hiểm cho xã hội để trở thành tội phạm hình sự nên những hành vi này không phải là tội phạm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành

- Chủ thể thực hiện những hành vi này là cá nhân hoặc tổ chức Đối với tổ chức, thì hành vi được thực hiện bởi cá nhân nhưng dưới danh nghĩa tổ chức (do tổ chức phân công, giao nhiệm vụ, hoặc thực hiện hành vi nhân danh tổ chức đó);

- Hành vi được thực hiện là do cố ý hoặc vô ý;

- Hành vi vi phạm của cá nhân, tổ chức được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật là bị xử phạt vi phạm hành chính

Từ những phân tích trên đây, có thể hiểu vi phạm hành chính là hành vi do

cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà chưa đến mức độ truy cứu trách nhiệm hình sự và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính Khái niệm vi

phạm hành chính cũng được xác định tại khoản 1 Điều 2 của Luật xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13

1.1.1.2 Khái niệm vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Hoạt động hải quan là một loại hoạt động kiểm tra, giám sát của nhà nước nhằm đảm bảo quản lý nhà nước đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài Theo quy định tại Điều 16 Luật Hải quan năm 2014: “Hàng hóa, phương tiện vận tải phải được làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan; vận chuyển đúng tuyến đường, đúng thời gian qua cửa khẩu hoặc các địa điểm khác theo quy định của pháp luật” [9]

Trên cơ sở các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định, cơ quan Hải quan là cơ quan trực tiếp thực hiện quyền kiểm tra, giám sát, đảm bảo duy trì sự quản lý của Nhà nước đối với hàng hoá xuất, nhập khẩu, phương tiện vận tải và hành khách xuất, nhập cảnh; điều tra chống buôn lậu, chống gian lận thương mại nhằm bảo hộ và thúc đẩy phát triển sản xuất trong nước, tăng sức cạnh tranh của hàng hoá xuất khẩu; thu thuế xuất nhập khẩu bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước, bảo vệ lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng; bảo vệ môi trường; góp phần bảo vệ lợi ích chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội Cơ quan hải quan thực hiện các quyền đã thông qua một hệ thống các

quy trình thủ tục hành chính đặc biệt gọi là thủ tục hải quan nhằm hợp thức hoá cho hàng hoá, hành lý, phương tiện vận tải khi qua lại biên giới, đồng thời thực hiện các quyền kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo các chế độ quản lý của nhà nước đối với các đối tượng nói trên cũng như các quy trình thủ tục được đảm bảo tuân thủ Điều 12 Luật Hải quan quy định: “Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; kiến nghị chủ trương, biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu” [9]

Tất cả các quan hệ như vậy trong lĩnh vực hải quan được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau, lập nên tổng thể các quy phạm pháp luật đặc biệt điều chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan, tức

là điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thực hiện các biện pháp quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu và xuất cảnh, nhập cảnh Tổng thể các quy phạm pháp luật đó có thể coi là các quy phạm pháp luật về hải quan Các quy phạm pháp luật về hải quan quy định cho các bên tham gia các quan

hệ xã hội nói trên các quyền và nghĩa vụ pháp lý, trách nhiệm của các bên nếu không thực hiện các quyền và nghĩa vụ đã nêu hoặc vi phạm quyền của bên kia

Do các quy phạm pháp luật về hải quan là các quy tắc chung bảo vệ chế độ kiểm tra, giám sát hải quan, là một trong những chế độ quản lý nhà nước nên có tính chất bắt buộc thực hiện đối với mọi đối tượng cá nhân, tổ chức liên quan Như vậy,

có thể nói đặc điểm chung nhất của các quy phạm pháp luật về hải quan là tính chất bắt buộc thực hiện đối với các quy định, các chế độ về hải quan do Nhà nước ban hành, do đó chúng mang tính chất mệnh lệnh của luật hành chính

Một đặc điểm nữa của các quy phạm pháp luật về hải quan là tính chất tích cực của các quy phạm này trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá qua biên giới Một mặt đảm bảo cho việc tuân thủ trật tự kỷ cương trong hoạt động xuất nhập khẩu và xuất nhập cảnh, mặt khác các quy phạm pháp luật về hải quan quy định các biện pháp nhằm đấu tranh chống lại các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực: vi phạm các chế độ về xuất nhập khẩu, trốn, lậu thuế, buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá, ngoại hối qua biên giới

Hiện nay, các quy phạm pháp luật về hải quan quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên tham gia quan hệ pháp luật về hải quan Các chế độ quản lý hải quan cụ thể đã được ban hành trong Luật hải quan và được hệ thống hoá trong các văn bản pháp quy ban hành dưới nhiều hình thức: Nghị định của Chính phủ; Thông tư, Quyết định, Chỉ thị của các Bộ, ngành Các quy phạm hình thức quy định tổ chức và hoạt động của cơ quan Hải quan nhằm bảo vệ các quy phạm nội dung nói trên đã được hệ thống tương đối đầy đủ trong Luật Hải quan và các Nghị định cụ thể hoá Luật như Nghị định 01/2015/NĐ-CP ngày 02/01/2015 của Chính phủ quy định chi tiết phạm vi địa bàn hoạt động hải quan; trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới

Trong thực tế hoạt động luôn có những hành vi cố ý hay vô ý vi phạm các quy định của Nhà nước đối với các chế độ quản lý, các quy trình thủ tục hay việc kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan Các vi phạm đó chính là các vi phạm pháp luật hải quan, xâm phạm đến trật tự quản lý nhà nước về hải quan và diễn ra phổ biến ở hầu hết các khâu nghiệp vụ của quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan Các hành vi vi phạm pháp luật này, tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm đều phải bị xử phạt, có hành vi bị xử lý vi phạm hình sự như các hành vi buôn lậu hay vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới (theo quy định tại các Điều

153 và 154 Bộ Luật Hình sự số 15/1999/QH10), nhưng đa số bị xử phạt theo các quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính

Tóm lại, từ các phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm vi phạm hành chính

trong lĩnh vực hải quan như sau: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là

hành vi do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý xâm phạm tới các quy định quản lý nhà nước về hải quan mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự và phải chịu xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật

Vi phạm các quy định về quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan được quy định cụ thể tại Điều 1 Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ bao gồm:

“- Vi phạm các quy định của pháp luật về thủ tục hải quan;

- Vi phạm các quy định của pháp luật về kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan;

- Vi phạm các quy định của pháp luật về thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu (sau đây gọi tắt là thuế);

- Vi phạm các quy định pháp luật khác có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh” [5]

1.1.2 Cơ sở phát sinh vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.1.2.1 Các quy định quản lý Nhà nước về hải quan

a) Sự xuất hiện của hoạt động hải quan trong lịch sử

Để có thể hiểu được sâu xa nguồn gốc phát sinh vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan thì chúng ta phải đi từ sự xuất hiện của hoạt động hải quan trong lịch sử và bản chất của hải quan

C.Mác, Ph.Ăng-ghen, V.L.Lê nin trong các tác phẩm của mình khi phân tích

về nguồn gốc của sở hữu tư nhân, sở hữu nhà nước, về sự hình thành và phát triển của các quan hệ sản xuất từ chiếm hữu nô lệ, phong kiến đến tư bản chủ nghĩa, đã chỉ ra các điều kiện phát sinh và hoàn thiện chính sách hải quan của các chế độ bóc lột Theo các nhà kinh điển, hoạt động hải quan, chính sách cũng như các quy phạm pháp luật về hải quan xuất hiện cùng thời điểm với sự xuất hiện của sản xuất hàng hoá

Như vậy, hoạt động hải quan bắt đầu xuất hiện từ rất lâu đời, từ khi có sự hiện hữu của phân công lao động sản xuất và hàng hoá, hay nói cách khác, hoạt động hải quan gắn liền với sự xuất hiện của nhu cầu trao đổi hàng hoá Để bảo vệ

lợi ích của mình, mỗi cộng đồng đã tự quy định những biện pháp có lợi ích nhất cho mình trong việc kiểm soát trao đổi hàng hoá để bảo vệ sản xuất, đồng thời thu được lợi nhiều nhất trong quan hệ với các cộng đồng khác, đó cũng chính là bản chất của hoạt động hải quan Có thể nói không có trao đổi hàng hoá giữa các cộng đồng dân cư, và ngày nay là giữa các quốc gia, thì cũng không có hoạt động hải quan Qua việc xem xét quá trình hình thành phát triển của hoạt động hải quan trên thế giới, có thể thấy chính sách hải quan của các nhà nước, lãnh thổ được đặt ra từ rất sớm nhằm phục vụ các yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia, cộng đồng và cùng với

nó là sự xuất hiện của hiện tượng vi phạm các chính sách này cũng như việc xử phạt chúng

b) Quản lý nhà nước về hải quan hiện nay

Hiện nay, các cơ quan hải quan nói chung của các nước, bên cạnh chức năng truyền thống như kiểm tra hàng hoá, thu thuế, đấu tranh chống buôn lậu còn có nhiệm vụ kiểm tra việc thực hiện các quy định khác của quản lý nhà nước đối với hàng hoá xuất, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh và quá cảnh, ví dụ như các quy định về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, các luật lệ về tài chính, hạn ngạch xuất nhập khẩu; bảo vệ an ninh nội địa, chống khủng bố, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn về kỹ thuật, vệ sinh, môi trường

Cũng giống như các nước trên thế giới, ở Việt Nam hiện nay, thông qua việc làm thủ tục hải quan và thực hiện kiểm tra, giám sát hải quan, cơ quan hải quan cũng có nghĩa vụ đảm bảo cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo đúng các quy định của Nhà nước: các chế độ về giấy phép và hạn ngạch xuất khẩu, nhập khẩu đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; các chế độ về thuế và nghĩa vụ tài chính khác; chế độ xuất khẩu, nhập khẩu tiền Việt Nam; các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; các quy định về tiêu chuẩn

vệ sinh, môi trường, an toàn thực phẩm, sức khoẻ người tiêu dùng ; các quy định

về xuất xứ hàng hoá, về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Những chế độ quản lý nhà nước đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà

cơ quan Hải quan chịu trách nhiệm thực hiện việc kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo việc tuân thủ pháp luật hiện nay được quy định tại Nghị định 187/2013/NĐ-CP ngày 20 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hoá quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hoá với nước ngoài

Như vậy, các quy định, các chế độ quản lý của nhà nước cũng là cơ sở phát sinh của các hành vi vi phạm pháp luật nói chung và vi phạm hành chính nói riêng trong hoạt động hải quan

1.1.2.2 Thủ tục hải quan

Tương tự như các hoạt động hành chính khác, cơ quan hải quan thực hiện quyền kiểm tra, giám sát nhà nước về hải quan chủ yếu thông qua hệ thống các thủ tục hành chính đặc biệt, đó là thủ tục hải quan Thủ tục hải quan là các công việc

mà người khai hải quan (bao gồm: chủ hàng hoá, chủ phương tiện vận tải hoặc người được chủ hàng, chủ phương tiện vận tải uỷ quyền) và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật đối với hàng hoá, hành lý xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh Thủ tục hải quan bao gồm các công việc: Khai và nộp tờ khai hải quan; nộp, xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ hải quan; đưa hàng hoá, phương tiện vận tải đến địa điểm được quy định cho việc kiểm tra thực tế hàng hoá, phương tiện vận tải; nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật v.v Các thủ tục hành chính đó phải được thực hiện đúng thời hạn, đúng địa điểm và đúng trình tự theo quy định của pháp luật

Những quy định này gắn liền với nghĩa vụ của người khai hải quan trong quá trình làm thủ tục hải quan nhằm đảm bảo việc cơ quan quản lý nhà nước một mặt hợp thức hoá cho hàng hoá, phương tiện vận tải khi xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh; mặt khác có thể quản lý được quá trình tuân thủ pháp luật của người khai hải quan, đảm bảo các chế độ quản lý của Nhà nước đối với hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh được tuân thủ nghiêm chỉnh, trật tự nhà nước trong

hoạt động này không bị phá vỡ Do đó, thủ tục hải quan là một yếu tố cơ sở phát sinh các vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.1.2.3 Hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan

Hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan cũng là một trong những

cơ sở phát sinh các vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan Hoạt động này được thực hiện thông qua việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ pháp luật hải quan Việc vi phạm hành chính trong trường hợp này về bản chất là việc vô ý hay cố ý không thực hiện một số các quy định của Nhà nước nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật trong hoạt động hải quan

Các hành vi vi phạm liên quan đến công tác kiểm tra của hải quan có thể là: Không đưa hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đến đúng địa điểm quy định để làm thủ tục hải quan; Không cung cấp thông tin, chứng từ, tài liệu liên quan đến hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh khi cơ quan hải quan yêu cầu theo quy định của pháp luật; Không chấp hành quyết định kiểm tra sau thông quan mà không có lý do xác đáng; Không lưu trữ đầy đủ hồ sơ hải quan,

sổ sách, chứng từ kế toán liên quan đến hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đã được thông quan trong thời hạn phải lưu trữ theo quy định của pháp luật; Không xuất trình hàng hoá đang lưu giữ là đối tượng kiểm tra sau thông quan theo yêu cầu của

cơ quan hải quan; Không bố trí người, phương tiện phục vụ việc kiểm tra thực tế hàng hoá, phương tiện vận tải khi cơ quan hải quan yêu cầu mà không có lý do xác đáng

Hành vi vi phạm trong lĩnh vực giám sát hải quan bao gồm các hành vi không thực hiện các nghĩa vụ của người khai hải quan gây cản trở cho công tác đảm bảo tuân thủ pháp luật; các hành vi đó bao gồm: không bảo quản nguyên vẹn niêm phong hải quan kho hàng hoá, hàng hoá, phương tiện vận tải đang chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan mà không có lý do xác đáng; di chuyển phương tiện vận tải, hàng hoá đang chịu sự giám sát hải quan không đúng quy định; tự ý thay đổi bao bì, hình thức, kiểu dáng công nghiệp, xuất xứ, nhãn, mác hàng hoá đang chịu sự giám sát hải quan; tự ý thay đổi chủng loại, số lượng, chất lượng, trọng

lượng hàng hoá đang chịu sự giám sát hải quan; Tự ý tiêu thụ hàng hoá đang chịu

sự giám sát hải quan

Trong hoạt động kiểm soát của cơ quan hải quan, các hành vi vi phạm hành chính chủ yếu bao gồm: Lên, xuống phương tiện vận tải chở hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đang chịu sự kiểm tra hải quan khi chưa được phép của cơ quan hải quan; không dừng phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh đúng địa điểm quy định để làm thủ tục hải quan; không thực hiện đúng quy định về quản lý

hải quan khi đưa tàu biển vận chuyển hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu vào Việt

Nam không đúng cảng quy định; tự ý cặp mạn tàu, thuyền chở hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đang làm thủ tục hải quan; không chấp hành hiệu lệnh của công chức hải quan theo quy định khi di chuyển phương tiện vận tải trong địa bàn hoạt động

hải quan; Không thực hiện yêu cầu mở nơi cất giữ hàng hoá theo quy định để công

chức hải quan kiểm tra; đưa vào địa bàn hoạt động hải quan hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu mà hàng hoá đó chưa đủ giấy tờ hợp lệ theo quy định; chứa chấp, mua bán, vận chuyển trong địa bàn hoạt động hải quan hàng hoá có nguồn gốc nhập khẩu trái phép; bốc dỡ hàng hoá không đúng cảng đích ghi trong vận đơn mà không có lý do xác đáng; điều khiển phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh không đúng tuyến đường, cửa khẩu quy định; tự ý xếp dỡ, chuyển tải, sang mạn, sang toa, cắt toa hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh trên phương tiện vận tải đang chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan; chứa chấp, mua bán, vận chuyển hàng hoá có nguồn gốc nhập khẩu trái phép trong địa bàn hoạt động hải quan; tẩu tán, tiêu hủy hoặc vứt bỏ hàng hoá để trốn tránh sự kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan; đánh tráo, tẩu tán tang vật, phương tiện vi phạm đã bị phát hiện, tạm giữ

Ngoài ra, cùng với sự phát triển của các hình thức giao dịch trong hoạt động kinh tế đối ngoại, còn rất nhiều hành vi khác được coi như các hành vi vi phạm hành chính hải quan như các vi phạm về chế độ kho, về các chế độ tạm quản được quy định trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.1.3 Đặc điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan mang đầy đủ các đặc điểm của

vi phạm hành chính nói chung, do vậy, cấu thành vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng là tổng hợp những dấu hiệu đặc trưng thể hiện đầy đủ tính xâm hại trật tự quản lý nhà nước của một loại vi phạm hành chính và cần thiết cho việc xác định ranh giới của các loại vi phạm hành chính khác nhau Tuy nhiên, do đặc thù của hoạt động hải quan, các vi phạm hành chính hải quan cũng có một số đặc điểm riêng có tác động nhất định đến việc xử phạt đối với các hành vi vi phạm này

Thứ nhất, vi phạm hành chính hải quan chỉ xảy ra trong hoạt động hành

chính có liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, và

do đó có liên quan đến các yếu tố nước ngoài Đối tượng áp dụng của pháp luật hải quan ngoài các tổ chức, cá nhân trong nước thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hoá, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải, còn có các tổ chức, cá nhân nước ngoài Đây là đặc điểm có tác động rất lớn đến việc xử phạt vi

phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan do các tổ chức, cá nhân vi phạm có thể là

tổ chức hoặc công dân nước ngoài, cư trú tại nước ngoài; các đối tượng nói trên cũng có thể vận dụng các quy định của luật pháp nước ngoài, các thông lệ quốc tế trong hoạt động xuất, nhập khẩu và xuất, nhập cảnh để tác động đến quá trình xử lý

vi phạm

Thứ hai, vi phạm hành chính hải quan có thể do nhiều cơ quan cùng tham

gia xử lý Theo quy định của Luật hải quan về địa bàn hoạt động hải quan thì trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh để chủ động phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, chống gian lận thương mại; và ngoài phạm vi địa bàn hoạt động hoạt động hải quan nếu

cơ quan hữu quan phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật thì theo thẩm quyền, cơ quan đó thực hiện việc kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật

Thứ ba, vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, do có bao gồm cả các

vi phạm về chế độ quản lý xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hoá, hành lý, ngoại hối, vàng, tiền Việt Nam, kim khí quý, đá quý, cổ vật, văn hoá phẩm, bưu

phẩm, vật dụng trên phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và các tài sản khác (gọi chung là hàng hoá); các quy định về xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh

phương tiện vận tải, nên có liên quan đến nhiều văn bản Luật hoặc các quy định

chuyên ngành Trong một số trường hợp, việc phân biệt rõ ràng giữa vi phạm hành chính hải quan và vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác là tương đối khó khăn Chẳng hạn, phân biệt hành vi khai sai mã số, thuế suất, khai sai trị giá tính thuế của hàng hóa vừa có thể xử phạt theo hành vi vi phạm hành chính hải quan, vừa có thể xử phạt theo hành vi vi phạm Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu tùy theo cách xác định xem đã thuần túy là vi phạm hành chính hải quan hay có mục đích trốn thuế mà việc xác định này không phải khi nào cũng dễ dàng

1.2 Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

1.2.1.1 Khái niệm xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Như một tất yếu, khi xảy ra hành vi vi phạm pháp luật do cá nhân, tổ chức thực hiện thì Nhà nước có những “phản ứng tự vệ”, tức là tiến hành áp dụng những biện pháp, hình thức xử lý đối với những cá nhân, tổ chức thực hiện vi phạm nhằm lập lại trật tự quản lý đã bị xâm hại bởi các hành vi đó Những biện pháp, hình thức

xử lý của Nhà nước đối với các hành vi vi phạm pháp luật được pháp luật quy định

cụ thể Đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, để giữ vững trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực quản lý hải quan, giữ vững trật tự pháp luật và đấu tranh có hiệu quả với những hành vi vi phạm hành chính nói chung và về hải quan nói riêng, các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng bị xử phạt theo quy định của pháp luật

Công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan thể hiện quyền lực Nhà nước, thực hiện sự cưỡng chế đối với các chủ thể vi phạm pháp luật hải quan Công tác này mang tính nghiệp vụ tổng hợp, nhằm thực hiện đúng các nguyên tắc trình tự theo luật định Trong xử lý - tố tụng hành chính phải hiểu đầy

đủ các quy định pháp luật xuyên suốt trong quá trình hoạt động nghiệp vụ, đồng

thời qua hoạt động này cũng tác động tích cực lại các khâu nghiệp vụ khác Nhà nước áp dụng hình thức xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức có vi phạm hành chính hoặc áp dụng biện pháp xử lý hành chính riêng biệt đối với từng loại đối tượng là cá nhân có quá trình vi phạm pháp luật nhiều lần trong lĩnh vực hải quan nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự

Theo Nghị định 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 thì xử phạt vi phạm

hành chính trong lĩnh vực hải quan là việc áp dụng “hình thức xử phạt chính (cảnh

cáo; phạt tiền), hình thức xử phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề; tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để vi hành chính), các biện pháp khắc phục hậu quả (buộc tiêu huỷ tang vật vi phạm là văn hoá phẩm độc hại, hàng hoá gây hại cho sức khoẻ con người, vật nuôi và cây trồng; buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hoá, phương tiện vi phạm tại cửa khẩu nhập; buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm đã tiêu thụ, tẩu tán, tiêu huỷ trái với quy định của pháp luật) đối với hành vi vi phạm hành

chính” [5] Việc áp dụng các hình thức xử phạt, mức phạt, các biện pháp khắc phục hậu quả khi xử phạt vi phạm hành chính được căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể (Luật Xử lý vi phạm hành chính của Quốc hội, Nghị định của Chính phủ) quy định về hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực quản lý nhà nước

Nghiên cứu những quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là vấn đề có ý nghĩa rất lớn, góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn và xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm hành chính, tăng cường trật tự, kỷ cương trong quản lý nhà nước về hải quan, khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan gây ra

1.2.1.2 Đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Xuất phát từ bản chất của hoạt động xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là áp dụng các chế tài hành chính đối với cá nhân, tổ chức vi phạm trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan theo trình tự, thủ tục do pháp luật

quy định nên xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan có một số đặc điểm riêng, thể hiện ở các điểm sau:

Thứ nhất, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan căn cứ

vào các văn bản quy phạm pháp luật do nhiều cơ quan ban hành: Quốc hội ban hành các Luật, Chính phủ ban hành các Nghị định, các Bộ, cơ quan ngang Bộ ban hành các Thông tư hướng dẫn

Các văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thường hay được sửa đổi, bổ sung do sự biến động và thay đổi thường xuyên, nhanh chóng của thực tế quản lý nhà nước Điều này dễ dẫn đến tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy định về xử lý vi phạm hành chính trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật Cho nên, trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính nói chung và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan nói riêng thì việc xác định và quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật về các hành vi vi phạm hành chính sao cho đồng bộ thống nhất là một vấn đề nổi cộm đang được đặt ra, vì các nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính do nhiều cơ quan soạn thảo và thường ban hành chậm, hay xảy ra tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn với nhau

Thứ hai, hoạt động áp dụng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong

lĩnh vực xuất nhập khẩu hàng hoá, xuất nhập cảnh phương tiện vận tải có thể do nhiều cơ quan, nhiều người có thẩm quyền thực hiện, ví dụ như Hải quan, lực lượng Cảnh sát biển, Bộ đội biên phòng, Quản lý thị trường, một số thanh tra chuyên ngành Trong khi đó, vi phạm hành chính diễn ra phổ biến, hàng ngày, hàng giờ trong đời sống xã hội dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng Việc áp dụng pháp luật xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành trực tiếp với người dân, với các tổ chức và cũng trực tiếp động chạm đến các quyền tự do dân chủ của công dân, do vậy công tác giám sát, kiểm tra rất khó thực hiện sâu sát và có hiệu quả Điều này đòi hỏi tinh thần trách nhiệm và tính tự giác, ý thức tổ chức kỷ luật cao của nhân viên, công chức, người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính trong khi thực thi công vụ

Hoạt động của cơ quan hải quan - người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp hành chính khác - phải bảo đảm phù hợp với các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về tổ chức hoạt động, về chức năng nhiệm vụ của cơ quan hải quan và người có thẩm quyền Khi tiến hành các hoạt động xử phạt vi phạm hành chính, người có thẩm quyền phải thực hiện mục đích, nội dung và yêu cầu của văn bản pháp luật cụ thể quy định xử phạt vi phạm hành chính

Thứ ba, trong lĩnh vực hải quan, người có thẩm quyền xử phạt vi vi phạm

hành chính chỉ được thực hiện quyền xử phạt vi phạm hành chính của mình trong phạm vi thẩm quyền đã được xác định Những trường hợp ra quyết định xử phạt hoặc quyết định áp dụng biện pháp hành chính khác vượt thẩm quyền quy định cho

phép là vi phạm pháp luật và phải bị xử lý

Thứ tư, trong khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Bộ

Tài chính có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật hành chính (bên cạnh Luật Xử lý vi phạm hành chính được Quốc hội ban hành theo thẩm quyền và các văn bản quy phạm pháp luật quy định hành vi

vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với từng hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan do Chính phủ ban hành)

1.2.2 Cơ sở pháp lý thực hiện việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là một loại vi phạm pháp luật, xâm phạm đến trật tự quản lý nhà nước về hải quan và diễn ra phổ biến trong hoạt động hải quan Trong lĩnh vực hải quan, vi phạm pháp luật hải quan diễn ra ở hầu hết các khâu nghiệp vụ của quá trình kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan Vì vậy, để giữ vững trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực quản lý nhà nước về hải quan, giữ vững trật tự pháp luật và đấu tranh có hiệu quả đối với những hành vi vi phạm

hành chính nói chung và về hải quan nói riêng thì việc xử phạt các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan là một điều tất yếu

Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan thể hiện quyền lực Nhà nước, thực hiện sự cưỡng chế đối với các chủ thể vi phạm pháp luật hải quan góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn và xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm hành chính, tăng cường trật tự, kỷ cương trong quản lý nhà nước về hải quan, khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan gây ra

Việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan dựa trên những cơ

- Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ quy định

xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan;

- Nghị định số 112/2013/NĐ-CP ngày 02/10/2013 của Chính phủ quy định hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất;

- Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định

về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính;

- Thông tư số 190/2013/TT-BTC ngày 12/12/2013 của Bộ Tài chính quy định chi tiết thi hành Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan;

- Thông tư số 173/2013/TT-BTC ngày 20/11/2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện một số nội dung về quản lý, xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tạm giữ, tịch thu theo thủ tục hành chính;

Trong lĩnh vực hải quan, do vi phạm hành chính được xác lập ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, có thẩm quyền xử phạt của cơ quan hải quan nên nguyên tắc ưu tiên áp dụng văn bản pháp luật được áp dụng thường xuyên trong xử phạt, mặc dù nguyên tắc này không được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính, cụ thể:

- Trong trường hợp Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan và văn bản quy phạm pháp luật khác có quy định khác nhau về cùng một vấn

đề thì áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn

- Trường hợp Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

và các văn bản quy phạm pháp luật khác có quy định khác nhau về cùng một vấn

đề, do cùng một cơ quan ban hành thì áp dụng văn bản được ban hành sau cùng

- Trường hợp Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan hoặc văn bản quy phạm pháp luật liên quan mới được ban hành không quy định trách nhiệm pháp lý hoặc quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn đối với hành vi xảy ra trước ngày văn bản mới có hiệu lực mà thời điểm phát hiện hành vi sau ngày văn bản mới có hiệu lực thì áp dụng văn bản mới theo hướng có lợi cho cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan bản chất cũng giống như xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực khác, nên cùng chịu ảnh hưởng của các yếu tố sau:

1.2.3.1 Chất lượng của pháp luật

Như đã phân tích ở trên, pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan với các nguyên tắc của nó đã thể hiện vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, nhất là trong bối cảnh đất nước ta đang trong quá trình đổi mới toàn diện mọi mặt đời sống xã hội, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,

mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế, từng bước xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nghiên cứu bản chất và nội dung của pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, những bảo đảm đối với pháp luật xử phạt vi phạm hành chính là để nhằm xác định những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc tăng cường và hoàn thiện pháp luật hành chính, từ đó chúng ta có những biện pháp thích hợp để tiến hành có hiệu quả trong giai đoạn phát triển hiện nay ở nước ta

Để thực hiện việc củng cố, tăng cường pháp luật xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, cần phải có cơ sở pháp luật Nhà nước phải có một hệ thống pháp luật với đầy đủ các văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh các quan

hệ xã hội và để thực hiện chức năng quản lý xã hội của mình Không có một hệ thống pháp luật toàn diện, đầy đủ, ổn định và có tính khả thi cao thì không thể có

sự nghiêm minh của pháp luật Nhưng nếu mặc dù đã có hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ mà chất lượng không cao, có nhiều mâu thuẫn chồng chéo hoặc đã lạc hậu, không còn phù hợp, thì pháp luật cũng không thể duy trì và bảo đảm với chất lượng cao do việc thi hành và tổ chức thi hành pháp luật sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp

từ thực trạng hệ thống pháp luật như vậy Để cho hệ thống pháp luật được xây dựng và hoàn thiện có chất lượng thì vấn đề đặt ra là phải thiết lập một cơ chế xây dựng pháp luật có hiệu quả

Để việc tổ chức thực hiện pháp luật đạt hiệu quả cao thì hoạt động tuyên truyền và giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật trong nhân dân là hết sức quan trọng và cần thiết Bên cạnh đó, các cơ quan nhà nước, các cấp, các ngành cần thường xuyên kiện toàn, củng cố các tổ chức pháp chế để tạo điều kiện nắm vững và chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật Ngoài ra, cần bảo đảm cho tất cả các quy định của pháp luật về các nghĩa vụ pháp lý phải được thực hiện nghiêm túc Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc áp dụng pháp luật phải thực hiện quyền áp dụng pháp luật của mình trong phạm vi nhiệm vụ quyền hạn được pháp luật quy định Tất cả các biểu hiện của sự lạm quyền, trốn tránh trách nhiệm hoặc sách nhiễu trong hoạt động áp dụng pháp luật phải bị xử lý nghiêm khắc

1.2.3.3 Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật và xử lý nghiêm minh những vi phạm pháp luật

Kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật và xử lý nghiêm minh những vi phạm pháp luật là hoạt động không thể thiếu nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của luật pháp Chất lượng hoạt động của công tác này ảnh hưởng lớn đến tình trạng thực thi pháp luật

Trước tiên, có thể nói kiểm tra, giám sát nhằm mục đích uốn nắn, chấn chỉnh hoạt động chấp hành và thực thi pháp luật, kịp thời có những biện pháp để bảo đảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh, chính xác trong thực tế Bên cạnh đó, kiểm tra, giám sát thực hiện pháp luật còn để kịp thời phát hiện những vi phạm pháp luật để xử lý nghiêm minh, bảo đảm nguyên tắc: mọi vi phạm pháp luật phải được phát hiện và xử lý kịp thời; thực hiện mọi người đều bình đẳng trước pháp luật Nếu công tác này không được chú trọng thường xuyên, không được tổ chức

và tiến hành có hiệu quả thì vai trò của pháp luật sẽ bị suy giảm, tình trạng coi thường tính nghiêm minh của pháp luật sẽ diễn ra ngày càng nhiều, các hiện tượng tiêu cực như tham nhũng, sách nhiễu nhân dân, vô trách nhiệm, cửa quyền và nhiều

vi phạm pháp luật khác sẽ nảy sinh do không được uốn nắn, xử lý kịp thời Hậu quả là người dân sẽ giảm dần niềm tin vào sự công bằng, vào tính nghiêm minh

của luật pháp và như một điều tất yếu, sự tuân thủ pháp luật trong xã hội sẽ bị suy giảm, đời sống xã hội sẽ bị đe dọa nghiêm trọng

Xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật là nhân tố vô cùng cần thiết bảo đảm kỷ cương và sự vững mạnh của luật pháp Sử dụng nhuần nhuyễn giáo dục và cưỡng chế trong quản lý nhà nước, điều hành xã hội bằng pháp luật, giữ nghiêm kỷ cương, phép nước chính là chìa khoá để duy trì tính nghiêm minh của pháp luật một cách hiệu quả

Như vậy, có thể nói rằng có rất nhiều yếu tố làm ảnh hưởng đến luật pháp xã hội chủ nghĩa mà trong những yếu tố đó thì công tác xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và kiểm tra giám sát, xử lý vi phạm pháp luật có ý nghĩa hết sức to lớn, ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ đến pháp luật xã hội chủ nghĩa Hiểu

rõ vai trò và ý nghĩa to lớn của các yếu tố trên đây đối với đời sống xã hội sẽ giúp chúng ta có những giải pháp và bước đi phù hợp trong việc tăng cường và hoàn thiện pháp luật nói chung và pháp luật xử lý vi phạm hành chính ở nước ta nói riêng, nhất là trong giai đoạn hiện nay

1.2.3.4 Ý thức pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân

Ý thức pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân cũng là một yếu tố có ý nghĩa rất lớn ảnh hưởng đến tình trạng tuân thủ pháp luật Pháp luật chỉ có thể được chấp hành nghiêm chỉnh và chính xác nếu như mọi người dân, trong đó có cán bộ, công chức nắm vững và hiểu rõ về luật pháp Hiểu biết về pháp luật chính

là tiền đề cho việc tôn trọng và tuân thủ pháp luật Thực tế có rất nhiều vụ vi phạm pháp luật hành chính, hình sự mà nguyên nhân bắt nguồn từ lý do không hiểu biết hoặc hiểu biết không đầy đủ, không chính xác về pháp luật Có rất nhiều ví dụ về vấn đề này, nhất là ở vùng sâu, vùng xa hoặc đồng bào dân tộc, những nơi mà trình

độ hiểu biết pháp luật còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau như công tác tuyên truyền còn nhiều hạn chế, tập tục lạc hậu còn tồn tại Bên cạnh vấn đề hiểu biết về luật pháp thì ý thức chấp hành luật pháp, tôn trọng luật pháp, “sống và làm việc theo pháp luật” cũng là nhân tố quan trọng tạo nên ý thức pháp luật của quần chúng nhân dân, của cán bộ, công chức Thực tế thời gian vừa qua, trong bối cảnh

của nền kinh tế thị trường, nhiều tổ chức cá nhân, mặc dù hiểu biết về luật pháp nhưng lại cố tình vi phạm pháp luật hoặc tìm cách để “lách luật” vì mục đích, động

cơ vụ lợi Bên cạnh công tác tuyên truyền pháp luật được tiến hành thường xuyên

và nâng cao hiệu quả cả về bề rộng và chiều sâu thì việc quan trọng hơn là phải giáo dục ý thức tuân thủ, tôn trọng và làm theo luật pháp Đây không phải là công việc một sớm, một chiều mà đó là công việc thường xuyên, lâu dài với một loạt các giải pháp đồng bộ như nâng cao dân trí, xoá đói giảm nghèo, giáo dục tính tự giác, tinh thần kỷ luật, tăng cường giáo dục đi đôi với cưỡng chế nghiêm minh nhằm thiết lập trật tự, kỷ cương xã hội đi vào nề nếp

1.2.3.5 Trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, giáo dục

Trình độ văn hoá, kinh tế, giáo dục có mối liên hệ chăt chẽ với thực trạng của pháp luật Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng, trình độ văn hoá và trình độ học vấn không đồng nghĩa với nhau, mặc dù học vấn hỗ trợ nhiều cho việc nâng cao trình

độ văn hoá Đối với kinh tế và giáo dục cũng vậy, chúng ảnh hưởng và tác động qua lại biện chứng với việc bảo đảm và hoàn thiện pháp luật xã hội chủ nghĩa Kinh tế càng phát triển, nền giáo dục càng hoàn chỉnh, có hiệu quả thì bản thân chúng càng góp phần làm tăng tính nghiêm minh của pháp luật, vì đó chính là nhân

tố vật chất và tinh thần trực tiếp tác động đến ý thức pháp luật của nhân dân và tình trạng thi hành luật pháp Nói như vậy không nhất thiết là kinh tế cứ phát triển, giáo dục cứ có hiệu quả thì bảo đảm được tính nghiêm minh của pháp luật mà vấn đề là, trong điều kiện phát triển kinh tế và giáo dục thì song hành với các vấn đề đã nêu, chúng sẽ là những nhân tố không thể thiếu trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền Xét trong mối liên hệ tổng hoà chung của các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật thì trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, giáo dục có vai trò và ý nghĩa cực kỳ quan trọng

Một số yếu tố đặc thù ảnh hưởng đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan gồm có:

* Yếu tố nước ngoài

Căn cứ Điều 5 Luật Xử lý vi phạm hành chính thì “cá nhân, tổ chức Việt Nam và nước ngoài có hành vi vi phạm pháp luật hải quan đều phải chịu trách nhiệm hành chính về hải quan theo quy định” [8] Theo đó, mọi đối tượng tham gia quan hệ pháp luật hải quan, nếu có hành vi vi phạm pháp luật hải quan đều bị xử phạt Tuy nhiên, trong thực tế hải quan thường gặp vướng mắc với đối tượng vi phạm là người nước ngoài đặc biệt là hành khách xuất nhập cảnh và hàng hoá của các nhà đầu tư nước ngoài Vì vậy trong quá trình xử phạt gặp rất nhiều khó khăn trong việc ra quyết định xử phạt và thực hiện quyết định xử phạt

* Các văn bản pháp luật về các lĩnh vực chuyên ngành liên quan mật thiết đến lĩnh vực hải quan như Thương mại, Công nghiệp, Nông nghiệp, Quốc phòng,

Khoa học kỹ thuật, Y tế, Thông tin truyền thông, Sở hữu trí tuệ, Bảo vệ môi trường v.v

* Những trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Căn cứ Điều 5 Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15/10/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế thi hành quyết định hành chính trong lĩnh vực hải quan, những trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan được quy định cụ thể như sau:

“1 Các trường hợp không xử phạt theo quy định tại Điều 11 Luật xử lý vi phạm hành chính:

- Thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong tình thế cấp thiết;

Hàng hóa, phương tiện vận tải được đưa vào lãnh thổ Việt Nam do sự kiện bất ngờ, sự kiện bất khả kháng thì phải thông báo với cơ quan hải quan hoặc cơ

quan có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật; hàng hóa, phương tiện vận tải đó phải được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam sau khi các yếu tố nêu trên được khắc phục

2 Nhầm lẫn trong quá trình nhập khẩu, gửi hàng hóa vào Việt Nam nhưng

đã được người gửi hàng, người nhận hoặc người đại diện hợp pháp thông báo bằng văn bản với cơ quan hải quan, được thủ trưởng cơ quan hải quan nơi tiếp nhận và

xử lý hồ sơ chấp nhận trước thời điểm quyết định kiểm tra thực tế hàng hóa hoặc quyết định miễn kiểm tra thực tế hàng hóa; trừ trường hợp hàng hóa nhập khẩu là

ma túy, vũ khí, tài liệu phản động, hóa chất độc Bảng I trong Công ước cấm vũ khí hóa học

3 Các trường hợp được sửa chữa, khai bổ sung theo quy định của pháp luật

4 Tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định về khai thuế, hành vi trốn thuế, gian lận thuế tại Điều 8, Điều 13 Nghị định này nhưng số tiền thuế chênh lệch không quá 500.000 đồng đối với trường hợp vi phạm do cá nhân thực hiện hoặc 2.000.000 đồng đối với trường hợp vi phạm do tổ chức thực hiện

5 Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không đúng với khai hải quan về số lượng, trọng lượng quy định tại các Khoản 1, 2, 3 và Khoản 4 Điều 7 Nghị định này mà hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu không đúng với khai hải quan có trị giá không quá 10% trị giá hàng hóa thực xuất khẩu, thực nhập khẩu, nhưng tối đa không quá 10.000.000 đồng

6 Khai đúng tên hàng hóa thực xuất khẩu, nhập khẩu nhưng khai sai mã số, thuế suất lần đầu

7 Vi phạm quy định về khai hải quan đối với ngoại tệ tiền mặt, đồng Việt Nam bằng tiền mặt, vàng của người xuất cảnh, nhập cảnh mà tang vật vi phạm có trị giá dưới 5.000.000 đồng” [5]

1.2.4 Trình tự xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Căn cứ Mục II, Phần A Quyết định số 113/QĐ-TCHQ ngày 22/01/2014 của Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan ban hành bản hướng dẫn trình tự xử phạt vi phạm hành chính, giải quyết khiếu nại các quyết định hành chính liên quan đến

việc xử phạt vi phạm hành chính trong ngành Hải quan thì trình tự xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan được quy định như sau:

“1 Buộc chấm dứt hành vi vi phạm hành chính

Khi phát hiện hành vi vi phạm hành chính đang diễn ra, công chức hải quan đang thi hành công vụ phải thực hiện các biện pháp bằng lời nói, còi, hiệu lệnh, văn bản hoặc bằng các hình thức khác theo quy định của pháp luật để buộc chấm dứt ngay hành vi vi phạm hành chính của cá nhân, tổ chức vi phạm

2 Xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản

2.1 Trường hợp người có thẩm quyền xử phạt quyết định áp dụng hình thức

xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đối với các hành vi vi phạm tại Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ có mức phạt tiền đến 250.000 đồng đối với cá nhân và đến 500.000 đồng đối với tổ chức thì ra quyết định xử phạt tại chỗ mà không cần lập biên bản vi phạm theo thủ tục xử phạt không lập biên bản

2.2 Quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo thủ tục xử phạt không lập biên bản được nhập vào hệ thống thông tin quản lý vi phạm hải quan và vào "Sổ theo dõi hồ sơ vi phạm hành chính về hải quan" để đưa vào lưu trữ theo quy định

Trường hợp vụ vi phạm không áp dụng hình thức xử phạt theo thủ tục xử phạt không lập biên bản thì phải tiến hành lập biên bản vi phạm hành chính theo hướng dẫn tại khoản 3 mục này

3 Xử phạt vi phạm hành chính có lập biên bản

3.1 Khi phát hiện vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền quản lý của mình, người có thẩm quyền đang thi hành công vụ, bao gồm: người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính hoặc người đang thi hành công vụ phải kịp thời lập biên bản, trừ trường hợp nêu tại khoản 2 mục này

3.2 Việc lập Biên bản vi phạm hành chính thực hiện theo quy định tại Điều

58 Luật Xử lý vi phạm hành chính và Điều 6 Nghị định số 81/2013/NĐ-CP ngày 19/7/2013 của Chính phủ Biên bản được lập ít nhất 02 (hai) bản, 01 (một) bản giao cho cá nhân, tổ chức vi phạm, 01 (một) bản lưu hồ sơ xử phạt vi phạm hành

chính Trường hợp vi phạm hành chính không thuộc thẩm quyền xử phạt của người lập biên bản thì người lập biên bản phải chuyển ngay biên bản và hồ sơ, tài liệu có liên quan đến người có thẩm quyền xử phạt để tiến hành xử phạt

3.3 Ngay sau khi lập biên bản vi phạm hành chính, công chức hải quan đang thi hành nhiệm vụ phải báo cáo thủ trưởng đơn vị là người có thẩm quyền xử phạt tiến hành xác định trị giá hàng hóa, tang vật, phương tiện vi phạm hành chính để làm căn cứ xác định khung tiền phạt, thẩm quyền xử phạt trừ các hành vi vi phạm quy định tại Điều 6, Điều 8, Điều 13, điểm a khoản 1 Điều 16 Nghị định số 127/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ Việc xác định giá trị hàng hóa, tang vật, phương tiện vi phạm thực hiện theo quy định tại Điều 60 Luật

Xử lý vi phạm hành chính và Điều 5 Thông tư số 190/2013/TT-BTC ngày 12/12/2013 của Bộ Tài chính

4 Nghiên cứu, thu thập thông tin, đề xuất ý kiến để ra quyết định xử phạt

4.1 Xác minh tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính

Công chức hải quan được giao nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ, đề xuất xử lý vi phạm hành chính phải căn cứ vào các quy định hiện hành của pháp luật, tiến hành phân tích, xác minh làm rõ tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính

4.2 Trong thời hạn tối đa 3 ngày (đối với vụ việc đơn giản) và tối đa 10 ngày (đối với vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp), kể từ ngày lập biên bản vi phạm, công chức hải quan được giao nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ, đề xuất xử lý phải làm

rõ các nội dung nêu trên và làm "Báo cáo tổng hợp" theo mẫu đính kèm Quyết định này Báo cáo tổng hợp phải thể hiện tóm tắt nội dung vụ việc vi phạm, kết quả xác minh các tình tiết liên quan đến vụ việc, các căn cứ pháp lý và ý kiến đề xuất

xử lý vụ việc

4.3 Trên cơ sở báo cáo tổng hợp nêu trên, trường hợp người có thẩm quyền

xử phạt xét thấy cần phải làm rõ hơn các căn cứ để xác định hành vi vi phạm, ra quyết định xử phạt thì báo cáo Lãnh đạo Cục tổ chức họp Hội đồng tư vấn xử lý vi phạm hành chính hoặc chỉ đạo, yêu cầu các bộ phận có liên quan thực hiện trong thời hạn ra Quyết định xử phạt một hoặc một số nội dung sau:

a) Đề nghị cấp trên trực tiếp gia hạn thời hạn ra quyết định xử phạt nếu thấy cần thiết;

b) Trao đổi ý kiến với các cơ quan tư pháp như Viện Kiểm sát, Cơ quan điều tra để xác định hình thức xử lý hình sự hay hành chính đối với những vụ việc khó xác định;

c) Trưng cầu giám định hàng hóa, tang vật vi phạm;

d) Báo cáo cơ quan cấp trên xin ý kiến chỉ đạo (nếu cần thiết)

Trường hợp người có thẩm quyền xét thấy đã có đủ cơ sở thì ra Quyết định

xử phạt hoặc không xử phạt theo quy định của pháp luật

5 Chuyển hồ sơ đề nghị ra quyết định xử phạt đối với vụ việc vi phạm vượt quá thẩm quyền xử phạt của người đang thụ lý vụ việc

5.1 Đối với vụ việc vượt thẩm quyền xử phạt của người đang thụ lý thì người đang thụ lý vụ việc phải kịp thời chuyển hồ sơ vụ việc báo cáo cấp trên trực tiếp của mình là người có thẩm quyền xử phạt để xem xét xử lý vụ việc

5.2 Đối với vụ việc vượt quá thẩm quyền xử phạt của Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, thành phố thì Phòng Chống buôn lậu và Xử lý vi phạm hoặc Bộ phận tham mưu xử lý vi phạm đề xuất Cục chuyển hồ sơ vụ vi phạm hành chính báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố ra quyết định xử phạt

5.3 Đối với vụ việc do Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Kiểm tra sau thông quan thụ lý thì Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan trực tiếp chuyển hồ sơ báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố ra quyết định xử phạt và tiếp tục thực hiện điều tra, xác minh bổ sung để làm rõ hồ sơ vụ việc theo yêu cầu của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố

Trường hợp có vướng mắc trong việc chuyển hồ sơ cho Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố thì Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Kiểm tra sau thông quan có văn bản gửi Cục Hải quan địa phương, trong đó nêu rõ quan điểm xử lý vụ việc, kèm toàn bộ hồ sơ vụ việc (bản chính) đề nghị Cục Hải quan địa phương phối hợp, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố ra quyết định xử phạt

5.4 Hồ sơ đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố ra quyết định

xử phạt bao gồm: công văn đề nghị nêu tóm tắt nội dung vụ việc, ý kiến đề xuất và

hồ sơ vụ việc

5.5 Thời hạn báo cáo, chuyển hồ sơ cho UBND tỉnh, thành phố thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Thông tư số 190/2013/TT-BTC ngày 12/12/2013 của Bộ Tài chính

Việc chuyển hồ sơ phải đảm bảo thời hạn ra quyết định xử phạt theo quy định tại Điều 66 Luật Xử lý vi phạm hành chính

6 Trao đổi ý kiến và chuyển hồ sơ để xử lý hình sự

6.1 Đối với những vụ vi phạm phức tạp, chưa phân biệt được là vi phạm hành chính hay hình sự thì cơ quan đang thụ lý vụ việc có văn bản trao đổi ý kiến kèm hồ sơ (photocopy) gửi các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự như sau:

a) Nếu vụ việc do cấp Chi cục và tương đương thụ lý giải quyết thì chuyển

hồ sơ (kèm báo cáo đề xuất) gửi về Cục (qua Phòng Chống buôn lậu và Xử lý vi phạm hoặc bộ phận tham mưu xử lý của Cục) Phòng Chống buôn lậu và Xử lý vi phạm hoặc Bộ phận tham mưu xử lý của Cục nghiên cứu, đề xuất cho Lãnh đạo Cục để có văn bản tham khảo ý kiến của các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự trước khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính hay xử lý hình sự hoặc chuyển

hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền khởi tố hình sự theo quy định tại Điều 110 Bộ luật tố tụng hình sự nếu vụ việc không thuộc thẩm quyền khởi tố của cơ quan Hải quan

b) Nếu vụ việc do cấp Cục thụ lý giải quyết thì Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, thành phố, Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan có văn bản trao đổi với các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự trước khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính hay xử lý hình sự

c) Việc trao đổi ý kiến cần đảm bảo thời hạn ra quyết định xử phạt theo đúng quy định Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày có văn bản trao đổi hoặc trước khi hết thời hạn ra quyết định xử phạt mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự không trả

lời thì người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính phải ra quyết định xử phạt

và gửi 01 bản quyết định xử phạt cho cơ quan đã trao đổi ý kiến biết

6.2 Trường hợp sau khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính nếu hành

vi vi phạm được phát hiện có dấu hiệu tội phạm mà chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự thì người đã ra quyết định xử phạt phải ra quyết định tạm đình chỉ thi hành quyết định xử phạt và chuyển hồ sơ vụ vi phạm cho cơ quan tiến hành

tố tụng hình sự

Trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng hình sự thông báo về quyết định khởi

tố vụ án hình sự, cơ quan hải quan phải ra quyết định hủy bỏ quyết định xử phạt vi phạm hành chính (nếu đã ban hành) và chuyển toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và hồ sơ gốc vụ việc cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự giải quyết theo quy định của pháp luật hình sự

6.3 Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu, Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, thành phố, Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu, Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan thực hiện quyền khởi tố theo quy định đối với những vụ việc có dấu hiệu hình sự do mình phát hiện, thụ lý Trường hợp vụ việc do Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu khởi tố phải báo cáo về Cục (qua Phòng Chống buôn lậu và Xử lý vi phạm hoặc bộ phận tham mưu xử lý vi phạm của Cục)

6.4 Đối với những vụ việc mà Cơ quan Hải quan phát hiện nhưng không có thẩm quyền khởi tố thì Cơ quan Hải quan chuyển hồ sơ vụ việc cho Cơ quan điều tra tiến hành khởi tố

c) Đối với những trường hợp được gia hạn thời hạn ra quyết định xử phạt thì thời hạn ra quyết định xử phạt là thời hạn được gia hạn theo văn bản gia hạn của người có thẩm quyền

7.2 Ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính

a) Việc ra quyết định xử phạt thực hiện theo quy định tại Điều 67, Điều 68 Luật Xử lý vi phạm hành chính

b) Trường hợp một cá nhân, tổ chức thực hiện nhiều hành vi vi phạm thì chỉ

ra 01 quyết định xử phạt trong đó quyết định hình thức, mức xử phạt đối với từng hành vi vi phạm; trường hợp nhiều cá nhân, tổ chức cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính hoặc thực hiện nhiều hành vi vi phạm hành chính thì có thể ra 01 hoặc nhiều quyết định xử phạt trong đó quyết định hình thức, mức xử phạt đối với từng hành vi vi phạm, từng cá nhân, tổ chức vi phạm

c) Người có thẩm quyền xử phạt phải ra Quyết định xử phạt bằng văn bản Quyết định xử phạt được lập thành ít nhất 03 (ba) bản, trong đó:

- 01 (một) bản giao cho tổ chức, cá nhân bị xử phạt (trường hợp nhiều cá nhân, tổ chức cùng thực hiện một hành vi vi phạm hoặc thực hiện nhiều hành vi vi phạm thì số lượng quyết định xử phạt được ban hành tùy theo số cá nhân, tổ chức

vi phạm để đảm bảo từng cá nhân, tổ chức vi phạm đều được giao quyết định xử phạt);

- 01 (một) bản giao cho Kho bạc nhà nước để thực hiện thu tiền phạt;

- 01 (một) bản lưu tại cơ quan của người ra quyết định xử phạt

7.3 Không ra quyết định xử phạt trong các trường hợp sau đây:

a) Các trường hợp theo quy định tại Khoản 1 Điều 65 Luật Xử lý vi phạm hành chính;

b) Đã quá thời hạn ra Quyết định xử phạt theo quy định tại Điều 66 Luật Xử

lý vi phạm hành chính mà không xin gia hạn hoặc đã xin gia hạn nhưng không được cấp có thẩm quyền cho phép gia hạn;

c) Đã hết thời hạn được cấp có thẩm quyền gia hạn

Trường hợp không ra quyết định xử phạt thì vẫn có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Khoản 1 Điều 28, Khoản 2 Điều 65 Luật Xử

lý vi phạm hành chính và tịch thu tang vật vi phạm hành chính thuộc loại cấm lưu thông, lưu hành

Trường hợp quá thời hạn quy định mà không ra quyết định xử phạt thì phải xem xét trách nhiệm của từng cán bộ, công chức và xử lý theo quy định tại khoản 2 Điều 66 Luật Xử lý vi phạm hành chính” [10]

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VI PHẠM HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC HẢI QUAN

TẠI CỤC HẢI QUAN TP HẢI PHÒNG

2.1 Giới thiệu sơ lược về Cục Hải quan TP Hải Phòng

Thành công của Cách mạng tháng Tám đã khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Thừa uỷ quyền của Chính phủ cách mạng lâm thời, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp đã ký Sắc lệnh số 27/SL ngày 10 tháng 9 năm 1945 về việc thành lập Sở thuế quan và thuế gián thu Từ đây đánh dấu sự ra đời của ngành Hải quan Việt Nam Những năm ấy, nhiệm vụ của ngành Thuế quan và Thuế gián thu là thu các loại thuế nhập cảng, xuất cảng và thuế gián thu

Khi Hiệp định Geneve về chấm dứt chiến tranh ở Đông Dương được ký kết ngày 20 tháng 7 năm 1954, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, quân đội Pháp buộc phải rút khỏi trung du, đồng bằng Bắc bộ về tập kết 300 ngày ở khu vực Hải Phòng, chờ rút quân về nước bằng đường biển Chính phủ cách mạng đã ban hành thể lệ thủ tục mới về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu giữa vùng giải phóng và khu tập kết 300 ngày Trong thời gian này, Bộ Công thương ban hành Nghị định số 87/BCT-NĐ-KB ngày 14 tháng 4 năm 1955 về việc thành lập Sở Hải quan Hải Phòng Trụ sở đóng tại tầng 3 nhà số 6 phố Bonnan Hải Phòng (nay là phố Trần Phú) Sáng ngày 13 tháng 5 năm 1955, lực lượng cách mạng và Hải quan ta lần lượt vào tiếp quản các bộ phận nghiệp vụ của Trạm kiểm soát cảng, Phòng thuyền

vụ, Bưu cục ngoại dịch, sân bay Cát Bi… Và Sở Hải quan Hải Phòng chính thức đi vào hoạt động Sở Hải quan Hải Phòng là cơ quan tiền thân của Cục Hải quan TP Hải Phòng ngày nay

Năm 1958, Sở Hải quan Hải Phòng đổi tên thành Phân sở Hải quan Hải Phòng Bốn năm sau, vào năm 1962, Phân sở Hải quan Hải Phòng được đổi tên là Phân cục Hải quan Hải Phòng và trụ sở chuyển về số 22 Điện Biên Phủ - Hải Phòng

Hiện nay, Cục Hải quan TP Hải Phòng là đơn vị lớn thứ hai toàn quốc, có

khoán việc Về tổ chức bộ máy, Cục Hải quan TP Hải Phòng gồm 20 đơn vị Phòng, Chi cục Hải quan cửa khẩu và tương đương, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về Hải quan trên địa bàn rộng lớn gồm thành phố Hải Phòng và các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình Hàng năm, Cục Hải quan TP Hải Phòng trực tiếp làm thủ tục thông quan hàng hoá cho hơn 12.000 doanh nghiệp trên phạm vi

cả nước có hoạt động xuất nhập khẩu qua các cảng biển của Hải Phòng

2.2 Thực trạng vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 – 2015

2.2.1 Nhận định tình hình chung về vi phạm pháp luật hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 –

2015

Năm 2011

Tình hình hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá qua cửa khẩu Cảng Hải Phòng tiếp tục tăng và diễn biến phức tạp, tập trung chủ yếu tại các cảng lớn như Cảng Chính, Chùa Vẽ, Green Port

Trên tuyến biển, Đội Kiểm soát Hải quan tăng cường công tác tuần tra trên sông, luồng lạch và trên biển, giám sát chặt chẽ đối tượng nghi vấn, địa bàn trọng điểm trên vùng biển, vùng sông thuộc địa bàn Hải Phòng nhằm tăng cường các biện pháp chống buôn lậu than, khoáng sản trên địa bàn, ngăn chặn chống buôn

lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới

Tại các cảng biển quốc tế, khu chế xuất, khu công nghiệp, khu vực quản lý hàng đầu tư và gia công và các khu vực Hải quan ngoài cửa khẩu như Hải quan Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, trong hoạt động XNK hàng hoá, tình trạng vi phạm pháp luật hải quan vẫn tiếp tục xảy ra với các hành vi chủ yếu như: khai và nộp hồ sơ quá thời hạn quy định, không nộp đúng thời hạn chứng từ được chậm nộp, không khai báo hoặc khai báo sai tên hàng, số lượng, trị giá hàng hoá ảnh hưởng đến số thuế phải nộp, nhập khẩu hàng đã qua sử dụng cấm nhập khẩu, hàng cấm thuộc danh mục CITES v.v Loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu vi phạm xảy ra thường tập trung vào các hành vi chậm thanh khoản, chậm nộp chứng từ,

thất lạc tờ khai, nhập khẩu hàng sai khai báo hải quan về số lượng, chủng loại, trị

giá

Trong hoạt động xuất nhập cảnh, tại các địa bàn cảng lớn, phương tiện xuất nhập cảnh chủ yếu là tàu biển container chạy chuyên tuyến khu vực Đông và Đông Nam Á Trong thời gian này, thuyền viên đã có dấu hiệu vận chuyển hàng hóa trái

phép từ nước ngoài vào Việt Nam

- Địa bàn trọng điểm của vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan tại Cục Hải quan thời điểm này tập trung tại các cửa khẩu lớn như cảng Chùa Vẽ, Đoạn

Xá, Green Port, Đình Vũ với mặt hàng trọng điểm là xe ô tô du lịch, xe ô tô tải, xe

máy, sắt thép, nguyên liệu thực phẩm, hàng tiêu dùng, gỗ, phụ tùng xe ô tô

- Tuyến trọng điểm: Hàng chuyển khẩu tuyến Indonesia - Việt Nam - Trung Quốc; hàng hoá nhập khẩu vận chuyển từ Đài Loan, Hàn Quốc, Hong Kong, Nhật

Năm 2012

Tình hình vi phạm pháp luật hải quan trong hoạt động xuất nhập cảnh tại cửa khẩu cảng Hải Phòng mà đối tượng chủ yếu là thuyền viên Việt Nam làm việc trên các tàu biển hoạt động trên các tuyến hàng hải quốc tế vẫn xảy ra Các vụ vi phạm này thường xảy ra đối với những thuyền viên mới đi biển do tâm lý kiếm lời

để tăng thu nhập Khi nhập cảnh không khai báo hàng hoá, hành lý mang từ nước ngoài về vẫn bằng các phương thức thủ đoạn che giấu truyền thống như: giấu trong hầm máy, trong hầm hàng, kho vật tư…, thậm chí có trường hợp không cần giấu giếm mà để ngay tại nơi công cộng hòng trốn tránh trách nhiệm cá nhân khi bị phát