Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường trung quốc của cục hải quan TP hải phòng

Thực trạng quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất hàng đông lạnh vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng .... Hệ thống hoá và góp phần bổ sung, l

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠO HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠO HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM

-    -

PHẠM THẾ TOÀN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

ĐỐI VỚI HÀNG ĐÔNG LẠNH TẠM NHẬP, TÁI XUẤT

VÀO THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC CỦA CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ: QUẢN LÝ KINH TẾ

NGÀNH: QUẢNH LÝ KINH TẾ MÃ SỐ: 60340401 CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Dương Văn Bạo

HẢI PHÒNG - NĂM 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu kết quả nêu trong luận văn là trung thực và các thông tin được trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc /

NGƯỜI CAM ĐOAN

PHẠM THẾ TOÀN

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả của quá trình học tập, sưu tầm, nghiên cứu, kết hợp với những kinh nghiệm thực tiễn có được trong quá trình công tác, cùng với sự nỗ lực cố gắng của bản thân

Để hoàn thành được luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, các đồng nghiệp và bạn bè

đã nhiệt tình giúp đỡ Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Dương Văn Bạo, là người trực tiếp hướng dẫn khoa học Thầy đã dày công giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận văn này Xin được gửi cảm ơn chân thành tới tập thể Lãnh đạo, cán bộ, công chức và các đơn vị trực thuộc Cục Hải quan TP Hải Phòng, các thương nhân, doanh nghiệp

đã giúp đỡ, tạo điều kiện để luận văn được hoàn thành

Mặc dù đã có sự nỗ lực, cố gắng hết mình nhưng chắc chắn luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy, cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

PHẠM THẾ TOÀN

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC SƠ ĐỒ vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HẢI QUAN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH HÀNG TẠM NHẬP, TÁI XUẤT 4

1.1 Khái niệm cơ bản về hàng tạm nhập, tái xuất 4

1.1.1 Khái niệm: 4

1.1.2 Các hình thức tạm nhập, tái xuất 6

1.1.3 Quy trình nghiệp vụ quản lý hải quan đối với hàng kinh doanh tạm nhập, tạm xuất 6

1.1.4 Điều kiện để kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất: 10

1.1.5 Lợi ích của hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất đối với sự phát triển kinh tế của nước ta hiện nay 11

1.2 Nội dung quản lý hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc 13

1.2.1 Tính tất yếu của công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh hàng nhập nhập tái xuất 13

1.2.2 Nội dung công tác quản lý nhà nước về hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất 17

1.3 Kinh nghiệm quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc tại một số địa phương và bài học rút ra cho Cục Hải quan TP Hải Phòng 26

1.3.1 Kinh nghiệm của Hải quan Lào Cai 26

1.3.2 Kinh nghiệm của Hải quan Quảng Ninh 27

1.3.3 Kinh nghiệm của Hải quan Lạng Sơn 27

1.3.4 Một số bài học kinh nghiệm được rút ra cho Cục Hải quan TP Hải Phòng 28CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HÀNG ĐÔNG LẠNH TẠM NHẬP, TÁI XUẤT VÀO THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC CỦA CỤC HẢI QUAN TP HẢI PHÒNG 292.1 Giới thiệu khái quát về Cục Hải quan TP Hải Phòng 292.1.1 Sự ra đời và phát triển của cục Hải quan TP Hải Phòng 292.2 Thực trạng quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất hàng đông lạnh vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng 322.3 Kết quả đạt được và những tồn tài, bất cập và nguyên nhân 37CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HÀNG ĐÔNG LẠNH TẠM NHẬP, TÁI XUẤT VÀO THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC CỦA CỤC HẢI QUAN TP HẢI PHÒNG 453.1 Định hướng công tác quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất 453.2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tạm nhập tái xuất hàng đông lạnh vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng 493.3 Các điều kiện đảm bảo thực hiện hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan

TP Hải Phòng 54KẾT LUẬN 56TÀI LIỆU THAM KHẢO 58

8 HQCK Hải quan cửa khẩu

9 KTSTQ Kiểm tra sau thông quan

10

VNACCS/VCIS

Hệ thống thông quan hàng hóa tự động/Hệ thống thông tin tình báo hải quan (Viet Nam Automated Cargo Clearance Systems/Viet Nam Customs Intelligent System)

các năm 2011 – 2015 38

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

2.1 Tình hình hoạt động của cục Hải quan TP Hải Phòng

giai đoạn 2011 – 2015 32 2.2 Biểu đồ so sánh kim ngạch 38 2.3 Biểu đồ so sánh số lƣợng tờ khai

DANH MỤC SƠ ĐỒ

1.1 Sơ đồ tổng quan quy trình quản lý hàng TNTX 7 1.2 Sơ đồ quá trình quản lý đối với một lô hàng TNTX 8

1.3 Sơ đồ quản lý Nhà nước về hải quan đối với hàng

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tạm nhập, tái xuất hàng hóa (Temporary Import and Re-export Cargo): Là một tập quán thương mại được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, đồng thời là một hình thức kinh doanh, dịch vụ XNK Ở Việt Nam, hoạt động này được quy định trong Luật Thương mại, Luật Hải quan, các Nghị định của Chính phủ và quy định pháp luật khác có liên quan

Việt Nam có bờ biển dài với nhiều cảng biển quốc tế, trong đó cảng biển Hải Phòng có lợi thế vị trí địa lý gần địa bàn rộng lớn các địa phương phía nam lục địa Trung Quốc, rất thuận lợi cho việc trung chuyển hàng hóa từ nước ngoài qua cảng Hải Phòng vào thị trường Trung Quốc Vì vậy, trong những thập niên gần đây hoạt động kinh doanh TNTX qua cảng Hải Phòng phát triển vô cùng mạnh mẽ cả về quy mô và tốc độ Bên cạnh đó chính sách quản lý của nhà nước và TTHQ đối với loại hình kinh doanh TNTX hàng hóa tương đối thông thoáng, thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động, góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta ngày càng sâu rộng hơn, đem lại những lợi ích kinh tế, xã hội nhất định

Tuy nhiên, những kẽ hở trong quản lý, cơ chế chính sách và sự thông thoáng

về thủ tục hải quan đã bị lợi dụng để thực hiện một số hành vi vi phạm pháp luật như buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới làm phương hại nền kinh tế trong nước

Cục Hải quan TP Hải Phòng thực hiện chức năng QLNN về hải quan trên địa bàn rộng lớn, với cảng biển Hải Phòng - cửa ngõ chính ra biển của các tỉnh phía bắc, nằm trên trục hàng lang kinh tế Côn Minh ( Trung Quốc ) - Hà Nội - Hải Phòng, gần biên giới phía Bắc là cửa ngõ giao thương và trung chuyển hàng hóa với nước láng giềng Trung Quốc Với lợi thế sẵn có của cảng Hải Phòng nên lượng hàng đông lạnh làm thủ tục TNTX, gửi kho ngoại quan, chuyển khẩu, qua địa bàn khá lớn Có thể khẳng định rằng hàng hóa tạm nhập tái xuất, trong đó có hàng đông lạnh được làm thủ

các tỉnh phía bắc Việt Nam sang thị trường các tỉnh phía nam lục địa Trung Quốc

Từ khi có chính sách mở cửa thông thương giữa hai nước qua các cửa khẩu vùng biên giới Việt - Trung, hoạt động xuất nhập khẩu không ngừng tăng lên Quản

lý hoạt động kinh doanh TNTX hóa nói chung, hàng đông lạnh nói riêng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Cục Hải quan TP Hải Phòng Vì thế, cần phải nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX để nhằm phòng chống gian lận thương mại, buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, chống thất thu thuế, thẩm lậu hàng hóa vào thị trường trong nước, góp phần bảo vệ nền sản xuất trong nước, quyền lợi người tiêu dùng, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại và phát triển kinh tế địa phương

Chính vì lý do đó và qua quá trình nghiên cứu, thực hiện chương trình định hướng thực hành Cao học quản lý kinh tế, tác giả đã lựa chọn đề tài

“Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái

xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng” có ý nghĩa cả

về lý luận cũng như thực tiễn

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Hệ thống hoá và góp phần bổ sung, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, khái quát về quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng việc tổ chức thực hiện QLNN về Hải quan đối với hàng đông lạnh TNTX vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng từ năm 2011 -

2015 Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý hải quan đối với loại hình kinh doanh TNTX hàng đông lạnh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác QLNN về hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng TNTX, trong đó có hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng

- Phạm vi nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu về quản lý hải quan tại Hải

vào thị trường Trung Quốc

- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2011 đến 2015

4 Những đóng góp của luận văn

Về lý luận: Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý kinh doanh TNTX và quản lý hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX

Về thực tiễn: Luận văn phân tích, đánh giá thực trạng quản lý kinh doanh hàng đông lạnh TNTX vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan Hải Phòng giai đoạn 2011 đến 2015, chỉ ra những kết quả đạt đuợc, những hạn chế, tồn tại, bất cập và nguyên nhân, đồng thời căn cứ vào diễn biến tình hình mới đưa ra một số giải pháp góp phần vào việc từng bước hoàn thiện và nâng cao hiệu quả quản lý Hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng trong thời gian tới Các giải pháp đảm bảo được tính thực tiễn hoạt động của Cục Hải quan TP Hải Phòng và phù hợp với điều kiện, xu thế phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn TP Hải Phòng

5 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục thành 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hải quan đối với kinh doanh hàng tạm nhập, tái xuất

Chương 2: Thực trạng quản lý hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc của Cục Hải quan TP Hải Phòng

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HẢI QUAN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

KINH DOANH HÀNG TẠM NHẬP, TÁI XUẤT

1.1 Khái niệm cơ bản về hàng tạm nhập, tái xuất

1.1.1 Khái niệm:

Tạm nhập, tái xuất hàng hóa ( Temporary Import and Re-export ): Là phương

thức kinh doanh lâu đời, phổ biến trên thị trường quốc tế và đã được thực hiện nhiều năm qua ở nước ta Thuật ngữ “tạm quản” đã được định nghĩa trong Công ước quốc tế về tạm quản hàng hóa (Istanbul-1990) là chế độ hải quan mà theo đó một số hàng hoá (bao gồm cả các phương tiện vận tải) được nhập vào lãnh thổ hải quan mà không phải đóng thuế nhập khẩu và các loại thuế khác và không bị áp dụng các hạn chế hay cấm nhập khẩu đối với các loại hàng mang tính chất kinh tế

kể cả các phương tiện vận tải được nhập với mục đích rõ ràng và sẽ tái xuất trong thời hạn xác định mà không bị làm thay đổi, cải biến trừ trường hợp giảm giá trị thông thường do quá trình sử dụng

Tại Phụ lục G, Công ước quốc tế về đơn giản hóa, hài hòa hóa TTHQ (Công ước Kyoto) sửa đổi giải thích: “tạm nhập” là TTHQ mà theo đó một số loại hàng hóa nhất định có thể đưa vào biên giới hải quan một cách có điều kiện và có thể được miễn toàn bộ thuế hoặc một phần thuế nhập khẩu và các loại thuế khác (ví dụ hàng hóa nhập khẩu phục vụ mục đích đặc biệt và phải được tái xuất trong một khoảng thời gian nhất định mà không được thay đổi hàng hóa trừ khi những khấu hao thông thường do nguyên liệu làm nên sản phẩm

Ở Việt Nam, năm 2005 khi Luật thương mại được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005 thay thế cho Luật Thương mại (1997) thì hoạt động này mới chính thức được coi là một hoạt động kinh tế trong tổng thể nền kinh tế quốc dân Tại Điều 29 Luật Thương mại quy

định: “Tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hoá được đưa từ nước ngoài hoặc

từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt

Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hoá đó ra khỏi Việt Nam”

Theo quy định tại “Quyết định số 1311/1998/QĐ-BTM ngày 31 tháng 10 năm 1998 của Bộ Thương mại ban hành quy chế kinh doanh theo phương thức chuyển khẩu và quy chế kinh doanh theo phương thức tạm nhập tái xuất thì tạm nhập tái xuất được thực hiện trên cơ sở hai hợp đồng riêng biệt, hợp đồng mua hàng do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước nhập khẩu Hợp đồng mua hàng có thể ký trước hoặc sau hợp đồng bán hàng”.[30]

Từ đó ta có thể hiểu hàng tạm nhập, tái xuất là hình thức doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa nhưng không phải để tiêu thụ tại thị trường trong nước mà là để xuất khẩu sang một nước khác nhằm thu lợi nhuận Những mặt hàng này không được gia công hay chế biến tại nơi tạm nhập Hàng hóa vừa phải làm thủ tục tạm nhập khẩu vừa phải làm thủ tục tái xuất khẩu sau đó

* Phân biệt phương thức kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất với chuyển khẩu

hàng hóa:

Chuyển khẩu hàng hóa ( Transit ) là việc mua hàng từ một nước, vùng lãnh thổ để bán sang một nước, vùng lãnh thổ ngoài lãnh thổ Việt Nam mà không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam.[4]

Chuyển khẩu hàng hóa được thực hiện theo các hình thức như: Hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu không qua cửa khẩu Việt Nam; hàng hóa được vận chuyển từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu

có qua cửa khẩu Việt Nam nhưng không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam; hàng hóa được vận chuyển từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu có qua cửa khẩu Việt Nam và đưa vào kho ngoại quan, khu vực trung chuyển hàng hóatại các cảng Việt Nam, không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và không làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam.[4]

- Quản lý hàng tạm nhập, tái xuất là sự tác động có tổ chức của cơ quan hải quan để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn, kiểm soát quá trình hoạt động kinh doanh

hàng đông lạnh TNTX của thương nhân trong một thời gian nhất định

1.1.2 Các hình thức tạm nhập, tái xuất

Căn cứ vào mục đích thương mại, tạm nhập tái xuất hàng hóa được chia thành hai loại là: Tạm nhập, tái xuất hàng hóa thông thường và các hình thức tạm nhập tái xuất khác:

- Tạm nhập tái xuất hàng hóa thông thường là hoạt động kinh doanh TNTX được thực hiện đối với tất cả các loại hàng hóa, kể cả hàng hóa thuộc danh mục cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu; hàng hóa thuộc danh mục cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu, hàng hóa thuộc danh mục phải xin giấy phép của Bộ Công thương, hàng hóa thuộc diện quản lý của các Bộ, Ngành.[12]

- Các hình thức tạm nhập, tái xuất khác: Theo mục đích của việc tạm nhập, tái xuất tương ứng hình thức này bao gồm hàng hóa là máy móc, thiết bị, phương tiện thi công, khuôn, mẫu được phép tạm nhập, tái xuất theo các hợp đồng thuê, mượn của thương nhân Việt Nam ký với bên nước ngoài để sản xuất, thi công, thực hiện

dự án đầu tư; hàng hóa là linh kiện, phụ tùng tạm nhập, tái xuất để phục vụ thay thế, sửa chữa tầu biển, tầu bay nước ngoài nhưng không có hợp đồng; hàng hóa tạm nhập, tái xuất tham dự hội chợ, triển lãm; hàng hóa là phương tiện chứa hàng hóa tạm nhập tái xuất theo hình thức quay vòng; hàng hóa tạm nhập tái xuất bán tại cửa hàng miễn thuế; máy móc, thiết bị, dụng cụ nghề nghiệp tạm nhập, tái xuất có thời hạn.[8]

1.1.3 Quy trình nghiệp vụ quản lý hải quan đối với hàng kinh doanh tạm nhập, tạm xuất

- Thủ tục hải quan đối với hàng tạm nhập, tái xuất hiện nay được thực hiện trên hệ thống VNACCS/VCIS do Chính phủ Nhật Bản tài trợ cho Hải quan Việt Nam Quy trình nghiệp vụ thủ tục hải quan do Bộ Tài chính ban hành, Tổng cục Hải quan hướng dẫn thực hiện thống nhất trong toàn ngành đã tạo ra khả năng thông quan công khai, nhanh chóng đây cũng chính là bước đột phá quan trọng về cải cách thủ tục hành chính của Hải quan Việt Nam

Quy trình này được thể hiện tổng quan như sơ đồ dưới đây:

Sơ đồ 1 1: Sơ đồ tổng quan quy trình quản lý hàng tạm nhập, tái xuất

(Nguồn: Tài liệu tập huấn Hệ thống VNACCS/VCIS, Tổng cục Hải quan)

(1) Người khai hải quan: khai báo thông tin liên quan đến hàng hóa hoặc có thể sửa đổi thông tin trên hệ thống khai báo điện tử của doanh nghiệp gửi đến cơ quan Hải quan và nhận phản hồi từ cơ quan Hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu thông quan tự động (VNACCS)

(2) Cơ quan Hải quan: thực hiện thủ tục tạm nhập, tái xuất, chuyển tiêu thụ nội địa, quản lý, giám sát và phản hồi kết quả cho người khai hải quan thông qua

hệ thống thống quan tự động (VNACCS)

Quyền truy cập vào hệ thống quản lý gồm cả 3 cấp: Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan tỉnh, thành phố và cấp Chi cục Hải quan Quá trình quản lý đối với một lô hàng TNTX cụ thể được chia làm 03 khâu: Tạm nhập hàng hóa - Tái xuất hàng hóa Thanh khoản tờ khai ( thanh khoản thuế ) được khái quát qua sơ đồ 1.2 như sau:

Cơ quan HQ

Chuyển nội địa

Quản lý,G/Sát (2)

(2) (1)

Khai bỏo

Tạm nhập

Sửa đổi Tham chiếu

Sơ đồ 1 2: Sơ đồ quá trình quản lý đối với một lô hàng tạm nhập, tái xuất

+ Khâu tạm nhập: Doanh nghiệp tiến hành khai báo làm TTHQ để nhập khẩu hàng hóa; hải quan thực hiện việc kiểm tra đối chiếu hợp đồng xuất khẩu và niêm phong phương tiện chứa hàng

+ Khâu tái xuất: Doanh nghiệp tiến hành khai báo làm TTHQ để xuất khẩu hàng hóa; hải quan thực hiện việc kiểm tra thời hạn hàng hóa lưu trữ tại Việt Nam, kiểm tra đối chiếu thông tin trên tờ khai tạm nhập tương ứng

+ Khâu thanh khoản hồ sơ: Doanh nghiệp nộp hồ sơ thanh khoản đến cơ quan Hải quan nơi làm thủ tục tạm nhập; hải quan tiến hành thanh khoản tờ khai tạm nhập, kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, xử phạt vi phạm hành chính (nếu có)

- Khai báo làm thủ tục HQ xuất khẩu

- Gửi hồ sơ thanh khoản đến HQ nơi làm thủ tục tạm nhập

- Kiểm tra thời hạn hàng hóa lưu giữ tại Việt Nam

- Kiểm tra, đối chiếu với tờ khai tạm nhập tương ứng

- Kiểm tra đối chiếu Hợp đồng

XK

- Niêm phong HQ phương tiện chứa hàng

- Thanh khoản tờ khai tạm nhập

- Kiểm tra nghĩa vụthuế

- Xử phạt vi phạm (nếu có)

- Do tính chất đặc thù của các loại hàng hóa có áp dụng các chính sách quản

lý riêng nên TTHQ đối với hàng đông lạnh TNTX bao gồm: TTHQ áp dụng chung cho các mặt hàng kinh doanh TNTX và TTHQ áp dụng đối với mặt hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất

+ Thủ tục hải quan áp dụng chung cho tất cả các mặt hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất:

Về nguyên tắc TTHQ đối với hàng kinh doanh TNTX được thực hiện như đối với một lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu thương mại Theo đó, khi làm thủ tục tạm nhập cho lô hàng người khai hải quan phải nộp và xuất trình hồ sơ hải quan như quy định về hồ sơ một lô hàng nhập khẩu thương mại cho chi cục hải quan cửa khẩu nơi

lô hàng tạm nhập được vận chuyển đến Việt Nam

Hồ sơ hải quan tạm nhập gồm: Tờ khai hải quan (dạng điện tử); hợp đồng mua bán hàng hóa; hóa đơn thương mại; bảng kê chi tiết hàng hóa; vận tải đơn; giấy chứng nhận kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm (nếu có); giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa; đăng ký cửa khẩu tái xuất trên tờ khai tạm nhập

Hồ sơ hải quan tái xuất gồm: Khi làm thủ tục tái xuất lô hàng tạm nhập, ngoài các chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan như đối với một lô hàng xuất khẩu thương mại (Tờ khai hải quan - dạng điện tử, hợp đồng xuất khẩu, hóa đơn xuất khẩu, bảng kê chi tiết hàng hóa, các chứng từ khác theo quy định của các Bộ, Ngành) người khai hải quan phải nộp thêm một bản sao tờ khai hàng hóa tạm nhập và một bản sao hợp đồng bán hàng (hợp đồng xuất khẩu) do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước ngoài Thương nhân có thể chia nhỏ lô hàng tạm nhập để tái xuất nhiều lần nhưng mỗi lần tái xuất, thương nhân phải tái xuất hết lượng hàng khai trên một tờ khai tái xuất

Địa điểm làm thủ tục hải quan: Hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất chỉ được làm thủ tục hải quan tại chi cục hải quan cửa khẩu nơi có hàng hóa tạm nhập hoặc tại chi cục hải quan cửa khẩu nơi có hàng tái xuất đi qua Khi hàng hóa được tái xuất tại cửa khẩu khác cửa khẩu tạm nhập thì chi cục hải quan cửa khẩu tạm nhập lập biên bản bàn giao hàng hóa cho chi cục hải quan cửa khẩu giám sát việc

tái xuất; việc giám sát hàng hóa trên đường vận chuyển từ cửa khẩu tạm nhập ra cửa khẩu tái xuất được thực hiện bằng niêm phong hải quan

Thanh khoản tờ khai: Chi cục hải quan nơi làm thủ tục tạm nhập lô hàng có trách nhiệm thanh khoản tờ khai tạm nhập và xử lý các vấn đề liên quan đến thuế,

vi phạm (nếu có) Thời hạn nộp hồ sơ thanh khoản hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất được chia thành hai trường hợp: Trường hợp thứ nhất, nếu lô hàng tạm nhập được tái xuất trong thời hạn nộp thuế của tờ khai tạm nhập thì thời hạn nộp hồ sơ thanh khoản tờ khai tạm nhập là 45 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp thuế của tờ khai tạm nhập Trường hợp thứ hai, nếu lô hàng không được tái xuất trong thời hạn nộp thuế của tờ khi tạm nhập thì người khai hải quan phải tờ khai nộp thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng (nếu có) kể từ ngày hết thời hạn nộp thuế Cơ quan hải quan kiểm tra, thu thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng theo quy định Người khai hải quan được hoàn lại số tiền thuế đó nộp khi thực tế đó tái xuất lô hàng tạm nhập, trong trường hợp này thời hạn nộp hồ sơ hoàn thuế, không thu thuế, thanh khoản tờ khai tạm nhập chậm nhất là 45 (bốn mươi lăm ngày) ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai tái xuất hàng hóa

+ Thủ tục hải quan áp dụng đối với mặt hàng đông lạnh:

Thủ tục hải quan tạm nhập và thủ tục hải quan tái xuất phải được thực hiện tại Chi cục Hải quan cửa khẩu nơi có hàng tạm nhập Hàng tạm nhập phải lưu giữ tại khu vực cửa khẩu, chịu sự giám sát quản lý của cơ quan hải quan

1.1.4 Điều kiện để kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất:

Thương nhân phải có kho lạnh chuẩn quy định của Bộ Công thương, có tiền

ký quỹ tại kho bạc Nhà nước hoặc Ngân hàng thương mại và phải được Bộ Công thương cấp mã chứng nhận đủ điều kiện mới được kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng đông lạnh Vận đơn phải là vận đơn đích danh, không được chuyển nhượng, trên vận đơn phải ghi số Mã số tạm nhập, tái xuất của doanh nghiệp Sau 60 ngày,

kể từ ngày tạm nhập nhưng chưa tái xuất được thì cơ quan hải quan không làm thủ tục tạm nhập cho lô hàng thực phẩm đông lạnh tiếp theo của thương nhân đó.[22]

1.1.5 Lợi ích của hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất đối với sự phát triển kinh tế của nước ta hiện nay

- Hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất: Hàng đông lạnh ( Prozen goods/ Prozen

Foodstuff ) thông thường là các loại thực phẩm chế biến và sơ chế như: các loại cá;

thịt gia súc, gia cầm, thịt động vật hoang dã từ môi trường tự nhiên, phụ phẩm như đầu, chân, da, lòng, mề, nội tạng … của chúng được đóng trong các container chuyên dùng để duy trì bảo quản trong điều kiện nhiệt độ thấp

- Phương thức kinh doanh hàng đông lạnh TNTX tại Việt Nam hiện nay đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ, giá trị kim ngạch hàng năm đạt hàng chục tỷ USD Trong điều kiện kinh tế nước ta hiện nay, lợi ích của của hoạt động kinh doanh hàng TNTX nói chung và TNTX hàng đông lạnh vào thị trường Trung Quốc tác động tích cực ở các khía cạnh sau đây:

+ Khai thác được lợi thế về vị trí địa lý của Việt Nam: Nước ta có vị trí địa

lý hết sức thuận lợi cho giao thương hàng hóa quốc tế do nằm ở rìa phía Đông của bán đảo Đông Dương, gần trung tâm khu vực Đông Nam Á; Việt Nam vừa gắn với lục địa Á-Âu vừa tiếp giáp với biển Đông thông ra Thái Bình Dương, có đường biên giới đất liền tiếp giáp với Trung Quốc, Lào, Campuchia, có đường biển tiếp giáp với Trung Quốc, Philippin, Brunây, Malaixia, Xingapo, Inđônêxia, Campuchia, Thái Lan

+ Phát huy năng lực chuyên môn của thương nhân, quan hệ bạn hàng ngoài nước, nhanh nhạy về thông tin kinh tế, thị trường, giá cả : Các thương nhân tạm nhập khẩu từ thị trường ngoài nước này những mặt hàng trong nước không có hoặc chưa cần để tái xuất khẩu sang thị trường có nhu cầu, hưởng lợi nhuận từ chênh lệch giá, sau khi tính đủ chi phí

+ Thúc đẩy phát triển đa dạng các loại hình dịch vụ giao nhận, vận tải, bốc xếp hàng hóa và các dịch vụ phục vụ nhu cầu sinh hoạt như quán ăn, nhà hàng, nhà trọ, khách sạn… Bên cạnh những hiệu quả kinh tế doanh nghiệp thu được, hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX cũng góp phần tạo điều kiện thúc đẩy phát triển nhiều dịch vụ trong nước liên quan như hậu cần, kho bãi, cảng, vận tải đường

bộ, đường thủy, hàng không, bốc xếp, bảo hiểm thu được phí và tạo thêm việc làm cho người lao động

+ Góp phần giữ vững trật tự, an ninh, quốc phòng vùng biên giới: Khi đời sống được cải thiện cư dân vùng biên giới sẽ yên tâm làm ăn sinh sống, bám trụ tại biên giới, góp phần bảo vệ đường biên mốc gới, giữ gìn an ninh chính trị, quốc phòng và chủ quyền lãnh thổ

+ Góp phần tăng thu ngân sách Nhà nước: Ngoài khoản thuế thu nhập doanh nghiệp đóng góp cho ngân sách Nhà nước cũng có khoản đóng góp cho ngân sách địa phương thông qua việc nộp các khoản phí bến bãi, phí sử dụng lòng đường vỉa

hè do địa phương quy định và các khoản lệ phí do các cơ quan chuyên môn kiểm dịch, y tế thu theo quy định

+ Nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế: Thông qua hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX, doanh nghiệp tham gia vào việc luân chuyển dòng hàng hóa quốc tế theo từng cấp độ khác nhau, nâng cao năng lực giao nhận, vận tải của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế Khi năng lực của doanh nghiệp Việt Nam đủ mạnh đồng nghĩa với việc khẳng định vị trí, uy tín của Việt Nam và do đó nâng cao hiệu quả của hội nhập kinh tế quốc tế

- Bên cạnh những tác động tích cực, hàng TNTX đã gây nên những tác động tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc

+ Xét về mặt lợi ích, hàng đông TNTX phần nào tận dụng được lợi thế đường cao tốc, tạo thêm việc làm cho người dân địa phương thông qua phát triển một số dịch vụ ở cửa khẩu phục vụ cho hoạt động này, ngân sách địa phương thu thêm được một số khoản phí và lệ phí (phí vận tải, phí bến bãi ) Tuy nhiên, việc mỗi ngày có nhiều container hàng đông lạnh TNTX đi qua các cửa khẩu xuất không chỉ chèn ép, gây ách tắc vận chuyển các mặt hàng nông sản xuất khẩu, làm quá tải bến bãi tập kết hàng hóa ở cửa khẩu, làm xuống cấp hạ tầng giao thông mà còn khiến cho phía Trung Quốc tăng cường siết chặt nhập khẩu hàng hóa tiểu ngạch

+ Hàng đông lạnh các doanh nghiệp Việt Nam TNTX thực chất là của chủ hàng Trung Quốc, hầu hết là nội tạng động vật , thuộc nhóm hàng cả hai bên đều

siết chặt quản lý về vệ sinh an toàn thực phẩm Trung Quốc khá "dị ứng" với nội tạng động vật đông lạnh nhập khẩu tiểu ngạch, họ coi đó là buôn lậu nên siết rất chặt quản lý Điều này ảnh hưởng không chỉ tới hoạt động tái xuất hàng đông lạnh

mà còn tác động xấu đến xuất khẩu tiểu ngạch các mặt hàng nông sản khác của doanh nghiệp Việt Nam sang thị trường Trung Quốc

Cụ thể như: “Hoạt động TNTX hàng đông lạnh qua cửa khẩu phụ Bản Vược

- Lào Cai thực chất chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm doanh nghiệp, nhưng ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa nói chung qua Lào Cai Từ tháng 10/2015 đến nay, phía Trung Quốc cấm nghiêm ngặt không cho nhập khẩu hàng đông lạnh dạng tạm nhập, tái xuất, hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông sản vì thế cũng ách tắc theo”

1.2 Nội dung quản lý hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất vào thị trường Trung Quốc

1.2.1 Tính tất yếu của công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh hàng nhập nhập tái xuất

- Sự hội nhập quốc tế:

Việt Nam là thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO) từ tháng 11/2006 Đây là cơ hội lớn để Việt Nam hội nhập với thị trường quốc tế và đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức về tái cơ cấu kinh tế và pháp luật Kinh tế đối ngoại của một quốc gia thể hiện sự tham gia của quốc gia đó với nền kinh tế quốc

tế Pháp luật trong lĩnh vực XNK nói chung và loại hình kinh doanh tạm nhập, tái xuất nói riêng cũng đang chịu sự tác động trực tiếp hết sức to lớn của quá trình này Với việc gia nhập WTO, Việt Nam đó chính thức hội nhập sâu rộng và toàn diện vào nền kinh tế thế giới, mở rộng các quan hệ quốc tế song phương và đa phương, các hoạt động giao lưu thương mại, xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá tăng lên nhanh chúng và có sự xuất hiện của các loại hình XNK theo tập quán thương mại quốc tế, thông lệ quốc tế trong đó có hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX Bên cạnh các doanh nghiệp hoạt động tích cực, tuân thủ đúng các quy định của pháp luật sẽ phát sinh các doanh nghiệp lợi dụng các kẽ hở trong quản lý hoạt

động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX để buôn lậu và gian lận thương mại Ngoài

ra các tổ chức tội phạm quốc tế cũng sẽ tận dụng các cơ hội về những hạn chế trong công tác quản lý ở các nước đang phát triển như Việt Nam để thực hiện các hành vi phạm pháp.[41]

Xu thế toàn cầu hoá và các hiệp định thương mại tự do làm cho kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá của các quốc gia tăng lên nhanh chóng bao gồm cả xuất nhập khẩu thương mại và dịch vụ Bên cạnh đó là sự xuất hiện của thương mại điện tử phát triển nhanh chóng và trở nên phổ biến Trong tiến trình này pháp luật

về quản lý XNK phải tạo cơ sở pháp lý để đưa hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX đi đúng quỹ đạo và đóng góp quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta.[42]

- Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước:

Một trong những phương hướng, nhiệm vụ phát triển đất nước trong báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đó là: Triển khai đồng bộ, toàn diện hoạt động đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế… Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hợp tác và phát triển; đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế; vỡ lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam

xã hội chủ nghĩa giàu mạnh” Đảng ta khẳng định hội nhập kinh tế quốc tế là một xu thế tất yếu của thế giới cũng đồng thời chỉ ra con đường phát triển không thể nào khác đối với các nước trong thời đại toàn cầu hóa là tham gia hội nhập kinh tế quốc

tế Mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế đối với nước ta có các thuận lợi và khó khăn đan xen với nhau nhưng về cơ bản thuận lợi vẫn là chủ yếu.[42]

Vị thế của nước ta hiện nay đã được nâng cao trên trường quốc tế, điều đó đó củng cố niềm tin của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp vào công cuộc đổi mới

và tiền đồ tươi sáng của dân tộc Trong quan hệ kinh tế quốc tế hiện nay đang đặt

ra nhiều khó khăn thách thức đối với các doanh nghiệp và đối với chính các cơ quan quản lý Vì vậy đối với các cơ quan quản lý phải có nhận thức đúng đắn để có

các chương trình và bước đi phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhưng vẫn đảm bảo tạo thuận lợi cho hoạt động kinh tế đối ngoại phát triển Chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của Đảng và Nhà nước là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến quản lý hoạt động XNK nói chung và quản lý hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất nói riêng.[42]

- Quy định của Nhà nước:

Hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX hàng hóa trong những năm qua

đó có những phát triển không ngừng, đóng góp quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội của nước ta Tuy nhiên, thực tế hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX thời gian qua cũng đã bộc lộ nhiều bất cập Đó là có quá nhiều doanh nghiệp tham gia kinh doanh theo phương thức này, trong đó không ít doanh nghiệp không đủ năng lực chuyên môn về mặt hàng, thị trường, tài chính, cơ sở vật chất, v.v dẫn đến hiện tượng tranh mua, tranh bán, cạnh tranh không lành mạnh cả tại thị trường nhập khẩu và thị trường xuất khẩu, tạo điều kiện cho thương nhân nước ngoài ép giá và tạm nhập tái xuất hàng đông lạnh tiềm ẩn nguy cơ làm ô nhiễm môi trường trong nước Cơ chế chính sách, các quy định của pháp luật và TTHQ thông thoáng đó tạo kẽ hở cho các hành vi gian lận thương mại trong kinh doanh đông lạnh tạm nhập, tái xuất như có tạm nhập nhưng không tái xuất hoặc tái xuất không hết lượng hàng đó tạm nhập mà thẩm lậu vào tiêu thụ trong nội địa để trốn thuế; lợi dụng quy định hàng được miễn kiểm tra thực tế để vận chuyển xuyên quốc gia những mặt hàng cấm theo quy định của các Công ước quốc tế như vận chuyển động vật, sản phẩm động vật quý hiếm, vận chuyển các chất độc hại ảnh hưởng đến môi trường; lợi dụng quy định quá rộng về địa điểm và cửa khẩu tái xuất để khi tái xuất chia nhỏ, xé lẻ tìm cách thẩm lậu trở lại trong nước qua đường mòn, lối mở, hai bên cánh gà cửa khẩu biên giới; lợi dụng chính sách của Nhà nước ta tạo thuận lợi cho việc qua lại, trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới Những hành vi lợi dụng kinh doanh hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất để buôn lậu, gian lận thương mại nhằm thu lợi bất chính không những đã gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước mà còn tạo nên sự cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các doanh

nghiệp, biến nước ta trở thành nơi trung chuyển hàng cấm, hàng kém chất lượng Những hành vi vi phạm nêu trên làm phương hại nền kinh tế đất nước, gây ra những bất ổn và làm giảm uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế Để hạn chế và tiến tới loại bỏ tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại trong hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX nhất thiết phải có những quy định đầy đủ, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn Như vậy, những quy định của Nhà nước tác động và ảnh hưởng toàn diện đến hiệu quả, hiệu lực trong quản lý đối với hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX

- Tổ chức bộ máy, trình độ và phương pháp quản lý:

+ Tổ chức bộ máy:

Tổ chức bộ máy quản lý là một yếu tố mang tính quyết định đến việc thực hiện công tác quản lý Một bộ máy được tổ chức khoa học, tinh gọn với các kế hoạch thực hiện và quy trình nghiệp vụ khép kín, người vận hành bộ máy có trình

độ, năng lực, chuyên môn hóa và cụ thể hóa nhiệm vụ sẽ góp phần đưa bộ máy hoạt động hiệu quả, đảm bảo hạn chế các sai sót và đảm bảo hạn chế được việc cố tình vi phạm trong kinh doanh hàng hóa TNTX Tổ chức được bộ máy tốt sẽ góp phần đảm bảo thắng lợi trong công tác quản lý hoạt động kinh doanh hàng đông lạnh TNTX

+ Trình độ quản lý của cán bộ:

Trình độ của cán bộ làm công tác quản lý là yếu tố quan trọng Con người luôn là nhân tố quyết định đến thành bại của mọi hoạt động quản lý và quản lý hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất cũng không nằm ngoài quy luật này Hiện nay, chủng loại hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất ngày càng đa dạng, phong phú do đó công tác quản lý ngày càng tăng tính phức tạp, nếu trình độ chuyên môn nghiệp vụ yếu kém sẽ không đáp ứng được yêu cầu quản lý trong tình hình mới

+ Phương pháp quản lý:

Phương pháp quản lý là then chốt đối với hoạt động quản lý Việc đổi mới phương pháp quản lý có ảnh hướng rất lớn đến hiệu quả của công tác quản lý Ngành hải quan đó và đang phải thay đổi phương pháp quản lý để thích ứng với

tình hình, nhằm mục đích tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại quốc tế thông qua việc áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro, đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan, bảo đảm việc chấp hành và tuân thủ các quy định pháp luật nhằm bảo đảm an ninh, lợi ích kinh tế quốc gia, đồng thời bảo đảm an toàn cho dây chuyền luân chuyển hàng hóa quốc tế Hiện nay, ngành Hải quan nước ta đang áp dụng phương pháp quản lý mới phự hợp với các chuẩn mực quản lý hải quan hiện đại đó là phương pháp quản lý rủi ro Phương pháp quản lý này dựa trên quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu các hành vi vi phạm pháp luật của các đối tượng chịu sự quản lý của cơ quan hải quan Phương pháp quản lý rủi ro dựa trên cơ sở thu thập và phân tích thông tin để ra quyết định hình thức mức độ kiểm tra đối với từng lô hàng cụ thể Theo đó, đối với các doanh nghiệp có quá trình chấp hành tốt pháp luật và tại thời điểm làm thủ tục hải quan cho lô hàng của doanh nghiệp đó cơ quan hải quan không phát hiện được thông tin nghi vấn vi phạm thì lô hàng của doanh nghiệp đó sẽ được miễn kiểm tra Phương pháp quản lý rủi ro đó tạo cơ hội giải phóng nhanh chóng hàng hóa tại khu vực cửa khẩu và góp phần rất lớn để rút ngắn thời gian thông quan, giảm thiểu chi phí của doanh nghiệp Áp dụng phương pháp quản lý mới đòi hỏi cần rà soát lại toàn bộ các quy định của pháp luật hiện hành liên quan đến hoạt động của các doanh nghiệp XNK, các loại hình hàng hóa XNK trong đó bao gồm cả loại hình kinh doanh hàng đông lạnh TNTX

1.2.2 Nội dung công tác quản lý nhà nước về hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất

Quản lý nhà nước về hải quan đối với hàng đông lạnh kinh doanh TNTX vào thị trường Trung Quốc bao gồm các nội dung:

- Thực hiện quản lý bằng chính sách XNK;

- Thực hiện sử dụng công cụ thuế;

- Thực hiện quy trình thủ tục hải quan, kiểm tra giám sát hải quan và kiểm tra sau thông quan

Sơ đồ 1 3 : Sơ đồ quản lý nhà nước về hải quan đối với hàng TNTX

- Thực hiện quản lý hàng đông lạnh kinh doanh tạm nhập, tái xuất bằng chính sách XNK được thực hiện theo những nội dung chính như sau:

Thực hiện quản lý bằng giấy phép: Đối với hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất thuộc danh mục cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, hàng hóa thuộc danh mục cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu, hàng hóa thuộc danh mục phải xin giấy phép và hàng hóa thuộc diện quản lý của các Bộ, Ngành thì khi tạm nhập, tái xuất doanh nghiệp phải xin giấy phép của Bộ Công thương.[12]

Sơ đồ 1 4: Sơ đồ quản lý hàng tạm nhập, tái xuất bằng giấy phép nhập khẩu

Những loại hàng kinh doanh TNTX không thuộc trường hợp cấm, tạm dừng, không phải xin giấy phép XNK thì thương nhân trực tiếp làm thủ tục tạm nhập không phải xin giấy phép tạm nhập, tái xuất của Bộ Công thương và làm thủ tục tái xuất tại Chi cục hải quan cửa khẩu,

Hàng tạm

nhập, tái xuất

Thuộc DM cấm XK, NK;

tạm ngừng

XK, NK

Phải có giấy phép NK khi tạm nhập

Sơ đồ 1 5: Sơ đồ quản lý hàng tạm nhập, tái xuất không cần giấy phép nhập khẩu

Thời hạn hàng tạm nhập được lưu giữ tại Việt Nam: Hàng kinh TNTX được phép lưu tại Việt Nam trong một thời hạn nhất định (theo quy định tại Nghị định 12/2006/NĐ-CP ngày 23/01/2006 là không quá 120 ngày, theo quy định tại Nghị định 187/2013/NĐ-CP ngày 20/11/2013 là không quá 60 ngày) kể từ ngày thông quan lô hàng tạm nhập Trong trường hợp cần kéo dài thời hạn lưu tại Việt Nam, doanh nghiệp có văn bản gửi cơ quan hải quan nơi làm thủ tục tạm nhập hàng đông lạnh đề nghị gia hạn; thời hạn gia hạn mỗi lần tối đa không quá 30 ngày và không quá hai lần gia hạn cho mỗi lô hàng Quá thời hạn nêu trên, doanh nghiệp phải tái xuất hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tiêu hủy Trường hợp nhập khẩu vào Việt Nam thì doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định về nhập khẩu và phải nộp thuế.[12]

Sơ đồ 1 6: Sơ đồ thời hạn hàng tạm nhập phải tái xuất

Địa điểm lưu giữ hàng tạm nhập tái xuất: Hàng TNTX nếu thuộc danh mục cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, hàng hóa thuộc danh mục cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu thì trong thời hạn lưu lại tại Việt Nam phải được lưu giữ trong khu vực cửa khẩu Đối với hàng hóa kinh doanh TNTX khác (không thuộc

Hàng tạm

nhập, tái xuất

Không thuộc

DM cấm XK, NK; tạm ngừng XK,

NK

Không cần giấy phép NK khi tạm nhập

Hàng tạm nhập 60 ngày phải tái

xuất, kể từ ngày tạm nhập

Được 02 lần gia hạn tái xuất, mỗi lần không quá 30 ngày

danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu, cấm xuất khẩu) doanh nghiệp được phép mang

về bảo quản trong nội địa để chờ tái xuất

Sơ đồ 1 7: Sơ đồ địa điểm lưu giữ hàng tạm nhập chờ tái xuất

Địa điểm làm thủ tục hải quan đối với hàng TNTX: Hàng TNTX phải làm TTHQ tại các chi cục hải quan cửa khẩu nơi có hàng tạm nhập hoặc chi cục hải quan cửa khẩu nơi hàng hóa tái xuất Hàng TNTX thuộc danh mục cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, cấm nhập khẩu, tạm ngừng nhập khẩu chỉ được làm thủ tục hải quan tại một chi cục hải quan cửa khẩu nơi có hàng tạm nhập, hàng tái xuất ra nước ngoài chỉ được phép vận chuyển qua cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính, trừ trường hợp được Ủy ban nhân dân tỉnh, TP nơi có khu kinh tế cửa khẩu cho phép (sau khi thống nhất với Bộ Công thương) hàng hóa được đi qua các cửa khẩu phụ trong khu kinh tế cửa khẩu

Sơ đồ 1 8: Sơ đồ địa điểm làm TTHQ hàng tạm nhập, tái xuất

cửa khẩu cho phép

Phải được lưu giữ trong khu

vực cửa khẩu chờ tái xuất

Được mang về bảo quản chờ

tái xuất

Điều kiện doanh nghiệp cần phải đáp ứng để được hoạt động kinh doanh hàng TNTX: Doanh nghiệp kinh doanh TNTX hàng thực phẩm đông lạnh đáp ứng đủ các điều kiện như doanh nghiệp được thành lập tối thiểu là 02 năm, đã có hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hoặc TNTX hàng hóa; thương nhân phải đóng 10 tỷ duy trì một khoản tiền ký quỹ, đặt cọc tại Kho bạc Nhà nước hoặc Chi nhánh ngân hàng thương mại tỉnh, thành phố nơi doanh nghiệp đặt kho, bãi (doanh nghiệp được hưởng lãi suất trên khoản tiền ký quỹ theo quy định của Kho bạc Nhà nước), doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán toàn bộ các chi phí để xử lý, làm sạch môi trường và tiêu hủy hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất tồn đọng quá thời hạn quy định Trong trường hợp thương nhân không thực hiện thanh toán các chi phí theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, tiền ký quỹ dự phòng của thương nhân được

sử dụng để thanh toán toàn bộ các chi phí để xử lý, làm sạch môi trường nếu hàng hóa của thương nhân gây ô nhiễm môi trường trong quá trình lưu giữ, tạm nhập, tái xuất tại Việt Nam, thanh toán toàn bộ các chi phi để tiêu hủy hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất của thương nhân tồn đọng quá thời hạn quy định Sau khi trả các chi phí nêu trên, thương nhân sẽ được hoàn trả lại toàn bộ số tiền ký quỹ hoặc một phần số tiền ký quỹ nếu thương nhân không được cấp mã số TNTX hoặc không tiếp tục hoạt động kinh doanh TNTX hoặc bị thu hồi mã số TNTX đã được cấp; doanh nghiệp phải có kho, bãi phục vụ kinh doanh TNTX hàng hóa theo tiêu chuẩn của Bộ Công thương và được Bộ Công thương cấp mã số chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh TNTX hàng đông lạnh

 Quy định về kho bãi theo Thông tư số 05/2014/TT-BCT ngày 27/01/2014:

Có kho, bãi phục vụ kinh doanh tạm nhập, tái xuất thực phẩm đông lạnh, cụ thể: a) Kho, bãi có sức chứa tối thiểu là 100 (một trăm) công-ten-nơ lạnh loại 40 (bốn mươi) feet, diện tích tối thiểu là 1.500 m² (một nghìn năm trăm mét vuông) Kho, bãi được ngăn cách với bên ngoài bằng hàng rào cứng, được xây dựng với chiều cao tối thiểu là 2,5m (hai phẩy năm mét); có đường dành cho xe chở công-ten-nơ di chuyển ra vào kho, bãi; có cổng ra vào và biển hiệu của doanh nghiệp sử dụng kho, bãi;[22]

b) Kho, bãi có đủ nguồn điện (gồm điện lưới và máy phát điện dự phòng có công suất tương đương) và các thiết bị chuyên dùng kèm theo để vận hành các công-ten-nơ lạnh theo sức chứa của kho, bãi;[22]

c) Kho, bãi phải thuộc sở hữu của doanh nghiệp hoặc do doanh nghiệp ký hợp đồng thuê với thời hạn thuê tối thiểu là 3 (ba) năm; phải nằm trong khu vực quy hoạch hệ thống kho, bãi phục vụ kinh doanh tạm nhập, tái xuất thực phẩm đông lạnh hoặc trong khu vực do Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới quy định để xây dựng kho, bãi phục vụ kinh doanh tạm nhập, tái xuất thực phẩm đông lạnh.[22]

Ủy ban nhân dân tỉnh biên giới trao đổi, thống nhất với Tổng cục Hải quan,

Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Bộ Công Thương và ban hành quyết định về các khu vực quy hoạch, quy định trên địa bàn tỉnh; thông báo cho Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan để phối hợp;[22]

d) Kho, bãi mà doanh nghiệp đã kê khai để xin cấp Mã số tạm nhập, tái xuất không được cho doanh nghiệp khác thuê toàn bộ hoặc một phần để sử dụng vào mục đích xin cấp Mã số tạm nhập, tái xuất.[22]

Sơ đồ 1 9: Sơ đồ điều kiện được tạm nhập, tái xuất hàng đông lạnh

- Thực hiện quản lý hàng đông lạnh kinh doanh tạm nhập tái xuất vào thị trường Trung Quốc bằng sử dụng công cục thuế:

Các sắc thuế được sử dụng để quản lý hàng hóa kinh doanh TNTX bao gồm:

Hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất

Có số tiền ký

quỹ, đặt cọc là

10 tỷ VNĐ

Có kho, bãi phục vụ kinh doanh TN-TX hàng đông lạnh

Được thành lập tối thiểu 02 năm, đã

có hoạt động XNK hoặc TNTX

+ Thuế nhập khẩu;

+ Thuế tiêu thụ đặc biệt;

+ Thuế bảo vệ môi trường;

+ Thuế giá trị gia tăng

Về thuế nhập khẩu: Hàng TNTX thuộc đối tượng chịu thuế suất thuế nhập khẩu và sẽ được hoàn thuế, không thu thuế khi tái xuất Hàng hóa tạm nhập để tái xuất theo phương thức kinh doanh TNTX đã nộp thuế nhập khẩu, bao gồm cả trường hợp hàng hóa nhập khẩu để tái xuất vào khu phi thuế quan (để sử dụng trong khu phi thuế quan hoặc xuất khẩu ra nước ngoài) được xét hoàn thuế nhập khẩu và không phải nộp thuế xuất khẩu khi tái xuất Trường hợp hàng hóa kinh doanh TNTX nếu đã thực tái xuất trong thời hạn nộp thuế thì không phải nộp thuế nhập khẩu tương ứng với số hàng hóa thực tế đã tái xuất.[3]

Về thuế tiêu thụ đặc biệt: Hàng TNTX không thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt trong thời hạn theo quy định của Pháp luật về thuế XK, thuế NK.[3]

Về thuế bảo vệ môi trường: Hàng TNTX không thuộc đối tượng chị thuế bảo vệ môi trường trong thời hạn lưu tại Việt Nam theo quy định của pháp luật.[3]

Thuế giá trị gia tăng: Hàng TNTX không thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng

Sơ đồ 1 10: Sơ đồ các sắc thuế quản lý hàng tạm nhập, tái xuất

Hàng tạm nhập, tái xuất

Không thuộc đối

tượng chịu thuế

TTĐB

Không thuộc đối tượng chịu thuế bảo vệ MT

Thuộc đối tượng chịu thuế NK và

sẽ được hoàn

Không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT

Thời hạn nộp thuế đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất: Thời hạn nộp thuế đối với hàng hóa kinh doanh theo phương thức TNTX là trước khi được cơn quan hải quan thông quan cho lô hàng tạm nhập Trường hợp chưa nộp thuế, nếu được tổ chức tín dụng nhận bảo lãnh số tiền thuế phải nộp và đáp ứng các điều kiện quy định về người nộp thuế được áp dụng bảo lãnh, thì được áp dụng thời hạn nộp thuế theo thời hạn bảo lãnh nhưng tối đa không quá 15 ngày, kể từ ngày hết thời hạn TNTX (không áp dụng cho thời gian gia hạn thời hạn TNTX) và không phải nộp tiền chậm nộp trong thời hạn bảo lãnh Trường hợp tái xuất ngoài thời hạn bảo lãnh thì phải nộp tiền chậm nộp kể từ ngày hết thời hạn bảo lãnh đến ngày tái xuất hoặc đến ngày thực nộp thuế (nếu ngày thực nộp thuế trước ngày thực tái xuất) Trường hợp đó được áp dụng thời hạn nộp thuế theo thời hạn bảo lãnh nhưng chuyển tiêu thụ nội địa thì phải nộp đủ các loại thuế, tính lại thời hạn nộp thuế đối với hàng hóa chuyển tiêu thụ nội địa và phải tính tiền chậm nộp từ thời điểm hoàn thành thủ tục hải quan tạm nhập hàng hóa đến ngày thực nộp thuế.[3]

Sơ đồ 1 11: Sơ đồ áp dụng bảo lãnh thuế đối với hàng tạm nhập, tái xuất

- Thực hiện quản lý hàng đông lạnh kinh doanh tạm nhập tái xuất vào thị trường Trung Quốc bằng quy trình thủ tục hải quan, kiểm tra giám sát hải quan và kiểm tra sau thông quan:

Hàng tạm nhập, tái

xuất

Đáp ứng các điều kiện được áp dụng bảo lãnh

Được ngân hàng bảo lãnh nộp thuế

Nộp thuế theo thời

hạn bảo lãnh, tối đa

không quá 15 ngày hết

hạn TX

+ Thủ tục hải quan đối với hàng đông lạnh TNTX là các công việc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật đối với hàng đông lạnh tạm nhập, tái xuất Chi cục HQCK có trách nhiệm tổ chức thực hiện quy trình TTHQ để quản lý hàng đông lạnh TNTX Trường hợp doanh nghiệp đăng ký làm TTHQ tạm nhập hàng đông lạnh tại một chi cục hải quan và tái xuất hàng đông lạnh qua một cửa khẩu khác với cửa khẩu tạm nhập thì hải quan cửa khẩu tạm nhập có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc theo dõi, quản lý từ khi hàng đông lạnh được chuyển cửa khẩu cho tới khi nhận được thông tin hồi báo của chi cục hải quan cửa khẩu xuất Nếu quá thời hạn quy định mà hải quan cửa khẩu tạm nhập chưa nhận được thông tin hồi báo của hải quan cửa khẩu xuất thì hải quan cửa khẩu tạm nhập phải có các biện pháp để truy tìm lô hàng Hải quan cửa khẩu nơi tái xuất hàng đông lạnh phải có trách nhận tiếp nhận hàng đông lạnh được chuyển đến, làm thủ tục tái xuất cho hàng đông lạnh và thực hiện hồi báo thông tin cho hải quan nơi hàng đông lạnh tạm nhập Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện thanh khoản hồ sơ tạm nhập thì cơ quan hải quan thực hiện việc ấn định thuế

và cưỡng chế dừng làm TTHQ đối với lô hàng tiếp theo của doanh nghiệp đó + Giám sát hải quan đối với đối với hàng đông lạnh TNTX là biện pháp nghiệp

vụ do cơ quan hải quan áp dụng để đảm bảo sự nguyên trạng của hàng đông lạnh, phương tiện vận tải đang chịu sự quản lý của hải quan từ khi hàng đông lạnh tạm nhập, bảo quản, lưu giữ, xếp dỡ tại Việt Nam, vận chuyển đến cửa khẩu xuất cho đến khi thực xuất qua cửa khẩu Các phương thức giám sát chủ yếu thường được sử dụng là niêm phong hải quan, giám sát trực tiếp của công chức hải quan và giám sát bằng phương tiện kỹ thuật Container hoặc phương tiện vận tải hàng đông lạnh phải đảm bảo điều kiện niêm phong giám sát hải quan, trường hợp không thể niêm phong hải quan thì phải áp dụng phương thức giám sát phù hợp đảm bảo chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật Đối với những hàng đông lạnh trong thời gian chuyển sang container hoặc phương tiện vận chuyển khác thì phải chịu sự giám sát trực tiếp của công chức hải quan và thiết bị, phương tiện kỹ thuật giám sát hải quan

+ Kiểm tra sau thông quan đối với hàng đông lạnh TNTX nhằm mục đích