Bài 28. Tia X

Kiểm tra bài cũ:Câu 1: Hãy nêu định nghĩa, nguồn phát, tính chất và ứng dụng của tia hồng ngoại?. Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng đâm xuyên?. Tính chất nổi bật và quan

TRƯỜNG THPT TRUNG AN

LỚP: 12C2 GV: ĐỖ TẤN THỌ

05/12/24 

Kiểm tra bài cũ:

Câu 1: Hãy nêu định nghĩa, nguồn phát, tính chất và ứng dụng của tia hồng

ngoại ?

Câu 2: Hãy chọn câu đúng

Vật nào dưới đây có thể phát ra tia

hồng ngoại mạnh nhất ?

A Đèn LED đỏ.

B Bóng đèn pin.

C Đèn ống.

D Chiếc bàn là.D

Chụp ảnh ban đêm

Bộ điều khiển từ xa

Máy tiệt trùng nước

Phân biệt tiền thật, tiền giả

Phim ảnh về xương người ?

Xương cánh tay gãy

Bằng cách nào chụp được những hình ảnh như

vậy?

Ai là người phát hiện tia X?



Ai là người phát hiện ra tia X?

Wihelm Conrad Roentgen

Khi làm thí nghiệm với ống phóng tia Catốt, ông phát hiện có 1 bức

xạ phát ra.Bức xạ này mắt không nhìn thấy, nhưng làm đen tấm kính ảnh được gói kín và đặt trong hộp

Ống phóng tia Catốt Thí nghiệm của Rơnghen -1895

Anode

Bàn tay có đeo nhẫn của bà Bertha

- Rơnghen khẳng định có bức xạ phát ra, vì chưa hiểu rõ bản chất, ông đặt là TIA X (sau này còn gọi là tia Rơnghen)

chùm electron có năng lượng lớn – đập vào một vật

rắn thì vật đó phát ra tia X.

Tia X được

tạo ra bằng

cách nào?

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):

 Quan sát hình nêu cấu tạo của ống Coolidge

Ống thủy tinh rút chân không

Dây nung vonfram

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge):

- Catốt K: bằng kim loại, hình chỏm cầu.

 Ống thủy tinh chân không gồm: dây nung FF’ bằng vonfam (làm nguồn electron), và hai điện cực (catot, anot)

Minh họa hoạt động ống Culitgio

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

Minh họa hoạt động ống Culitgio

 Các electron được tạo ra nhờ đâu?

 Các electron phát ra từ dây nung FF’ được nung nóng bằng dòng điện.

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

F’

Các electron chuyển động thế nào bên trong ống ?

1 Cấu tạo ống Cu – lít – giơ (Coolidge)

2 Hoạt động

 Đặt hiệu điện thế vài ch c kil ục kil ơvôn giữa anôt và

catôt, các electron phát xạ ra từ dây nung FF’, được

tăng tốc trong điện trường mạnh đến đập vào anơt A làm phát ra tia X

Chúng ta vừa tìm được

tia X Vậy tia X có

những bản chất và tính chất nào? Ứng dụng để làm gì trong kĩ thuật

và trong đời sống?

1 Bản chất

 Tia X là sóng điện từ có bước sóng từ 10-11m đến 10-8m.

2 Tính chất

 a Tính chất nổi bật và quan trọng nhất là khả năng

đâm xuyên (Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng lớn)

 Điều gì làm nên sự khác biệt giữa 2 bức ảnh?

Tính chất nổi bật và quan trọng nhất của tia X

Tia X cùng bản chất với tia tử ngoại Vậy bản chất của tia X là

gì?

Đối với các mô cứng

như kim loại, tia X khó

xuyên qua hơn, kim

loại có nguyên tử

lượng càng lớn thì khó

qua hơn

Tia X dễ dàng xuyên

qua 1 tấm nhôm dày

vài xentimet, nhưng

không thể xuyên qua

lớp chì vài milimet

Vì sao trong các phòng chụp X-quang, người ta thường sử dụng các tấm chắn bằng

chì?

Áo chì bảo vệ khi chụp X-quang

1 Bản chất

2 Tính chất

a.Tính chất nổi bật và quan trọng

nhất là khả năng đâm xuyên

b Làm đen kính ảnh.

c Làm phát quang một số chất.

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

Nêu các tính chất khác của tia X.

-> Dùng chữa trị ung thư nông.

-> chụp điện

-> chiếu điện

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

So sánh tính chất của tia X với tia tử ngoại?

=> Tia X có đủ các tính chất của tia tử ngoại, đó

là bằng chứng về sự đồng nhất bản chất giữa 2

loại tia này.

d Làm ion hóa không khí.

e Có tác dụng sinh lý: Hủy diệt tế bào…

->Dùng chữa trị ung thư nông

-> chụp điện

-> chiếu điện

Nêu các công dụng của tia X

(Chỉ rõ ứng dụng từ tính chất nào)

3 Công dụng

- Trong y học : chiếu điện,

chụp điện, chuẩn đoán, chữa

bệnh ung thư, diệt khuẩn…

Chụp X-quang chuẩn đoán bệnh

Tìm các vật thể lạ lọt vào cơ thể

Điều trị ung thư

- Trong công nghiệp : Tìm

khuyết tật bên trong các

Em hãy nêu các sóng hoặc

- Cùng lan truyền trong

chân không với cùng 1 tốc

độ c ( c = 3.10 8 m/s ).

- Đều có các tính chất

truyền thẳng, khúc xạ, phản xạ, cũng gây giao thoa và nhiễu xạ

 Có sự đồng nhất giữa sóng điện từ và sóng ánh sáng.

Tia gamma:

- Do sự phân rã hạt nhân.

- Cùng bản chất với tia X

(cũng là sóng điện từ, nhưng

bước sóng ngắn hơn ( dưới

10 -11 m), khả năng đâm xuyên

mạnh hơn).

Dựa vào đâu để phân biệt các sóng này?

Dựa vào kiến thức đã học ở chương Sóng điện từ, và Sóng ánh sáng, em hãy sắp xếp các sóng hoặc các tia sau theo thứ tự bước sóng giảm dần?

Sóng vô tuyến, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại,

Bước sóng :

* Sóng vô tuyến : từ vài mét-> vài km

* Tia hồng ngoại : 760nm-> vài mm

* As nhìn thấy : 380nm -> 760nm

* Tia tử ngoại : vài nm -> 380nm

* Tia X : 10-11m -> 10-8 m

* Tia gamma : nhỏ hơn 10-11m

Theo bước sóng giảm dần:

Sóng vô tuyến - tia hồng ngoại - ánh sáng nhìn thấy - tia tử ngoại - tia X - tia gamma

ngoại

Tia tử ngoại

  

Tia gamma

Tia X

Máy phát vô tuyến

Vật nóng dưới 500 0 C

Ánh sáng khả kiến

Vật nóng trên 2000 0 C

ống Rơnghen

Sự phân hủy hạt nhân

ánh sáng thông thường, tia tử ngoại, tia X và tia gamma, đều có cùng bản chất là sóng điện

từ, chỉ khác nhau về tần số (hay bước sóng)

Các sóng này tạo thành một phổ liên tục gọi

là thang sóng điện từ.

IV Thang sóng điện từ

sóng) của các loại sóng điện từ dẫn đến sự

khác nhau về tính chất và tác dụng của chúng

Các tia có bước sóng càng ngắn (tia X,

gamma), tính đâm xuyên càng mạnh, dễ tác

dụng lên kính ảnh, dễ làm ion hóa không

khí, dễ làm phát quang 1 số chất vv

- Các tia có bước sóng dài thì dễ quan sát

hiện tượng giao thoa.

Sóng vô tuyến-> Thông tin liên lạc

Sóng viba -> Lò viba

39

C sóng điện từ có bước sóng dài

D B ức xạ nhìn thấy ñược c x nhìn th y ñ ạ nhìn thấy ñược ấy ñược ược c.

B

Câu 2: Tính chất nào sau đây không

là tính chất chung của tia X và tia tử ngoại ?

A có khả năng đâm xuyên

Câu 3: Sắp xếp đúng thứ tự của các tia theo

sự tăng dần của bước sóng trên thang sóng điện từ

A Tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X, tia

Câu 4: Chọn câu trả lời SAI ? Tia X

A làm ion hóa không khí

B có tác dụng mạnh lên kính ảnh.

C là sóng điện từ có bước sóng dài.

D có tần số lớn hơn tần số tia tử ngoại

C

Câu 5: Chọn câu trả lời sai khi nói về tia X:

A.Tia X có khả năng ion hóa không khí.

B.Tia X có thể chữa bệnh còi xương.

C.Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất D.Tia X có khả năng đâm xuyên mạnh.

B

Câu 6: Trên thang sóng điện từ, vùng

nào tiếp giáp với sóng vô tuyến ?

A Tia hồng ngoại.

B Tia tử ngoại.

C Tia X.

D Tia gamma.

A

Thảo luận nhóm Bài tập số 6 SKG

trang 146

(Thời gian 3 phút)

- Động năng cực đại của êlectron:

J eU

W

10 1 , 9

10 6 , 1 2

31

15 max



Dặn dò:

- Về nhà các em học bài và làm bài tập số 6; 7 SGK trang 146.

- Để đo được bước sóng ánh sáng ? Các

em về đọc trước bài 29 Thực hành:

ĐO BƯỚC SÓNG ÁNH SÁNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP GIAO THOA.

- Chuẩn bị mẫu báo cáo thực hành và trả lời các câu hỏi lý thuyết SGK trang 150.