SKKN nội dung và phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học địa lí 10 ( cơ bản )

Cùng với sự tìm tòi nghiên cứu và bước đầu đưa ramột kinh nghiệm nhỏ : Nội dung, phương pháp tiến hành thảo luận nhóm trong dạy họcđịa lí 10 Cơ bản góp phần nâng cao chất lượng dạy học

PHẦN I: DẪN NHẬP I/ Lý do chọn đề tài.

Đất nước đang bước vào thơì kì Công nghiệp hóa -hiện đại hóa, đang chuyểnmình ra biển lớn Ngành giáo dục nước nhà cũng đang từng bước chuyển mình cho phùhợp với xu thế thời đại và hướng vào học sinh Bằng cách ngành giáo dục chúng ta đãtưng bước đổi mới, đó là qua ba lần đổi mới, cải cách giáo dục đặt biệt gần đây nhất là

từ năm học 2002- 2003, Chúng ta đã thực hiện cải cáh giáo dục ở cấp I và cấp II và bắtđầu năm học 2006-2007 Chúng ta lại bắt đầu tực hiện cải các ở cấp III, bắt đầu là lớp 10

và thực hiện đại trà chương trình phân ban Quá trình đó đã và đang phù hợp với yêu cầuphát triển kinh tế -xã hội và đã đạt được những tiến bộ đáng kích lệ

Đối với khối trung học phổ thông, Đã có những lần tập huấn về đổi mới phươngpháp,đưa phương pháp dạy học mới “lấy học sinh làm trung tâm”vào trong dạy học, nóivậy nhưng hiện nay về mặt phương pháp đôi lúc còn quá chậm trong việc đổi mới chonên chất lượng giáo dục đào tạo học sinh chưa đáp ứng so với yêu cầu đặt ra Vì vậytrong Nghị quyết Trung ương IV về việc tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục, đào tạocần đổi mới phương pháp giáo dục, nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh.Phải thường xuyên khơi dậy sự rèn luyện và phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu,năng lực tự suy nghĩ và làm việc một cách tự chủ Năng lực đặt và giải quyết vấn đềngay trong quá trình học tập ở nhà trường, đi đôi với vai trò người thầy, người làmhướng dẫn người học tự tìm ra kiến thức, giải câu hỏi, xử lý những tình huống bắt buộc,biết làm việc cá nhân, với bạn, với thầy, với tập thể Tức là khi giảng dạy giáo viêncần phải tổ chức nhiều phương pháp dạy học như:

- Phương pháp đàm thoại gợi mở.- Phương pháp thảo luận

- Phương pháp khảo sát báo cáo

- Phương pháp dạy học nêu vấn đề v.v

Nhưng trong những năm qua, bản thân chúng tôi đã được dự giờ, thăm lớp một sốđồng nghiệp, qua sinh hoạt nhóm, cụm giảng dạy bộ môn địa lý của nhiều trường chothấy còn nhiều giáo viên vẫn còn giảng dạy theo phương pháp cũ giáo viên giảng , họcsinh nghe, giáo viên ghi bảng, học sinh chép vào vở, giáo viên chỉ bản đồ học sinh nhìntheo Cũng có giáo viên chú ý tăng cường hệ thống câu hỏi giờ học có vẻ sinh động,học sinh được nói nhiều, phát biểu nhiều Như vậy nếu nói hoạt động tích cực theođúng nghĩa của nó thì chưa đạt mà giáo viên chủ động truyền đạt kiến thức, chưa sửdụng, chưa kết hợp những phương pháp dạy học với nhau Đặc biệt là phương pháp thảoluận Phương pháp này còn sử dụng quá ít, giáo viên chúng ta sử dụng chưa chú trọngchưa đúng mức như phương pháp dạy học chính thức Nó là những phương pháp có ýnghĩa to lớn về phía học sinh cũng như giáo viên

Vậy đâu là lý do mà phương pháp thảo luận chưa được giáo viên chúng ta quan tâm, chú

ý để đưa vào giảng dạy Trong khi đó môn địa lý lại có nhiều ưu thế để giảng dạy

Qua thực tế qua trao đổi với nhiều giáo viên trong tổ và nhiều trường bạn thìgiáo viên cho thấy những khó khăn sau:

1) Thời gian eo hẹp

2) Lớp ồn khó khăn trong quản lí

3) Chuẩn bị nội dung phương tiện

Bên cạnh đó qua việc dự giờ thăm lớp nhiều đồng chí chúng tôi cũng bắt gặpnhững bất cập trong việc thảo luận nhóm như :

- Sự sắp xếp thời gian chưa hợp lí

- Chọn vấn đề thảo luận nhóm có khi chọn chưa sát với trọng tâm, hoặc chưachú ý kênh hình, kênh chữ qua hoạt động nhóm

- Chưa vận dụng kiến thức bài cũ để giải thích bài mới, chưa chú ý đến hiểu biếtcủa các em ở bên ngoài

- Bên cạnh đó có giáo viên tổ chức thảo luận cho học sinh nhưng lại quá nhiềuhoạt động thảo luận nhóm trong giờ học

Từ tình hình thực tế trên , trong năm học qua bản thân chúng tôi được dạy chungtrường cấp II- III, được tham gia tập huấn thay sách 6,7,8, và 9 được dự giờ nhiều đồngchí cấp 2 và cả trực tiếp giảng dạy Cùng với sự tìm tòi nghiên cứu và bước đầu đưa ramột kinh nghiệm nhỏ : Nội dung, phương pháp tiến hành thảo luận nhóm trong dạy họcđịa lí 10 ( Cơ bản ) góp phần nâng cao chất lượng dạy học địa lý trong nhà trường nóichung và cho lớp 10 nói riêng , đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy cho phù hợpvới xu thế thời đại

II/ LỊCH SƯ VẤN ĐỀ.

Phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm đã được Nghị quyết Trung ương

IV chỉ rõ: Cần phải phát huy tích cực chủ động của người học, tự nghiên cứu, tự chủ.Tức kết hợp nhiều phương pháp trong dạy học, trong đó phương pháp thảo luận ngàynay đặc biệt quan tâm Phương pháp này được đề cập đến không những trong sách giáoviên mà ở tài liệu BDTX rồi trong tài liệu đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổthông cơ sở của Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiểu (chủ biên), nó được chú trọng nhưphương pháp dạy học chính hôm nay Song ở những tài liệu này chỉ mới đưa ra nhữngđịnh hướng một cách khái quát chung chung, chưa chú ý đến vấn đề làm thế nào chohiệu quả Bởi người viết tài liệu cũng đã khẳng định vai trò tự học, tự bồi dưỡng, tựkhám phá của giáo viên trong quá trình dạy học

III/ PHẠM VI ĐỀ TÀI:

Dạy học theo phương pháp mới sẽ tạo ra điều kiện cho học sinh được làm việc,được trình bày ý kiến của mình, ý kiến của tập thể một cách mạnh dạn sôi nổi,đó làchúng ta đang thực hiện thành công phương pháp thảo luận nhóm Đưa phương phápthảo luận nhóm vào dạy trong chương trình mới rất được quan tâm , nhất là đối với lớp

10 giờ đây đã trở thành kỉ năng

Bằng kinh nghiệm giảng dạy và qua quá trình học hỏi nghiên cứu chúng tôi xin

đưa ra kinh nghiệm nhỏ: “ Nội dung và phương pháp thảo luận nhóm trong việc dạy học địa lí lớp 10 ( Chương trình ban cơ bản )

Chắc chắn trong năm học đầu tiên đưa phương pháp này ứng dụng trong chươngtrình THPT đặt biệt là chương Địa lí lớp 10 sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rấtmong quý đồng nghiệp đóng góp để đề tài vận dụng thành công

PHẦN II : NỘI DUNG ĐỀ TÀII/ PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ :

1/ PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM LÀ GÌ ?

- Là phương pháp trong đó giáo viên cấu tạo lại bài học ( hay một phần của bài ) dướidạng các bài tập nhận thức hay vấn đề nêu lên để học sinmh cùng trao đổi mạn đàm vớinhau trình bày ý kiến cá nhân hay đại diện cho nhóm trình bày trước lớp

2/ MỤC ĐÍCH :

- Là khuyến khích sụ phân tích một vấn đề, nội dung có thể gây ra nhiều ý kiến khácnhau của học sinh trong những trường hợp nhất định nó mang lại sụ thay đổi thái độ củanguời tham gia

- Kết quả của bất kì một cuộc thảo luận hay một giải pháp hoặc một sự khái quát trên cơ

sở các ý kiến đã trình bày vì vậy thảo luận có tác dụng rất tốt trong dạy học đặc biệt làphương pháp dạy học mới “ lấy học sinh làm trung tâm”

3/ Ý NGHĨA CỦA PHƯƠNG PHÁP THẢO KUẬN NHÓM :

Thảo luận nhóm là sự trao đổi ý kiến về một vấn đề giữa học sinh , giáo viên cũng nhưhọc sinh với nhau nên nó có ý nghĩa về cả hai mặt :

-Về phía học sinh :

+Giúp cho học sinh mở rộng, đào sâu thêm những vấn đề trên cơ sở nhìn nhận đúng cácvấn đề một các có suy nghĩ, phân tích chúng có lí lẽ, có dẫn chứng minh họa và pháttriễn được óc tư duy khoa học

+ Giúp cho học sinh phát triển kĩ năng nói , giao tiếp, tranh luận, bồi dưỡng các phươngpháp nghiên cứu một các vừa sức như các phương pháp tìm đọc sách và tài liệu thamkhảo

+ Thông qua thảo luận có thể thay đổi quan điểm cá nhân qua các lí do trên cơ sở các sựkiện thông tin bạn học sinh trong nhóm trong lớp

- Về phía giáo viên :

+ Quá trình thảo luận dưới sựu hướng dẫn của giáo viên còn tạo ra mối liên hệ hai chiềugiữa gaío viên và học sinh, giúp cho học sinh, cho giáo viên nắm được hiệu quả giáo dục

về mặt nhận thức,thái độ, quan điểm xu hướng hành vi của học sinh

II/ Ph ươ ng pháp chuẩn bị thảo luận nhóm :

1/ Nguyên tắc lựa chọn nội dung thảo luận :

- Thứ nhất : Chúng tôi đã có dịp trao đổi với nhiều đồng nghiệp, cũng như dự giờ thămlớp, sinh hoạt cụm thì thực tế thường gặp những nội dung giáo viên đưa ra thảo luận màcách giải quyết thì lại quá rỏ ràng như vậy việc thảo luận trong trường hợp này vô tình sẽbiến thành cuộc tham gia minh họa làm rõ thêm vấn đề vì vậy trong việc cọn nội dungthảo luận giáo viên cần chọn bài, chọn vấn đề tích hợp cho học sinh thảo luận Nhưĩngbài cho học sinh thảo luận thường là những bài không khó về mặt nội dung nhưng đượcnhiều người quan tâm, có nhiều cách giải quyết khác nhau, nhiều hướng suy nghĩ về mộtvấn đề và đặt biệt gần gũi với học sinh

Đối với học sinh lớp 10 các em đã được làm quen với phương pháp này ngay từ lớp 6

và ngày một hoàn thiện qua chương trình học tập ở cấp 2 ( từ lớp 6- lớp 9 )lên lớp 10 vớiphương pháp thảo luận nhóm dường như với các em đã trở thành kỉ năng trong tổ chức

thảo luận nhóm Vì vậy nội dung thảo luận nhóm cần chú ý đến nội dung khó hơn đồihỏi học sinh phải chuẩn bị trước cho ví dụ minh họa vấn đề cần nêu ra.

- Như vậy đòi hỏi học sinh ngoài biết phân tích các nội dung ảnh hưởng đến sự phân bố

và phát triễn của ngành dịch vụ mà đòi hỏi học sinh phải có sự chuẩn bị, liên hệ thực tế ởđịa phương

- Thứ hai : Cần lưu ý đên snội dung thảo luận là phải xem xét nguyên cứu xem học sinhbioết gì, cảm thấy gì sẽ suy nghĩ gì về chủ đề nội dung đưa ra Như vậy sẽ giúp cho họcsinh đở khó khăn trong thảo luận nhóm, đở mất thời gian, giáo viên sẽ chủ động trongviệc chuẩn xác lại kiến thức, nội dung thảo luận giúp cho chúng ta tránh khỏi những nộidung chúng ta còn “ mập mờ ”

- Thứ ba: Nội dung thảo luận nhóm có thể lấy từ sách giáo khoa, từ những vấn đề thực

tế của đại phương của đát nước như chú ý đến những vấn đề có nhiều cách giải quyết

Từ nguyên tắc lựa chọn trên chúng tôi xin đưa ra các nội dung có thể tíên thảo luậnnhóm trong dạy học địa lí 10 như sau :

Bảng 1:

Bài Thảo luận ở

mục

Nội dung thảo luận

1 1, 2,3 -So sánh đặc điểm về ba phép chiếu : Phương vị đứng, hình nón

đứng, hình trụ đứng

2 1,2,3,4 -Phân tích các đặc điểm của các phương pháp biểu hiện các đối

tượng địa lí trên bản đồ

4 Hoạt động 2 - Xác định tên, nội dung các phương pháp biểu hiện các đối

tượng địa lí trên bản đồ

6 II, III -Phân tích nguyên ngân sinh ra các mùa và hiện tượng ngày ngắn

đêm dài theo mùa và rút ra nhận xét nguyên nhân

ví dụ minh họa

địa hình, cho ví dụ minh họa

phân bố các vành đai

11 I - Xác định vị trí , vai trò, đặc điểm các tầng của khí quyển

hướng và tính chất của một số loại gió chính trên Trái Đất

tích các nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nuớc sông

16 I, II, III - Trình bày khái niệm Sóng, thủy triều và dòng biển và phân tích

các nguyên nhân và ảnh hưởng của Sóng, thủy triều và dòngbiển tới đời sống và kinh tế.

của sinh vật, cho ví dụ minh họa

của lớp vỏ địa lí cho ví dụ minh họa khác sách giáo khoa

21 I,II - So sánh qui luật địa ô và qui luật đai cao đới về : Khái niệm,

nguyên nhân, và biểu hiện cuả qui luật

22 II - Tìm hiểu về tỉ suất sinh thô , tử thôvà gia tăng dân số tự nhiên

theo châu lục

nông nghiệp

đồ

công nghiệp

ngành dịch vụ

ngành giao thông vận tải

phân bố của các loại hình giao thông vận tải

đường được rút ngắn nếu qua kênh đào

2/ MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG NỘI DUNG THẢO LUẬN :

2.1: Dựa vào kênh hình:

Trong những năm học qua sách giáo khoa chúng ta đã được thay đổi nhiều, đặcbiệt là kênh hình ngày càng được chú ý nhiều hơn về số luợng và chất lượng Kênh hình

nó là nguồn cung cấp tri thức vừa là phương tiện minh họa cho bài học; là nguồn cungcấp tri thức khi nó dùng để khai thác kiến thức địa lí, vừa là phương tiện minh họa khi

nó chỉ được sử dụng để làm rỏ nội dung đã được thông báo trước đó như : xác định vị

trí , sự phân bố sự vật hiện tượng địa lí vì vậy, chúng ta cần sử dụng triệt để các hình ảnh địa lí để giảng dạy trong các phgương pháp nói chung và thảo luận nhóm nói riêng Chúng ta có thể sử dụng hình ảnh SGK, ngoài SGK để xây dựng phiếu hoạt động nhóm

Qua hình ảnh các em sẽ phối hợp với nhau để hoàn thành công việc chung mà giáo viên giao cho Từ đó học sinh sẽ tìm ra kiến thức mà giáo viên muốn truyền đạt đến học sinh

Ví dụ: Bài 6 :Hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái đất.

Chúng ta nên tận dụng các kênh hình trong SGK (hình 6.2, 6.3) để khai thác kiến thức qua việc thảo luận nhóm

Nội dung thảo luận nhóm : Dựa vào hình dưới đây hoàn thành bảng sau và rút

ra nguyên nhân sinh ra các mùa và hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa

Hinh 1 Các mùa theo dương lịch ở BBC Hình 2: Hiện tượng ngày dài ngắn theomùa và theo vĩ độ

cầu

Trái đất ngã gần mặt trời ,chếch xa mặt Trời

Lượng ánh sáng ,nhiệt

Mùa gì

Đông chí

22/12 Hạ chí

Đông chí

Thu phân

Thu phân

*Nhận xét :Rút ra nguyên nhân sinh các mùa và hiện tượng ngày , đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ

………

………

………

………

………

Ví dụ 2: Bài 15: Thủy Quyển Một số nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông

Nội dung thảo luận nhóm : Dựa vào hình sau trình bày sơ đồ vòng tuần hoàn của nước.( Vòng tuần hoàn lớn và nhỏ )

Hình 3: vòng tuần hoàn nuớc

S

ơ đ ồ vòng tuần hoàn n ư ớc (lớn )

Nước biển, đại dương bốc hơi  ………  ……….

S

ơ đ ồ vòng tuần hoàn nuớc ( nhỏ )

Nước biển , đại dương bốc hơi  ………  ………… 

2.2/ Dựa vào kênh hình và kênh chử SGK:

-Bên cạnh kênh hình trong SGK được coi là phương pháp dạy học tối thiểu songlại hết sức cần thiết trong quá trình dạy học-Kênh chử trong SGK cung cấp các tìnhhuống, các thông tin đã được lựa chọn kỹ để giáo viên có thể tổ chức hướng dẫn họcsinh thu thập tổng hợp và xử lí những thông tin

- Kết hợp giữa kênh hình , kênh chữ trong sách giáo khoa giúp học sinh lĩnh hộiđược những kiến thức mới, rèn luyện kĩ năng phân tích tranh ảnh vùa rèn luyện kỉ năngthu thập xữ lí thông tin Đó là một trong những năng lực cần thiết của người lao độngmới trong xã hội bùng nổ thông tin

Ví dụ : Bài 7 : Cấu trúc của Trái Đất Thạch Quyển Thuyết kiến tạo mảng

( Thảo luận ở phần I: cấu trúc của Trái Đất )

Nội dung thảo luận nhóm : Dựa vào hình sau và nội dung SGK, Em hãy trình bày cấu

trúc của trái đất vào bảng sau :

Hình : Lớp vỏ Trái Đất Thạch quyển Hình : Cấu trúc Trái Đất

*

L

Lớp

lớp vỏ

C ấu tr úc c ủa T rá i Đ ất lớp vỏ

Tầng

Tầng

Tầng

Tầng

* - Cấu tạo bởi:

-

* Các tầng :

* Trạng thái :

* Các tầng :

*Trạng thái vật chất:

* Các tầng :

*Trạng thái vật chất:

:

* Các tầng :

*Trạng thái vật chất:

* Các tầng :

*Trạng thái vật chất:

2.3/ Dựa vào kiến bên ngoài SGK :

- Kiến thức bên ngoài SGK thì vô cung phong phú không giới hạn Do đó giáoviên nên chọn vấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận Vấn dề không khó về nội dungđặc biệt vấn đề này phải gần gũi với học sinh

- Với chọn nội dung này giáo viên cần cho học sinh chuẩn bị trước Từ đó họcsinh ý thức được yêu cầu nội dung của thảo luận, các nguồn tài liệu chính và nhiệm vụcủa tập thể , cũng như từng cá nhân Có những bài đòi hỏi học sinh phải tiến hành quansát đối tượng cần thiết, phải thu thập vật thể để minh họa khi thảo luận

Ví dụ : Bài 9 : Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

Nội dung thảo luận nhóm: Phân tích các nhân tố ngoại lực ảnh hưởng đến địa

hình bề mặt Trái Đất và xác định các hình sau chịu tác động bởi yếu tố nào.?

1/Phân tích các nhân tố ngoại lực ảnh hưởng đến địa hình bề mặt Trái Đất

lực như thế nào?

Làm địa hình

có dạng ?1/ Nhiệt độ

Hình 1:Tác động của … Hình 2:Tác động của … Hình 3:Tác động của … Hình 4:Tác động của …

2.4/Dựa vào các bài tập thực hành :

- Ở chương trình địa lí 10 các bài tập thực hành đòi hỏi ở dạng rèn luyện kỉ năngcao và đòi hỏi học sinh phaỉ xử lí số liệu và tính toán …Quan các dạng bài tập nàychúng ta có thể xây dựng phiếu thảo luận nhóm Nâng cao kỉ năng tính toán và xử lí sốliệu cho các em

ví dụ : Bài 34 : Thực hành vẽ biểu đồ tình hình sản xuất một số sản phẩm công nghiệp trên thế giới

Nội dung thảo luận nhóm : Em hãy xử lí số liệu tuyệt đối sau thành ssó liệu

tương đối và vẽ biểu đồ thể hiện tốc độ tăng trưởng về sản xuất một số sản phẩm công nghiệp trên thế giới

TÌNH HÌNH SẢN XUẤT MỘT SỐ SẢN PHẨM CÔNG NGHIỆP CỦA THẾ GIỚI

2/ Vẽ biễu đ ồ : ( Sau khi đã xử lí xong số liệu các cá nhân vẽ biểu đồ )

-Có những bài liên quan đến kiến thức ở lớp dưới đòi hỏi các em phải có sựchuẩn bị bản đồ và quan sát kỉ trước

Ví dụ : Bài 10 : Thực hành nhận xét về sự phân bố các vành đai núi lửa, động đất và các vùng núi trẻ trên bản đồ

Nội dung thảo luận nhóm : Dựa bằng kiến thức đã học ở lớp dưới và bảng đồ tự nhiên

thế giới các em hãy xác định các vành đai núi lửa, động đất và các vùng núi trẻ trên bản

đồ sau :

Hình :Các vành đai động đất và núi lửa và các vùng núi trẻ

2.5/ DỰA VÀO VÀO NỘI DUNG SGK VÀ KIẾN THỨC TỪ BÊN NGOÀI :

- Đối với chương trình SGK Địa lí 10 có nhiều bài học đòi hỏi ở học sinh vừa dựa vàokênh chử trong sách giáo khoa để phân tích sự vật hiện tượng địa lí và cần đưa ra ví dụbên ngoài chứng minh để làm rõ vấn đề đây là nội dung khá hay mà SGK lớp 10 đã đưa

ra như một cái sườn để học sinh tự phân tíc đánh giá đưa ra dẫn chứng minh cho phântích của mình Đối với loại này khá nhiều như các bài 9, 13, 15, 17, 18, 26, 27, 31, 35,

36, 39 (Đối với phương pháp này trong một bài có nhiều hoạt động , nhiều yếu tố vì.vậygiáo viên cần giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm thảo luận một hay hai nội dung thôi nếu các

em làm hết các nội dung sẽ không đủ thời gian tiết học sẽ không kịp)

Ví dụ : Bài 31: Vai trò và đặc điểm của công nghiệp các nhân tố ảnh hưởng tới

sự phát triển và phân bố công nghiệp

Nội dung thảo luận nhóm : Em hãy phân tích nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố và

phát triển của ngành công nghiệp Lấy ví dụ ở địa phương , tỉnh chúng ta để minh họa.

+Nhóm 1 +2 : phân tích nhân tố vị trí địa lí ảnh hưởng đến sự phân bố và pháttriển của ngành công nghiệp Lấy ví dụ ở địa phương , tỉnh chúng ta để minh họa

+Nhóm 3 +4 : phân tích nhân tố Tự nhiên ảnh hưởng đến sự phân bố và pháttriển của ngành công nghiệp Lấy ví dụ ở địa phương , tỉnh chúng ta để minh họa

+Nhóm 5 +6 : phân tích nhân tố kinh tế- xã hội ảnh hưởng đến sự phân bố vàphát triển của ngành công nghiệp Lấy ví dụ ở địa phương , tỉnh chúng ta để minh họa.3/ XÂY DỰNG PHIẾU THẢO LUẬN NHÓM :

Sau khi đã chọn nội dung thảo luận , thì chúng ta đưa nó vào phiếu thảo luậnnhóm Phiếu thảo luận nhóm cần phải đầy đủ thông tin sau :

1/ Nhóm số :…

2/ Thành viên nhóm :……….

3/ Thời gian thảo luận :…….phút

4/ Nội dung thảo luận :

- Tại sao chúng ta phải đ ặt ra những thông tin trên :

+ Nhóm số :… và thành viên nhóm :……….nhằm mục đích để biết được thành

viên của nhóm đó để sau đó chúng ta nhận xét từng nhóm và thành viên của nhóm và đểbiết tên của các thành viên trong nhóm để thực hiện “điểm cộng ” hoặc điểm miệng chonhóm nhanh nhất và đúng nhất nhằm khuyến khích các em tập trung thảo luận

+ Thời gian thảo luận : Nhằm để đảm bảo cho thời gian của tiết học, để học sinh

xác định thời gian tập trung cho việc thảo luận

Tùy theo nội dung của các vấn đề , các bài tập đưa ra dể hay khó, mà giáo viêngiành nhiều thời gian hay ít Tuy nhiên trong tiết học thời gian thảo luận trong lớp rấthạn chế vì còn các phương pháp khác và thời gian cho việc các nhóm trình bày và bổsung chuẩn xác lại kiến thức nên trong một tiết học nên chỉ dành khoản từ 10 phút trở lạicho việc thảo luận

+ Nội dung thảo luận : Đây là nội dung quan trọng để học sinh tiến hành thảo

luận Nội dung phải chính xác rõ ràng, có thể xây dựng sơ đồ, khung bảng đã kẻ sẵnchừa sẵn để từ đó học sinh làm việc nhanh hơn

Lưu ý : Khi tiến hành thảo luận nhóm đồi hỏi giáo viên phải chuẩn bị phiếu thảo

luận nhóm Phiếu thảo luận nhóm có thể photo thành từng tờ cho từng tiết học và có thểphoto thành tập để xử dụng cho cả năm học Như vậy sẽ đở tốn thời gian khi các emphải chép lại nội dung thảo luận

.*Mẫu phiếu :

Bài 11 : Khí quyển, sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm - số 11

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút.

Nội dung thảo luận nhóm: Dựa vào hình và nọi dung sách giáo khoa hãy so sánh

vị trí, độ dày, đặc điểm và vai trò của các tầng khí quyển theo bảng sau.

III/ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH THẢO LUẬN NHÓM :

Thảo luận theo là phương pháp có hai hình thức đó là theo nhóm nhỏ và theo lớp.Trong đề phạm vi đề tài này chúng tôi xin được trình bày cụ thể về phương pháp thảoluận nhóm

- Thảo luận theo nhóm nhỏ học sinh vốn dè dặt khi phát biểu trước lớp cảm thấy thoải mái hơn, ngay cả những học sinh ít nói cũng có thể trình bày ý kiến của mình có thêt trình bày bằng lời và bằng tranh ảnh., giáo viên là người tổng kết cuộc thảo luận

Cách chia nhóm :

+ Tùy theo số học sinh trong trong mỗi lớp mà giáo viên có thể chia lớp thành nhiều hay

ít nhóm Theo kinh nghiệm của bản thân mỗi nhóm chỉ nên có từ 4-8 học sinh là vừa Trong nhóm cần có học sinh khá, trung bình Trong điều kiện lớp học của chúng ta hiện nay quá đông rất chật hẹp, vì vậy chúng ta có thể chia nhóm theo bàn : Hai bàn thành 1 nhóm ( gồm 4 học sinh ) Hoặc 4 bàn thành 1 nhóm ( gồm 8 học sinh ) quay mặt lại với nhau

+ Tùy theo mục đích yêu cầu của vấn đề học tập mà các nhóm được chia gần nhau hoặc chỉ định, các nhóm có thể được giao cùng một nhiệm vụ hoặc nhiều nhiệm vụ

Hình : Học sinh lớp 10/2 đang thảo luận nhóm

Ví dụ 1 ( Trường hợp mỗi nhóm một nhiệm vụ )

Bài 27 : Vai trò, đặc điểm , các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân bố nông nghiệp Một số hình thức tổ chưc lãnh thổ nông nghiệp

Nội dung thảo luận nhóm : Nông nghiệp chịu ảnh hưởng cuả hai nhóm nhân tố tự

nhiên và kinh tế xã hội Em hãy phân tích các nhân tố và cho ví dụ thực tế địa phương của tỉnh tới sự phân bố và phát triển nông nghiệp

- Nhóm lẽ : 1/ Nhóm tự nhiên gồm những nhân tố nào ?

………

………

………

………

2/ Các nhân tố đó ảnh hưởng đến nông nghiệp ra sao ? hãy lấy ví dụ địa phương , tỉnh chúng ta để phân tích làm rõ ? ………

Để tiến hành tổ chưc thảo luận nhóm đạt hiệu quả tốt cần thực hiện các bước sau

+Trong bước đầu thảo luận nhóm không khí có thể là rất trầm, để khắc phục tình trạng

trên để khích thích cảm xúc của các học sinh giáo viên chúng ta nên “ Mồi nước vào

bơm để cho máy bơm vận hành” và khích thích học sinh để “thoát ra” một số năng

lượng cảm xúc của học sinh bằng cách cung cấp cho nhóm các xúc cảm thông thườngnhư đưa ra các tình huống các mẫu bài mới, nhằm gây tranh luận Các số liệu, biểu đồ vềchủ đề thảo luận để học sinh có chổ dựa là con đường đáng tin cậy để đảm bảo rằng họsẵn sàng nói

+Khi tiến hành thảo luận nhất thiết học sinh phải ghi ra giấy, sau đó tổng hợp và ghi vàophiếu thảo luận nhóm

- B ư ớc 4 :Giáo viên gọi đại điện lên trình bày kết quả thảo luận

Đại điện nhóm lên trình bày

- B ư ớc5 : Gọi các nhóm bổ sung, ý kiên các nhóm vừa trình bày.

sau khi nhóm cử đại diện lên trình bày , giáo viên có thể thông báo cho các nhóm khácviệck kết thúc thảo luận bằng câu hỏi “ có ý kiến nào khác không trước khi chúng ta cầnthống nhất ý kiến” để cho những học sinh chưa được nói biết ỉằng họ cần được nóingay lúc đó

- B ư ớc 6: Giáo viên tổng kết thảo luận, bảo sung chuẩn xác kiến thức, cuối buổithảo luận giáo viên cần phải :

Tổng kết các ý kiến phát biểu , nêu lên một cách xúc tích và có hệ thống những ýkiến thống nhất và chưa thống nhất Tham gia những ý kiến chưa thống nhất, bổ sungthêm những ý kiến cần thiết (bằng phiếu thông tin phản hồi, phiếu thông tin phản hồi cóthể giáo viên làm sẵn bằng bảng phụ ghi lại những ý chính ), những ý kiến chưa thốngnhất có điều kiện thời gian, thì tiếp tục thảo luận cho đi đến thống nhất , những ý kiếnchưa thống nhất nhưng không còn thời gian thì có thể để thời gian sau sẽ thảo luận

Cuối cùng chúng ta có những ý kiến nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc củacác nhóm để kịp thời động viên khuyến khích làm việc tốt bằng việc chúng ta cũng nên

thực hiện “điểm cộng”cho các nhóm làm đúng và nhanh nhất ( Cộng vào điểm miệng,

điểm 15 phút ) và rút kinh nghiệm đối với những nhóm chưa làm việc tốt

ta nên để học sinh bầu ra chủ tọa và thư kí của mình

+ Kết quả thảo luận nhóm phụ thuộc vào quan hệ giữa giáo viên, học sinh , điềukiện cơ sở vật chất của nhà trường chủ đề đưa ra thảo luận Quan hệ tốt giữa giáo viên

và học sinh, thái độ cư xử, gưong mặt, lời bình luận cảu giáo viên làm cho hứng thú củahọc sinh tăng lên Vì vậy trong quá trình thảo luận cần chú ý :

* Giáo viên làm nhiệm vụ quan sát, theo dõi mà không tham gia ý kiến thảo luận,không cắt ngang lời học sinh, không tỏ vẻ phản ứng nếu câu trả lời, tranh luận khôngđúng với ý mình Tuy nhiên nhằm tăng thêm phần hứng thú cho cuộc thảo luận giáo

viên cũng có thể đưa ra câu hỏi giống như ván nhún hoặc nêu ra cách thảo luận đẻ tạo

không khí sôi nổi cho buổi thảo luận

*Giáo viên nên đi về phía học sinh quan sát hướng dẫn học sinh thảo luận , tránhtrường hợp ngồi im trên bàn giáo viên, mặt cho học sinh thảo luận những vấn đề gì thìtùy và dẫn đến việc học sinh sẽ nói chuyện trong lớp gây mất trật tự và đối với giáo viên

sẽ tạo nên thoái quen “lười biếng” và không nhiệt tình trong dạy học Thực tế cónhững giáo viên khi tổ chức thảo luận nhóm thì phần mình mình làm việc , phần họcsinh học sinh làm việc, hoặc ra khỏi lớp

* Giáo viên nên tiếp xúc với học sinh bằng bằng ánh mắt, nụ cười và cử chỉ thânmật với những học sinh đang trả lời h oặc với những học sinh nêu câu trả lời đê khuyếnkhích chúng nói Nên nói chuyện với học sinh bằng tên, nhạy cảm đối với thái độ củalớp , tạo nên sự thích nghi dễ dàng đối vơí sự thay đổi đó

* Giáo viên nên khuyến khích sự tham gia của mỗi cá nhân , biểu thị sự hài lòngthích thú với câu trả lời , hoặc bình luận chính xác , tập trung vào những đóng góp tíchcực của học sinh

* Đối với những học sinh đưa những thông tin để hấp dẫn sự chú ý , đưa ra những

ý kiến hoặc sự kiện không thích hợp hỏi những câu hỏi ngờ nghệch và giả vờ thú vị Giáo viên nên nhanh chóng làm cho học sinh nhận thức được sự không phù hợp củathông tin đó mà không làm tổn thương đến xúc cảm của học sinh

* khi thảo luận giáo viên phải nghe cẩn thận những điều học sinh nói và định nói.,Nếu không nghe kỉ sẽ rất khó nhớ, để tổng kết các ý kiến thảo luận của học sinh Chúng

ta nên ghi lại những ý cơ bản của mỗi ý kiến phát triển đê phát hiện những mâu thuẩnthể hiện trong các ý kiến trình bày của mỗi nhóm nhằm phát hiện kịp thời nêu vấn đề IV/Nội dung và ph ươ ng pháp tiến hành thảo luận nhóm trong dạy học đ ịa lí 10

( Ch ươ ng trình c ơ bản ) : Tiến hành ở đầu giờ :Đây là bài học đầu tiên của chương trình địa lí 10, học sinhmới bắt đầu gặp giáo viên lần đầu tiên và cũng là chương trinhd mới, cách làm việccũng khác với ở lớp dưới Do đó ngay từ tiết đầu giáo viên cho học sinh cách làm việccủa mình cho học sinh rõ như : Cách thức thảo luận, hiệu lệnh bắt đầu thảo luận, hết giờthảo luận, chia nhóm, lần luợc phân nhóm trưởng, thư kí …

Sau khi phổ biết nội dung tiến hành thảo luận thì bắt đầu giao nội dung thảo luận,phát phiếu thảo luận

Bài 1: Các phép chiếu bản đồ cơ bản

( Tiến hành đầu bài )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm - số 11

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút.

Phương pháp tiến hành : Chia lớp thành nhiều nhóm theo tứ tự nhóm 1, 2, 3 thảo

luận các nội dung sau :Nhóm 1:Thảo luận về phép chiếu phương vị đứng, Nhóm 2 :Thảo

luận về phép chiếu hình trụ đứng , Nhóm 3 :Thảo luận về phép chiếu hình nón đứng

Nội dung thảo luận nhóm : Dựa vào hình dưới đây và nội dung sách giáo khoa hoàn thành nội dung bảng sau :

Để vẽ khu vực

Phép chiếu

phương vị đứng

Phép chiếu

hình trụ đứng

Phép chiếu

nón đứng

-* Bài 2: Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ ( Tiến hành ở Mục :1,2,3 đầu giờ ) * Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 2 * Thành viên: - Thời gian : 5 phút * Phương pháp tiến hành : Chia lớp thành nhiều nhóm ( từ 4-8 học sinh thành 1nhóm) theo tứ tự nhóm 1, 2, 3,4 thảo luận các nội dung sau :Nhóm 1 :Thảo luận về phương pháp kí hiệu,Nhóm 2 :Thảo luận về phương pháp đường chuyển động , Nhóm 3 :Thảo luận về phương pháp bản đồ biểu đồ, nhóm 4 phương pháp chấm điểm *Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vaò hình dưới đây và nội dung sách giáo khoa Em Hãy hoàn thành hoàn thành nội dung bảng sau đây: Nhóm: 1: Thảo luận các nội dung sau của Phương pháp kí hiệu Phương pháp kí hiệu Đặc điểm Đối tượng biểu hiện ………

………

………

………

Cách tiến hành ………

………

………

………

Khả nămg biểu hiện ………

………

………

………

Hình : Công nghiệp Việt Nam

Nhóm 2 : Thảo luận các nội dung sau của Phương pháp đường chuyển động

Phương pháp Đặc điểm

chuyển động

Đối tượng

biểu hiện

………

………

………

Cách tiến hành ………

………

Khả nămg biểu hiện ………

………

Hình : Gió và bão Việt Nam Nhóm 2 : Thảo luận các nội dung sau của Phương pháp kí hiệu bản đồ - biểu đồ Phương pháp bản đồ - biểu đồ Đặc điểm Đối tượng biểu hiện ………

………

………

………

Cách tiến hành ………

………

………

………

Khả nămg biểu hiện ………

………

………

………

Hình :Diện tích sản lưọng lúa Việt Nam Nhóm 4 : Thảo luận các nội dung sau của Phương pháp kí hiệu bản đồ - biểu đồ Phương pháp chấm điểm Đặc điểm Đối tượng biểu hiện ………

………

………

Cách tiến hành ………

………

………

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút.

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vaò hình dưới đây Em Hãy hoàn thành hoàn

thành nội dung bảng sau đây:

Hình 1:Công nghiệp Việt Nam Hình 2 Diện tích sản lưọng lúa Việt Nam

Hình 3:Gió và bão Việt Nam

Hình 1 Hình 2 Hình 3

Hình : Phân bố dân cư châu Á

Hình số Tên bản đồ

Phương pháp biểu hiện Tên phương pháp

biểu hiện

Đối tượng biểu hiện

Khả nămg biểu hiện 1

Nhóm1

………

………

………

………

2 Nhóm 2 ………

………

………

………

3 Nhóm 3 ………

………

………

………

4 Nhóm 4 ………

………

………

………

2/ Xác định các hình sau xử dụng phương pháp nào : Hình 32.4 trang 123 sử dụng phương pháp

Hình 32.5 trang 124 sử dụng phương pháp

Hình 16.4 trang 61 sử dụng phương pháp

Hình 32.9 trang 130 sử dụng phương pháp

Ph ươ ng pháp tiến hành : - Chia lớp thành nhiều nhóm ( từ 4-8 học sinh thành 1nhóm) theo tứ tự nhóm 1, 2, 3,4 thảo luận các nội dung sau :Nhóm 1 :Thảo luận tìm hiểu về hình 1, nhóm 2 :Thảo luận tìm hiểu về hình 2 , Nhóm 3 :Thảo luận tìm hiểu về hình 4 .và các nhóm cùng làm chung câu 2 - Cách nhóm cùng thảo luận các nội dung như trên - Các nhóm tiến hành thảo luận - Cách nhóm trình bày kết quả thảo luận và bổ sung kết quả thảo luận - Giáo viên tổng kết thảo luận, bổ sung chuẩn xác kiến thức ( vào bảng phụ ), nhận xét thái độ làm việc của các nhóm, công bố cộng điểm cho các nhóm hoàn thành sớm và đúng

* Bài 8: Tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

( Tiến hành : sau khi hướng dẫn nội dung tiết thực hành ) * Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 6 * Thành viên: - Thời gian : 10 phút *Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vaò kiến thức đã học Em hãy hòan thành nội dung bảng sau đây về so sánh nội dung hai hình thức vận động của nội lực. Các vận động Nội dung so sánh Theo phương thẳng đúng Theo phương nằm ngang Nguyên nhân

Hình thức

Kết quả

Ph ươ ng pháp tiến hành :

- Chia lớp thành nhiều nhóm ( Từ 4-8 học sinh các lớp cùng thảo luận nội dung như trên)

- Các nhóm tiến hành thảo luận

- Cách nhóm trình bày kết quả thảo luận và bổ sung kết quả thảo luận

- Giáo viên tổng kết thảo luận, bổ sung chuẩn xác kiến thức ( vào bảng phụ ), nhận xétthái độ làm việc của các nhóm, công bố cộng điểm cho các nhóm hoàn thành sớm vàđúng

-Bài 12: Sự phân bố khí áp Một số loại gió chính .( Tiến hành : ở mục II : Một số loại gió chính )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 12

* Thành viên: - Thời gian : 7 phút

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vaò kiến thứcđã họcvà nội dung SGK Em hãy hòan thành nội dung bảng sau đây về so sánh nội dung các loại gió chính trên Trái Đất

Ph ươ ng pháp tiến hành :

-Chia lớp thành nhiều nhóm (Mõi nhóm từ 4-8 học sinh )Giao nhiệm vụ cho các nhóm:+Nhóm 1 :Thảo luận về gió Tây ôn đới

+Nhóm 2 :Thảo luận về gió Mậu dịch

+Nhóm 3 :Thảo luận về gió mùa

- Các nhóm tiến hành thảo luận :

- Cách nhóm trình bày kết quả thảo luận và bổ sung kết quả thảo luận

- Giáo viên tổng kết thảo luận, bổ sung chuẩn xác kiến thức( vào bảng phụ ), nhận xétthái độ làm việc của các nhóm, công bố cộng điểm cho các nhóm hoàn thành sớm vàđúng

Bài 13: Nhưng đọng hơi nước trong khí quyển Mưa

( Tiến hành : ở mục II : Những nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 13

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vaò kiến thức đã học và nội dung SGK Em hãy

thảo luận phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố các lượng mưa trên Trái Đất theo các câu hỏi sau Dựa vào hình sau cho ví dụ về sự phân bố mưa trên thế giới.

Hình : Phân bố lượng mưa trên thế giới

1/ Tìm hiểu về nhân tố khí áp và frong : ảnh hưởng như thế nào đến sự phân bố lượngmưa ?

2/Tìm hiểu về nhân tố gió và frong : ảnh hưởng như thế nào đến sự phân bố lượng mưa ?

biểu đồ một số kiểu khí hậu ( Tiến hành : Hoạt động 2 : Những nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 14

* Thành viên: - Thời gian : 10 phút

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm :1/Dựa vaò kiến thức đã học và hình sua Em hãy phân

tích các biểu đồ các biểu đồ nhiệt độ ,của các điểm sau để rút ra được đặc điểm chủ yếu của một số kiểu khúi hậu

Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4

bình (0C)

Chế độ mưa

Đới khí

hậu

Kiểu khíhậu

Thángthấpnhất

Thángcaonhất

Biênđộnhiệt

Tổnglượng mưa( mm)

2/ So sánh những điểm giống nhau và khác nhau của một số kiểu khí hậu :

a/- Kiểu khí hậu Ôn đới hải dương với kiểu khí hậu Ôn đới lục địa

- Kiểi khí hậu

Ôn đới hải

dương với kiểu

khí hậu Ôn đới

lục địa

NhiệtđộLuợngmưa

- Kiểu khí hậu Nhiệt đới gió mùa với kiểu khí hậu cận nhiệt địa trung hải

- Kiểu khí hậu

Nhiệt đới gió

mùa với kiểu

khí hậu cận nhiệt

địa trung hải

Nhiệtđộ

Luợngmưa

Ph ươ ng pháp tiến hành :

- Chia lớp thành nhiều nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm:

+Nhóm 1 :Phân tích về biểu đồ nhiệt độ và lương mưa Hà Nội và so sánh điểm giốngnhau và khác nhau của Kiểu khí hậu Ôn đới hải dương với kiểu khí hậu Ôn đới lục địa +Nhóm 2 :Phân tích về biểu đồ nhiệt độ và lương mưa của Pa-lec –mô và so sánhđiểm giống nhau và khác nhau của Kiểu khí hậu Ôn đới hải dương với kiểu khí hậu Ônđới lục địa

+Nhóm 3 :Phân tích về biểu đồ nhiệt độ và lương mưa của U-pha và so sánh điểmgiống nhau và khác nhau của kiểu khí hậu Nhiệt đới gió mùa với kiểu khí hậu cận nhiệtđịa trung hải

+Nhóm 4: Phân tích về biểu đồ nhiệt độ và lương mưa của Va- lên- xia và so sánh

điểm giống nhau và khác nhau của kiểu khí hậu Nhiệt đới gió mùa với kiểu khí hậu cậnnhiệt địa trung hải

- Các nhóm tiến hành thảo luận :

- Cách nhóm trình bày kết quả thảo luận Và bổ sung kết quả thảo luận

- Giáo viên tổng kết thảo luận, bổ sung chuẩn xác kiến thức( vào bảng phụ ), nhận xétthái độ làm việc của các nhóm, công bố cộng điểm cho các nhóm hoàn thành sớm vàđúng

Bài 16: Sóng, thủy triều và dòng biển( Tiến hành : Cả bài kết hợp với phương pháp phân tích - giảng giải )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 14

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm :1/Dựa vaò kiến thức đã học ở lớp dưới, Em hãy phân tích so sánh các nội dung sau về sóng, thủy triều và dòng biển vào bảng sau

Hiện tượng triều ……… Hiện tượng triều……….

Ph

ươ ng pháp tiến hành : -Chia lớp thành nhiều nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm:Nhóm 1:Thảo luận về sóng, Nhóm 2:Thảo luận về thủy triều.Nhóm 3 :Thảo luận vềdòng biển

-Các nhóm tiến hành thảo luận :

- Cách nhóm trình bày kết quả thảo luận Và bổ sung kết quả thảo luận

- Giáo viên tổng kết thảo luận, bổ sung chuẩn xác kiến thức( vào bảng phụ ), nhận xétthái độ làm việc của các nhóm, công bố cộng điểm cho các nhóm hoàn thành sớm vàđúng

Bài 17: Thổ Nhưỡng quyễn Các nhân tố hình thành thổ nhưỡng ( Tiến hành : Tiến hành ở mục II - Các nhân tố hình thành đất )

* Nhóm Phiếu hoạt động nhóm số 17

* Thành viên: - Thời gian : 5 phút

*Nội dung hoạt đ ộng nhóm : Dựa vào những hiểu bỉết của mình và nội dung sách giáo

khoa Em hãy phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành đất và cho ví dụ minhhọa

Ph ươ ng pháp tiến hành :

-Giao nhiệm vụ cho các nhóm:

+Nhóm 1 :Phân tích nhân tố đá mẹ và khí hậu –cho ví dụ