Cau CHÍNH TRỊ và PHÁT TRIỂN xã hội

CHÍNH TRỊ VÀ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI Chính trị trong đời sống xã hội là lĩnh vực tương đối rộng lớn và phức tạp. Chính trị nguyên gốc tiếng Latinh là POLITIC (nghệ thuật quản lý). Hiện nay có nhiều góc độ để xem xét vấn đề Chính trị: Chính trị được xem là quan hệ giữa các giai cấp và đấu tranh giai cấp; đồng thời phải thấy rằng, chính trị trong xã hội đương đại xã hội dân chủ còn là quan hệ giữa các cộng đồng (các nhóm lợi ích, các lực lượng xã hội, các công dân) với nhà nước. Chính trị trong ý nghĩa đó là quá trình đấu tranh để xác lập các thể chế, thiết chế quyền lực nhà nước hợp lý, có hiệu quả vì sự ổn định và phát triển xã hội; là hoạt động của các chính đảng, các tổ chức đại diện nhóm lợi ích xã hội trong việc giành, chia sẻ (gây áp lực) và thực thi quyền lực nhà nước vì lợi ích khách của các lực lượng chính trị, của các cộng đồng công dân. Ở khía cạnh khác; Chính trị có khi được xem là “biểu hiện tập trung của kinh tế” và “Chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với Kinh tế”…Tóm lại: Chủ nghĩa Mác Lênin trong quan niệm của mình coi Chính tri xét đến cùng là quan hệ về lợi ích giữa những nhóm xã hội lớn mà trước hết là quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia. Thực chất của các quan hệ chính trị (quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia) là giải quyết các quan hệ về quyền lực để đi đến các mục tiêu lợi ích kinh tế. Do đó trung tâm của các quan hệ chính trị; là công việc của nhà nước là việc giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước; là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung và cơ chế hoạt động của nhà nước đối với toàn bộ đời sống xã hội. Giới Chính trị học Mácxit quan niệm rằng: Phát triển xã hội là một quá trình trong đó (xã hội – nhà nước – công dân) tạo ra các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội để đảm bảo cho con người – trung tâm của sự phát triển ngày càng được tự do hơn trong việc làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội vì những nhu cầu lợi ích chính đáng của mình.Với cách quan niệm đó, Chính trị học nhìn nhận sự phát triểnr xã hội với những tiêu chí cơ bản của sự phát triển là: Thước đo sự phát triển xã hội đương đại là những tiêu chí phản ảnh được tính đa diện, sự phong phú của các mặt, các lĩnh vực hợp thành đời sống xã hội đã được tổ chức thành Nhà nước. Trong đó, nền tảng của sự phát triển là sức mạnh kinh tế; là điều kiện khả năng để thoả mãn ngày càng cao nhu cầu vật chất, tinh thần.Đó là cách thức mà con người, cộng đòng người, quốc gia hành động để thoả mãn các nhu cầu đó (nhân bản hay phi nhân bản, văn hoá hay phản văn hoá).Cụ thể tiêu chí phản ánh sự phát triển ít nhất phải bao gồm các yếu tố:Một nền chính trị hợp lý, dân chủ, ổn định; Tăng trưởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội; Văn hóa ngày càng phát triển trên nền tảng của các giá trị chân thiện mỹ; Các quốc gia – dân tộc đủ sức giao lưu, hội nhập quốc tế để tự khẳng định mình; Con người ngày càng hoàn thiện nhân cách : tự do, hài hòa, sáng tạo. Tóm lại: Phát triển xã hội là sự vận động có định hướng của mỗi quốc

CHÍNH TRỊ VÀ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

Chính trị trong đời sống xã hội là lĩnh vực tương đối rộng lớn và phức

tạp Chính trị nguyên gốc tiếng Latinh là POLITIC (nghệ thuật quản lý) Hiện

nay có nhiều góc độ để xem xét vấn đề Chính trị: Chính trị được xem là quan hệ giữa các giai cấp và đấu tranh giai cấp; đồng thời phải thấy rằng, chính trị trong xã hội đương đại - xã hội dân chủ còn là quan hệ giữa các cộng đồng (các nhóm lợi ích, các lực lượng xã hội, các công dân) với nhà nước Chính trị trong ý nghĩa đó là quá trình đấu tranh để xác lập các thể chế, thiết chế quyền lực nhà nước hợp lý, có hiệu quả vì sự

ổn định và phát triển xã hội; là hoạt động của các chính đảng, các tổ chức đại diện nhóm lợi ích xã hội trong việc giành, chia sẻ (gây áp lực) và thực thi quyền lực nhà nước vì lợi ích khách của các lực lượng chính trị, của các cộng đồng công dân Ở khía cạnh khác; Chính trị có khi được xem là “biểu hiện tập trung của kinh tế” và “Chính

trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với Kinh tế”…Tóm lại: Chủ nghĩa Mác - Lênin trong quan niệm của mình coi Chính tri - xét đến cùng - là quan hệ

về lợi ích giữa những nhóm xã hội lớn mà trước hết là quan hệ giai cấp, dân

tộc, quốc gia Thực chất của các quan hệ chính trị (quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia) là giải quyết các quan hệ về quyền lực để đi đến các mục tiêu lợi ích

kinh tế Do đó trung tâm của các quan hệ chính trị; là công việc của nhà nước

là việc giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước; là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung và cơ chế hoạt động của nhà nước đối với toàn bộ đời sống

xã hội.

Giới Chính trị học Mácxit quan niệm rằng: Phát triển xã hội là một quá trình trong đó (xã hội – nhà nước – công dân) tạo ra các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội để đảm bảo cho con người – trung tâm của sự phát triển - ngày càng được tự do hơn trong việc làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội vì những nhu cầu lợi ích chính đáng của mình.Với cách quan niệm đó, Chính trị học nhìn nhận sự phát triểnr xã hội với những tiêu chí cơ bản của sự phát triển là: Thước đo sự phát triển xã hội đương đại là những tiêu chí phản ảnh được tính đa diện, sự phong phú của các mặt, các lĩnh vực hợp thành đời sống xã hội đã được tổ chức thành Nhà nước Trong đó, nền tảng của sự phát triển là sức mạnh kinh tế; là điều kiện khả năng để thoả mãn ngày càng cao nhu cầu vật chất, tinh thần.Đó là cách thức

mà con người, cộng đòng người, quốc gia hành động để thoả mãn các nhu

cầu đó (nhân bản hay phi nhân bản, văn hoá hay phản văn hoá).Cụ thể tiêu chí phản ánh sự phát triển ít nhất phải bao gồm các yếu tố:Một nền chính trị

hợp lý, dân chủ, ổn định; Tăng trưởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội; Văn hóa ngày càng phát triển trên nền tảng của các giá trị chân - thiện - mỹ; Các quốc gia – dân tộc đủ sức giao lưu, hội nhập quốc tế để tự khẳng định mình; Con người ngày càng hoàn thiện nhân cách : tự do, hài hòa, sáng tạo

Tóm lại: Phát triển xã hội là sự vận động có định hướng của mỗi quốc

gia, dân tộc nhằm đạt tới mục tiêu : Tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị, công bằng, dân chủ, văn minh (hay nói như Đảng Cộng Sản Việt Nam

là làm cho “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”)

+ Vai trò của nhân tố chính trị trong sự vận động phát triển xã hội.

- Chính trị trong đời sống xã hội là lĩnh vực tương đối rộng lớn và phức tạp.Có nhiều góc độ để xem xét vấn đề Chính trị: Chính trị nguyên gốc tiếng Latinh là POLITIC (nghệ thuật quản lý) Chủ nghĩa Mác - Lênin trong quan

niệm của mình coi Chính tri - xét đến cùng - là quan hệ về lợi ích giữa những

nhóm xã hội lớn mà trước hết là quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia Thực chất của các quan hệ chính trị (quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia) là giải quyết các quan hệ về quyền lực để di đến các mục tiêu lợi ích kinh tế Do đó trung tâm

của các quan hệ chính trị; là công việc của nhà nước là việc giành, giữ và thực

thi quyền lực nhà nước; là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung và cơ

chế hoạt động của nhà nước đối với toàn bộ đời sống xã hội

Vai trò của nhân tố chính trị trong sự vận động phát triển xã hội:

+ Phương pháp luận cơ bản để xem xét vai trò của Chính trị đối với

sự Phát triển xã hội là mối quan hệ giữa Cơ sở hạ tầng và Kiến trúc thượng tầng, giữa Kinh tế và Chính trị….theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin:

Xét đến cùng; Kinh tế là cái quyết định Chính trị, Chính trị là cái phái sinh

từ Kinh tế.Trong khi khẳng định vai trò quyết định của Kinh tế với Chính trị; những nhà kinh điển Macxit tuyệt nhiên không phủ nhận tính độc lập tương đối của Chính trị so với Kinh tế và sự cần thiết ưu tiên Chính trị so

với Kinh tế trong những điều kiện nhất định nào đó Chính trị tác động trở lại Kinh tế theo các khuynh hướng: Nếu nó đáp ứng các yêu cầu Kinh tế

khách quan, tác động cùng chiều và đồng thuận với sự phát triển Kinh tế khi đó nó sẽ thúc đẩy Kinh tế phát triển nhanh hơn (kể cả việc Chính trị

có khả năng nhận thức vượt trước Kinh tế; dự báo khoa học về xu thế vận động của các mối quan hệ kinh tế trong tương lai ) Nếu Chính trị không bao hàm trong đó thực trạng, yêu cầu và tính quy định về sự vận động khách quan của Kinh tế; hoặc với tư duy chính trị giáo điều, duy ý chí, phản động, lỗi thời thì nó sẽ trở thành lực lượng kìm hảm sự phát triển Kinh tế Trong nội bộ của một nền kinh tế, thông qua đường lối chính sách và các công cụ điều tiết vĩ mô Chính trị có thể cản trở một vài xu hướng phát triển nào

đó của nền Kinh tế (kìm hảm ngành này, lĩnh vực này); hoặc quy định những

xu hướng phát triển khác (thúc đẩy nghành kia, lĩnh vực kia) Cơ chế của sự tác động nói trên là thông qua đường lối chính sách của Đảng cầm quyền;

thông qua các công cụ quản lý vĩ mô của bộ máy Nhà nước đó sử

dụng.Trong những trường hợp đặc biệt và trong những hoàn cảnh, điều kiện lịch sử cụ thể nhiều khi phải biết hy sinh lợi ích kinh tế trước mắt để đạt mục tiêu chính trị căn bản lâu dài Tất nhiên mục tiêu chính trị đó phải phản

ánh chính xác quy định khách quan của kinh tế

+ Có thể nói rằng, từ khi xã hội loài người được tổ chức thành Nhà nước, việc lựa chọn mục tiêu và sử dụng các con đường, hình thức, biện pháp để đạt được các mục tiêu phát triển xã hội trước hết thuộc về trách nhiệm của Nhà nước, thuộc về các nhân tố chính trị (hệ thống chính trị) Vì

lẽ đó, trong xã hội hiện đại – nhân tố chính trị, hệ thống chính trị ở mỗi quốc gia có vai trò then chốt trong việc định hướng quá trình phát triển xã hội cũng như quy định nhịp điệu, bước đi cho cả quốc gia dân tộc trong việc chủ động hướng tới các mục tiêu đã được vạch ra Để làm sáng tỏ nhận định đó,

có thể phân tích vấn đề các phương diện sau: Trước hết, xét về phương diện kinh tế, lịch sử của nhân loại là lịch sử của sự thay thế của những phương

thức sản xuất khác nhau, trong mỗi phương thức cũng đã xuất hiện nhiều mô hình khác nhau - Từ tự cấp, tự túc đến sản xuất hàng hóa gian đơn; từ sản xuất hàng hóa giản đơn đến sản xuất hàng hóa TBCN; Từ kinh tế thị trường thuần túy, đến kinh tế thị trường định hướng xã hội…Chính trong sự vận động phát triển ấy của đời sống kinh tế, từ khi Nhà nước (Chính trị) xuất hiện và vai trò của các nhân tố đó được thể hiện rõ trong việc đưa ra, lựa chọn các mục tiêu, mô hình, giải pháp; các trình tự pháp lý và các chính sách cho sự phát triển của các quá trình kinh tế Ngày nay, có thể khẳng định

rằng, ở mọi quốc gia dân tộc, hoạt động của Hệ thống chính trị (trong đó Nhà nước là trung tâm) là nhân tố căn bản tạo lập môi trường, điều kiện cho kinh tế thị trường thực hiện rộng khắp, mọi lúc…Thứ nữa, xét về phương diện đấu tranh giai cấp, trong lịch sử phát triển của xã hội loài

người thông qua con đường đấu tranh cách mạng ấy, con người nói chung, nhân dân lao động nói riêng đã giành được những thành quả có ý nghĩa về mặt pháp quyền, về dân chủ, về quyền con người, quyền công dân, quyền của các cộng đồng người, đặc biệt là cộng đồng dân tộc được sống trong tự

do - độc lập – bình đẳng Mỗi bước tiến của Chính trị, của Dân chủ do vậy trở thành một nội dung, một bộ phận hợp thành, một điều kiện then chốt

đảm bảo tạo lập - kiến tạo nên một xã hội văn minh, tiến bộ Lịch sử nhân loại đã thấy ở đâu, lúc nào có được một nền chính trị hợp lý, nền chính trị hợp lòng dân, thực sự “của dân, do dân, vì dân” thì ở đó, lúc đó xã hội sẽ ổn định, phồn vinh và ngược lai…

+ Tóm lại: Thực chất vai trò của Chính trị đối với sự phát triển xã

hội là: Chính trị (Nhà nước) đưa ra được các mục tiêu, các mô hình và các giải pháp cơ bản cho các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm cải biến

xã hội theo con đường đã lựa chọn.

+ MỘT SỐ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN: Mô hình phát trển kinh tế nói riêng và xã hội nói chung dựa trên nền tảng của sự can thiệp của Nhà nước - Chính trị (Thế kỷ XV – XVII ở Châu Âu): Nền tảng lý

luận của mô hình này là Chủ nghĩa Trọng thương, với các đặc trưng sau đây:

Sự phát triển của các quốc gia lúc này chủ yếu dựa vào hoạt động ngoại thương và sự giàu có của các quốc gia chủ yếu dựa vào tiêu chí số lượng vàng, bạc, đá quý, hương liệu mà quốc gia đó có được Do yêu cầu khách quan của các quá trình kinh tế lúc bấy giờ, đòi hỏi Nhà nước (Chính trị) phải can thiệp bằng sức mạnh pháp luật, sức mạnh tài chính để đạt được mục tiêu độc quyền ngoại thương (theo nghĩa hẹp) và mở rộng thuộc địa Nhờ có sự can thiệp có hiệu quả các quá trình nói trên, nên Nhà nước (Chính trị) trở nên có vai trò lớn trong việc chi phối, kiểm soát toàn bộ quá trình phát triển

xã hội từ kinh tế đến văn hoá, xã hội Mô hình này nhìn chung phù hợp với một thời kỳ LLSX chưa thực sự phát triển; giai cấp tư sản mới hình thành, chưa đủ sức nắm trọn QLCT, QLNN; và nó có ý nghĩa trong việc tạo điều kiện để giai cấp tư sản từng bước xác lập, củng cố PTSX Tư bản chủ

nghĩa.Mô hình phát triển dựa trên nền tảng của CNTB tự do sản xuất,

kinh doanh, cạnh tranh (cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XVIII ở Châu Âu): Lúc này sự phát triển kinh tế theo hướng Trọng thương nói trên đã bảo

hoà; lực lượng sản xuất phát triển thông qua các công trường thủ công đã dẫn đến sự thay đổi to lớn trong kết cấu nội bộ nền kinh tế (vai trò của Công nghiệp tăng lên so với Thương nghiệp) Một lý thuyết mới ra đời (lý thuyết Kinh tế chính trị tư sản cổ điển với các đại diện là U Petti, F.Kene, A Smit,

D Ricardo…) biện minh cho lợi ích của giai cấp tư sản sản xuất Nội dung

cơ bản của lý thuyết này là: Nhà nước phải có trách nhiệm bảo vệ quyền tự nhiên của con người (quyền sống, quyền tư hữu, quyền sản xuất, kinh doanh) Cạnh tranh vì lợi ích cá nhân là quy luật tự nhiên trong xã hôị Kinh

tế lúc này tự nó đã ra tuyên ngôn với Chính trị Có thể nói rằng, đó là

khuynh hướng đề cao việc tự do sản xuất kinh doanh, tự do tư tưởng và đòi hỏi hạn chế vai trò can thiệp “quá sâu” của Nhà nước đối với quá trình sản xuất kinh doanh Nhà nước tư sản đã phát triển trên cơ sở này, đồng thời tồn tại trong một thời kỳ lịch sử tương đối lâu dài, đã tạo ra những sự thay đổi to lớn về kinh tế và những biến đổi nhất định trong đời sống xã hội… Tuy nhiên, sự phát triển tự do nói trên về sau cũng đã để lại những hậu quả xấu trên tất cả các mặt của đời sống xã hội (quan hệ giữa người với người trong QHSX, trong việc sở hữu về TLSX, vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái…) Mô hình phát triển trong thời kỳ CNTB độc quyền và CNTB hiện đại (thế kỷ XIX - XX): Học thuyết kinh tế chính trị

tư sản hiện đại trong thời kỳ này đã cho thấy vai trò của Nhà nước trong việc can thiệp và điều tiết tất cả các quá trình kinh tế, xã hội Nhà nước cần phải

sử dụng các công cụ của mình (tài chính, thuế, kỹ thuật, luật pháp…) để điều tiết, chi phối, kiểm soát các hoạt động kinh tế nói chung và các hoạt động xã hội khác nói riêng Khách quan mà xét; kể từ khi Nhà nước (Chính trị) can thiệp một cách toàn diện vào kinh tế, thì kinh tế đã có sự phát triển

cả chiều rộng lẫn chiều sâu – đây là giai đoạn vàng son của CNTB Tuy vậy, Nhà nước (Chính trị) đó vẫn bộc lộ những mâu thuẫn nội tại: QLCT, QLNN vẫn chủ yếu thuộc về giai cấp tư sản độc quyền; dù mức sống có tăng nhưng

tỷ suất bóc lột của giai cấp tư sản đối với tầng lớp lao động ngày càng tăng

và tinh vi hơn…) Mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX trong xã hội tư bản, xét

về mặt xã hội chính là mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản (đại diện cho LLSX tiên tiến) với giai cấp tư sản (đại diện cho QHSX lỗi thời) Để giải quyết mâu thuẫn đó giai cấp vô sản phải thông qua chính đảng của mình để làm cuộc cách mạng XHCN lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản và xây dựng nền chính trị XHCN của mình C Mác và F Ăngghen là nhưng người đã nhìn thấy nền chính trị dân chủ là một xu hướng khách quan của tiến hóa nhân loại Ngay từ khi còn là những người theo chủ nghĩa nhân đạo hiện thực, hai ông đã nhận thức và tin tưởng sắt đá rằng: Trong thời đại hiện đại, việc giải phóng loài người khỏi mọi áp bức, nô dịch; việc thúc đẩy nhân loại tiến lên, khách quan có mối liên hệ trực tiếp với cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Chủ nghĩa nhân đạo hiện thực - theo ông là cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản nhằm giải phóng loài người ra khỏi những điều kiện sinh sống có tính nô dịch TBCN

+ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC: Từ khi nền chính trị mới - chính trị XHCN hình thành, vận động, phát triển cho tới ngày

nay, những ai tôn trọng sự thật đều cảm nhận rất rõ rằng, chính CNXH là nhân tố chủ yếu làm thay đổi căn bản đời sống chính trị của nhân loại theo hướng dân chủ, nhân văn, tiến bộ Tuy nhiên; CNXH từ khi là một khát vọng, đến khi xuất hiện với tư cách là một học thuyết và một chế độ xã hội cũng đã trải qua những thăng trầm Nhưng điều “trăn trở” là ở chỗ, sau một thời kỳ phát triển khá ấn tượng, đến những năm 80 của thế kỷ XIX các nước XHCN bắt đầu lâm bệnh và trong cơn lâm bệnh ấy, một mảng các nước XHCN ở Đông Âu và Liên Xô đã đổ vỡ Mổ xẻ phân tích sự khủng hoảng

và đổ vỡ của CNXH ở các nước; cũng như xem xét cách thức, con đường

mà các nước XHCN còn lại đang tìm cách trụ đứng, thoát ra khỏi khủng hoảng và từng bước khẳng định mình … đã trở thành đòi hỏi bức thiết trên con đường xây dựng, hoàn thiện chính trị XHCN và cũng nhằm tìm kiếm con đường phát triển tất yếu cho các quốc gia - dân tộc trong xã hội hiện đại

Việc xem xét các mô hình phát triển trong CNXH hiện thực cũng nhằm mục đích nói trên:

Mô hình phát triển dựa trên nền tảng tập trung hoá cao độ về Chính trị, Kinh tế Mô hình này được áp dụng điển hình ở Liên xô (cũ) giai đoạn 1917

– 1920 và 1925 đến trước cải tổ, đổi mới: Giai đoạn 1917 -1920: Sau cách

mạng Tháng 10 , sự ra đời của nhà nước Xô Viết và các nước XHCN khác ở châu Âu đã mở ra một thời đại mới về chính trị, một nhà nước kiểu mới -nhà nước của dân, do dân, vì dân Trong giai đoạn 1917 – 1920, Nhà nước

Xô Viết thực hiện Chính sách cộng sản thời chiến với đặc trưng của nó là

Nhà nước (Chính trị) kiểm soát và chi phối toàn bộ hoạt động kinh tế thông qua việc cấp phát hiện vật Khách quan mà nói đây là chính sách cần thiết để

bảo vệ chính quyền Xô-viết non trẻ Lý do của việc thực hiện chính sách đó: Bối cảnh nước Nga trong thời gian này ở tình trạng “ thù trong, giặc ngoài ngoài ” - ở trong nước nội chiến, ở nước ngoài 14 nước đế quốc bao vây.

Giai đoạn từ năm 1925 đến trước cải tổ, đổi mới: Sau khi Lê-nin mất, Liên

xô và nhiều nước XHCN đã thực hiện đường lối, chính sách phát triển kinh

tế: thực hiện chế độ tập trung hóa, trên cơ sở kế hoạch hóa để tiến hành công nghiệp hóa cao độ.Khách quan mà xét chính sách ấy đã tạo ra được

một cơ sở vật chất nhất định và một nền quốc phòng khá hùng hậu, giúp

Liên xô bảo vệ được thành quả cách mạng Song, Chính trị trong thời gian này đã vận động theo chiều hướng không bao hàm trong nó thực trạng, yêu cầu và tính quy định về sự vận động khách quan của Kinh tế; Chính trị can thiệp quá sâu và áp đặt trên nhiều phương diện của đời sống xã hội;

phương thức tác động của Chính trị vào Kinh tế bằng kế hoạch hóa tập trung, quan liêu; lấy cái chủ quan duy ý chí thay cho quy luật kinh tế khách quan

Mô hình phát triển dựa trên dựa trên cơ sở nhận thức và xử lý mối quan hệ biện chứng giữa Kinh tế và Chính trị (trên cơ sở đặc điểm dân tộc và thời đại):

Mô hình Chính sách kinh tế mới (NEP) ở Liên xô (cũ): Sau khi

chiến tranh kết thúc, nước Nga chuyển sang một thời kỳ xây dựng chế độ

mới (1920 -1924) Chính sách CSTC giờ đây không còn phù hợp, không

kích thích sản xuất, các tầng lớp nhân dân - đặc biệt là nông dân - với chính sách CSTC mà cuộc bạo động ở Cronxtat là một điển hình Tại Đại hội X của ĐCS Nga (3 -1921) Lê nin đã chủ trương thay đổi chính sách CSTC

bằng Chính sách kinh tế mới (NEP) Đây không chỉ là sự thay đổi chính sách cụ thể mà là sự thay đổi có tính chất đột phá tư duy về CNXH và cong đường đi lên CNXH Nội dung cơ bản của chính sách NEP là: Bãi bỏ chế độ

trưng thu lương thực thừa và thay vào đó là chế độ thuế lương thực; thực hiện việc tự do trao đổi hàng hóa và tự do buôn bán kinh doanh; thừa nhận

sự tồn tại khách quan của các thành phần kinh tế; phát triển quan hệ hàng hóa - tiền tệ; nâng cao vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước nhằm mục đích để phát triển LLSX Nhờ NEP mà trong một thời gian ngắn nền kinh tế quốc dân dã được khôi phục và khối liên minh công nông được củng cố

Mô hình Kinh tế thị trường định hướng XHCN (ở Việt Nam, Trung Quốc)

*Quan hệ giữa Chính trị với Kinh tế ở Việt nam trước công cuộc đổi mới: Trước công cuộc đổi mới Đảng ta đã có nhiều cố gắng nghiên cứu tìm

tòi, xây dựng đường lối; xác định đúng mục tiêu và phương hướng XHCN Đặc biệt dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam đã đạt được những thắng lợi to lớn trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và trong

xây dựng XHCN Tuy vậy, Đảng cũng đã phạm một số sai lầm to lớn trong

xác định mục tiêu và bước đi về xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, trong cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế, trong xác định cơ cấu kinh tế và trong lĩnh vự tư tưởng Biểu hiện của những sai lầm đó là: Đề ra nhiệm vụ quá cao không tương xứng với điều kiện vật chất để thực hiện nó; nóng vội trong việc xóa bỏ ngay các thành phần kinh tế phi XHCN; phủ nhận sản xuất hàng hóa và cơ chế thị trường; đẩy nhanh tiến trình xây dựng kinh tế quốc doanh và tập thể trên cơ sở thực hiện nguyên tắc kế hoạch hóa tập trung

quan liêu, bao cấp cao độ từ trung ương; nhấn mạnh quá mức việc thay đổi quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất mà không coi trọng giải quyết các vấn đề

tổ chức quản lý và chế độ phân phối; lạc hậu trong nhận thức lý luận và vận dụng các quy luật hoạt động trong thời kỳ quá độ - đặc biệt là quy luật về sự phù hợp giữa QHSX với tính chất và trình độ của LLSX; giáo điều và rập khuôn trong việc học tập kinh nghiệm của nước ngoài “Những sai lầm nói trên là những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương, chính sách lớn; sai lầm về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện” Tóm lại: Sự lãnh đạo của Chính trị với Kinh tế đã tách rời các yêu cầu khách quan của các quy luật kinh tế và do vậy không tạo ra được những nhân tố, những hình thức, những điều kiện để giải phóng lực lượng sản xuất; không khai thác có hiệu quả các nguồn lực và phát huy nhân tố con người Điều đó đã dẫn đến thực trạng kinh tế ngày một khó khăn, chính trị - xã hội trở nên phức tạp, niềm tin của nhân dân với Đảng - Nhà nước - CNXH giảm sút Nguyên nhân của hạn chế nói trên là do nhận thức về CNXH và con đường tiến lên CNXH không qua giai đoạn phát triển TBCN còn giản đơn; giáo điều và chậm phát triển khoa học Mác - Lê nin trước thực tiễn đa dạng, phong phú; đất nước trãi qua hai cuộc kháng chiến kéo dài nên nhiều khi còn có tâm lý nóng vội muốn có ngay lập tức CNXH

*Sự phát triển nhận thức về mối quan hệ Chính trị với Kinh tế trong

công cuộc đổi mới ở nước ta: Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986)

đến nay Đảng ta điều chủ trương đổi mới toàn diện cả Chính trị và Kinh tế -lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, cùng với những kết quả và những yêu cầu đặt ra của tiến trình đổi mới kinh tế từng bước đổi mới chính trị và hệ thống chính trị ; nhằm chuyển đổi toàn bộ nền kinh tế một thành phần sang nền kinh tế thị trường nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường và định hướng XHCN, có sự điều tiết của nhà nước Hơn 20 năm kiên trì đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta đã đạt được những thành tựu chính trị, kinh tế, xã hội to lớn và rất quan trọng Đạt được những thành tựu

đó là nhờ Đảng ta có bản lĩnh chính trị vững vàng; có đường lối đổi mới chính trị, kinh tế đúng đắn

PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN NỀN CHÍNH TRỊ XHCN GÓP PHẦN THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẬN HIỆN NAY: Thứ nhất: Giữ vững tăng

cường sự lãnh đạo của Đảng: Đây là vấn đề có tính nguyên tắc và nhân tố quyết định nhất bảo đảm định hướng XHCN của kinh tế thị trường, cũng như toàn bộ sự nghiệp phất triển đất nước Đảng phải đề ra đường lối, chiến lược

đúng đắn và trên cơ sở đó lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị (trước hết là Nhà nước) tổ chức thực hiện tốt phương hướng và nhiệm vụ đã đề ra Thứ hai:

Hoàn thiện một bước thể chế chính trị XHCN thích nghi và tạo môi trường pháp lý cho sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường định hướng

XHCN.Thứ ba: Không ngừng mở rộng sự giám sát dân chủ của quần chúng

nhân dân đối với mọi tổ chức, mọi cá nhân đang làm việc trong bộ máy quyền lực Cần phải phát huy vai trò của các Phương tiện thông tin báo chí, truyền thông và các cuộc điều tra xã hội học để tăng cường sự giám sát, sự góp ý, sự thẩm định của quần chúng nhân dân đối với nhân tố trong các bộ máy quyền

lực chính trị Thứ tư: Phát huy dân chủ trong Đảng Chính trị dân chủ trong xã

hội hiện đại thường được biểu hiện bởi dân chủ trong Đảng Đảng ta là Đảng cầm quyền; có thể nói đổi mới, dân chủ hóa đời sống sinh hoạt Đảng được xem là điều kiện đảm bảo cho Đảng thực sự xứng đáng là người lãnh đạo trong quá trình đổi mới dân chủ hóa đã và đang diễn ra trong xã hội ta hiện

nay.Thứ năm: Nâng cao trình độ văn hóa chính trị XHCN cho các tầng lớp

nhân dân Xây dựng và hoàn thiện nền chính trị dân chủ XHCN đòi hỏi công dân phải có được các tố chất dân chủ tương ứng, đồng thời nhờ đó mà tạo lập được bầu không khí văn hóa chính trị dân chủ trong một lĩnh vực của đời sống

xã hội Thứ sáu: Phát huy dân chủ ở cơ sở để dân chủ XHCN trở thành hiện

thực sinh động, rộng lớn.Thứ bảy: Giải quyết tốt các vấn đề xã hội, hướng vào

phát triển và lành mạnh hóa xã hội, thực hiện công bằng xã hội - coi đây là một nội dung quan trọng của định hướng XHCN, bảo đảm tính ưu việc của chế độ

xã hội mới Như giải quyết tốt vấn đề việc làm, vấn đề xóa đói giảm nghèo, chăm sóc những người có công với nước, gia đình liệt sĩ, gia đình chính sách, thương bệnh binh