SKKN " PP thảo luận nhóm trong Vật lí"

Đổi mới phơng pháp dạy học là đổi mới cách thức làm việc giữa giáo viên và học sinh theo hớng phát huy vai trò chủ thể của học sinh, đặt học sinh và vị trí trung tâm của quá trình dạy họ

I Đặt vấn đề.

Chúng ta đã và đang tiến hành đổi mới phơng pháp giáo dục bậc THCS

mà trọng tâm là đổi mới phơng pháp Đổi mới phơng pháp dạy học là đổi mới cách thức làm việc giữa giáo viên và học sinh theo hớng phát huy vai trò chủ thể của học sinh, đặt học sinh và vị trí trung tâm của quá trình dạy học, giúp học sinh đạt đợc mục tiêu của bài học

Một phần của chặng đờng đã đi qua, những đợt phát động phong trào

đổi mới phơng pháp dạy học rầm rộ không chỉ có trong các đợt thay sách giáo khoa mà thờng xuyên có trong kế hoạch từ đầu năm học của các Bộ,

Sở, trờng Phơng pháp dạy học luôn thay đổi và đợc áp dụng một cách linh họct không phải từng năm học, từng học kì mà ngay cả trong một bài học Đã từng đứng trên bục giảng, ai cũng phải trải qua tình trạng vẫn

là nội dung SGK đó, bài đó nhng mỗi năm học, thầy dạy theo cách khác nhau và nói chung chất lợng giờ dạy cũng khác nhau Điều này đợc minh chứng rõ hơn khi trong một giờ dạy, giáo viên phải sử dụng nhiều phơng pháp giảng dạy khác nhau theo các quan điểm khác nhau

Gần đây, phơng pháp chia nhóm đợc cổ động và là một phơng pháp hay và phù hợp với SGK mới, lại khắc phục đợc những non kém của học sinh chúng ta so với các nớc khác mà lâu nay chúng ta thờng phê phán, nhng khi áp dụng đại trà còn gặp khá nhiều bất cập, vì cha đủ điều kiện

về cơ sở vật chất và cha phù hợp với số lợng hơn 40 học sinh một lớp Vì thế, việc chia nhóm nhiều khi trở thành hình thức và thời gian thảo luận nhóm trở thành thời gian cho “học sinh ngủ và giáo viên nghỉ”

Để đáp ứng mục tiêu của SGK Vật lý THCS đòi hỏi ngời giáo viên phải biết phối hợp nhịp nhàng và sáng tạo các phơng pháp dạy học nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả lại cao Trong mỗi tiết học, học sinh chiếm lĩnh các tri thức thông qua việc nghiên cứu thí nghiệm, làm thí nghiệm, quan sát, nhận xét kết quả, thảo luận rút ra kiến thức mới Do đó, việc chia nhóm cho học sinh là một hoạt

động phổ biến trong một giờ học Vật lý

Là một giáo viên đợc giảng dạy từ những năm đầu của chơng trình đổi mới, đợc sự tạo điều kiện giúp đỡ của các đồng nghiệp, tôi mạnh dạn

đóng góp một số kinh nghiệm của mình trong việc tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm nh thế nào cho thực sự hiệu quả

II Nội dung

1 Cơ sở lý luận.

Trong mỗi giờ học chính khoá, học sinh phải tiếp thu một lợng kiến thức nhiều và mới mẻ Nếu trên lớp, giáo viên truyền thụ các đơn vị kiến thức đó một cách khô cứng và áp đặt đối với các em thì sẽ gây cảm giác

đơn điệu, nặng nề.Vì vậy việc tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm

sẽ tạo cho các em cảm giác hứng thú học tập, giúp các em chủ động chiếm lĩnh kiến thức Học sinh có thể học tập kinh nghiệm, ý kiến hay lẫn nhau để giải quyết một số vẫn đề, một tình huống, một hiện tợng có liên -

quan đến nội dung bài học Cách tổ chức lớp học không phong phú và không hợp lý thì sẽ không phát huy đợc tính tích cực học tập của học sinh

2 Cơ sở thực tiễn.

a Không gian học tập phù hợp.

- Thực tiễn đã chứng minh nếu một lớp học chỉ cố định một chỗ, học sinh không thay đổi vị trí chỗ ngồi trong suốt 5 tiét học sẽ gây cho học sinh sự ức chế lớn, căng thẳng và mệt mỏi

- Còn nếu trong một tiết học, các học sinh đợc trao đổi, đợc vận động,

đợc tự mình làm các thí nghiệm thì học sinh sẽ sôi nổi hơn.Muốn làm đợc

điều đó lớp học phải động, bàn ghế rời và có một không gian rộng

b Vai trò của thảo luận nhóm.

- Hoạt động cá nhân sẽ phát huy đợc tính sáng tạo của mỗi học sinh, tuy nhiên hoạt động nhóm lại tạo cảm giác vui vẻ, học sinh đuợc trao đổi,

đợc trình bày những suy nghĩ của mình và tổng hợp những ý kiến hay

- Có những vấn đề khó mà nếu chỉ cá nhân học sinh sẽ không giải quyết

đợc một cách dễ dàng, nhng nếu một nhóm học sinh cùng giải quyết thì vấn đề sẽ trở nên đơn giản hơn

- Việc phân nhóm trong lớp học theo mô hìmh cũ sẽ chỉ ở phạm vi bàn học hoặc một tổ, nhìn chung học sinh vẫn chỉ ngồi một chỗ là chính

Nh vậy nhiều khi học sinh cũng cha phát huy đợc tối đa khả năng của mình

- Số lợng học sinh trong một nhóm quá nhiều khiến cho một số học sinh coi đó không phải là việc của mình, chỉ có vài bạn đại diện thực hiện, hoặc nội dung thảo luận quá đơn giản, thế là thời gian thảo luận nhóm lập tức biến thành thời gian để các em tán gẫu, làm việc riêng

3 Các giải pháp thực hiện.

3.1.Phân chia nhóm hợp lý và phù hợp với nội dung công việc, nội dung bài học.

- Số lợng: nhóm trong thực tế thờng dao động từ 2 đến 13 thành viên Theo một nghiên cứu khoa học, một nhóm hoạt động lý tởng là 5 thành viên Tuy nhiên tuỳ theo tình hình lớp học và yêu cầu công việc ( trả lời câu hỏi, làm thí nghiệm, thực hành, làm bài tập, chơi trò chơi) mà ngời giáo viên có những phân chia nhóm phù hợp để đảm bảo công việc đạt kết quả cao, nhng theo tôi tối đa không nên vợt quá 8 thành viên, để mỗi thành viên có cơ hội phát biểu, trao đổi hay tham gia vào các quyết định, thí nghiệm của nhóm

+ Trả lời câu hỏi: mỗi nhóm từ 2 đến 4 thành viên

+ Làm thí nghiệm: mỗi nhóm từ 4 đến 6 thành viên

+ Làm bài tập: mỗi nhóm từ 3 đến 5 thành viên

+ Trò chơi: có thể linh hoạt theo từng hình thức của trò chơi

+ Thực hành: mỗi nhóm từ 6 đến 8 thành viên Hoặc mỗi nhóm lớn từ

- Ngay từ đầu năm học cần cho học sinh nắm vững các nguyên tắc sau khi hoạt động theo nhóm:

+ Phân chia công việc cho nhau để đồng thời thực hiện.

+ Đoàn kết, phối hợp tốt với nhau trong quá trình thực hiện.

+ Không cho phép chỉ trích.

+ Khuyến khích các ý tởng mới.

+ Cuối cùng, phối kết hợp kết quả hay cải thiện ý tởng của nhiều ngời.

3.2 Cách chia nhóm.

Ngay từ đầu năm học cần thống nhất với học sinh các quy định sau khi giáo viên yêu cầu hoạt động theo nhóm:

- Nhóm 2, 3 thành viên: các học sinh ngồi cạnh nhau

- Nhóm 4 thành viên: 1 hoặc 2 bàn kế tiếp nhau

- Nhóm từ 5 thành viên trở lên: nên chia nhóm ngẫu nhiên, 3- 4 tuần nên chia lại nhóm một lần Học sinh sẽ cảm thấy chán nếu cả năm chỉ nghe và thảo luận với từng ấy khuôn mặt Cuối tiết trớc phát cho mỗi học sinh một tấm bìa nhỏ có in hình các chữ cái A, B, C, hoặc số thứ

tự 1, 2, 3, hoặc sinh động hơn là hình tam giác, hình chữ nhật, hình hoa, lá, con vật, hoặc các cụm từ có liên quan đến môn học.Những học sinh có tấm bìa giống nhau là một nhóm, tuỳ theo số lợng nhóm

mà giáo viên chuẩn bị số lợng hình khác nhau Bìa nên là bìa cứng, có thể ép plastic để cuối giờ giáo viên thu lại dùng cho lần chia sau Những lần đầu có thể hơi mất công một chút nhng khi học sinh đã quen rồi thì không sao cả Giáo viên sẽ chỉ vị trí của mỗi nhóm bằng bảng tên hoặc lá cờ gắn tên nhóm, học sinh có tấm bìa nào sẽ tự di chuyển đến vị trí của nhóm đó

-

C

B A

Hoặc có thể in trên cùng một tấm bìa đồng thời các hình hoa, số, con vật, Mỗi lần có thể quy định tuần này chia nhóm theo hoa, số hay con vật để tiết kiệm số lợng bìa

3.3 Một số ví dụ minh hoạ.

Ví dụ 1: Dạy bài Sự chuyển hoá và bảo toàn cơ năng - Vật lý 8“ ”

Gv đa ra 1 quả bóng, yêu cầu 1 HS

lên đập nhẹ xuống đất

- Mô tả hiện tợng?

- Quá trình rơi: Yêu cầu học

sinh nghiên cứu tranh vẽ và

thảo luận trong cùng 1 bàn về

quãng đờng đi đợc, độ cao và

vận tốc của nó trong các

khoảng thời gian bằng nhau

Từ đó trả lời các câu hỏi sau

(máy chiéu: C1, C2)

- Quá trình nảy lên: Yêu cầu HS

phân tích tơng tự Bạn nào

xong trớc lên điền?

I.Sự chuyển hoá giữa các dạng cơ năng

1 Thí nghiệm 1: Quả bóng rơi

1 HS biểu diễn thí nghiệm.

Cá nhân HS trả lời: Quả bóng rơi

xuống rồi nảy lên

- Hs quan sát, thảo luận theo bàn

Nhóm nào xong trớc lên điền

- HS làm việc cá nhân.

2 Thí nghiệm 2: Con lắc dao

Cờng độ dòng

điện

Hiệu điện thế

điện trở

- GV yêu cầu HS làm TN theo

6 nhóm, thảo luận và điền vào

giấy trong(C5C8)

- Chiếu kết quả, cho các nhóm

nhận xét chéo

- GV giới thiệu

- Yêu cầu HS lấy ví dụ?

- GV tổ chức trò chơi: 3 HS bốc

thăm và lên trả lời C9 GV bật máy

chiếu từng ý, cho thời gian suy nghĩ

1 phút, nếu không trả lời đợc hoặc

sai thì mời khán giả.

công nhiệm vụ và làm thí nghiệm.

III.Sự chuyển hoá và bảo toàn cơ

năng: SGK

- HS đọc SGK

- Cá nhân HS lấy một số ví dụ.

III Vận dụng

-3 Hs lên bảng

-Cả lớp nghe, nhận xét, chỉnh sửa (nếu cần)

Ví dụ 2: Dạy bài Thực hành Kiểm nghiệm mối quan hệ Q ” ~ I 2

trong định luật Jun- Lenxơ - Vật lý 9.”

Nhóm 1 sử dụng dòng điện có I1= 0,6A; nhóm 2 sử dụng dòng điện có

I2= 1,2A; nhóm 3 sử dụng dòng điện có I3= 1,8A

(mỗi HS 1 nhiệm vụ: lấy đủ nớc, mắc TN, theo dõi thời gian, theo dõi nhiệt

độ, khuấy nớc, quan sát, ghi lại kết quả) Sau đó 3 nhóm nhỏ phối hợp lại

để cùng nghiên cứu kết quả của cả 3 lần đo

-

- Yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK theo

nhóm bàn, nêu mục đích TN, dụng cụ,

tác dụng và cách mắc từng dụng cụ và TN ( vì đây là 1 TN khó)

- ở bài thực hành này yêu cầu HS đun nóng cốc nớc 3 lần, mỗi lần 7 phút Sau mỗi lần đun lại để nớc nguội trở lại nhiệt

độ ban đầu Nếu làm theo đúng trình tự SGK thì trong 45 phút của tiết học không thể đảm bảo nội dung thực hành Vì thế

tôi chia lớp thành 2 nhóm lớn cùng thực hành Trong mỗi nhóm lớn đó, chia

thành 3 nhóm nhỏ ( 5- 7 HS) thực hiện

3 lần đo của SGK, cùng đun 3 cốc nớc

nh nhau trong 7 phút :

sẽ là một đề tài đem đến cho HS sự bất ngờ nên rất gây đợc sự chú ý của các

em Đồng thời đây là điều kiện tốt cho HS đợc bộc lộ khả năng vốn có và sáng tạo thêm nhng cái mới, đồng thời tăng thêm tinh thần đoàn kết- khả năng phối hợp với bạn bè trong công việc Các em đợc rèn tác phong mạnh dạn, học đợc cách trình bày ý kiến của mình trớc tập thể, biết lắng nghe ý kiến của các bạn

- Trong quá trình giảng dạy bản thân tôi đã áp dụng một nhiều lần trong quá trình giảng dạy và thấy rất thành công HS tỏ ra vô cùng hứng thú và thấy rất thoải mái trong chính giờ học các em coi là chính khoá mà lại nh ngoại khoá Từ đó hoạt động nhóm không còn mang tính hình thức, không còn có HS đứng ngoài cuộc, giúp các em hoà nhập dễ dàng vào cộng đồng nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt

- Nhng để có đợc thành công đó GV phải thực sự linh hoạt trong tiến trình bài dạy, sử dụng các phơng pháp một cách thành thục và phải chọn cách chia nhóm phù hợp với bài giảng

- Vì đây là một tiết học động cho nên việc quản lí học sinh không khéo

sẽ dẫn đến lớp học rất ồn, vì vậy GV cần có khả năng quản lí và tổ chức tốt

- Giáo viên phải có hệ thống câu hỏi hay, công việc phù hợp cho mỗi học sinh trong nhóm

- Giáo viên phải chuẩn bị bài rất kĩ và phải sáng tạo trong mỗi giáo án của mình

- Phải thờng xuyên học hỏi, dự giờ đồng nghiệp để trao đỏi phơng pháp

và rút kinh nghiệm cho bản thân

- Không ngừng động viên tinh thần học tập của HS đối với bộ môn bằng nhiều hình thức và biện pháp khác nhau Xây dựng cho HS một phơng pháp học tập tốt

- Cần có phòng thực hành Vật lý đủ rộng, bàn ghế phải phù hợp với chức năng

Ngọc Hải ngày 8 tháng 1 năm 2008

Ngời viết

Nguyễn Thị Thu Hoài -

ý kiến đánh giá của tổ chuyên môn

Xác nhận của nhà trờng

-