Thể loại trường phái kiến trúc

8.3 Những thủ pháp của kiến trúc Hậu hiện đại 8.3.1 Sử dụng hệ thống kiến trúc cổ điển Hy Lạp - La Mã Các kiến trúc sư Hậu hiện đại có các tác phẩm rất đadạng, phong phú, nhưng Chủ nghĩa

ể loại:Trường phái kiến trúc

Mục lục

1.1 Các trường phái hoặc khuynh hướng kiến trúc trong lịch sử 1

1.2 am khảo 1

2 Kiến trúc Ai Cập cổ đại 2 2.1 Kim tự tháp 2

2.2 Đền thờ 2

2.3 Nhà ở 3

2.4 Các thức cột 3

2.5 Xem thêm 3

2.6 am khảo 3

2.7 Liên kết ngoài 3

3 Alampur 4 3.1 Địa lý 4

3.2 Nhân khẩu 4

3.3 am khảo 4

4 Art Nouveau 5 4.1 am khảo 6

4.2 Liên kết ngoài 6

5 Badami 7 5.1 Địa lý 7

5.2 Nhân khẩu 7

5.3 am khảo 7

6 Chủ nghĩa hiện đại 8 6.1 Xem thêm 8

6.2 am khảo 8

6.3 Liên kết ngoài 8

7 Đền thờ hang động Badami 9 7.1 am khảo 9

i

ii MỤC LỤC

8.1 Các nguyên lý của kiến trúc Hậu hiện đại 10

8.1.1 Bối cảnh 10

8.1.2 Ẩn dụ 10

8.1.3 Trang trí 10

8.2 Xu hướng kiến trúc Hậu hiện đại 11

8.2.1 Xu hướng “Lịch sử" 11

8.2.2 Xu hướng “Hồi sinh nghiêm ngặt” 11

8.2.3 Xu hướng “Tân bản xứ" 11

8.2.4 Xu hướng “thích hợp” 11

8.2.5 Xu hướng "ẩn dụ và trừu tượng” 11

8.2.6 Xu hướng “Không gian Hậu hiện đại” 11

8.2.7 Xu hướng “chiết trung triệt để" 11

8.3 Những thủ pháp của kiến trúc Hậu hiện đại 11

8.3.1 Sử dụng hệ thống kiến trúc cổ điển Hy Lạp-La Mã 11

8.3.2 ủ pháp bài trừ sự thiếu tính đồng nhất cho công trình 12

8.3.3 ủ pháp vận dụng ngược đời các chi tiết cổ 12

8.3.4 ủ pháp đề cao tính trật tự 12

8.4 Các kiến trúc sư Hậu hiện đại 12

8.5 Hình ảnh 12

8.6 am khảo 12

8.7 Liên kết ngoài 12

9 Hộ kinh doanh 13 9.1 am khảo 13

10 Khải hoàn môn Constantinus 14 10.1 Xem thêm 14

10.2 Chú thích 14

10.3 Trích dẫn 14

10.4 Liên kết ngoài 14

11 Kiến trúc Baroque 15 11.1 Tiền thân và các đặc điểm của kiến trúc Baroque 16

11.1.1 Kiến trúc Baroque và chủ nghĩa thực dân 16

11.2 Ý 17

11.3 Chú thích 17

11.4 am khảo 17

12 Kiến trúc Byzantine 18 12.1 Hoàn cảnh xã hội 18

12.2 Vị trí địa lý 18

12.3 Kiến trúc 19

MỤC LỤC iii

12.4 Công trình tiêu biểu 19

12.5 am khảo 19

13 Kiến trúc giải tỏa kết cấu 20 13.1 Lịch sử 20

13.2 Kiến trúc tiêu biểu 20

13.3 Hình ảnh 20

13.4 Chú thích 21

14 Kiến trúc Gothic 22 14.1 uật ngữ Gothic 22

14.2 ẩm mỹ 23

14.3 Lịch sử 23

14.3.1 Giai đoạn tiền Gothic 24

14.3.2 Gothic sơ kỳ 24

14.3.3 Gothic cổ điển 24

14.3.4 Gothic ánh sáng 25

14.4 am khảo 25

14.5 Liên kết ngoài 25

15 Kiến trúc La Mã cổ đại 26 15.1 Bối cảnh thiên nhiên - Xã hội 26

15.2 am khảo 26

16 Kiến trúc Roman 27 16.1 Ra đời và phát triển 27

16.2 Đặc điểm và loại hình kiến trúc 28

16.3 Kỹ thuật xây dựng 28

16.4 Nhà thờ và tu viện trong kiến trúc Roman 29

16.4.1 Basilica kiểu chữ thập La Tinh 29

16.4.2 Nhà thờ của các tu viện 29

16.4.3 Nhà thờ của thành phố 31

16.5 Kiến trúc thành quách và dinh thự 32

16.6 Xem thêm 32

16.7 am khảo 32

17 Kiến trúc Stalin 33 17.1 Đặc điểm 33

17.1.1 Công nghệ 33

17.1.2 Tầm 33

17.2 Nền (1900-1931) 33

17.3 Khởi đầu (1931-1933) 33

17.4 Kiến trúc Stalin trước CTTG 2 (1933-1941) 33

iv MỤC LỤC

17.5 Hậu chiến (1944-1950) 34

17.6 Kết thúc của Kiến trúc Stalin (11/1955) 34

17.7 Xem thêm 34

17.8 Chú thích 34

18 Kiến trúc Tân cổ điển 36 18.1 Nguồn gốc 36

18.2 Đặc điểm 37

18.3 Xu hướng khu vực 37

18.3.1 Tây Ban Nha 37

18.3.2 Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Litva 37

18.4 iết kế nội thất 38

18.5 y hoạch ành phố 38

18.6 Giai đoạn muộn 38

18.6.1 Hoa Kỳ 38

18.6.2 Kiến trúc tân cổ điển ở Washington DC và Virginia 39

18.7 am khảo 41

19 Kiến trúc Lưỡng Hà 43 19.1 Giai đoạn 4000 năm trước Công nguyên 43

19.2 Kiến trúc của người Sumer 43

19.3 Kiến trúc Babylon 44

19.4 Kiến trúc Assyri 45

19.5 Nghệ thuật trang trí 46

19.6 Xem thêm 46

19.7 am khảo 46

20 Phong cá sắp xếp hiện đại 47 20.1 am khảo 47

20.2 Liên kết ngoài 47

21 Rococo 48 21.1 am khảo 48

21.2 Liên kết ngoài 48

22 Trường phái kiểu cá 49 22.1 am khảo 49

22.2 Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh 50

22.2.1 Văn bản 50

22.2.2 Hình ảnh 51

22.2.3 Giấy phép nội dung 54

Chương 1

Trường phái kiến trúc

Trường phái kiến trúc được hình thành dựa trên sự

phân loại về công trình kiến trúc bằng các đặc điểmhình thái họcởhình thức,kĩ thuật xây dựng,vật liệu

sử dụng tronglịch sử kiến trúc

1.1 Các trường phái hoặc khuynh hướng kiến trúc trong lịch sử 1.2 Tham khảo

1

Chương 2

Kiến trúc Ai Cập cổ đại

Trang trí trần trong sảnh chính của Medinet habu

Nhà nướcAi Cậpcổ đại là một trong những nhà nước

ra đời sớm nhất ở lưu vựcsông Ninvùng đông bắcchâu

Phi Nền văn minh Ai Cập cổ đại là một trong những

nền văn minh cổ xưa nhất và rực rỡ nhất của nhân loại

Đặc điểm của kiến trúc Ai Cập là công trình có quy mô

lớn, kích thước đồ sộ, nặng nề và thần bí Trước khi

nhắc đến sự phát triển của nghệ thuật kiến trúc Ai Cập

cổ đại, phải nói đến sự khéo tay trong nghề làmđácủa

những người thợ giỏi trong xã hộiAi Cập cổ đại Vật

liệu đá trong xã hội Ai Cập có nhiều loại:đá vôi, đá

sa thạch,đá đen,đá thạch anh,đá hoa cương,đá minh

ngọc… Kinh nghiệm xây dựng thủy lợi trên hai bờ sông

Nin giúp cho người dân Ai Cập phát minh ra máy nâng

và vận chuyển, biết cách tổ chức lao động cho hàng

vạn người một lúc Mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt của

công trình kiến trúc được dùng với thước đo Việc sử

dụng dụng cụ nhưrìu,búavàthước thủy chuẩncũng

rất chuyên nghiệp

2.1 Kim tự tháp

Người Ai Cập cổ đại có tục lệ ướp xác, tạo thành các

"mummy" và chôn chúng trong những ngôi mộ đồ sộ

làMastabavàKim tự tháp Mastaba là lăng mộ của tầng

lớp quý tộc, là một khối xây bằng đá, có mặt cắthình

thang, mặt bằnghình chữ nhật Trong Mastaba có ba

làKim tự tháp Djoser Nó có đáy hình chữ nhật, haicạnh dài 126 m và 106 m, cao 60 m, có 6 bậc, các tầngthu nhỏ về phía trên Công trình này doImhotepchỉđạo xây dựng Ông là một vị quan đầu triều của nhàvua vương triều thứ 3, năm 2770 trước Công nguyên.Ngoài Kim tự tháp này còn có Kim tự tháp ởMeidum

và ởDashurlà những loại có ba bậc cấp Sau này, chúngđược nghiên cứu và phát triển thành Kim tự tháp trơn,tiêu biểu nhất là quần thểKim tự tháp ở Giza ầnthể này bao gồm ba Kim tự tháp lớn, một con nhân

sưSphinx, 6 Kim tự tháp nhỏ, một số đền đài và 400Mastaba Ba Kim tự tháp trên là:Kim tự tháp Kheops(hay Kim tự tháp lớn tại Giza),Kim tự tháp Khephren

vàKim tự tháp Mykerinos Các Kim tự tháp này mangtên các nhà vua của Vương triều thứ 4; các kim tự thápnhỏ hơn là của các hoàng hậu cùng thời.Vật liệu xâydựngtháp là đá vôi được khai thác tại chỗ, bên ngoàiđược phủ lớp đá vôi trắng nhẵn bóng, lấy từ các mỏ đá

ởTourah, trên hữu ngạng sông Nin, lớp phủ này ngàynay đã bị tróc mất

2.2 Đền thờ

Mặt bằng đền Luxor

2

2.6 THAM KHẢO 3

Những đền thờ Ai Cập cổ đại dùng để thờ thầnMặt

Trời ờ thần Mặt Trời cũng chính là thờ vua Đền thờ

thường có một cái cửa lớn, đường bệ và phù hợp với tính

chất của các nghi lễ tôn giáo Phần quan trọng thứ hai

của đền là khu vực nội bộ của đại điện Đây là nơi vua

tiếp nhận sự sùng bái của một số người nên không gian

được tổ chức sao cho u uẩn, kín đáo, mang tính thần bí

Đôi khi, đền còn được bao quanh bởi bức tường thành,

ở đây có trổ một cửa gọi là tiền tháp môn (propylon),

sau đó là một con đường látđá, rộng 34 m, dài khoảng

140 m, hai bên đặt những con Sphinx, tiếp đến là các

tháp bia, tượng vua và tháp môn

2.3 Nhà ở

Vào khoảngthế kỷ 17 TCN, nhiều loại hình nhà ở được

thấy ở thànhTelel Amarna Có ba loại nhà chính sau:

• Nhà ở ba gian, vật liệu xây dựng là lau sậy và đất

sét, mái bằng

• Nhà cho quan lại, tườnggạchcao, mở ba cửa quay

ra phố

• Loại lâu đài, dinh thự có ao cá, vườn cây phía

trước, vật liệu dùng cột gỗ, tường gạch, dầm gỗ,

mái bằng và trong nhà có trang trí tranh tường

Các cung điện của nhà vua có quy mô lớn, nhấn

mạnh trục dọc, bên trong các phòng có nhiều cột,

ngoài trục dọc còn có thể có trục phụ Gỗ làm cung

điện, Ai Cập không có mà được vận chuyển từ

Syriatới

2.4 Các thức cột

Các thức cột được mô phỏng theo hình tượng con người

và các loài cây (chà là, sồi, bao báp,…) Các loại thức có:

• ức hoa sen, tạo dựng lấy từ nguồn cảm hứng

gồm một bó hoa sen, được buộc lại bởi 5 vòng dây,

xen kẽ thêm những nụ nhỏ;

• ức cây kê, xuất hiện từ thời Trung vương quốc

V, mô hình cây Papyrus;

• ức Hathor, xuất hiện từ thời Trung vương quốc,

bốn phía đầu cột là mặt nữ ần tình yêu Hathor,

diện hình đa giác 6-8-16 mặt Đầu cột là tấm đá

vuông, trên đó là đá đầu cột, tiếp trên là tường

đầu cột,…

2.5 Xem thêm

• Nền văn minh Ai Cập cổ đại

2.6 Tham khảo 2.7 Liên kết ngoài

eo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ[2], Alampur

có dân số 9350 người Phái nam chiếm 54% tổng số dân

và phái nữ chiếm 46% Alampur có tỷ lệ 61%biết đọcbiết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%:

tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 47%.Tại Alampur, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi

4

Chương 4

Art Nouveau

Cầu thang trang trí theo phong cách Art nouveau

Art nouveau (Tân nghệ thuật) là một trường phái quốc

tế, một phong cáchnghệ thuật,kiến trúc,nghệ thuật

ứng dung(đặc biệt lànghệ thuật trang trí) phổ biến vào

cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX (1890–1905) Nghĩa

của Art nouveau trongtiếng Pháplà nghệ thuật mới, nó

còn được biết đến với cái tên Jugendstil, tức nghệ thuật

trẻ trongtiếng Đức, hay một tên khác là Stile Liberty

trongtiếng Anhtiếng Ý, theo tên cửa hàngLiberty &

Co.tạiLuân Đôn, một nơi khiến phòng trào nay trở nên

nổi tiếng Như một sự đối lập lạitrường phái hàn lâm

của thế kỷ 19, Art nouveau đặc biệt bởi tính kết cấu,

đặc biệt bởi các họa tiết, cách điệu hóa, hay sử dụng

các đường cong

uật ngữ này dùng để mô tả một phong cách trang trí

thịnh hành từ thập niên cuối cùng củathế kỷ XIXcho

đến đầuthế chiến thứ I

Nó được nhận ra bởi phong cách trang trí phức tạp, tỷ

mỉ bằng cách sử dụng các đường thẳng không đối xứng,

thường mô tả hoa lá hay các hình xoắn, hoặc là mái tóc

đang bay trong gió của người phụ nữ Đây được coi là

Tòa nhà Casa Batlló tại Barcellona, thiết kế bởi kiến trúc sư Antoni Gaudí

một trong những thời kỳ gây ấn tượng nhất của nghệthuật trang trí, chẳng hạn trong trang trí nội thất, cáctác phẩm làm từ thuỷ tinh hoặc đồ trang sức Tuy nhiên,cũng có thể tìm thấy phong cách này ở các poster vàminh họa cũng như trong một vài bức tranh hay tượng

và Nhật Bản Art Nouveau nở rộ ở Anh cùng với tràolưu tiến bộ Art & Cra, nhưng đã thực sự thành công

5

6 CHƯƠNG 4 ART NOUVEAU

trên toàn thế giới

Nghệ sĩ nổi bật nhất của trào lưu là họa sĩ minh họa

Aubrey Beardsleyvà Walter Craneở nước Anh; kiến

trúc sưHenri van de VeldevàVictor Hortaở nước Bỉ;

nhà thiết kế hàng trang sứcRené Laliqueở Pháp; họa

sĩGustav Klimtở nước Áo; kiến trúc sưLouis Sullivan

ở Mỹ Chủ đề chung của trào lưu thường là biểu trưng

và cái đẹp Trào lưu Art Nouveau mặc dù không phát

triển sau năm 1914 nhưng đóng vai trò rất quan trọng

trong sự phát triển của nghệ thuật trừu tượng

Những nghệ sĩ tiêu biểu: Gustav Klimt, Aubrey

Beardsley,Hector Guimard,Alphonse Mucha,Antonio

Gaudi,Henri de Toulouse-Lautrec

4.1 Tham khảo

4.2 Liên kết ngoài

• Art NouveautạiDMOZ

• Art Nouveau in Riga

• Réseau Art Nouveau Network, a European

network of Art Nouveau cities

• Orivit, educational website dedicated to the well

known German art nouveau pewter company,

Orivit

• iKlimt.com, a site dedicated to the life and work of

Gustav Klimt

• Europa 1900, a worldwide, collaborative archive

for sharing texts and photos related to art nouveau

• Brussels Capital of Art Nouveau, History, artists,

tours, pictures, links all about Art Nouveau in

Brussels

• e Art Nouveau in Brussels, only available in

French, with pictures of Art Nouveau buildings

• Charles Rennie Mackintosh - Glasgow Buildings

• Art Nouveau World Wide, the most complete site

with texts and links

• Art nouveau in Poland

• Art Nouveau Architecture in Georgia

• Art Nouveau 1890-1914 exhibition on Art

Nouveau

• 1900 architectureShort guide about Art Nouveau

/ Art Deco architecture (in various countries)

• Art Nouveau Links & History

• lartnouveau.com Art Nouveau in France and in

7

Chương 6

Chủ nghĩa hiện đại

Georges Braque, Người đàn bà với cây đàn ghi ta, tranh lập thể,

thuộc chủ nghĩa hiện đại

Chủ nghĩa hiện đại là khái niệm rộng, chỉ trào lưuvăn

học nghệ thuậtở các quốc giaphương TâyvàNam Mỹ,

xuất hiện vào cuốithế kỷ 19 Chủ nghĩa hiện đại chủ

trương cắt đứt với các truyền thuyếtlãng mạncủa văn

thơ trước đó, đưa ra những quan điểm và phương pháp

sáng tác mới nhưchủ nghĩa ấn tượng,chủ nghĩa lập

thể,chủ nghĩa biểu hiện,chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa

Dada,chủ nghĩa vị lai… Khái niệm chủ nghĩa hiện đại

còn chỉ các trào lưu Làn sóng mới,Tiểu thuyết mới,

kịch phi lýxuất hiện sauChiến tranh thế giới thứ hai

Chủ nghĩa hiện đại phê phánchủ nghĩa hiện thực eonhững nghệ sĩ chủ nghĩa hiện đại, chủ nghĩa hiện thựcchỉ là sự mô phỏng, bị lệ thuộc vào thực tại Với họ,nghệ thuật phải mổ xẻ cuộc sống và bay ra khỏi cuộcsống Tiếp theo chủ nghĩa hiện đại là xu hướnghậuhiện đại, xuất hiện khoảng 1960 tại châu Âu và Mỹ

6.1 Xem thêm

• ể loại:Nghệ thuật hiện đại

• Nghệ thuật hiện đại

• Kiến trúc Hiện đại

6.2 Tham khảo 6.3 Liên kết ngoài

• Modernism Lab @ Yale University

• Modernism/Modernity, official publication of theModernist Studies Association

• Modernism vs Postmodernism

• Pope St Pius X’s encyclical Pascendi, in which

he defines Modernism as “the synthesis of allheresies”

8

Chương 7

Đền thờ hang động Badami

Đền thờ hang động Badami là một phức hợp của bốn

đền thờ hang động thuộc đạo Hindu, đạo Jainvà có

lẽ thuộcđạo Phật tọa lạc tại Badami, một thị trấn ở

quậnBagalkot, miền bắc bangKarnataka, Ấn Độ Các

hang động được xem xét là một ví dụ củakiến trúc cắt

đá Ấn Độ, đặc biệt làkiến trúc Badami Chalukya, có

niên đại từ thế kỷ 6 Badami trước đây được biết đến

như Vataapi Badami, thủ đô thời kỳ đầu củatriều đại

Chalukya, đã cai trị phần lớn Karnataka từ thế kỷ 6 đến

thế kỷ 8 Badami nằm trên bờ tây một hồ nước nhân tạo

bao quanh bởi một bức tường bằng đất với những bậc

đá; pháo đài bao quanh ở phía bắc và phía nam được

xây dựng trong thời gian sau đó

Đền thờ hang động Badami biểu trưng cho một số ví

dụ được biết đến sớm nhất của nhữngđền thờ Hindu

UNESCO đã mô tả thiết kế của đền thờ hang động

Badami và những gì tạiAihole, đã biến đổi thung lũng

sông Malaprabha thành một cái nôi của kiến trúc đền

thờ, xác định những thành phần xây nên đền thờ Hindu

về sau ở những nơi khác tại Ấn Độ

Hang động 1 đến 4 trong vách đá của ngọn đồi hình

thành từ sa thạch mềm Badami, về phía đông nam

thị trấn Tại hang 1, trong số những tác phẩm điêu

khắc đa dạng về chủ đề và những vị thần Hindu, một

tượng khắc nổi bật là tượng thầnShivanhảy múa điệu

TandavanhưNataraja Hang động 2 chủ yếu tương tự

như hang động 1 về cách bố trí và kích thước, đề tài

Hindu tiêu biểu trong đó cóchạm khắc nổithầnVishnu

nhưTrivikramalà rộng lớn nhất Hang động lớn nhất

là hang 3, có thần thoại liên quan Vishnu và cũng là

hang động chạm khắc phức tạp nhất trong quần thể

Hang động 4 được dành riêng cho những nhân vật đáng

kính thuộc đạo Jain Hang động 5 có thể là một hang

động Phật giáo Hang động khác được phát hiện vào

năm 2015, khoảng 500 mét (1.600 ) từ bốn hang động

chính, với 27 chạm khắc Hindu

7.1 Tham khảo

[1] “Evolution of Temple Architecture –

Aihole-Badami-Paadakal” UNESCO 2004 Truy cập ngày 21 tháng 10

năm 2015

9

Chương 8

Kiến trúc Hậu Hiện đại

Trụ sở của nhóm ING, Amsterdam, Hà Lan, thiết kế bởi KTS R.

Meyer và Van Slooten, theo nguyên lý ẩn dụ

Triển lãm Hiện đại, Hamburg, Đức, thiết kế theo xu hướng tân

bản xứ

Trào lưuHậu hiện đại(Postmodernism) trongkiến trúc,

hay kiến trúc Hậu hiện đại, được xem như sự tiếp tục

củakiến trúc Hiện đại, bắt đầu xuất phát từ cuốithập

niên 1950, kéo dài đến thời điểm hiện tại

Mở đầu cuốn sách “Ngôn ngữ của kiến trúc Hậu hiện

đại”, tác giảCharles Jencksđã thông báo "Kiến trúc Hiện

đại đã chết ở Saint Louis, Missouri ngày 15 tháng 7 năm

1972 vào hồi 15h32" Kèm theo đó là bức ảnh chụp một

ngôi nhà nhiều tầng đang bị nổ tung Đó là một trong

những khối của quần thể lớn nhà ở do kiến trúc sưMỹ

gốcNhật Minoru Yamasakithiết kế Cuốn sách này đãgây tiếng vang lớn trong giới kiến trúc và được tái bảnnhiều lần, được dịch ra nhiều thứ tiếng Nó báo hiệu

một trào lưu kiến trúc mới ra đời: Kiến trúc Hậu hiện đại.

Trường phái kiến trúcnày, trái ngược với trường pháicủakiến trúc Hiện đại, là sự xuất hiện của các chi tiếttrang trí, tínhđa nghĩacủabiểu tượngtrong kiến trúc

8.1 Các nguyên lý của kiến trúc Hậu hiện đại

eoRobert Stern, một kiến trúc sưngười Mỹ, kiến trúcHậu hiện đại được chia thành ba dạng nguyên lý sau:

8.1.1 Bối cảnh

Các công trình kiến trúc Hậu hiện đại phải gắn vớimôitrườngxung quanh, là một bộ phận của môi trường Ởđây, vấn đề đã khác so với kiến trúc Hiện đại là khôngxem xét đến bối cảnh mà có thể đặt công trình ở bất kỳmôi trường nào, bất kỳ nước nào

8.1.2 Ẩn dụ

Hình thức của công trình phải nói lên nhiều ý nghĩa,

có nhiều chi tiết kiến trúc mang tính tượng trưng

8.1.3 Trang trí

Tính chất trang trí của các chi tiết kiến trúc được khôiphục lại, trái ngược lại với những gì mà kiến trúc Hiệnđại cho là “trọng tội”

10

8.3 NHỮNG THỦ PHÁP CỦA KIẾN TRÚC HẬU HIỆN ĐẠI 11

8.2 Xu hướng kiến trúc Hậu hiện

đại

Xu hướng quay về với cổ điển được ưa chuộng ở kiến

trúc Hậu hiện đại iết kế công trình loại này sao cho

tạo được cảm tưởng đây là một công trình cổ điển được

thiết kế theo quan điểm thẩm mỹ của phong cách quốc

tế Hai khái niệm chủ đạo của kiến trúc Hậu hiện đại

nhằm chế ngự được công chúng là xác định được tinh

thần tưởng nhớ đến lịch sử (quá khứ) và xác định hình

ảnh hiện tại của thành phố

Ở xu hướng này có hai cách sau:

• Sao chép nguyên xi các chi tiết kiến trúc cổ.

• Kết hợp lại các chi tiết kiến trúc của một số công

trình cổ

Ví dụ cho xu hướng này làđền thờởTrung Đôngdo

ynlan Terrythiết kế vào năm1975với ngữ pháp cổ

La Mãnhưng lại có các chòi tháp kiểu thực dânAnhở

Ấn Độ Năm1974, kiến trúc sưngười Nhật Bản Mozuna

Montathiết kế ngôi nhàOkawa Housevới mặt ngoài

là phong cách lâu đài Farnèse, ở bên trong thì phong

cách nhà thờ Pazzi Monta đã dùng phong cách nhại lại

cổ điển để sáng tạo những tác phẩm nghiêm túc

Xu hướng này phát triển trongthập niên 1970, nó là

một sự lai tạo của kiến trúc Hiện đại và công trình bằng

gạchởthế kỷ 19 Nó bao gồm các yếu tố:

• Mái dốc,

• Có chi tiết nào đó dạng vuông vức,

• Các khối phân chia rất ngoạn mục và bằng gạch.

Công trình tiêu biểu cho xu hướng này làTrung tâm

Hillingdon Civic, xây trong khoảng1974-1977

Xu hướng thích hợp dựa trên sơ đồ nhị nguyên về tính

dễ hiểu và dễ đọc củađô thị

Một công trình điển hình cho xu hướng này là quần thể

công trình nhà ởByker Walldo kiến trúc sưPháp Ralf

Erskinelàm năm1974

8.2.5 Xu hướng "ẩn dụ và trừu tượng”

Kiến trúc La Mãcó xu hướng thể hiện lòng tin vào bộmáy củaHoàng đế, kiến trúc Phục Hưngthì biểu thịtính siêu hình nghiêm ngặt Còn ở kiến trúc Hậu hiệnđại, tính ẩn dụ xuất phát từ truyền thốnghữu cơcó liênquan đến hình ảnh con người, động vật và thực vật Sựđối xứng hình mặt người, cảm giác vận động từ trong rangoài, từ trên xuống dưới v.v… Ngôi nhàDaisy Housexây dựng trong thời gian1976-1977ở bangIndiana, dokiến trúc sưngười Mỹ Stanley Tigerman thiết kế, cómặt bằng và mặt đứng tương tự như hình ảnh một số bộphận thân thể phụ nữ và nam giới Kiến trúc sưngườiNhật Bản Yamashita Kazumasacũng đã thiết kế mộtngôi nhà kiểu mặt người, công trình được làm năm1974

8.2.7 Xu hướng “chiết trung triệt để"

Chủ nghĩa chiết trung ởthế kỷ 19là sự trốn tránh cáikhó khi phải lựa chọn, đó là tính cơ hội và vị kỷ, đi tìmnhững thứ dễ dàng Còn ở kiến trúc Hậu hiện đại, chủnghĩa chiết trung mạnh mẽ và đa dạng một cách triệt

để hơn

8.3 Những thủ pháp của kiến trúc Hậu hiện đại

8.3.1 Sử dụng hệ thống kiến trúc cổ điển

Hy Lạp - La Mã

Các kiến trúc sư Hậu hiện đại có các tác phẩm rất đadạng, phong phú, nhưng Chủ nghĩa Hậu hiện đại đãlàm họ gần nhau hơn, các tác phẩm của họ luôn thểhiện sự trung thành với truyền thống.Robert Venturi

đã bắt chước theo ngôiđền Doriở trong thiết kế ngôinhà Electic House, nhại lại thức cột Ionictrong Bảotàng Nghệ thuật Pop Artở bangOhio Lối vàoquảngtrường Italia, ở bangMissisipi, xây dựng khoảng1978-

1979, giốngKhải hoàn môn La Mãnhưng hiện đại hơn.Trong công trình này cũng có các cột Ionic mà cuốnđầu cột là thépmạ vàng, thân cột bằng các ống đènhuỳnh quang

12 CHƯƠNG 8 KIẾN TRÚC HẬU HIỆN ĐẠI

nhất cho công trình

Trong kiến trúc này, người ta khai thác tính chất đối

xứng, tính “chính, phụ" và có “tâm” của công trình

chi tiết cổ

ủ pháp này vận dụng khi thiết kế công trình, người

ta lắp các chi tiết cổ không đúng với vị trí thường

thấy Mô típ hình bán nguyệt có chuôi ở nhà thờSanta

Maria Della Paceở Roma doPretroda Cortonaxây dựng

năm1656-1657đã được kiến trúc sưIsozaki Aratavận

dụng làm cửa sổ trong các ngôi nhà Kj House và H

House Còn trong ngôi nhà Sun-Tumori, kiến trúc sư

Watanabe Toykazuđã làm một mái nhà có sống mái

dốc ngược lên tạo một phối cảnh kỳ dị Kiến trúc sư

Aida Takefumi năm1979cũng làm một ngôi nhà có

hai cái mái hình tam giác cân Cái mái này lại được đỡ

bằng một cột ở giữa theo truyền thống nhà ởNhật Bản

Các kiến trúc sư vận dụng thủ pháp này đã tránh

trang trí, không dùng trực tiếp các yếu tố kiến trúc Cổ

điển nhưng sử dụng tính trật tự của bố cục, các trục

chính, phụ Họ thường sử dụng những hình hình học

sơ cấp, là những hình đơn giản nhất Trong ngôi nhà

Matematician Housecủa Reichlin và Rainhardt, người

ta thấy nhiều quan niệm cổ điển như: “tâm nhà", hình

chữ thập củaLeone Baista Albertivà Palladio, v.v…

Kiến trúc sưIsozaki Arata lại sử dụng chủ yếu hình

vuông và khốilập phươngđể diễn đạt ý tưởng cho công

trình Năm1972-1974ông thiết kế bảo tàngKitakyushu

và toà nhà Shu Sha, cả hai công trình đều là những

hình vuôngvà khối lập phương hết sức đơn giản Nhà

hát nổiTeatro del MondoởVeneziacủaAldo Rossilàm

năm1979cũng là một công trình hết sức độc đáo

8.4 Các kiến trúc sư Hậu hiện đại

• Trào lưu Hậu Hiện đạitạiTừ điển bách khoa ViệtNam

Chương 9

Hộ kinh doanh

Cách bố trí chạy dài cho phép một dãy các hộ kinh doanh có thể

kéo dài đến hết phố, như hình ảnh một dãy các căn hộ thương

mại tai tầng ở George Town, Penang.

Các hộ kinh doanh trên phố Hàng Bông, Hà Nội, Việt Nam

Một căn hộ kinh doanh là một loại kiến trúc nhà ở

thường thấy tại các đô thị ở khu vựcĐông Nam Á Căn

hộ thương mại thường cao từ hai đến ba tầng, trong đó

tầng trệt dùng để buôn bán, mở cửa hàng, còn các tầng

trên dùng làm nơi ở cho gia chủ.[1][2]Phong cách nhà

ở đa dụng này có dấu ấn lịch sử từ thời các đô thị cổ ở

khu vực Đông Nam Á.[3]

Place-UC Berkeley, 2006, p.13 Truy cập ngày 30 tháng 3 năm2012

[3] Chua, Beng Huat, and Edwards, Norman,Public space:design, use, and management, National University ofSingapore, Centre for Advanced Studies, SingaporeUniversity Press, 1992, p 4-5.ISBN 9971-69-164-7

13

Chương 10

Khải hoàn môn Constantinus

Khải hoàn môn Constantinus (tiếng Latinh: Arcus

Constantini,tiếng Ý: Arco di Costantino) là mộtCổng

chào chiến thắng tạiRoma, nằm giữa Đấu trường La

Mãvàđồi Palatine Cổng được lập nên bởiViện Nguyên

lão La Mãđể kỷ niệm chiến thắng của Hoàng đế La Mã

Constantinus ItrướcMaxentiustrongtrận chiến trên

cầu Milviusnăm 312 CN.[lower-alpha 1]Cổng được khánh

thành năm 315 CN và là khải hoàn môn lớn nhất Roma

hiện tại.[1]Cổng án ngữ con đường Via triumphalis, nơi

lễ khải hoàndiễn ra khi các vị Hoàng đế La Mã tiến vào

trung tâm thành Roma qua con đường này

Mặc dù được xây dựng dành riêng cho Constantinus,

nhưng phần lớn Khải hoàn môn lại là sự chắp vá từ các

vật liệu trang trí của các công trình kiến trúc xây dựng

dưới thời các hoàng đế Traianus(98-117),Hadrianus

(117-138) và Marcus Aurelius (161-180) trước đó.[2]

Cổng cũng sử dụng kiểu kiến trúcspolia, tái sử dụng

nhiều mảnh phù điêu từ các tượng đài chiến thắng vào

thế kỷ thứ 2, do đó đem lại sự nổi bật và độ tương phản

kiểu cách cho các tác phẩm điêu khắc mới được tạo ra

cho cổng.[3]

Khải hoàn môn Constantinus có chiều cao 21 m, chiều

rộng 25.9 m và chiều sâu là 7.4 m, gồm 3 cổng: cổng

chính giữa cao 11.5 m, rộng 6.5 m và hai cổng phụ, mỗi

cổng cao 7.4 m và rộng 3.4 m Phía trên các cổng là tầng

áp máikiểu Aic, vật liệu là gạch được trát vữa và đá

cẩm thạch Một cầu thang được thiết kế đi vào từ một

cửa hướng về phía tây đối diện với đồi Palatine, tại một

số độ cao nhất định Phần chính giữa của khải hoàn

môn là các cột theothức Corinthvà tầng áp mái với

dòng chữ tôn vinh hoàng đế ở phía trên, theo khuôn

mẫu củaKhải hoàn môn Septimius Severustọa lạc tại

Forum La Mã

10.1 Xem thêm

• Danh sách các khải hoàn môn La Mã

10.2 Chú thích

[1] By the “Senate and people” (S.P.Q.R.) according to the

inscription, though the Emperor may have “suggested”

See also: A L Frothingham “Who Built the Arch

of Constantine? III.” e Aic, American Journal ofArchaeology, Vol 19, No 1 (Jan - Mar., 1915), pp 1-12

10.3 Trích dẫn

[1] Watkin, David (2011) A History of Western Architecture:

Fih Edition London: Laurence King Publishing tr 87.

• Inscriptions illustrated and discussed

• Google Maps satellite image

• Guided tour of the Arch of Constantine on RomaInteractive

Tọa độ:41°53′23″B 12°29′27″Đ / 41.88972°B 12.49083°Đ

14

Chương 11

Kiến trúc Baroque

Mặt tiền nhà thờ Gesù, mặt tiền tòa nhà Baroque thực sự đầu

tiên [1]

Kiến trúc Baroque (Ba Rốc) là một thuật ngữ dùng để

mô tả phong cách xây dựng của thời kỳBaroque,Ýbắt

đầu vào cuối thế kỷ 17, tận dụng những ngôn ngữ của

kiến trúc Phục hưngtheo một cách thức mới mang tính

chất hùng biện và phong cách sân khấu; thường dùng

để phô trương sức mạnh của Nhà thờ và chính quyền

chuyên chế Nó tạo dựng nên một khám phá mới về

hình dáng, ánh sáng và bóng với cường độ mạnh Trong

kỷ nguyên Baroque, kiến trúc trở nên phức tạp và cầu

kỳ hơn

Nghệ thuật kiến trúc Baroque đi ngược lại với lối nghệ

thuật kiến trúc thời Phục Hưng cứng nhắc vốn thừa

hưởng từHy Lạp cổ đạivàLa Mã cổ đại

Trong khi thờiPhục hưngđã thu hút của cải và quyền

lực của các triều đình Ý và là một sự pha trộn của các

thế lực thế tục và tôn giáo, thì ít nhất ban đầu, Baroque

lại trực tiếp liên quan đến Kháng-Cải cách, một phong

trào trong Giáo hội Công giáo cải cách chính nó để đáp

trảCải cách Tin lành[2] Kiến trúc Baroque là sự vậnđộng liên tục của những bức tường uốn lượn đầy ấntượng Lối kiến trúc này thường được thấy trong nhàhát, nhà thờ bằng những không gian kịch tính vốn làkết quả của sự kết hợp chặt chẽ giữa cáckiến trúc sư,các nhà điêu khắc, các nhà hội họacùng tạo ra mộtkết quả thống nhất và nhấn mạnh hiệu quả ảo ảnh vớimục đích làm cho chiều sâu sâu hơn, chiều dài dài hơn,những luồng ánh sáng chuyển động và sự âm vang của

âm thanh khi được phát ra dù chỉ là một tiếng động rấtnhỏ Hìnhovallà hình chủ đạo của lối kiến trúc đòi hỏi

sự tỉ mỉ, chi tiết và cầu kỳ này, nó xuất hiện hầu như

ở tất cả mọi nơi, từ nét uốn lượn của những dãy tườngdài đến cái góc nhỏ khuất cao trên trần

Kiến trúc Baroque tạo ra những không gian phức tạp

và những luồng ánh sáng kỳ bí được chiếu khắp nơi

mà người ta không thể nào tìm ra được điểm xuất phátcủa ánh sáng đó Ngoài ra, người ta còn nhận biết đượckiểu kiến trúc này thông qua các thức cột có kích thướclớn và thường chồng cao hai tầng, cửa sổ lớn hình chữnhật, một cửa bé hơn hình tròn, nửa tròn hay hình oval.Kiến trúc Baroque ượng La Mã có thể được giao phóbởi các Triều đại Giáo hoàng của Urban VIII, Innocent

X và Alexander VII, trải rộng trong thời gian từ

1623-1667 Ba kiến trúc sư chính của thời kỳ này là nhà điêukhắcGianlorenzo Bernini,Francesco Borrominivà họa

sĩPietro da Cortonavà mỗi người trong số này pháttriển biểu hiện kiến trúc cá nhân một cách riêng biệt

Sự phổ biến các kiến trúc Baroque ở phía Nam của Ý kết

đã dẫn đến các biến thể khu vực như kiến trúc BaroqueSicilia hoặc của Baroque Napoli và Baroque Lecce

Về phía bắc, kiến trúc sư eatine Guarino GuariniCamillo, Bernardo Vionevà kiến trúc sư sinh ra ởSiciliaFilippo Juvarrađã đóng góp thiết kế kiến trúccho các tòa nhà theo phong cách kiến trúc Baroque ởcác thành phốTorinovà vùng Piedmont

Một tổng hợp của Bernini, Borromini và Cortona vềkiến trúc có thể được nhìn thấy trong các kiến trúcBaroque cuối của Bắc Âu mà đã mở đường cho phongcách Rococo trang trí nhiều hơn

Đến giữa thế kỷ XVII, phong cách Baroque đã tìm thấybiểu hiện thế tục của nó trong các hình thức cung điệnlớn, đầu tiên ở Pháp, vớiChâteau de Maisons(1642) gần

15

16 CHƯƠNG 11 KIẾN TRÚC BAROQUE

Paristhiết kế bởi François Mansart, và sau đó trên khắp

châu Âu

Trong thế kỷ XVII, kiến trúc Baroque lan truyền qua

châu Âu vàMỹ Latinh, nơi nó được đặc biệt khuyến

khích bởi dòng Tên

11.1 Tiền thân và các đặc điểm của

kiến trúc Baroque

Tòa nhà La Mã muộn củaMichelangelo, đặc biệt làSt

Peter’s Basilica, có thể được coi là tiền thân của kiến

trúc Baroque Học trò ông làGiacomo della Portatiếp

tục công việc này tại Roma, đặc biệt là ở mặt tiền của

nhà thờ Dòng Tên Il Gesu, dẫn trực tiếp đến mặt tiền

nhà thờ quan trọng nhất của thời kỳ đâu Baroque,Santa

Susanna(1603), thiết kế bởiCarlo Maderno[3] Các đặc

điểm nổi bật riêng biệt của kiến trúc Baroque có thể

tương phản sáng tối (hiệu ứng tương phản) như

ở nhà thờ Weltenburg, hoặc ánh sáng đồng bộ với

một loạt cửa sổ như ở nhà thờ Weingarten

• Sử dụng phong phú các loại màu sắc và hoa văn

trang trí (Pui hoặc hình dáng nhân vật làm bằng

gỗ (thường được mạ vàng), thạch cao hoặc vữa, đá

cẩm thạch hoặc giả hoàn thiện)

• Tranh trần tỷ lệ lớn

• Mặt ngoài thường đặc trưng với những phần nhô

cao hướng tâm

• Nội thất là không gian cho hội họa, điêu khắc và

nghệ thuật đắp hình nổi (đặc biệt vào giai đoạn

cuối của Baroque)

• Hiệu ứng huyền ảo như trompe l'oeil(một kỹ thuật

nghệ thuật liên quan đến việc tạo hình ảnh trông

sống động như không gian 3 chiều) và sự pha trộn

giữa hội họa và kiến trúc

• Hình dạng mái vòm ở Bayern, Cộng hòa Séc, Ba

Lan và Baroque Ukraina

• Cột tượng thần Marian và thánh Trinity ở các

nước Công giáo để tạ ơn sau khi kết thúc mỗi trận

dịch hạch

• Đại giáo đương Peter và PaulởSaintPetersburg,Nga

từbạckhai thác từ các mỏ ở Bolivia, Mexico và các nơikhác, mà còn trong buôn bán các mặt hàng, chẳng hạnnhư đường và thuốc lá Sự cần thiết để kiểm soát tuyếnđường thương mại, độc quyền, và chế độ nô lệ, mà nằmchủ yếu trong tay của người Pháp trong thế kỷ 17, tạo

ra một chu kỳ gần như vô tận của cuộc chiến tranh giữacác cường quốc thực dân: các cuộc chiến tranh tôn giáo

11.4 THAM KHẢO 17

Pháp, Ba mươi năm chiến tranh (1618 và 1648),

Pháp-Tây Ban Nha Chiến tranh (1653), Chiến tranh Pháp-Hà

Lan (1672-1678), và như vậy Việc quản lý yếu kém ban

đầu của sự giàu có thuộc địa của Tây Ban Nha phá sản

họ trong thế kỷ 16 (1557 và 1560), hồi phục chậm trong

thế kỷ sau Điều này giải thích tại sao các phong cách

Baroque, mặc dù nhiệt tình phát triển ở Tây Ban Nha,

đã được đến một mức độ lớn, ở Tây Ban Nha, một kiến

trúc của bề mặt và mặt tiền, không giống như ở Pháp

và Áo, nơi chứng kiến việc xây dựng nhiều cung điện

[3] For discussion of Maderno’s facade, see Wikower R.,

Art & Architecture in Italy 1600-1750, 1985 edn, p 111

11.4 Tham khảo

Chương 12

Kiến trúc Byzantine

Thánh đường Palatina - xây dựng theo phong cách kiến trúc

Byzantine Nghệ thuật khảm đá trong nội thất được thực hiện

bởi những họa sĩ Byzantine

Kết cấu vòm trong kiến trúc Byzantine

Kiến trúc Byzantine là một phong cách kiến trúc xuất

phát từConstantinopolis, thủ đô củađế quốc Đông La

Mã(hay còn gọi là đế quốc Byzantine; 330-1453), tiêu

biểu bởi các mái vòm hình tròn và các mái vòm có

khoảng vượt lớn

12.1 Hoàn cảnh xã hội

ờiTrung cổlà thời kỳ xuất hiện và hưng thịnh củachế độ phong kiến, với sự thống trị của các chúa đấtchâu Âu Sự phân hóa của đế quốc La Mã thành haiphần Đông - Tây do có các hoàn cảnh kinh tế - xã hộikhác biệt là nguyên nhân chính khiến chế độ phongkiến Đông và Tây có những tiến trình khác nhau Ởphương tây, sau khi đế quốc Tây La Mã tan rã thì chỉcòn lại một thế lực duy nhất có tầm ảnh hưởng trêntoàn lãnh thổ là Giáo hoàng Ở phương Đông, nhờ sựủng hộ của chính quyền phong kiến và của iên chúagiáo, các nền văn hóa cổ truyền vùng Ả Rập, văn hóaĐông La Mã không hề bị suy sụp trước hoàn cảnh mới,

mà còn có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn trước TạiByzantine thuộc Đông La Mã, những thành tựu của kỹthuật xây dựng thời kỳ trước được tiếp tục hoàn thiệnnhư các mái vòm đường kính lớn, các vòm cuốn gạch,các cấu tạo được thực hiện một cách mạch lạc, cân bằng,đầy tính logic Đế quốc Byzantine bao gồm các nướcthuộc phía đông Địa Trung Hải được thành lập do hậuquả của sự tan rã và chia đôiđế quốc La Mã Byzantinelấy thủ đô làConstantinopolis(theo tên của Hoàng đế

La MãConstantinus I) - một thành phố ở phía Nambiển Đen Đế chế kéo dài trong hơn một thiên niên

kỷ, ảnh hưởng đáng kể đến kiến trúc thời Trung cổ vàPhục hưng ở châu Âu và, sau thời kỳ người ổ Nhĩ KỳOsmanchiếm Constantinopolis vào năm 1453, đã dẫntrực tiếp đến kiến trúc của đế chế Osman

12.2 Vị trí địa lý

Góp mặt vào nền văn hóa Byzantine có các nướcHyLạp,Ai Cập, Syria, Tiểu Á Nằm ở vị trí giáp ranh giữaĐông và Tây, nền văn hóa Byzantine in đậm dấu ấntruyền thống của cả hai vùng này Trong kiến trúcByzantine, người ta dễ dàng nhận thấy cả các yếu tốphương Đông lẫn các yếu tố Hy Lạp - La Mã cổ đại

18

12.5 THAM KHẢO 19

12.3 Kiến trúc

Kiến trúc Byzantine sớm được xây dựng như một sự

tiếp nối của kiến trúc La Mã cổ đại Chuyến dịch về

phong cách, tiến bộ công nghệ, và thay đổi chính trị và

lãnh thổ có nghĩa là một phong cách khác biệt dần dần

xuất hiện và thấm nhuần ảnh hưởng nhất định từ vùng

Cận Đông và kế hoạch sử dụng cách bố trí Hy Lạp trong

kiến trúc nhà thờ Các tòa được tăng độ phức tạp hình

học, gạch và thạch cao đã được sử dụng ngoài việc đá

trong trang trí của các cấu trúc quan trọng công cộng,

các trật tự cổ điển đã được sử dụng tự do hơn, ghép thay

thế trang trí chạm khắc, mái vòm phức tạp dựa trên cầu

tàu lớn, và cửa sổ ánh sáng lọc qua tấm mỏng thạch cao

tuyết hoa nhẹ nhàng để chiếu sáng nội thất

12.4 Công trình tiêu biểu

• ánh đường Palatina

• Hagia Sophia

• Vương cung thánh đường ánh Máccô

12.5 Tham khảo

Chương 13

Kiến trúc giải tỏa kết cấu

Vitra Design Museum ở Weil am Rhein (xây năm1989)

Seattle Central Library của (Rem Koolhaas và Joshua

Prince-Ramus)

Kiến trúc giải tỏa kết cấu (Deconstructivism) là một

trào lưu kiến trúc mới phát triển sau thời kỳKiến trúc

Hậu Hiện đại Nó vận dụng mọi phương tiện nhằm làm

đảo lộn mọi nhận thức bình thường, dùng trí tưởngtượng để tạo một bố cục mới, tìm đến một hướng mớihơn Tiêu biểu của kiến trúc này là sự bất cân đối, có

vẻ lộn xộn, bất hài hòa gây nên cảm giác bất ổn địnhcho người xem, nhưng cũng gây ra nhiều thích thú vì

sự mới lạ.[1]

13.1 Lịch sử

Căn nhà của Frank Gehry mà đã được tu bổ lại cuối thậpniên 1970 được xem là một trong những căn nhà đầutiên theo kiến trúc giải tỏa kết cấu Năm 1988, trongmột triển lãm tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại NewYork do Philip Johnson, Heiko Herden và Mark Wigley

tổ chức, xu hướng thiết kế kiến trúc mới này chính thứcđược đặt tên Trong cuộc triển lãm này có trưng bàycác tác phẩm của các nhà kiến trúc như:Frank Gehry,Daniel Libeskind,Rem Koolhaas,Peter Eisenman,ZahaHadid,Coop Himmelb(l)auvàBernard Tschumi

13.2 Kiến trúc tiêu biểu

• Bảo tàng Guggenheim Bilbao của Frank Gehry,1991–1997

• ế giới BMWcủaCoop Himmelb(l)au2003-2007

13.3 Hình ảnh

Santa Monica

20

Design, Weil am Rhein

Dresden (Coop Himmelb(l)au- xây năm 1998)

NorthcủaLibeskindởManchester

củaFrank Gehryở Los Angeles (xây năm 2003)

Chương 14

Kiến trúc Gothic

Nhà thờ chính tòa Đức Bà Reims, một thí dụ đặc sắc của kiến

trúc Gothic Pháp

Kiến trúc Gothic (Gô-tích) ra đời sau thời kìkiến trúc

Roman Khoảng năm 1200 sau Công Nguyên, người

châu Âu bắt đầu xâynhà thờvàcung điệntheo kiểu

kiến trúc Gothic Sự khác biệt dễ dàng nhận thấy nhất

giữa hai lốikiến trúc Trung cổnày là trong khi kiến trúc

Roman theo kiểu vòm cong tròn thi kiến trúc Gothic

lại theo kiểu vòm nhọn Kiến trúc Gothic có cửa sổ

nhiều hơn và kích thước cửa sổ cũng lớn hơn kiến trúc

Roman

Kiến trúc Gothic (hay francigenum opus) là một phong

cách kiến trúc bắt đầu phát triển từ nửa sau thời Trung

cổ ở Tây Âu

Kiến trúc Gothic được thể hiện rõ rệt nhất và đẹp nhất

trong các nhà thờ lớn, trong các thánh đường và một số

các công trình dân dụng Nhiều mẫu kiến trúc nhà thờ

còn lại đến ngày nay mà trong số chúng, ngay những

công trình nhỏ nhất cũng mang vẻ đẹp đặc trưng phần

Mặt phía Tây của Nhà thờ chính tòa Wells, khoảng 1260

vì không có 2 công trình kiến trúc Gothic nào lại giốnghệt nhau Rất nhiều những công trình lớn là những kiệttác kiến trúc vô giá đượcUNESCOcông nhận làDi sảnvăn hóa thế giới

ời kỳ hưng thịnh của kiến trúc Gothic từ giữa thế kỷ

18 ởAnhvà lan rộng khắpChâu Âutrong suốt thế kỷ

19, sau đó vẫn ảnh hưởng rất mạnh trong các kiến trúc

vềnhà thờvà cáctrường đại họccho đến tận thế kỷ 20

14.1 Thuật ngữ Gothic

Những người Ý thời Phục hưng đã gọi Gotico là

“Gothic” Phong cách này ban đầu được lấy tên là

“Francigenum Opus, dịch nôm na là “tác phẩm của người Pháp”, có nghĩa là “phương pháp xây dựng tại vùng Île-de-France” uật ngữ “Gothic” ban đầu được sử dụng theo nghĩa xấu Từ này xuất phát từ tên gọi những người Goth, loại người mà theo người La Mã là những

kẻ “mọi rợ" Vậy là kiến trúc Gothic, theo những người Ý

ở giai đoạn Phục hưng, là tác phẩm của những kẻ mọi rợ, bởi nó là kết quả của sự đoạn tuyệt với những kỹ thuật

và quan niệm thẩm mĩ Hy Lạp-La Mã.

22

14.3 LỊCH SỬ 23

Phần lớn những nhà khảo cổ và những sử gia nghệ

thuật đều bác bỏ nhận định này và chỉ ra rằng đối với

kiến trúc Roman trước đó, kiến trúc Gothic là một sự

phát triển thêm lên hơn là một sự đoạn tuyệt

14.2 Thẩm mỹ

Kiến trúc vòm trong nhà thờ Salisbury

Dù kiến trúc Gothic được nhận biết phổ biến nhất bằng

việc sử dụng các mái vòm vuốt nhọn (“hình cung nhọn”

theo lời những người buôn đồ cổ) nhưng người ta vẫn

không thể cô đọng những nét kiến trúc cụ thể của nó;

giống như mọi phong cách khác, đều mang những đặc

trưng riêng về kỹ thuật

Kiến trúc Roman phản đối kiến trúc Gothic ở việc

không sử dụng các mái vòm bán nguyệt hoặc là các

vòm cung nhọn là hoàn toàn phi lý và không làm nên

ý nghĩa lịch sử gì

Dạng vòm cung nhọn và cung nhọn cắt nhau trên thực

tế đã được sử dụng trước cả sự xuất hiện của những tòa

kiến trúc Gothic đầu tiên

Rất nhiều những phương pháp xây dựng cũng như

trang trí đã được sử dụng Sự xen kẽ của những cột

trụ lớn-nhỏ tạo nên nhịp cho chính đường và làm tăng

ấn tượng về chiều dài, chiều ngang Sự tương ứng giữa

chiều cao và chiều rộng của chính đường có thể làm

tăng cũng như giảm cảm giác về độ cao của đỉnh vòm

Hình dạng các cột, cách trang trí đỉnh cột, tỉ lệ giữa các

tầng (vòm lượn lớn; hành lang phía trên, chạy quanh

chính đường – triforium; cửa sổ cao),…đều tham gia

vào yếu tố thẩm mĩ của kiến trúc Gothic:

• Chiều cao (nhà thờ Saint-Pierre ở Beauvais)

• Xen kẽ giữa khoảng trống và yếu tố kiến trúc (nhà

thờ Đức bà Laon – Notre-Dame de Laon)

• Sự hợp nhất về không gian (nhà thờ Saint-Étienne

ở Bourges)

• Sắp đặt về ánh sáng và màu sắc (nhà thờ

Notre-Dame de Chartres)Những yếu tố về kiến trúc do đó đã được đưa vào phục

vụ những nghiên cứu về thẩm mĩ Chúng đã từng chỉ

là những công cụ nghiên cứu Để nâng chính đườnglên cao hơn nữa, cần phải hoàn thiện kỹ thuật của vòmchống; để tăng ánh sáng và làm rỗng các bức tường,việc sử dụng vòm vuốt nhọn đã được áp dụng tốt hơn.Những cột ghép đã đồng nhất hóa không gian và tạonên một cảm giác khá hợp lý về mặt thể tích

14.3 Lịch sử

Kiến trúc Gothic xuất hiện ở vùng Île-de-France vàHaute Picardievào thế kỷ XII Nó nhanh chóng trở nênphổ biến ở phía Bắc sông Loire, kế đến là phía nam sôngLoire và châu Âu cho tới giữa thế kỷ XVI; thậm chí làcho tới thế kỷ XVII ở một số ít các quốc gia khác Kỹthuật và quan niệm thẩm mỹ của kiến trúc Gothic đãđược vĩnh cửu hoá trong kiến trúc Pháp thế kỷ XVI ởmột số chi tiết và mẫu tái hiện công trình; và sau đó,khi một trào lưu đổi mới, làn sóng chủ nghĩa lịch sửxuất hiện vào thế kỷ XIX cho tới đầu thế kỷ XX, phongcách này phát triển thành “tân Gothic” (néo-gothique).Đặc trưng riêng biệt của nó mang cả tính triết học cũngnhư kiến trúc Có thể, nó đã cho thấy từ hai góc nhìnnày một trong những sự hoàn thiện đầy đủ nhất về mặtnghệ thuật vào thời Trung cổ

Phong cách Gothic xuất hiện chủ yếu ở vùng HautePicardie Nó phát triển trong các thời kỳ: Gothic sơ kỳ(thế kỷ XII), kế đến là Gothic cổ điển (1190 – 1230), tiếpsau đó là Gothic ánh sáng (khoảng 1230 - khoảng 1350),

và cuối cùng là Gothic rực cháy (thế kỷ XV-XVI) Vàogiai đoạn phục hưng, phong cách Gothic vẫn phát triển

ở Pháp nhưng có sự pha trộn giữa kiến trúc Gothic vàphong cách trang trí thời Phục hưng (nhà thờ Saint-Étienne du Mont ở Paris)

Kiến trúc này lan rộng chủ yếu ở vùng Tây Âu và dầnsuy tàn ở nhiều vùng: Gothic Angers, Normandie,…

1 Gothique primitif: tạm dịch là Gothic sơ kỳ

2 Gothique classique: tạm dịch là Gothic cổ điển

3 Gothique rayonnant: tạm dịch là Gothic ánh sáng

do đặc trưng của giai đoạn này là các cửa sổ rấtlớn

24 CHƯƠNG 14 KIẾN TRÚC GOTHIC

4 Gothique flamboyant: tạm dịch là Gothic rực cháy

do đặc trưng của giai đoạn này là những hoạ tiết

trang trí mảnh và mềm mại như ngọn lửa

Từ cuối thế kỷ X, các nhà thờ được xây dựng theo

phong cách Roman giống như ở phần lớn của Tây Âu:

các chính đường được phủ bởi một đỉnh vòm dạng nôi;

tường dày và được bảo vệ bởi cột ốp dày ở phía ngoài

Số lượng và diện tích các cửa sổ bị hạn chế và bên trong

các tòa kiến trúc thường được trang trí bởi các bức tranh

tường với màu sắc sống động

Các sử gia nghệ thuật hiện nay có xu hướng làm giảm

bớt sự đoạn tuyệt giữa phong cách Gothic và roman

qua việc chứng minh rằng kiến trúc Gothic không hoàn

toàn quên đi sự thừa kế nghệ thuật cổ đại Các nhà điêu

khắc và kiến trúc sư vẫn thường lấy cảm hứng từ những

phương pháp xây dựng La Mã

Mặc dù những yếu tố kỹ thuật được sử dụng bởi các

nghệ nhân thời đó đã tồn tại từ nhiều thế kỷ trước,

nhưng việc xây dựng nhà thờ công giáo Saint-Denis và

nhà thờ lớn Saint-Étienne ở Sens mới được coi là những

dấu mốc đầu tiên trong sự hình thành quan niệm thẩm

mĩ Gothic trong lĩnh vực kiến trúc

Những công trình Gothic đầu tiên xuất hiện vào

khoảng những năm 1130-1150 ở vùng Ile-de-France và

nhất là ở Picardie Vào giai đoạn này, sự gia tăng dân

số đòi hỏi kích thước các công trình tôn giáo cũng phải

tăng theo Tôn giáo, tín ngưỡng là sự cấu thành chủ yếu

trong cuộc sống những người mộ đạo Sự lan truyền của

các tiến bộ về kỹ thuật khiến cho công việc có kết quả

tốt Cuối cùng, các thành phố và thương mại phát triển,

đó là lý do làm xuất hiện một bộ phận tư sản giàu có

Những công trình đầu tiên

Dù được công nhận vào năm 1163 nhưng công việc xây

dựng nhà thờ Saint-Étienne ở Sens đã bắt đầu vào năm

1135 và khiến nó được công nhận là nhà thờ theo kiến

trúc Gothic đầu tiên

Tại nhà thờ Notre-Dame ở Morienval đã xuất hiện vài

nét của kiến trúc Gothic Tuy nó xuất hiện trước tu viện

Saint-Denis nhưng nó vẫn còn là một trong những công

trình tôn giáo ở giai đoạn cuối của việc xóa bỏ một cách

rõ rệt kiến trúc Roman

Tu viện dòng thánh Benoit ở Saint-Denis là một công

trình tráng lệ và giàu có, tất cả là nhờ vào những

hoạt động của Suger, trưởng tu viện từ năm 1122 đến

1151 Ông mong muốn tu tạo lại nhà thờ cũ từ thời

Charlemagne này nhằm nhấn mạnh thêm giá trị của

những thánh tích của thánh Denis: để làm điều này,

ông hi vọng có thể nâng chiều cao cũng như các khungcửa cho phép ánh sáng lọt qua

Suger quyết định hoàn thành việc xây dựng tu việnmới của mình qua việc áp dụng phong cách mới sửdụng trong nhà thờ Saint-Étienne ở Sens Năm 1140,ông cho xây dựng mặt phía tây theo kiểu harmonique(harmonique: hòa hợp), lấy cảm hứng từ những mẫucủa Normandie ở giai đoạn kiến trúc Roman, giống tuviện Saint-Étienne ở Caen đã cho thấy một ví dụ đẹp vềmặt tiền kiểu harmonique của Normandie, đoạn tuyệtvới những khối thô kệch của thời Charlemagne Năm

1144, việc hoàn thành cung thánh của nhà thờ cônggiáo đã đánh dấu sự lên ngôi của một kiến trúc mới Ápdụng lại nguyên tắc từ hành lang quanh chính đườngtới nhà nguyện và gấp đôi nó lên, ông đã cải tiến nóqua việc chọn giải pháp đặt kế nhau các nhà nguyện

mà trước kia vẫn bị cô lập và ngăn chúng bằng mộttường ốp đơn giản Mỗi nhà nguyện đều chứa nhữngkhung cửa đôi có trang bị kính màu lọc ánh sáng Vòmcũng được áp dụng kỹ thuật đan chéo các gân cung,cho phép phân bố lực lên các cột đều hơn

Tác phẩm Gothic đầu tiên xuất hiện nhiều trong nửasau thế kỷ XII ở phía Bắc nước Pháp Những giáo sĩ tự

do lập tức bị thu hút bởi vẻ tráng lệ của một kiến trúcmới Saint-Denis chuyển sang thời Gothic sơ kỳ: tuynhiên, kiến trúc quá táo bạo này không được hiểu cũngnhư chấp nhận ngay (mặt tiền theo kiểu “harmonique”,hành lang đôi, vòm cung nhọn) Nhà thờ Saint-Étienne

ở Sens là một ví dụ khác về công trình đi tiên phongcho bước phát triển này nhưng có phần kém táo bạohơn Saint-Denis: sự xen kẽ các cột chống (cột lớn/nhỏ),vòm chia 6 phần, tường vẫn còn dày - việc sử dụngnhững vòm chống chỉ bắt đầu phổ biến khi bước sanggiai đoạn Gothic cổ điển (mặc dù sự xuất hiện đầu tiêncủa nó được công nhận là vào thập niên 1150 ở Saint-Germain-des-Prés) Tuy nhiên người ta có thể nhậnthấy những tiến bộ như việc xóa bỏ hành lang ngang(tạo với hành lang ở chính đường thành hình thập giá– “transept”), khiến không gian trở nên hợp nhất vàlượng ánh sáng thêm dồi dào Những thay đổi ở Sensđược chấp nhận nhiều hơn ở Saint-Denis Nhà thờ Sensnhận được nhiều phản hồi và nhiều tòa kiến trúc kháccũng nhanh chóng hưởng ứng ví dụ này, như ở phíaBắc sông Loire chẳng hạn Nhà thờ Laon vẫn mang mộtdáng vẻ hơi “lỗi thời” qua việc giữ nguyên đài ngồi đượcnâng cao tới 4 tầng

14.3.3 Gothic cổ điển

Gothic cổ điển (tiếng Anh: High Gothic) tương ứng

với giai đoạn phát triển hoàn toàn và cân bằng hìnhdạng (cuối thế kỷ XII đến khoảng năm 1230) Người taxây dựng gần như tất cả các nhà thờ lớn hơn: Reims,Bourges, Amiens, etc Một số nhà thờ được xây dựnghoặc tu sửa trong các thành phố và làng mạc; hoặc là

ở các tu viện, người ta tính đến việc áp dụng nhữngnguyên lý mới ngay từ cuối thế kỷ XII Trong các nhà