Vật lí 9: Tác dụng từ của dòng điện, từ trường

Phải chăng chỉ có dòng điện chạy qua cuộn dây mới có tác dụng từ?. Nếu dòng điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì thì có tác dụng từ hay không?... Dòng điện qua d

TiÕt 24 : T¸c dông tõ cña dßng ®iÖn

Tõ tr êng

KiÓm tra bµi cò

1 §Æc tÝnh cña nam ch©m? C¸c tõ cùc cña

nam ch©m ( Tªn gäi, kÝ hiÖu cña nã )

2 §Æc ®iÓm cña kim nam ch©m tù do ?

*1.Nam ch©m hót nh÷ng vËt liÖu tõ

Nam ch©m cã hai cùc tõ:

+ Cùc tõ B¾c – KÝ hiÖu lµ N KÝ hiÖu lµ N

+ Cùc tõ Nam – KÝ hiÖu lµ N KÝ hiÖu lµ S

2 §Æc ®iÓm cña kim nam ch©m tù do:

Lu«n chØ h íng Nam – KÝ hiÖu lµ N B¾c

ở lớp 7 chúmg ta đã biết, cuộn dây

có dòng điệnchạy qua có tác dụng từ Phải chăng chỉ có dòng điện chạy qua cuộn dây mới có tác dụng từ? Nếu dòng

điện chạy qua dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì thì có tác dụng

từ hay không?

I Lực từ

1 Thí nghiệm

Bố trí TN nh H 22.1

*K mở: Dây AB // Kim NC

( Hình bên )

*Đóng K: Có hiện t ợng gì

xảy ra với kim NC ( Lúc đã nằm cân bằng kim

NC còn song song với dây dẫn nữa không?)

*Ngắt K: Có hiện t ợng gì xảy

ra với kim NC

Thí nghiệm H 22.1

Mắc mạch điện nh sơ đồ

A

K

+Khi K më- Trong d©y AB kh«ng cã dßng ®iÖn

Kim nam ch©m chØ h íng B¾c - Nam

+§ãng K- Cã dßng ®iÖn trong d©y AB

Kim nam ch©m lÖch khái h íng B¾c – KÝ hiÖu lµ N Nam

+ Më K -Trong d©y AB kh«ng cã dßng ®iÖn

Kim nam ch©m l¹i chØ theo h íng B¾c - Nam

2 KÕt luËn : T×m hiÓu trong SGK tr61

Nªu néi dung chÝnh cña KL

Dòng điện qua dây dẫn gây tác dụng lực lên kim nam châm đặt gần nó Dòng

điện có tác dụng từ

VËy nhê ®©u mµ dßng ®iÖn t¸c dông lùc

tõ lªn kim nam ch©m trong thÝ nghiÖm trªn? Nã t¸c dông lùc tõ lªn kim nam ch©m th«ng qua c¸i g×?

II Tõ tr êng

c¸c ®iÓm kh¸c nhau xung quanh d©y dÉn cã

dßng ®iÖn ( hoÆc xung quanh thanh nam ch©m )

C2.Có hiện t ợng gì xảy ra với kim nam châm?

* Kim nam châm lệch khỏi h ớng Nam – Kí hiệu là N Bắc

C3 ở mỗi vị trí, sau khi kim nam châm đã

đứng yên, xoay cho nó lệch khỏi h ớng vừa xác

định, buông tay Nhận xét h ớng của kim nam châm sau khi đã trở lại vị trí cân bằng?

* Kim nam châm luôn chỉ một h ớng xác định

3.Cách nhận biết từ tr ờng

không gian cần xét: Nếu có lực từ tác dụng lên kim nam châm thử thì nơi đó có từ tr ờng.

b)Kết luận ( SGK trang 62 )

III Vận dụng

C4 Nếu có một kim nam châm thì em làm thế nào để phát hiện ra trong dây dẫn AB có dòng điện hay không?

* Đặt kim nam châm lại gần dây dẫn AB Nếu kim nam châm lệch khỏi h ớng Nam Bắc thì dây AB có dòng điện chạy qua và

– Kí hiệu là N

ng ợc lại

C5 Thí nghiệm nào đã làm với nam châm chứng

tỏ rằng xung quanh trái đất có từ tr ờng?

*Đó là thí nghiệm đặt kim nam châm ở trạng thái

tự do, khi đã đứng yên, kim nam châm luôn chỉ h ớng Nam – Kí hiệu là N Bắc

C6 Tại một điểm trên bàn làm việc, ng ời ta thử đi thử lại vẫn thấy kim nam châm luôn nằm dọc theo một

h ớng xác định, không trùng với h ớng Nam – Kí hiệu là N Bắc Từ

đó có thể rút ra kết luận gì về không gian xung quanh kim nam châm?

* Không gian xung quanh kim nam châm có từ tr ờng

Bài tập

1 Trả lời câu hỏi đã nêu trong phần đặt vấn

đề * Dòng điện qua dây dẫn hình dạng bất kì,

có gây tác dụng từ

2 Điền từ thích hợp vào chỗ trống sau đây

+ ở đâu có ……… ở đó có từ tr ờng

+ ở đâu có từ tr ờng , ở đó có ………

Lực từ

Lực từ

3 Căn cứ vào thí nghiệm hình 22.1 SGK, hãy cho biết phát biểu nào sau đây là đúng:

A Các vật nhiễm điện có thể tạo ra từ tr ờng

B Các hạt mang điện có thể tạo ra từ tr ờng

C Dòng điện gây ra từ tr ờng

D Các dây dẫn có thể tạo ra từ tr ờng

Trò chơi Ô chữ

Luật chơi:

1 Chia hai đội, lần l ợt lựa chọn từ theo ý muốn

2 Lựa chọn từ hàng ngang ( có lời gợi ý) trả lời

đúng đ ợc 10 điểm sau 5 giây không trả lời đ ợc hoặc trả lời sai sẽ bị mất quyền trả lời từ đó

3 Lựa chọn từ hàng dọc và trả lời đúng đ ợc 20

điểm Chỉ trả lời từ hàng dọc khi mở ba từ hàng

ngang trở lên

4 Tổng kết đội nhiều điểm là đội thắng sẽ đ ợc

th ởng

1

2

3

4

5

Trß ch¬i « ch÷

VÒ nhµ:

1 §äc phÇn cã thÓ em ch a biÕt ( trang 62 SGK )

2 Häc kÜ phÇn ghi nhí

3 Lµm c¸c bµi tËp trong SBT

19