Bài 28. Tia X

Bài 28. Tia X tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế, kinh...

Hình ảnh này được chụp bằng cách nào ?

I PHÁT HIỆN TIA X:

Mỗi khi một chùm tia catôt - tức là một chùm electron

có năng lượng lớn - đập vào một tấm kim loại có nguyên tử lượng lớn như: Platin hay Vonfram thì vật đó phát ra bức xạ không trông thấy gọi là tia X hay tia Rơn- ghen

TIA X

Năm 1895, nhà bác học người

Đức Rơnghen đã làm thí nghiệm cho

dòng tia catot đập vào một miếng

kim loại có nguyên tử lượng lớn

(Platin, Vonfram …)

Kết quả: Ông thu được những bức xạ

không nhìn thấy, có tính chất xuyên

qua thủy tinh, làm phát quang 1 số chất

và làm đen phim ảnh Những bức xạ

này được gọi là tia Rơnghen hay tia X Roentgen (1845 - 1923),

nhà Vật Lý người Đức, người đoạt giải Nobel Vật Lý đầu

tiên

Đối âm cực

+

Dòng electron

II CÁCH TẠO TIA X :

F’

BT

N

220V



Nướcưlàmưnguôị

CT

A F

F’

K

Ống Cu-lớt-giơ

+ Cấu tạo

+ Hoạt động

F

F’

BT

N

220V



Nướcưlàmưnguôị

CT

A F

F’

K

Ống Cu-lớt-giơ

* Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất

* Tia X làm in on hóa không khí

* Tia X có tác dụng sinh lý mạnh: diệt khuẩn, diệt tế bào …

* Tia X có thể gây ra hiện tượng quang điện

III BẢN CHẤT VÀ TÍNH CHẤT CỦA TIA X

* Tia X có khả năng đâm xuyên Tia X có bước sóng càng nhỏ thì khả năng đâm xuyên càng lớn

* Tia X tác dụng mạnh lên phim ảnh

1 Bản chất :

Tia X ( Tia Rơn- ghen ) là bức xạ điện từ có bước sóng từ 10 -11 m đến 10 -8 m( ngắn hơn bước sóng của tia tử ngoại )

2 Tính chất :

Hãy quan sát hai bức ảnh sau và nêu cách chụp của từng tấm ảnh.

Chụp bằng ánh sáng nhìn

thấy (ánh sáng trắng) Chụp bằng tia X (tia Rơn-ghen)

Vì sao hai các chụp với các bức xạ khác nhau đó lại cho kết quả khác nhau ?

?

a.Tia tử ngoại tác dụng lên kính ảnh.

b Tia tử ngoại kích thích tính phát huy ánh sáng của một số chất.

C Tia tử ngoại gây ra một số phản ứng quang hoá quang hợp.

d Tia tử ngoại làm ion hoá không khí và các chất khí khác.

e Có tác dụng sinh học.

f Gây ra hiệu ứng quang điện ngoài với hầu hết các kim loại.

d Tia X làm ion hoá không khí.

e Tia X có tác dụng sinh lí

f Gây ra hiện tượng quang điện

ngoài với tất cả các kim loại.

a Tia X có khả năng đâm xuyên

b Tia X làm đen kính ảnh.

c Tia X làm phát huy ánh sáng

một số chất.

Tia X có đầy đủ các tính chất của tia tử ngoai Đó là một băng chứng về sự đồng nhất về bản chất giữa hai loại tia ấy.

TIA X

Ứng dụng trong y học

Tìm những vật lạ trong cơ thể

Phát hiện bệnh bằng chụp X quang

Điều trị ung thư

Tại sao không dùng tia tử ngoại mà phải dùng tia X trong những ứng dụng này?

TIA X

Ứng dụng trong công nghiệp: Kiểm tra chất lượng các vật đúc, tìm các vết nứt trong vật bằng kim loại

Các ứng dụng khác: Kiểm tra hành lý,

nghiên cứu cấu trúc của vật rắn

- Trong y học: Chiếu điện, chụp điện để chuẩn đoán bệnh.

- Trong công nghiệp: Tìm khuyết tật trong các vật đúc bằng kim loại và trong các tinh thể.

- Trong ngành hàng không: Kiểm tra hành lí của các hành khách đi máy bay.

- Trong phòng thí nghiệm: Nghiên cứu thành phần và cấu trúc của các vật rắn.

3.Công dụng:

IV THANG SÓNG ĐIỆN TỪ :

1 Nhìn tổng quát về sóng điện từ

Sóng vô tuyến điện, tia hồng ngoại, ánh sáng thông

thường, tia tử ngoại, tia Rơn-ghen và tia gamma, đều có

cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số (hay bước sóng) mà thôi

Ghi chú:

Tia gamma : - do sù ph©n r· h¹t nh©n

- lµ sãng ®iÖn tõ cã b íc sãng ng¾n

h¬n b íc sãng cña tia X

λ = 0,75 µm

λ = 0,40 µm

7.5.10 -7 m đến 10 -3 m

λ = 0,40 µm đến λ = 0,75 µm

10 -3 m trở lên

Ánh sáng nhìn thấy

Tia Rơnghen

Vùng tử ngoại Vùng hồng ngoại

Tia Gama

Sóng vô tuyến

10 -9 m đến 4.10 -7 m

10 -12 m đến 10 -7 m

trên 10 -12 m

λ (µm)

Thang sóng điện từ

λ = c/f

4./ Thang sóng điện từ :

- Ta thấy : Tia Rơnghen ,tia tử ngoại ,ánh sáng nhìn thấy ,tia hồng ngoại và các sóng

vô tuyến đều có chung bản chất là sóng

điện từ nhưng điều khác nhau cơ bản giữa chúng là có bước sóng dài ngắn khác

nhau Ngòai ra còn có những sóng điện từ

có bước sóng cực ngắn

( dưới 10 -12 m) gọi là tia Gamma.

- Giữa các vùng tia không có ranh giới rõ rệt.

+ Các sóng điện từ có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng

mạnh ,dễ tác dụng lên kính ảnh ,dễ làm

phát quang các chất và dễ ion hoá không khí

+ Các sóng điện từ có bước sóng càng dài thì càng dễ quan sát hiện tượng giao thoa của chúng

Tập hợp tất cả các loại tia trên thành một

bảng sắp xếp thứ tự theo bước sóng hay tần số làm thành thang sóng điện từ

4./ Thang sóng điện từ :