Bài 6. Lực ma sát

KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT: Lực sinh ra do má phanh ép sát lên vành xe, có tác dụng cản chuyển động của vành xe.. Lực sinh ra do bánh xe trượt trên mặt đường, có tác dụng cản trở chuyển độn

Câu 1 : Thế nào là hai lực cân bằng?

Cho 1 ví dụ về vật chịu tác dụng hai lực cân bằng?

Trả lời :

Hai lực cân bằng là hai lực:

Cùng đặt lên một vật.

Có cường độ bằng nhau.

Có cùng phương.

Có chiều ngược nhau.

VD: Quả cầu treo trên sợi dây chịu tác

dụng của trọng lực và lực căng của

dây.

KIỂM TRA BÀI

CŨ

Trả lời : Vật sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều

Câu 2 : Nếu một vật đang chuyển động mà chịu hai lực cân bằng tác dụng thì vật sẽ như thế nào?

Câu 3: Hành khách ngồi trên ôtô đang chuyển động bỗng

Thấy mình bị nghiêng người sang trái, chứng tỏ xe:

B Đột ngột tăng vận tốc.

A Đột ngột giảm vận tốc.

C Đột ngột rẽ sang trái.

D Đột ngột rẽ sang phải.

SỰ KHÁC NHAU GIỮA TRỤC BÁNH XE BÒ NGÀY XƯA

VÀ TRỤC BÁNH XE ĐẠP, TRỤC BÁNH XE ÔTÔ NGÀY NAY?

- Lực ma sát xuất hiện khi nào ?

- Có mấy loại lực ma sát, đặc

điểm của chúng ?

- Việc phát hiện ra lực ma sát có ý nghĩa gì ?

NỘI DUNG:

Bài 6: LỰC MA SÁT

1.Lực ma sát trượt:

VD: - Xe đạp đang chạy nếu bóp nhẹ thắng thì vành xe chuyển động chậm lai

- Bóp mạnh thắng thì bánh xe sẽ ngừng quay và trượt trên mặt

đường rồi nhanh chóng dừng lại

Lực sinh ra do đâu ? Có tác dụng gì

?

I KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT:

Lực sinh ra do má phanh ép sát lên vành xe, có tác dụng cản chuyển động của vành xe.

Lực sinh ra do bánh xe trượt trên mặt đường, có tác dụng

cản trở chuyển động trượt của bánh xe trên mặt đường

I KHI NÀO CÓ LỰC MA SÁT?

Vậy : Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt một vật khác và cản lại chuyển động trượt của vật.

1.Lực ma sát trượt:

Lực xuất hiện như trường hợp trên gọi là lực ma sát trượt.

C1 :Hãy tìm ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống và kỹ

thuật.

-Bánh xe ngừng quay

trượt trên mặt đường

khi thắng mạnh.

-Trượt tuyết.

-Trục quạt bàn với

ổ trục.

2 Lực ma sát lăn:

VD: Đẩy vào quả bóng, quả bóng lăn chậm dần trên sàn rồi dừng lại

Lực do mặt sàn tác dụng vào quả bóng cản trở

chuyển động lăn của quả bóng gọi là lực ma sát lăn.

• Vậy: Lực ma sát

lăn sinh ra khi một vật lăn trên bề mặt một vật khác và cản trở chuyển động lăn của vật.

C2: Hãy tìm ví dụ về lực

ma sát lăn trong đời

sống và kỹ thuật.

-Ở các ổ bi

của bộ

phận quay

-Xe chạy trên

đường

-Đẩy vật nặng

trên các con

lăn

Hình 6.1b Chỉ 1 người đẩy thùng trên những bánh xe.

C3: Trong các trường hợp ở hình 6.1

dưới đây, trường hợp nào có lực ma

sát trượt, trường hợp nào có lực ma

sát lăn? Qua đó em có nhận xét gì

về cường độ lực ma sát trượt, ma sát

lăn?

Có ma sát lăn.

Hình 6.1a 3 người đẩy

thùng trượt trên sàn.

Có ma sát trượt

Hai trường hợp trên chứng tỏ:

độ lớn ma sát lăn rất nhỏ

so với ma sát trượt.

Người ta tính được nếu thay ma sát trượt

bằng ma sát lăn có thể giảm lực ma sát đến

30 lần.

HAI LOẠI LỰC MA SÁT TRƯỢT VÀ MA SÁT

LĂN CÓ ĐIỂM GÌ GIỐNG NHAU?

 Đều xuất hiện khi vật này chuyển động trên bề mặt của vật khác.

 Đều có tác dụng ngăn cản chuyển động,

vì vậy lực ma sát luôn ngược với chiều

3.Lực ma sát nghỉ:

TN:Hình 6.2 trang 22 SGK

C4: Tại sao trong TN trên, mặc dù có lực kéo

tác dụng lên vật nặng nhưng vật vẫn đứng yên?

C4: Vật đứng yên chứng tỏ giữa mặt bàn với vật có một lực cản Lực này đặt lên vật cân bằng với lực kéo để giữ cho vật đứng yên

F k

F ms

Vậy: Lực ma sát nghỉ xuất hiện

khi vật bị tác dụng của lực khác nhưng chưa chuyển động Lực ma

sát nghỉ giữ cho vật không trượt khi vật bị tác dụng của lực khác.

Khi tăng lực kéo thì số chỉ lực kế tăng dần, vật vẫn đứng yên,

chứng tỏ lực cản lên vật cũng

có cường độ tăng dần Điều này cho biết : Lực ma sát nghỉ có

cường độ thay đổi theo lực tác

dụng lên vật.

C5: Hãy tìm các VD khác về lực ma sát nghỉ trong đời sống và kỹ thuật.

-Ma sát giữa bàn chân với mặt sàn khi đi tới.

-Ma sát ở băng truyền tải trong các nhà máy.

II LỰC MA SÁT TRONG ĐỜI SỐNG VÀ KỸ THUẬT

1 Lực ma sát có thể có hại :

C6: Hãy nêu tác hại của lực ma sát và các

biện pháp làm giảm lực

ma sát trong các trường hợp vẽ ở hình 6.3.

a b c

Lực ma sát trượt giữa

đĩavà xích làm mòn

đĩa xe và xích Để

giảm ma sát cần tra

dầu vào xích xe

Lực ma sát trượt của trục làm mòn trục và cản chuyển động quay của bánh xe

Muốn giảm ma sát thì thay bằng trục có ổ

bi khi đó lực ma sát giảm tới 20 đến 30 lần

Lực ma sát trượt làm cản trở chuyển động của thùng khi đẩy Muốn giảm ma sát dùng bánh xe để thay ma sát trựơt

bằng ma sát lăn.

2 Lực ma sát có thể có lợi :

C7 :Hãy quan sát các trường hợp vẽ ở hình 6.4 và tưởng tượng xem nếu không có lực ma sát sẽ xảy

ra hiện tượng gì?Hãy tìm cách làm tăng lực ma sát trong những trường hợp này

a b c

Bảng trơn nhẵn

quá không thể

dùng phấn viết

lên bảng.BP: Tăng độ

BP: Tăng độ nhám ở các mặt răng, ở mặt sườn bao diêm

Khi thắng ô tô không dừng lại được.

BP: Làm mặt đường có độ nhám, tăng độ sâu khía rãnh mặt lốp xe ô tô

III VẬN DỤNG :

C8 : Hãy giải

thích các hiện

tượng sau và

cho biết trong

người rất nhỏ

Ma sát trong trường

hợp này có ích

người rất nhỏ

Ma sát trong trường

hợp này có ích

a.Khi đi trên sàn

đá hoa mới lau dễ bị ngã.

Giải thích:Khi

đó lực ma sát giữa lốp xe và mặt đất quá nhỏ làm bánh

xe quay trượt tại chỗ không

chạy tới được

Ma sát trong trường hợp này

có lợi

b Ô tô chạy vào đường có

bùn dễ bị sa lầy.

Giải thích :Giầy

đi lâu do ma sát trượt giữa mặt đất với đế

giầy làm đế bị mòn.

Ma sát trong trường hợp này có hại.

c.Giầy đi lâu

đế bị mòn.

Giải thích: Để tăng ma sát giữa dây cung với

dây đàn, nhờ đó đàn kêu to

Ma sát trong trường hợp này có lợi

d Phải bôi

nhựa thông

vào dây cung

ở cần kéo

đàn cò hay

violon

C9 : Ổ bi có tác dụng gì? Tại sao việc phát minh

ra ổ bi lại có ý nghĩa quan trọng đến sự phát triển của khoa học và công nghệ?

Ổ bi có tác dụng làm giảm

ma sát do thay ma sát trượt

bằng ma sát lăn của các viên

bi.

Nhờ sử dụng ổ bi đã giảm

lực ma sát lên các vật chuyển

động làm cho máy móc hoạt

động dễ dàng, hiệu quả cao

góp phần thúc đẩy sự phát

triển của các ngành như động

lực học, cơ khí, chế tạo máy…

GHI NHỚ :

 Lực ma sát trượt sinh ra khi một vật trượt trên bề mặt của một vật khác

 Lực ma sát lăn sinh ra khi một vật lăn

trên bề mặt của một vật khác.

 Lực ma sát nghỉ giữ cho vật không trượt khi vật bị tác dụng của lực khác.

 Lực ma sát có thể có hại hoặc có ích

Độ lớn lực ma sát phụ thuộc tính chất mặt tiếp xúc, lực ép lên mặt tiếp xúc, bản

chất mặt tiếp xúc nhưng không phụ thuộc diện tích mặt tiếp xúc.

CỦNG CỐ

BT 6.1 :Trường hợp nào sau đây không phải là lực ma sát ?

A Lực xuất hiện khi lốp xe trượt trên mặt đường.

B Lực xuất hiện làm mòn đế giày.

C Lực xuất hiện khi lò xo bị nén hay bị dãn.

D Lực xuất hiện giữa dây curoa với bánh xe

truyền chuyển động.

BT 6.2 :Trong các cách làm sau đây,cách

nào giảm được lực ma sát?

A Tăng độ nhám mặt tiếp xúc.

B Tăng lực ép lên mặt tiếp xúc.

C Tăng độ nhẵn giữa các mặt tiếp

xúc.

D Tăng diện tích mặt tiếp xúc.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1.Học thuộc trọng tâm bài 2.Xem kỹ lại từ C1 đến C9.

3.Làm BT từ 6.1 đến 6.15 SBT.

4.Xem trước bài 7: “Áp suất”

TIẾT HỌC ĐẾN ĐÂY KẾT THÚC.

CHÚC CÁC EM SỨC KHỎE.