Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn NNLCBCCNML –phần 2 ở trường ĐH Kiến Trúc Hà Nội

7 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ BẰNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN - PHẦN 2 Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ HƯỜNG

PH¦¥NG PH¸P KIÓM TRA §¸NH GI¸

B»NG Xö Lý T×NH HUèNG TRONG D¹Y HäC M¤N NH÷NG NGUY£N Lý C¥ B¶N CñA CHñ NGHÜA M¸C - L£NIN (- PHÇN 2) ë TR¦êNG §¹I HäC KIÕN TRóC Hµ NéI

Chuyên ngành: lý luận và phương pháp giảng dạy GDCT

Mã số: 06.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Phan Minh Tuấn

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự

hướng dẫn của TS Phan Minh Tuấn

Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó Tôi chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Hà Nội, tháng 6 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Hường

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS Phan Minh Tuấn – thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu để em thực hiện đề tài này

Em xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Giáo dục chính trị

- Giáo dục công dân Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tận tình truyền đạt những tri thức quý báu, dìu dắt giúp đỡ em hoàn thành tốt nhiệm vụ của khóa học và hoàn thành luận văn

Đồng thời cho em được gửi lời cảm ơn tới trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, lãnh đạo Khoa Lý luận chính trị, các giảng viên, giáo viên giảng dạy môn giáo dục chính trị và các em sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu

đề tài này

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Đóng góp mới của luận văn 6

9 Cấu trúc luận văn 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ BẰNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN (- PHẦN 2) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI 7

1.1 Cơ sở lý luận của phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở các trường đại học 7

1.1.1 Phương pháp xử lý tình huống trong dạy học 7

1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp xử lý tình huống trong dạy học 7

1.1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 10

1.1.2 Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống 12

1.1.2.1 Kiểm tra, đánh giá 12

1.1.2.2 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống 20

1.1.2.3 Đặc điểm kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống 21

1.1.2.4 Vai trò kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống 25

1.1.2.5 Kiểm tra đánh giá gắn liền với dạy học bằng xử lý tình huống 27

1.1.3 Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 29

1.1.3.1 Quan niệm về kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 29 1.1.3.2 Sự cần thiết kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 30

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 32

1.2.1 Khái quát chung về Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 32 1.2.2 Thực trạng của việc kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở

Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 34

1.2.2.1 Thực trạng nhận thức về kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn những Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 35 1.2.2.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 39

1.2.3 Những vấn đề cần đặt ra từ thực trạng kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 45

1.2.3.1.Cần thiết kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 45 1.2.3.2 Biện pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 47

Tiểu kết chương 1 51

CHƯƠNG 2: NGUYÊN TẮC, QUY TRÌNH, ĐIỀU KIỆN KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ BẰNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN

(- PHẦN 2) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI 52

2.1 Nguyên tắc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 52

2.1.1 Đảm bảo tính khách quan 52

2.1.2 Đảm bảo tính giáo dục, phát triển 53

2.1.3 Đảm bảo tính công bằng, chính xác và công khai 54

2.1.4 Đảm bảo tính thực tiễn 55

2.1.5 Xác định rõ mục tiêu, nội dung môn học và đặc thù của phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống 55

2.1.6 Đảm bảo độ tin cậy và độ phân biệt cao 56

2.1.7 Đảm bảo kiểm tra đánh giá phát triển năng lực 57

2.2 Quy trình xây dựng đề kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 58

2.2.1 Quy trình chung tiến hành kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) 58

2.2.2 Quy trình xây dựng đề kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 62

2.2.2.1 Quy trình xây dựng đề kiểm tra bằng xử lý tình huống hình thức tự luận 62

2.2.2.2 Quy trình xây dựng đề kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống hình thức bài tập 66

2.2.2.3 Quy trình xây dựng đề xử lý tình huống bằng hình thức trắc nghiệm khách quan 68

2.2.2.4 Quy trình xây dựng đề bằng xử lý tình huống kết hợp các hình thức trên 70

2.3 Điều kiện thực hiện phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –

Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội 73

2.3.1 Đối với nhà trường và các cấp quản lý 73

2.3.2 Đảm bảo việc dạy và học bằng xử lý tình huống và theo định hướng năng lực 74

Tiểu kết chương 2 77

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ BẰNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN (- PHẦN 2) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI 78

3.1 Kế hoạch thực nghiệm 78

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 78

3.1.2 Phương pháp thực nghiệm 78

3.1.3 Đối tượng, địa điểm và thời gian thực nghiệm 79

3.1.3.1 Đối tượng thực nghiệm 79

3.1.3.2 Địa điểm và thời gian thực nghiệm 79

3.1.4 Giả thuyết thực nghiệm 79

3.2 Nội dung thực nghiệm 79

3.2.1 Bài thực nghiệm 80

3.2.2 Thiết kế đề kiểm tra thực nghiệm 80

3.3 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm 102

3.3.1 Kết quả thực nghiệm lần một đề kiểm tra thông thường 103

3.3.2 Kết quả thực nghiệm lần hai đề kiểm tra bằng xử lý tình huống 107

Tiểu kết chương 3 113

KẾT LUẬN 114

TÀI LIỆU THAM KHẢO 117

PHỤ LỤC 121

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hoạt động dạy học, theo các nhà lý luận thì kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học là thước đo của một quá trình dạy học có vai trò kiểm chứng kết quả của sự đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo mục tiêu đã

đề ra trong những thời điểm nhất định Trong quá trình dạy và học, ngoài mục đích tạo ra động cơ học tập và định hướng phát triển cho người học, kiểm tra đánh giá còn góp phần cải tiến chất lượng giảng viên Sẽ cho chúng ta thấy được kết quả của việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học trong từng thời điểm nhất định Không dừng lại ở đó, kiểm tra đánh giá còn đóng vai trò là kim chỉ nam giúp giảng viên định hướng, điều chỉnh lại phương pháp giảng dạy và phương pháp đánh giá kiến thức người học sao cho phù hợp để nâng cao thành tích dạy và học Vì vậy, có thể nói việc đánh giá kết quả học tập là thước đo của

cả một quá trình nỗ lực của giảng viên và người học

Xác định vai trò quan trọng của kiểm tra đánh giá, Nghị quyết 29 của Đại hội XI Đảng đã có chủ chương đổi mới kiểm tra đánh giá: “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm tính trung thực, khách quan

Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học và đánh giá cuối

kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội

Đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông theo hướng giảm áp lực và tốn kém cho xã hội mà vẫn đảm bảo độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho việc tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học

Đổi mới phương thức đánh giá và công nhận tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp trên cơ sở kiến thức, năng lực hình thành, ý thức kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp Có cơ chế để tổ chức và cá nhân sử dụng lao động tham gia vào việc đánh giá chất lượng của cơ sở đào tạo

Đổi mới phương thức tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng kết hợp sử dụng kết quả học tập ở phổ thông và yêu cầu của ngành đào tạo Đánh giá kết quả đào tạo đại học theo hướng chú trọng năng lực phân tích, sáng tạo, tự cập nhật, đổi mới kiến thức; đạo đức nghề nghiệp; năng lực nghiên cứu và ứng dụng khoa học

và công nghệ; năng lực thực hành, năng lực tổ chức và thích nghi với môi trường làm việc Giao quyền tự chủ tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại học

Thực hiện đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo ở cấp độ quốc gia, địa phương, từng cơ sở giáo dục, đào tạo và đánh giá theo chương trình của quốc tế để làm căn cứ đề xuất chính sách, giải pháp cải thiện chất lượng giáo dục, đào tạo Hoàn thiện hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục Định kỳ kiểm định chất lượng các cơ sở giáo dục, đào tạo và các chương trình đào tạo; công khai kết quả kiểm định Chú trọng kiểm tra, đánh giá, kiểm soát chất lượng giáo dục

và đào tạo đối với các cơ sở ngoài công lập, các cơ sở có yếu tố nước ngoài Xây dựng phương thức kiểm tra, đánh giá phù hợp với các loại hình thức giáo dục cộng đồng

Đổi mới cách tuyển dụng, sử dụng lao động đã qua đào tạo theo hướng chú trọng năng lực, chất lượng, hiệu quả công việc thực tế, không quá nặng về bằng cấp, trước hết là trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị Coi sự chấp nhận của thị trường của lao động đối với người học là tiêu chí quan trọng để đánh giá

uy tín, chất lượng của cơ sở giáo dục đại học, nghề nghiệp và là căn cứ để định hướng phát triển các cơ sở giáo dục, đào tạo và ngành nghề đào tạo” [38]

Qua nhiều cuộc cải cách, đổi mới, chúng ta nhận thấy vẫn còn nhiều thách thức phía trước Trong đó, chúng ta có tiến hành đổi mới phương pháp dạy học

và tích cực đổi mới trong kiểm tra, đánh giá, tuy nhiên kết quả kiểm tra, đánh giá

chưa phản ánh đúng thực chất năng lực học tập của sinh viên Vấn đề ở chỗ chúng ta vẫn còn “cách ra đề cũ” với những câu hỏi kiểm tra, đánh giá mang tính chất thường nặng về hình thức, theo hướng học tái hiện Điều đó khiến người học phải “đối phó” bằng cách học thuộc lòng, học tủ Như thế chúng ta đã gây ra tình trạng sinh viên tốn thời gian học và không mang hiệu quả cao, thiếu sự chính xác, khách quan Điều này gây nên tâm lý sợ bị kiểm tra, học đối phó với việc kiểm tra, đánh giá ở người học Vì vậy, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phải tiến hành song song với đổi mới việc kiểm tra, đánh giá Như thế, có thể khẳng định rằng đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và đổi mới việc kiểm tra, đánh giá là cần thiết và cấp bách

Với tính chất đặc thù là một cơ sở đại học chuyên về kỹ thuật, công tác giảng dạy các bộ môn lý luận chính trị tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội mang những đặc điểm riêng Từ những nỗ lực của đội ngũ giảng viên nhà trường, công tác đổi mới phương pháp giảng dạy tại trường đã gặt gái được nhiều kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, việc đổi mới cách thức tổ chức và phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập nói chung và trong học tập các môn khoa học Mác- Lênin, trong đó có học phần kinh tế chính trị Mác – Lênin nói riêng vẫn chưa có sự chuyển biến rõ nét Để đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của thực tiễn trong việc phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, phần kinh tế chính trị ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cần phải nghiên cứu một cách toàn diện, làm sáng tỏ về lý luận và thực tiễn việc kiểm tra, đánh giá

Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội hiện nay, tác giả nhận thấy cần phải nghiên cứu, đồng thời góp phần đổi mới nội dung, phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Do đó, tác giả

quyết định chọn đề tài: “Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình

huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu

luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở khoa học và thực tiễn của việc kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống, qua đó xác định nguyên tắc và tìm ra biện pháp để nâng cao hiệu quả việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội nói riêng và nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu của luận văn là quá trình kiểm tra đánh giá bằng xử

lý tình huống môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

3.2 Đối tƣợng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

4 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả của việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống cho sinh viên trường đại học sẽ được nâng cao, nếu giảng viên biết cách kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) Việc tổ chức kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội chỉ thực sự có hiệu quả nếu được thực hiện theo nguyên tắc, quy trình điều kiện kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) mà luận văn đề ra

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Dựa vào mục đích nghiên cứu, luận văn đặt ra và cần giải quyết các nhiệm vụ: 5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

5.2 Khảo sát đánh giá việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

5.3 Xác định nguyên tắc và biện pháp để kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

5.4 Tiến hành thực nghiệm việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung vào việc nghiên cứu kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống kết quả học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Và thông qua thực nghiệm sư phạm để rút ra quy trình, điều kiện trong đổi mới kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

7 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Phương pháp phân tích – tổng hợp

Phương pháp so sánh, đối chiếu

Phương pháp thống kê, tổng hợp

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi

Thực nghiệm sư phạm

Phương pháp quan sát

Phương pháp điều tra xã hội học

Phương pháp xin ý kiến chuyên gia

8 Đóng góp mới của luận văn

Về mặt lý luận:

Đề tài góp phần khái quát và hệ thống hóa lý luận về sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

Đề xuất một số ý kiến nhằm nâng cao hiệu quả của việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống kết quả học tập của sinh viên, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Về mặt thực tiễn:

Phát hiện thực trạng kiểm tra đánh giá môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung và thực trạng sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) nói riêng

Góp phần khẳng định tính đúng đắn về kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống, vị trí, vai trò, ý nghĩa của việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống kết quả học tập của sinh viên

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo đề tài gồm có 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Chương 2: Nguyên tắc, quy trình điều kiện kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Chương 3: Thực nghiệm phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ BẰNG XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN (- PHẦN 2) Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

1.1 Cơ sở lý luận của phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở các trường đại học

1.1.1 Phương pháp xử lý tình huống trong dạy học

1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp xử lý tình huống trong dạy học

Quan niệm về tình huống:

Trong “Tình huống và cách ứng xử tình huống trong quản lý giáo dục và đào tạo”, tác giả Phan Thế Sủng, Lưu Xuân Mới có viết: “Tình huống là những

sự kiện, sự việc hoàn cảnh có vấn đề bức xúc nảy sinh ra trong hoạt động và quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội và giữa con người với con người buộc người ta phải giả quyết, ứng phó, xử lý kịp thời nhằm đưa các hoạt động và quan hệ có chứa đựng trang thái có vấn đề bức xúc đó trở lại ổn định và tiếp tục phát triển” [33;tr5]

Thế nào là tình huống? Tác Hoàng Phê (1992), Từ điển Tiếng Việt, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, đã định nghĩa: “Tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra tại một địa điểm, trong một thời gian cụ thể, buộc người ta phải suy nghĩ, hành động, đối phó, tìm cách giải quyết”

Nói đến tình huống là nói đến một sự việc, một câu chuyện cụ thể Trong câu chuyện, sự việc đó luôn chứa đựng những vấn đề đòi hỏi phải có các cách ứng xử cụ thể

Tình huống dạy học là những tình huống thực tiễn được giảng viên lựa chọn

và sử dụng để giúp sinh viên nắm vững kiến thức môn học Có hai loại tình

huống: Tình huống từ cuộc sống thực tiễn hoặc tình huống được hư cấu, giả định Một tình huống để có thể trở thành tình huống dạy học, cần đáp ứng các yêu cầu sau đây: Thứ nhất, phải hàm chứa nội dung giáo dục; Thứ hai, phải có tính chất điển hình cho nội dung giáo dục; Thứ ba, tình huống phải hàm chứa vấn đề buộc người học vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã có để giải quyết vấn đề

Trong dạy học, sử dụng tình huống vào dạy học là việc xem xét, phân tích, nghiên cứu, thảo luận một tình huống trước lớp nhằm đạt mục tiêu dạy học Tình huống thường được sử dụng cùng với phương pháp dạy học tích cực khác như đóng vai, làm việc theo nhóm, thảo luận Việc xây dựng và sử dụng tình huống trong dạy học nhằm giúp sinh viên được trải nghiệm những tình huống ứng xử thực tế bằng cách hóa thân vào vị trí, vai trò của từng đối tượng cụ thể trong môi trường giáo dục, từ đó đưa ra cách ứng xử phù hợp với từng vai trò

Các yếu tố cấu thành nên tình huống

Trong Luận văn thạc sỹ “Xử lý tình huống trong dạy học môn giáo dục chính trị ở Trường Cao đẳng Cần Thơ”, tác giả Lê Bảo Ngọc có nêu các yếu tố

cơ bản trong một tình huống trong giảng dạy:

Một ngữ cảnh thật: Tác giả cho rằng những tình huống trong giảng dạy

thường được thiết kế trên nền một ngữ cảnh có thật Có một số chi tiết có thể được điều chỉnh nhằm đơn giản hóa tình huống hay nhằm phục vụ tốt hơn khả năng liên

hệ tình huống với lý thuyết và quá trình vận dụng tri thức của sinh viên Tình huống dù là có thật hay được thiết kế lại dựa trên tình huống có thật thì tình huống trong giảng dạy luôn yêu cầu độ tin cậy cao

Nội dung thông tin và dữ kiện: Một tình huống được viết tốt không chỉ đưa

cho sinh viên thấy được vấn đề mà còn cung cấp cho họ những thông tin cần thiết để giải quyết được vấn đề ấy Dữ liệu ở đây chỉ có thể đơn giản là những chi tiết, dữ kiện được diễn đạt bằng lời, một bảng biểu, những tài liệu tham khảo, hình ảnh minh họa, một đoạn băng… hay bất cứ một tư liệu nào khác có thể trợ giúp người học trong quá trình giải quyết vấn đề

Một kết thúc mở chứa đựng vấn đề: Vấn đề luôn là trung tâm, là hạt nhân

của tình huống Vấn đề sẽ khiêu khích, đòi hỏi sinh viên phải tìm tòi, suy nghĩ, phân tích, đánh giá để giải quyết tình huống Vì thế, hầu hết các tình huống đều

có một kết thúc ở dưới dạng một câu hỏi để hướng sinh viên đến vấn đề cần giải quyết, nhằm tạo điều kiện cho sinh viên có thể tiếp cận và giải quyết vấn đề theo nhiều hướng khác nhau chứ không bị gò bó hay ép buộc đi theo một phương hướng giải quyết cụ thể nào cả

Quan niệm về phương pháp xử lý tình huống trong dạy học

Phương pháp xử lý tình huống trong dạy học là phương pháp dạy học mà trong đó giáo viên đặt học sinh vào một trạng thái tâm lý đặc biệt khi họ gặp mâu thuẫn khách quan của bài toán nhận thức giữa cái đã biết và cái phải tìm, tự

họ chấp nhận và có nhu cầu, có khả năng giải quyết mâu thuẫn đó là bằng tìm tòi, tích cực, sáng tạo, kết quả là họ giành được kiến thức và cả phương pháp giành kiến thức [30,269]

Với phương pháp này, quan trọng nhất là người dạy phải chọn một vấn đề phù hợp Người dạy phải giúp học sinh sinh viên thấy rõ lợi ích về mặt nhận thức hay mặt thực tế của việc giải quyết nó Cần lưu ý là tình huống ấy phải khiến người học cảm thấy có một số khó khăn về mặt trí tuệ do thiếu kiến thức cần thiết nhưng có thể khắc phục nhờ một số nỗ lực của nhận thức

Xử lý tình huống có những đặc điểm sau:

Tình huống phải tạo được mâu thuẫn nhận thức: Đó là vấn đề sinh viên chưa biết Sinh viên cần đi tìm tìm kiến thức, kỹ năng và phương pháp mới để tìm ra lời giải cho vấn đề trên

Tình huống phải gây được sự hứng thú Trong đó, giảng viên phải gây được

sự chú ý ban đầu qua sự hứng thú của người học đối với tình huống Khi ấy có thể tạo nên nhu cầu nhận thức, khởi động tiến trình nhận thức sinh viên bởi lúc này, sinh viên chấp nhận mâu thuẫn khách quan thành mâu thuẫn chủ quan

Tình huống và vấn đề có tính rõ ràng, cụ thể và vừa sức: Tình huống và vấn

đề nêu ra phải rõ ràng và phù hợp với khả năng của sinh viên Dựa trên nền tảng kinh nghiệm và kiến thức đã có, sinh viên có khả năng giải quyết được vấn đề để tìm ra cái mới

Dạy học bằng phương pháp xử lý tình huống là một trong những phương

một trong những yêu cầu quan trọng của đổi mới nội dung, phương pháp dạy học Tuy nhiên, để giảng dạy theo phương pháp này, giảng viên phải đáp ứng yêu cầu cao về kiến thức, cả về lý luận và thực tiễn Nếu thiếu và yếu một trong các nội dung ấy, chẳng hạn nếu giảng viên chỉ có kiến thức lý luận, lý thuyết thì giảng viên không đưa ra được những tình huống, nếu đưa ra thì cũng không đúng với nội dung hoặc không sát với thực tế Khi ấy sinh viên không định hướng được cách giải quyết, hoặc giải quyết tình huống bị sai

1.1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

Có thể nói rằng, phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) là một phương pháp giảng dạy cực kì tích cực Bởi vì nó luôn lấy người học làm trung tâm, mũi nhọn của quá trình học tập Cho nên nó mang những ưu điểm sau:

Chúng ta có thể nhận thấy ưu điểm lớn nhất phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2), qua tình huống sinh viên dễ dàng phát hiện được những vấn đề cần phải giải quyết mà yêu cầu hiện nay đặt ra, mà bản thân sinh viên chưa có khả năng để xử

lý tình huống đấy Ví dụ như những vấn đề của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Những tình huống khó giải quyết như vậy, giảng viên phải là người định hướng thậm chí còn phải hướng dẫn sinh viên, nhằm mục đích phát huy năng lực sáng tạo, tư duy phân tích của chính bản thân mỗi sinh viên

Sinh viên sẽ được nâng cao trình độ bản thân thông qua việc học phương pháp xử lý tình huống Các em sẽ được tiếp thu một cách học hoàn toàn mới, khác hẳn việc tiếp thu lý thuyết một cách đơn thuần thụ động mà phương pháp dạy học truyền thống trước đây mang lại Người học được làm chủ chính quá trình học của mình Ví dụ trong giờ học xử lý tình huống môn Những nguyên lý

cơ bản chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) , các em tự thiết kế tình huống về quy luật cung cầu, về lợi nhuận… đứng trước tình huống đó sinh viên phải vận động não bộ của mình để tư duy, tổng hợp và phân tích kiến thức nhằm đạt được kết quả là có thể giải quyết những tình huống về quy luật cung cầu, về lợi nhuận… Tiếp theo những ưu điểm trên, không thể bỏ qua được ưu điểm đặc biệt mà phương pháp này mang lại Giúp sinh viên rèn luyện và hoàn thiện những kỹ năng

cơ bản như: làm việc nhóm, làm việc chung tập thể, kỹ năng phân tích và xử lý tình huống, kỹ năng bảo vệ quan điểm của mình đồng thời sẽ là kỹ năng phản biện trước đám đông Phương pháp xử lý tình huống được áp dụng tốt sẽ hoàn thành mục tiêu giáo dục hiện nay là dạy kiến thức, kỹ năng, thái độ cho người học Nối tiếp ưu điểm trên, phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) giúp cho sinh viên dễ nhớ, dễ nhận biết, và vận dụng các quy luật kinh tế, quy luật giá trị… Vì thế, sẽ nâng cao tính thực tiễn cho học phần kinh tế, sinh viên có cái nhìn vấn đề sâu hơn Trong thời đại hiện nay sinh viên luôn là người làm chủ tri thức của mình, thông qua nghiên cứu, tìm kiếm và học hỏi tri thức mới, cho nên nó sẽ làm tăng thêm hấp dẫn, hứng thú học tập của môn học này đến với người học

Nhược điểm của phương pháp xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) :

Trước tiên, cần phải đầu tư một khối lượng thời gian chuẩn bị cho những tình huống Vì thế, giảng viên bỏ nhiều thời gian, công sức để có được những tình huống thực tế hay, bổ ích đồng thời phải đảm bảo là phù hợp với trình độ nhận thức của sinh viên

Phương pháp dạy học bằng xử lý tình huống, không chỉ tốn thời gian với giảng viên, mà sinh viên cũng không tránh khỏi Bởi vì, sinh viên phải đi tìm những tri thức mới dưới nhiều hình thức như: đọc giáo trình, tài liệu tham khảo, tìm kiếm thông tin qua mạng internet… mất nhiều thời gian đọc để sau đó tổng hợp lại kiến thức

Sự ỷ lại trong việc tiếp nhận thông tin của sinh viên trong cách học truyền thống đã ăn sâu, nên trong quá trình thực hiện phương pháp xử lý tình huống đòi hỏi ở bản thân sinh viên một tinh thần độc lập cực kì cao Bên cạnh một số sinh viên năng động, yêu thích cách học bằng xử lý tình huống

ở đây các em được trải nghiệm những tình huống mà được giảng viên dày công gây dựng, thì lại có một bộ phận không hề nhỏ sinh viên lười, học trốn tránh, đến lớp vì điểm số và nghĩa vụ

1.1.2 Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống

1.1.2.1 Kiểm tra, đánh giá

Kiểm tra, đánh giá nói chung

Kiểm tra là một thuật ngữ chỉ sự đo lường, thu thập thông tin để có được những phán đoán, xác định xem kiến thức mà sinh viên thu nhận được, kỹ năng sinh viên hình thành được và thái độ ứng xử của sinh viên như thế nào sau khi học

Đánh giá là thuật ngữ chỉ quá trình thu thập chứng cứ và đưa ra những lượng giá về bản chất và phạm vi của kết quả học tập hay thành tích đạt được so với các tiêu chí và tiêu chuẩn thực hiện đã đề ra Trong đó, đánh giá là sự phán xét trên cơ

sở kiểm tra và nên bao giờ đánh giá cũng đi liền với kiểm tra Trong đánh giá, ngoài

sự đo lường một cách khách quan dựa trên kiểm tra (hay trắc nghiệm) còn có ý kiến bình luận, phê phán mang tính chủ quan để tiến tới sự phán xét

Với cách phân biệt và định nghĩa trên, kiểm tra đánh giá có nghĩa rất rộng được hiểu theo nhiều lĩnh vực khác nhau Nhìn chung, nó bao gồm những nội dung chủ yếu sau:

Một là, kiểm tra là kiểm định kết quả của công việc dựa trên cơ sở những thông tin thu được, để đối chiếu với những mục tiêu và tiêu chuẩn đã đề ra Hai là, đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán giá trị về kết quả công việc, tuy nhiên rất khó xác định được bằng con số cụ thể trong cuộc sống hàng ngày

Ba là, kiểm tra, đánh giá là quá trình hình thành những nhận định phán đoán về kết quả của công việc dựa vào thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chí và tiêu chuẩn đã đề ra Mục đích cuối cùng của nó là nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh

và nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Các nghiên cứu và thực tế cho thấy kiểm tra có thể xem như là một phương tiện và hình thức quan trọng nhất của đánh giá Kiểm tra còn vai trò cung cấp những dữ liệu, thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá Kiểm tra đánh giá có mối quan hệ mật thiết với nhau, kiểm tra là phương tiện cho đánh giá

Vì thế, đánh giá chỉ chính xác khi nó được thực hiện bằng một phương tiện chính xác Điều đó có nghĩa là nó phải được kiểm tra kỹ lưỡng theo tiêu chí

đề ra, kiểm tra mà không đi cùng đánh giá thì kiểm tra sẽ trở nên vô nghĩa Nếu đánh giá được coi là mục đích của một hoạt động thì kiểm tra sẽ là phương tiện quan trọng để thực hiện mục đích đó Nếu đánh giá nhằm hướng tới một quyết định liên quan đến mục tiêu, thì kiểm tra nhằm so sánh sự phù hợp của sản phẩm với mục tiêu đề ra

Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục

Tùy thuộc vào cấp độ đánh giá, đối tượng, mục đích đánh giá mà mỗi định nghĩa đều nhấn mạnh về khía cạnh nào đó của mỗi lĩnh vực cần đánh giá Theo đó, có rất nhiều định nghĩa về kiểm tra, đánh giá trong giáo dục Chẳng hạn định nghĩa của C.E.BecBi năm 1977 đã phản ánh việc đánh giá ở cấp độ chung nhất, nhấn mạnh khía cạnh giá trị Ông đã đưa ra một định nghĩa khá hoàn chỉnh: Đánh giá giáo dục là sự thu thập và lý giải một cách có

hệ thống các bằng chứng, như một phần của quá trình, dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động

Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Kiểm tra, đánh giá tri thức là một khâu không thể thiếu được trong quá trình dạy học; cần phải thực hiện tốt chức năng, phát hiện, điều chỉnh; phát hiện củng cố; chức năng giáo dục khi tiến hành kiểm tra, đánh giá” [20;96]

Đặng Bá Lãm cho rằng trong quá trình dạy học, kiểm tra là quá trình xác định mục đích, nội dung lựa chọn phương pháp, tập hợp số liệu, bằng chứng để xác định mức đạt được của người họ trong quá trình rèn luyện, học tập, phát triển Kiểm tra bao gồm xác định việc cần kiểm tra, công cụ kiểm tra và sử dụng kết quả kiểm tra, tức là đánh giá Đánh giá là khi đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường qua các kỳ kiểm tra lượng giá người học trong quá trình, và khi kết thúc bằng cách so sánh đối chiếu với những tiêu chuẩn rõ ràng được xác định trước đó trong các mục tiêu

Từ những quan điểm của nhà giáo dục trong và ngoài nước trong quá trình giảng dạy đã nêu ở trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm kiểm tra, đánh giá kết quả học tập như sau:

Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục đặc biệt trong dạy học là hoạt động có mục đích nhằm thực hiện kiểm định các mục tiêu đề ra, trong quá trình giáo dục

và dạy học Kiểm tra đánh giá là một khâu không thể thiếu, kiểm tra đánh giá có

vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình dạy học, sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học

Kiểm tra, đánh giá được hiểu là hai công đoạn của một quá trình liên quan mật thiết với nhau: đánh giá là khâu cuối cùng trong kiểm tra, là chức năng đặc trưng cơ bản trong kiểm tra, là kết quả của kiểm tra Mặt khác, kiểm tra là phương tiện của đánh giá, đánh giá được tiến hành bằng các hình thức kiểm tra và kỹ thuật thu thập thông tin khác Vì vậy, kiểm tra đánh giá thường đi liền nhau

Ngoài thuật ngữ kiểm tra, đánh giá còn nhiều thuật ngữ khác được sử dụng như kiểm tra, đo lường, lượng giá, chuẩn đánh giá…

Trắc nghiệm (test)

Trắc nghiệm là một kiểu đo lường có sử dụng những thủ pháp/những kĩ thuật cụ thể, có tính hệ thống nhằm thu thập thông tin và chuyển những thông tin này thành các con số hoặc điểm số để lượng hóa cái cần đo Trắc nghiệm có sự khác biệt với các kĩ thuật đánh giá khác như quan sát, phỏng vấn, chủ yếu là mức

độ kiểm soát được dùng trong suốt quá trình thu thập thông tin

Theo Nitko & Brookhart (2007), trắc nghiệm là một công cụ hoặc một thủ pháp có tính hệ thống cho việc quan sát và mô tả một hoặc một số đặc tính của một học sinh, sử dụng một thang đo được điểm hóa theo mức độ hoặc một sơ đồ phân loại theo tiêu chí Trắc nghiệm có thể làm với từng học sinh, trường hay một quốc gia

Kiểm tra (testing)

Theo từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: kiểm tra là hoạt động đo, xem xét, thử nghiệm hoặc định cỡ một hay nhiều đặc tính của sản phẩm và so sánh kết quả với yêu cầu quy định nhằm xác định sự phù hợp của mỗi đặc tính

Khái niệm này liên quan nhiều hơn đến việc kiểm tra sản phẩm sau khi sản xuất hoặc đánh giá kết quả giáo dục của học sinh sau một giai đoạn so với mục tiêu đề ra

Theo các công trình nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục có những cách hiểu sau đây:

Thứ nhất, kiểm tra là quá trình đo lường kết quả thực tế và so sánh với những tiêu chuẩn, mục tiêu đã đề ra nhằm phát hiện những gì đã đạt được, chưa đạt được, chỉ ra nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng hoặc chi phối… Từ đó có thể đưa ra các biện pháp điều chỉnh, khắc phục nhằm đạt được mục tiêu đề ra Thứ hai, kiểm tra là hoạt động đo lường kết quả học tập hoặc giáo dục theo

bộ công cụ đã chuẩn bị trước với mục đích đưa ra các kết luận, khuyến nghị về

một mặt nào đó của quá trình dạy học hoặc giáo dục, tại một thời điểm cụ thể để điều chỉnh nhằm đạt các mục tiêu giáo dục đề ra

Thứ ba, kiểm tra năng lực học tập của học sinh về một lĩnh vực nào đó, tại một thời điểm cụ thể là xem xét học sinh đạt được những kiến thức, kĩ năng, thái độ như thế nào so với mục tiêu hoặc chuẩn đã đề ra, từ đó có kế hoạch giúp học sinh cải thiện thành tích học tập nói riêng, nâng cao chất lượng giáo dục nói chung

Kiểm tra trên lớp học có nhiều dạng Theo Peter W.Airasian (1999), kiểm tra trên lớp học là quá trình dùng giấy bút có hệ thống, được sử dụng để thu thập thông tin về sự thể hiện kiến thức, kĩ năng của học sinh Ví dụ như bài kiểm tra (15 phút, 1 tiết…), quan sát, vấn đáp, ra bài tập và sưu tập các sản phẩm của chính học sinh làm

Mục tiêu của kiểm tra, đánh giá là để điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và học hướng tới đạt mục tiêu đã đặt ra Nếu chỉ giới hạn nội dung kiểm tra ở kiến thức hay các phẩm chất trí tuệ của người học thì chưa đầy đủ và bao quát mà còn

mà còn cần phải kiểm tra, đánh giá cả thái độ, ý thức, xúc cảm, tình cảm của người học… Về thời gian, có thể tiến hành kiểm tra thường xuyên hoặc kiểm tra định kỳ trong một lớp học, khóa học Có thể kiểm tra sẽ diễn ra mà không nhất thiết người được kiểm tra phải biết hay phải chuẩn bị cho hoạt động kiểm tra (chính thức hoặc không chính thức, báo trước hoặc không báo trước) Căn cứ kết quả kiểm tra thu nhận được, nhà giáo sẽ đưa ra các quyết định giáo dục như: đánh giá xếp loại, giải trình, báo cáo, tư vấn … để góp phần đưa ra những đổi mới phù hợp cho kiểm tra, đánh giá nói riêng và việc đổi mới quá trình dạy học nói chung

Tổng hợp từ nhiều góc độ tiếp cận cho thấy kiểm tra là quá trình xem xét,

tổ chức thu thập thông tin và gắn với hoạt động đo lường để đưa ra các kết quả,

so sánh, đối chiếu với yêu cầu, mục tiêu hay chuẩn đã đề ra, với mục đích: Xác định đâu là cái đã đạt được? Cái gì còn tồn tại Quan trọng nhất là cần chỉ ra

những nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng chi phối đến kết quả ấy để có thể đề xuất những giải pháp phù hợp nhất

Đánh giá (assessment)

Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm “đánh giá” trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: đánh giá nói chung, đánh giá trong giáo dục, đánh giá dạy học và đánh giá kết quả học tập

Theo quan niệm của triết học, đánh giá có tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động Nó là xác định giá trị của sự vật, hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ

Theo bảng thuật ngữ đối chiếu Anh – Việt: Thuật ngữ “assessment” có nghĩa là đánh giá Đó là quá trình thu thập thông tin, hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra Mục tiêu nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Theo K.Ulbrich: “Đánh giá là hệ thống hoạt động nhằm thu thập số liệu, sản phẩm, báo cáo có giá trị thực về sự hiểu biết và nắm vững những mục tiêu đã

đề ra” Còn Jean – Marie De Ketele (1989) cho rằng: Đánh giá có nghĩa là “Thu thập một tập hợp thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy, xem xét mức

độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu hay đã được điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin nhằm đưa ra một quyết định”

Trong giáo dục, đánh giá được các nhà nghiên cứu định nghĩa như sau: Đánh giá trong giáo dục xuất hiện khi có một người tương tác trực tiếp hay gián tiếp với người khác nhằm mục đích thu thập và lí giải thông tin về kiến thức, hiểu biết, kĩ năng và thái độ của người đó

Theo Ralph Tyler (1950), nhà giáo dục và tâm lí học Mĩ: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các

chương trình giáo dục” Với R.Tiler (1984), quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình giáo dục

Ở bình diện chức năng, mục đích cũng như đối tượng: “Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lượng và hiệu quả giáo dục, căn cứ vào mục tiêu giáo dục, làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung hoàn thiện những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo”

Đánh giá trong giáo dục là một quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin về đối tượng cần đánh giá một cách có hệ thống nhằm mục đích hiểu biết sâu

và sử dụng các thông tin về hiểu biết hay năng lực của học sinh, chương trình, nhà trường… để ra quyết định về học sinh, về chương trình, về nhà trường hay đưa ra các chính sách giáo dục

Đánh giá trong lớp học là một thuật ngữ chung, đó là một quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin hay dữ liệu liên quan đến việc học tập và trải nghiệm của học sinh nhằm mục đích phát triển một sự hiểu biết sâu về điều gì học sinh biết, học sinh hiểu và học sinh có thể làm được, như là kết quả của sự trải nghiệm giáo dục của chính các em, để đưa ra quyết định giáo dục liên quan đến học sinh

Như vậy, đánh giá bao gồm tất cả các cách thức giáo viên thu thập và sử dụng thông tin trong lớp của mình, bao gồm các loại thông tin định tính, thông tin định lượng thu thập được trong quá trình giảng dạy trên lớp học nhằm đưa ra những phán xét, nhận định, quyết định Chính các thông tin này được thầy và trò

sử dụng để cải tiến việc học tập tiếp theo của người học, mình, giúp giáo viên lập

kế hoạch giảng dạy và theo dõi điều chỉnh việc giảng dạy của mình… Từ thông tin đó, người dạy có thể tiến hành phân loại, xếp hạng và thiết lập một môi trường tương tác văn hóa – xã hội để hỗ trợ học sinh tiến bộ hơn trong học tập Hiện nay người ta thường dùng ba hình thức kiểm tra, đánh giá khác nhau: Kiểm tra, đánh giá thường xuyên: Để kịp thời điều chỉnh hoạt động của giảng viên và sinh viên, việc kiểm tra, đánh giá cần được thực hiện hàng ngày

nhằm thúc đẩy sinh viên cố gắng, tích cực học tập Người dạy có thể dự đoán nhu cầu của sinh viên cho tiết học tiếp theo thông qua việc quan sát sự tiến bộ của từng sinh viên trong lúc giảng bài, kiểm tra mức độ tiến bộ thông qua mỗi tiết học, mỗi đơn vị kiến thức

Kiểm tra, đánh giá định kỳ: Đánh giá định kỳ kết quả học tập của sinh viên được tiến hành sau từng giai đoạn Trong thực tế, đây là dạng đánh giá thường được thực hiện sau khi học xong một phần chương trình, có thể là giữa kỳ hoặc cuối một học kỳ để xác định kết quả học tập của sinh viên Đây là dạng đánh giá được duy trì thực hiện ở các cơ sở giáo dục nước ta hiện nay

Kiểm tra, đánh giá tổng kết: Được thực hiện vào cuối môn học, mỗi năm học, cuối khóa học hoặc cuối mỗi giáo trình Mục đích của việc kiểm tra, đánh giá tổng kế nhằm đánh giá kết quả chung, củng cố và mở rộng toàn bộ những điều đã học từ đầu năm học hoặc từ đầu giáo trình Từ đó tạo điều kiện để chuyển sang môn học mới hay năm học mới

Đánh giá tổng kết là hình thức đánh giá mang tính tổng hợp có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin công bằng về kết quả học tập của người học Nó xác định mức độ mà người học đạt được các mục tiêu học tập đã đặt ra, hay xếp loại theo mục đích nào đó Trong kiểm tra, đánh giá, các kết quả đánh giá tổng kết rất quan trọng đối với người học Lý do là vì nó tác động trực tiếp tới xếp loại, công nhận đạt hay không đạt sau một quá trình học tập… Về phía học sinh sinh viên, kết quả kiểm tra, đánh giá, sinh viên có thể tự nhìn nhận lại việc học tập của mình để có sự điều chỉnh thái độ, hành vi và phương pháp học tập phù hợp Nếu đánh giá chính xác sẽ làm cơ sở cho những quyết định phù hợp đối với người học, người dạy, nội dung chương trình và phương pháp dạy học Đấy còn chưa bàn đến những tác động tích cực của việc đánh giá chính xác đối với việc cổ vũ, khích lệ người học tích cực học tập hơn Bởi khi người học nhận được kết quả đánh giá thỏa đáng, động cơ học tập để khẳng định bản thân và phát triển năng lực mỗi cá nhân sẽ được khơi dậy Đấy là tiền đề quan trọng để

người dạy có thể áp dụng những đổi mới trong phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

Tóm lại: kết quả của đánh giá có thể thực hiện được ở mức độ định tính hoặc định lượng Khi đánh giá kết quả học tập, người ta thường áp dụng hình thức vừa nhận xét vừa cho điểm

Kiểm tra là phương tiện và hình thức của đánh giá, kiểm tra cung cấp thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá Nên có phương pháp đánh giá nào thì có hình thức kiểm tra đó

1.1.2.2 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống

Trong quá trình dạy học, kiểm tra, đánh giá là giai đoạn kết thúc của một quá trình dạy học, nhằm xác định khi kết thúc một giai đoạn trọn vẹn của một quá trình dạy học, mục đích dạy học đã đạt được đến một mức độ nào, kết quả học sinh đạt đến đâu so với mong muốn Qua kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống, giảng viên nhận biết được mình đã thành công hay chưa thành công ở góc độ nào, sinh viên cũng nhận biết được mình đã thu hoạch được gì, mức thu hoạch trong quá trình học tập đến đâu

Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống có ý nghĩa to lớn trong việc làm sáng tỏ tình hình lĩnh hội kiến thức, sự hình thành kĩ năng, kĩ xảo cho sinh viên,

bổ sung và làm sâu sắc, củng cố hệ thống hoặc khái quát hóa kiến thức đã học, chuẩn bị cho việc nghiên cứu sâu sắc hơn kiến thức mới Về phía người dạy, qua việc kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống sinh viên, giảng viên tự đánh giá việc giảng dạy của mình Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống là một khâu quan trọng không thể thiếu được của quá trình dạy học, là một trong những phương pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học trong giai đoạn hiện nay Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống tác động không chỉ về phía người dạy mà còn cả với người học Về phía người dạy: có thể kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên Về phía người học: Được tự kiểm tra và đánh giá việc

học tập của mình, đồng thời kiểm tra đánh giá lẫn nhau để củng cố kiến thức trong quá trình học

Con đường hình thành tri thức mang tính chất bền vững được xem quá trình chủ động kiến tạo của mỗi cá nhân Học tập là một quá trình chủ động, kiến tạo trong một bối cảnh hành động nhất định, môi trường học phải cung cấp cho sinh viên các tình huống tạo, tạo điều kiện cho việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống giúp sinh viên sáng tạo cách giải quyết các tình huống mới, tri thức mới Liên quan với lí thuyết dạy học theo thuyết kiến tạo, người ta nói đến “các môi trường học có tính tình huống” Mục tiêu của các môi trường có tình huống là việc sinh viên hiểu các nội dung mới, có thể vận dụng linh hoạt những kiến thức

và kĩ năng được tiếp nhận và hơn nữa phát triển các khả năng xử lý tình huống, giải quyết vấn đề và các chiến lược nhận thức khác

Từ những vấn đề nêu trên, có thể hiểu kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là: Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là một quá trình thu thập và

xử lý những thông tin về việc lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đạo đức, hình thành kĩ năng kĩ xảo cho sinh viên so với mục tiêu học tập Sự hiểu biết về các nguyên nhân và ảnh hưởng tình hình học tập của sinh viên, giúp giảng viên

có những biện pháp sư phạm thích hợp nhằm nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá và giúp các em học tập ngày càng tiến bộ hơn hoàn thiện kiến thức, hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, phát triển tư duy

1.1.2.3 Đặc điểm kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống

Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống là phương pháp tích cực, lấy người học làm trung tâm Phương pháp này có những ưu điểm sau:

Giúp sinh viên dễ hiểu và dễ nhớ các vấn đề phức tạp Thông qua các tình huống được phân tích, thảo luận, sinh viên có thể tự rút ra những kiến thức lý luận bổ ích và ghi nhớ những kiến thức này một cách dễ dàng trong thời gian dài Phương pháp này giúp sinh viên tránh được nhược điểm của việc học thuộc

lòng lý thuyết sinh viên mà không hiểu vấn đề chuyển sang hiểu được vấn đề một cách sâu sắc hơn bởi nó gắn liền với quá trình xử lý tình huống

Đây là phương pháp giúp sinh viên nâng cao khả năng tư duy độc lập, sáng tạo Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng phương pháp xử lý tình huống tạo ra một môi trường kiểm tra tích cực có sự tương tác ngược lại giữa giảng viên và sinh viên, giữa các sinh viên với nhau Sinh viên không bị phụ thuộc vào ý kiến

và quyết định của giảng viên khi giải quyết một tình huống cụ thể mà có thể đưa

ra các phương án giải quyết, xử lý tình huống sáng tạo Được đặt vào trong một hoàn cảnh buộc phải đưa ra quyết định để giải quyết tình huống và phải dùng hết khả năng tư duy, kiến thức vốn có của chính bản thân, sinh viên sẽ học cách lập luận để bảo vệ quan điểm của mình Trong quá trình tranh luận, sinh viên có thể chia sẻ tri thức, kinh nghiệm cho nhau, học được những ý kiến, quan điểm, thông tin từ những sinh viên khác làm phong phú hơn vốn tri thức của bản thân

Các tình huống tốt có tính chất liên kết với lý thuyết rất cao Để xử lý tốt một tình huống, sinh viên có thể phải huy động và vận dụng, điều chỉnh các lý thuyết rời rạc của môn học được nối lại thành một bức tranh tổng thể Ở mức độ cao hơn, sinh viên không chỉ vận dụng kiến thức của một môn học mà phải vận dụng kiến thức của nhiều môn học khác nhau để xử lý tình huống

Đối với các tình huống vượt ngoài khả năng của sinh viên, các em có thể phát hiện ra những vấn đề trong cuộc sống đặt ra nhưng bản thân chưa đủ kiến thức và kinh nghiệm thực tế để giải quyết Cũng có tình huống mà cả thầy và trò chưa từng gặp bao giờ Trường hợp này, giảng viên phải định hướng và khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của sinh viên để vận dụng, phát huy tối đa Thực tế cho thấy không loại trừ khả năng sinh viên sẽ tìm ra được những các lý giải mới làm

bổ sung thêm kiến thức cho cả người học và người dạy

Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống mang nhiều ưu điểm: hình thành các kỹ năng mềm cơ bản (như kỹ năng làm việc nhóm, tranh luận và thuyết trình ); Giúp sinh viên dễ dàng nhận ra mặt mạnh và yếu của bản thân

(có môi trường thuận lợi để so sánh với các sinh viên khác trong quá trình giải quyết, xử lý tình huống) Đặc biệt, phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống giúp sinh viên phát triển các kỹ năng xử lý tình huống trước đám đông (trình bày vấn đề, lập luận, biết tiếp nhận và xử lý thông tin phản hồi từ người nghe, có khả năng thương lượng và tiếp thu ý kiến khác biệt, biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến đóng góp của người khác cũng như biết cách xây dựng, đóng góp ý kiến …)

Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống nếu được áp dụng tốt

có thể đạt được cả ba mục tiêu trong giáo dục, đào tạo trong giai đoạn hiện nay: Dạy kiến thức, kỹ năng và thái độ

Phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống có thể giúp các nhà giáo dục thực hiện mục tiêu hình thành khả năng học tập suốt đời cho người học Phương pháp này giúp cho sinh viên có khả năng nghiên cứu và học tập suốt đời, tăng cường khả năng tự định hướng trong học tập của sinh viên, phù hợp với nhu cầu và sở thích của cá nhân người học Thông qua việc phân tích, xử lý tình huống, thảo luận các tình huống sinh viên học được cách tiếp cận và giải quyết các vấn đề khác nảy sinh trong tương lai, biết cách tìm kiếm thông tin và trở thành người có thể tự định hướng học tập và nghiên cứu sau khi đã tốt nghiệp Phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống làm tăng sự hứng thú của phần lớn sinh viên với môn học nhờ sự tích cực trong phương pháp chiếm lĩnh tri thức Trong phương pháp kiểm tra bằng xử lý tình huống sinh viên luôn là người chủ động tìm kiếm tri thức và quyết định kiến thức nào cần được

xử lý, nghiên cứu và học hỏi, tích cực để tìm hiểu vấn đề cần nghiên cứu, tìm ra giải pháp, tranh luận và lý giải vấn đề khoa học để bảo vệ quan điểm của mình Nhu cầu tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề để trả lời những câu hỏi được đặt ra trong các buổi kiểm tra có thể chưa dừng lại mà vẫn được tiếp tục sau khi buổi kiểm tra kết thúc nhờ mối quan tâm của các em đến vấn đề chứ không phải chỉ

vì động cơ có kết quả cao trong bài tập kiểm tra

Về phía giảng viên, trong vai trò của người dẫn dắt cũng sẽ tiếp thu được rất nhiều kinh nghiệm và cách tiếp cận cũng như các giải pháp mới từ phía sinh viên để làm phong phú bài kiểm tra và điều chỉnh nội dung kiểm tra tình huống,

từ đó có thể ngày càng nâng cao chất lượng giảng dạy

Tuy nhiên, trong dạy học, không có phương pháp nào là vạn năng mà bất

cứ phương pháp nào cũng tồn tại những nhược điểm nhất định Bên cạnh những

ưu điểm nêu trên, phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống còn có một số điểm hạn chế nhất định

Đối với các môn học là ngành khoa học xã hội, xảy ra tình trạng khó kiểm soát vì đôi khi kiểm tra bằng xử lý tình huống sẽ không hướng theo con đường

và dẫn đến một kết quả như giảng viên đã soạn thảo tình huống mong muốn, nhất là trong những lớp học mà sinh viên đa dạng về trình độ đến từ những vùng khác nhau

Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đòi hỏi cao về tinh thần tự giác, thái độ học tập, khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, năng động … ở người học Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống cũng đòi hỏi thời gian đầu tư cho hoạt động học tập cao: Trong một khoảng thời gian nhất định, giảng viên có thể cung cấp một lượng kiến thức tương đối hoàn chỉnh, hệ thống, lôgic cho học sinh Sinh viên phải tự mình tìm kiếm và đọc tài liệu, xử lý thông tin nên sẽ tốn thời gian hơn gấp nhiều lần so với phương pháp kiểm tra truyền thống Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đòi hỏi giảng viên phải là người tích cực, luôn đổi mới, cập nhật thông tin, kiến thức và

kỹ năng mới Một tình huống tốt, được xây dựng công phu nhưng có khi giảng viên mới xây dựng xong một tình huống để kiểm tra được một lần đã phải thay đổi để phù hợp do sự thay đổi nhanh chóng của điều kiện xã hội

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống thật sự là những thách thức lớn đối với giảng viên trong quá trình ứng dụng phương pháp kiểm tra đánh giá vì

nó đòi hỏi những kỹ năng phức tạp hơn trong quá trình kiểm tra, như cách thiết

kế đề thi, bố trí thời lượng, đặt câu hỏi bằng xử lý tình huống, tổ chức thi… Trong bối cảnh hiện nay, điều kiện về thời gian học tập của người học và tài liệu tham khảo đặt phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đứng trước khó khăn Hơn nữa, đây là một phương pháp kiểm tra khoa học nhưng đang được ứng dụng theo hình thức kinh nghiệm của từng giáo viên, các nhà quản lý giáo dục chưa thực hiện việc tổng kết và đưa phương pháp kiểm tra bằng xử lý tình huống vào trong các chương trình huấn luyện nâng cao về phương pháp kiểm tra cho giảng viên Vì thế, người dạy cần cân nhắc khi lựa chọn phương pháp này

1.1.2.4 Vai trò kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống

Vai trò kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng và có mối liên hệ khăng khít với nhau, trong đó kiểm tra là phương tiện còn đánh giá là mục đích vì đánh giá phải dựa vào kiểm tra

Việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống có ba chức năng là so sánh, phản hồi và dự đoán Muốn thực hiện được những chắc năng trên thì phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống phải chính xác, đúng mức và tin cậy Bởi kiểm tra kết quả học tập bằng xử lý tình huống của sinh viên được thực hiện ở tất cả các khâu của quá trình dạy học Do đó, phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống cũng là một phương pháp dạy học nhưng chúng được

sử dụng ở giai đoạn cuối cùng khi giảng viên có đầy đủ căn cứ để yêu cầu sinh viên báo cáo sự lĩnh hội tài liệu đã học và đánh giá trình độ lĩnh hội tài liệu của các em thông qua việc kiểm tra

Kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống là một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học Các nhà nghiên cứu lí luận dạy học đều cho rằng dạy học là một quá trình hoạt động có tính mục đích, nó thường phải bao gồm đầy đủ các thành tố cơ bản sau: Xây dựng mục tiêu, thiết kế nội dung, tổ chức hoạt động dạy – học và kiểm tra đánh giá Do vậy, kiểm tra đánh giá bằng xử

lý tình huống nhằm cung cấp thông tin để đánh giá chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy và học

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học Đối với người giảng viên khi tiến hành kiểm tra bằng xử lý tình huống phải xác định rõ mục tiêu của kiểm tra, nội dung kiểm tra và phương pháp cũng như kĩ thuật kiểm tra sao cho phù hợp với đối tượng sinh viên và đạt chất lượng hiệu quả kiểm tra theo mục tiêu đã được đề ra Muốn biết quá trình kiểm tra bằng xử lý tình huống có chất lượng, hiệu quả hay không, người giảng viên phải thu thập thông tin phản hồi từ sinh viên để đánh giá và qua đó điều chỉnh phương pháp dạy, kĩ thuật dạy của mình, đồng thời giúp sinh viên điều chỉnh phương pháp học bằng xử lý tình huống Tóm lại, kiểm tra đánh giá bằng

xử lý tình huống là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học, có thể nói kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là động lực để thúc đẩy sự đổi mới quá trình dạy và học

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là công cụ hành nghề quan trọng của giảng viên Giảng viên là người trực tiếp tạo ra tình huống, tác động vào sinh viên nhằm mục đích tạo ra những thay đổi cho sinh viên để đạt mục tiêu giáo dục Muốn xác định sinh viên là sản phẩm của quá trình giáo dục, sinh viên sẽ đáp ứng như thế nào so với mục tiêu giáo dục đề ra thì giảng viên phải tiến hành kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống Kết quả kiểm tra đánh giá trên cơ sở tổng hợp từ nhiều nguồn thông tin, kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đi đến những nhận định, những quyết định đánh giá khách quan điều chỉnh kịp thời nội dung, phương pháp giáo dục

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống chỉ thực sự trở thành công cụ hành nghề quan trọng đạt hiệu quả khi giảng viên xác định rõ mục đích đánh giá, hiểu

rõ thế mạnh của loại hình đánh giá này, lập được kế hoạch, quy trình đánh giá, chọn lựa hay thiết kế được công cụ đánh giá phù hợp, đáp ứng các yêu cầu, đặc tính thiết kế và đo lường Đồng thời, giảng viên phải biết xử lý tình huống, phân

tích tình huống, sử dụng các kết quả đánh giá đúng mục đích, biết cách phản hồi

và tư vấn

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là một bộ phận quan trọng của quản lý giáo dục, quản lí chất lượng kiểm tra đánh giá Bản chất của kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống là cung cấp thông tin nhằm xác định xem mục tiêu của chương trình giáo dục đạt được hay chưa, mức độ đạt được như thế nào? Các thông tin khai thác được từ kết quả kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống

sẽ rất hữu ích cho các nhà quản lý, cho giảng viên, giúp họ giám sát quá trình giáo dục, phát hiện các tình huống có vấn đề, đưa ra các quyết định kịp thời nhằm điều chỉnh nội dung, cách thức và điều kiện để đạt được mục tiêu

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống có vai trò rất quan trọng làm cho sinh viên hiểu các nội dung mới, đặc biệt thông qua xử lý tình huống có thể vận dụng linh hoạt những kiến thức và kĩ năng được tiếp cận và hơn nữa phát triển khả năng giải quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo cũng như các chiến lược nhận thức khác

1.1.2.5 Kiểm tra đánh giá gắn liền với dạy học bằng xử lý tình huống

Để sinh viên có thể thực hiện tốt phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đạt kết quả cao, thì trong quá trình dạy học giảng viên sẽ phải kết hợp phương pháp dạy học bằng xử lý tình huống

Dạy học bằng xử lý tình huống là phương pháp dạy học hữu hiệu, vì phương pháp dạy học bằng xử lý tình huống nó liên kết các kiến thức đã học với thực tiễn cuộc sống Phát huy tính chủ động, tích cực của sinh viên luôn phải tìm tòi tri thức mới, tư duy sáng tạo, năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề giúp sinh viên hình thành nhân cách của người lao động mới, sáng tạo, tự chủ có khả năng giải quyết tốt các tình huống xảy ra trong cuộc sống

Kiểm tra đánh giá gắn liền với dạy học bằng xử lý tình huống, phát huy tính tích cực cho sinh viên Với cách thức kiểm tra này làm chuyển biến vị trí sinh

viên từ thụ động sang chủ động tiếp nhận tri thức, chủ thể tìm kiếm tri thức giải quyết các tình huống để nâng cao hiệu quả học tập

Kiểm tra đánh giá gắn liền với dạy học bằng xử lý tình huống là phương pháp kiểm tra tích cực, vì vai trò của sinh viên được quan tâm hơn, đặc biệt quá trình lĩnh hội tri thức đã có sự chuyển biến, sinh viên từ người lĩnh hội tri thức sang chiếm lĩnh tri thức Để làm tốt phương pháp kiểm tra đánh giá trên thì trong quá trình dạy học bằng xử lý tình huống, giảng viên phải là người hỗ trợ, hướng dẫn: dạy học thông qua việc tổ chức các tình huống, chú ý hơn rèn luyện phương pháp tự học, tự xử lý tình huống của sinh viên, tăng cường việc học cá nhân, kết hợp với học tập theo nhóm, để sinh viên có thể tự đánh giá lẫn nhau lúc này giảng viên sẽ là người hướng dẫn bên ngoài

Để thực hiện việc kiểm tra đánh giá tốt thì phải gắn liền với dạy học bằng xử lý tình huống, muốn dạy học bằng xử lý tình huống tốt thì giảng viên luôn phải đặt sinh viên vào một trạng thái tâm lý đặc biệt, khi sinh viên gặp mâu thuẫn khách quan của nhận thức giữa cái chưa biết, cần phải tìm và cái

đã biết sinh viên chấp nhận và có khả năng phải giải quyết mâu thuẫn đó bằng cách tìm tòi tích cự, sáng tạo Kết quả là sinh viên giành được kiến thức và cả phương pháp giành kiến thức

Dạy học bằng xử lý tình huống là giảng viên không được bắt sinh viên làm theo ý của mình, mà sinh viên được tự do, thoải mái biến mục đích và ý

đồ của giảng viên thành nhiệm vụ học tập của chính bản thân các em, tự đảm nhận quá trình học tập để chiếm lĩnh tri thức

Dạy học bằng xử lý tình huống, giảng viên tạo ra được những mâu thuẫn trong nhận thức, sinh viên chưa biết và cần phải đi tìm tòi, tìm lời giải cho những tình huống đó chính là đi tìm kiến thức, kỹ năng và phương pháp mới, nhiều khi các em còn lúng túng thì giảng viên cần có nhiệm vụ xác nhận lại tri thức cần thiết của bài học, kết luận cho sinh viên hiểu rõ vấn đề

Dạy học bằng xử lý tình huống giảng viên phải gây được chú ý ban đầu, kích thích sự hứng thú tạo nên nhu cầu về nhận thức, khởi động tiến trình nhận thức cho sinh viên Sinh viên chấp nhận những mâu thuẫn khách quan thành mâu thuẫn chủ quan Giảng viên chú ý tình huống, vấn đề nêu ra phải thật rõ ràng, phù hợp với khả năng của sinh viên Dạy học bằng xử lý tình huống là một trong những yêu cầu quan trọng trong đổi mới nội dung, phương pháp, đồng thời là một trong những phương pháp dạy học hiện đại và tích cực Đây là phương pháp dạy học đòi hỏi giảng viên phải có kiến thức sâu rộng cả về lý luận và thực tiễn

1.1.3 Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

1.1.3.1 Quan niệm về kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

Để thực hiện tốt mục tiêu đào tạo giảng viên có thể sử dụng nhiều phương pháp, mỗi phương pháp đều có vị trí, vai trò nhất định Ở phương pháp kiểm tra truyền thống giảng viên làm trung tâm truyền thông tin và sinh viên bị động tiếp nhận thông tin đã trở nên lạc hậu Hiện nay sinh viên cũng chưa có nhận thức đúng đắn về kiểm tra đánh giá, các em vẫn chú trọng đến điểm số hơn là hình thành những kỹ năng cho bản thân Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống vẫn chưa được chú trọng và áp dụng nhiều trong quá trình dạy học nói chung và môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin học phần kinh tế chính trị nói riêng, đây là môn học về kiến thức kinh

tế xã hội vừa mang tính lý luận trừu tượng, khái quát hóa cao vừa mang tính thực tiễn sâu sắc Với sinh viên đây là một môn học rất khó, trừu tượng về mặt lý luận nhưng ít nhiều sinh viên đã có vốn sống, vốn hiểu biết nhất định thông qua thực tế cuộc sống tìm hiểu tài liệu, cũng như các phương tiện thông tin truyền thông

1.1.3.2 Sự cần thiết kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2)

Các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học khẳng định phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng xử lý tình huống là kết quả của quá trình đào tạo và tự đào tạo của sinh viên so với mục tiêu đào tạo đề ra Đứng trước những đổi mới trong mục tiêu đào tạo, bản thân phương pháp kiểm tra đánh giá cũng phải thay đổi phù hợp với yêu cầu của thực tiễn trong dạy học môn Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) Mục tiêu của quá trình tìm kiếm, áp dụng các phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) là nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của sinh viên nâng cao chất lượng dạy và học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) , phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống được xem là phương pháp kiểm tra phù hợp

Kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) còn là thước đo khả năng nắm bắt tri thức học phần kinh tế chính trị Mác – Lênin, những khái niệm, phạm trù kinh tế, nguyên lý kinh tế, quy luật kinh tế, những vấn đề có tính quy luật của học phần kinh tế chính trị Mác – Lênin, về sự vận động, phát triển của chúng trong thực tế và trong các giai đoạn phát triển của lịch sử Vì vậy, kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống được xem là phương pháp kiểm tra tích cực, nó khai thác được vốn sống, vốn hiểu biết của sinh viên

Để hướng tới mục đích hoàn thiện các năng lực nhận thức cho sinh viên như là: nhắc lại khái niệm hàng hóa, trình bày công thức; giải thích được sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối, giải thích được sản xuất giá trị thặng dư tương đối; vận dụng để tính tỷ suất giá trị thặng dư… các nhà giáo dục luôn tìm những phương pháp kiểm tra đánh nhằm phát triển hoàn thiện năng lực cho sinh viên

cũng như hướng tới mục đích đầu ra Trong đó phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đã đáp ứng được mục đích giáo dục này

Thông qua phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống sẽ giúp sinh viên hình thành thói quen làm việc có kế hoạch, nghiêm túc nâng cao tính trung thực, dũng cảm bảo vệ quan điểm của mình, độc lập, sáng tạo trong học tập và nghiên cứu Sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống giúp cho sinh viên học cách phối hợp với nhau để hoàn thành, xử lý một công việc chung, đánh giá tính lôgic, quan điểm của người khác và của chính bản thân sinh viên, góp phần hình thành tư duy phản biện Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống giúp cho sinh viên nhận thức, giải quyết xử lý tình huống và có tính trừu tượng, khái quát cao trước tập thể, khắc phục nhược điểm của bản thân các em như rụt rè, phát biểu không có luận cứ, thiếu suy nghĩ

Sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống giúp cho giảng viên có những phản hồi nhanh về tình trạng nắm tri thức bộ môn của sinh viên, phát hiện quan điểm sai trái, những hiểu biết mơ hồ về đường lối lãnh đạo của Đảng để có định hướng giáo dục tư tưởng kịp thời

Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống đã có vị trí nhất định trong hệ thống các phương pháp kiểm tra trong nhà trường Là công cụ quan trọng góp phần nâng cao chất lượng kiểm tra các môn khoa học Mác – Lênin nói chung và học phần kinh tế chính trị nói riêng Nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong học phần kinh tế chính trị và phát huy tính chủ động, tích cực của sinh viên, cần phải có những biện pháp thiết thực, cụ thể để khắc phục những khó khăn tồn tại nêu trên, đồng thời xây dựng các phương hướng và biện pháp nhằm nâng cao đề xuất hiệu quả

sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy và học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc kiểm tra đánh giá bằng xử lý tình huống trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) ở trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

1.2.1 Khái quát chung về Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Trường Đại học Kiến trúc được thành lập theo Quyết định số 181/CP ngày

17 tháng 9 năm 1969 của Hội đồng Chính phủ Trường thuộc Bộ Xây dựng, chịu

sự quản lý Nhà nước về chuyên môn của Bộ giáo dục và Đào tạo và sự quản lý hành chính theo lãnh thổ của Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội

Trường hiện có 31 đơn vị trực thuộc, trong đó có 12 đơn vị thuộc khối đào tạo, 11 đơn vị thuộc khối quản lý và phục vụ đào tạo, 5 đơn vị thuộc khối lao động sản xuất và chuyển giao công nghệ

Nhà trường có trên 900 cán bộ viên chức và người lao động hợp đồng, trong đó có 481 cán bộ giảng dạy, 23 phó giáo sư, 7 nhà giáo ưu tú, 89 tiến sĩ,

Cơ sở đào tạo chính của Trường Đại học Kiến trúc tại Hà Nội và các cơ

sở liên kết (Nam Định, Hải Dương, Uông Bí, Điện Biên, Huế và thành phố

Hồ Chí Minh) Trong hơn 40 năm qua, Trường đã đào tạo được gần 30.000 kiến trúc sư, kỹ sư, gần 100 tiến sĩ thuộc các chuyên ngành đào tạo của

trường Ngoài ra trường đã tổ chức nhiều khóa bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho hàng ngàn cán bộ quản lý, cán bộ khoa học của các địa phương, các cơ quan, tổ chức thuộc nhiều địa bàn trong cả nước Trường cũng đã đào tạo được 80 kiến trúc sư, kĩ sư cho các nước bạn Lào và Campuchia Hiện nay, trường đang đào tạo theo tiến chỉ và đã ứng dụng phần mềm tin học vào công tác quản lý đào tạo

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) là học phần kinh tế chính trị Học phần kinh tế chính trị là một trong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác – Lênin cùng với triết học Mác – Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học

Học phần kinh tế chính trị là một trong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác – Lênin nhưng phần kinh tế chính trị vẫn có nét đặc thù riêng về nội dung, phương pháp và đối tượng nghiên cứu Nếu phần triết học Mác – Lênin là bộ phận nghiên cứu những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy nhằm hình thành thế giới quan và phương pháp luận chung nhất cho nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng Phần chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu quy luật khách quan của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, sự chuyển biến lịch sử từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội…còn học phần kinh tế chính trị nghiên cứu những quy luật kinh tế của xã hội, đặc biệt là nghiên cứu quy luật kinh tế của sự phát sinh, phát triển của chủ nghĩa tư bản và sự ra đời của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa Học phần kinh tế chính trị có đặc thù cơ bản sau: Tính trừu tượng cao, khái quát cao; tính hệ thống nhất quán và lôgic; Tính chiến đấu, tính giai cấp, giáo dục cao là một môn khoa học có áp dụng tri thức liên môn nhiều: triết học, kinh tế, toán học… môn học này có chức năng luận chứng những vấn đề kinh tế cho quá trình lịch sử tự nhiên, nó có tác dụng khẳng định và nâng cao tính khoa học, tính cách mạng không chỉ của bản thân học phần kinh tế chính trị

Từ những đặc điểm môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (- phần 2) học phần kinh tế chính trị, giảng viên phải giúp đỡ hình thành