GIÁO ÁN TIẾNG VIỆTTINH THONG NHAT VE CHU DE CUA VAN BAN A mục tiêu bài học: Giúp học sinh: - Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản.. - Biết viết một văn bản b
Trang 1GIÁO ÁN TIẾNG VIỆT
TINH THONG NHAT VE CHU DE CUA VAN BAN
A mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
- Nắm đợc chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề
của văn bản
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề,
biết xác định và duy trì đối tợng trình bày, chọn lựa, sắp
xếp các phần sao cho văn bản tập trung nên bật ý kiến, cảm
xúc của mình
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị đèn chiếu (bảng phụ)
2 Học sinh: Soạn kĩ các câu hỏi
C Các b ớc lên lớp:
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra: Sự chuẩn của học sinh
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài:
Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là một trong những
đặc trng quan trọng tạo nên văn bản, nó làm cho văn bản mạch
lạc và liên kết chặt chẽ hơn.Bài học hôm nay giúp các em hiểu
về điều đó
* Tiến trình bài dạy:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt
Hoạt động1: Hình thành khái niệm chủ đề
1 Tìm hiểu ví dụ:
* Văn bản: “tôi đi học’
-Tác giả đã nhắc tới những
kỉ niệm + Kỉ niệm đầu tiên theo
mẹ đến trờng + kỉ niệm về quang cảnh sân trờng ngày khai giảng
+ Kỉ niệm về ngời thày
đầu tiên
- Mỗi khi nhớ về buổi tựu trờng đầu tiên ấy, trong lòng tác giả lại náo nức mơn man.Hồi tởng về nhứng kỉ niệm sâu sắc nhất thở thiếu thời đó là
* Gọi HS đọc văn bản
“tôi đi học”
- ở văn bản này tácgiả
đã nahức tới những kỉ
niệm sâu sắc nào
thuở thiếu thời của
mình?
- Sự hồi tởng ấy gợi lên
những ấn tợng gì trong
lòng tác giả?
GV: Nhà văn thông qua
tác phẩm để bày tỏ t
t HS đọc văn bản
- Nhắc lại kiến thức
đã học phần văn bản
- HS trả lời cá
nhân
Trang 2ởng, ý đồ, tình cảm.,
cảm xúc của mình, đó
chính là chủ đề của TP
- Chủ đề của văn bản
Hoạt động2: Hớng dẫn tìm hiểu tính thống
nhất về chủ đề của văn bản
- Đối tợng để tác giả
PBCN trong văn bản”tôi
đi học”là gì?
- Tác giả nhớ về buổi
tựu trờng đầu tiên với
những sự việc nào?
- Hãy nhận xét về cách
trình bày các sự việc
trên?
- Tất cả các yếu tố trên
có tập trung thể hiện ý
đồ, ý kiến, cảm xúc
của tác giả không?
- Vậy tính thống nhất
của văn bản đợc thể
hiện ở chỗ nào?
- Căn cứ vào đâu mà
en biết văn bản “Tôi đi
học” nói lên những kỉ
niệm của tác giả về
buổi tựu trờng đầu
tiên?
- Văn bản”Tôi đi học”
chia làm mầy phần?Nội
dung từng phần?
- Các phần trong văn
bản có quan hệ và hớng
về chủ đề không?
- HS xác định
- HS nhắc lại những
sự việc lên trong hồi
ức của tác giả và nhận xét cách bày các sự việc
- HS nhận xét
- HS rút ra kết luận
- HS xác định
- Nhắc lại bố cục
- HS nhận xét
- HS tìm trong văn bản
Trang 3- Em hãy tìm một số từ
ngữ, câu văn tập trung
thể hiện chủ đề của
văn bản?
- Để tìm hiểu tính
thống nhấtcủa chủ đề
văn bản cần lu ý những
gì?
- Bài học hôm nay cần
ghi nhớ điều gì?
- Rút ra kết luận
-1 HS đọc toàn bộ ghi nhớ
Hoạt động3: Hớng dẫn luyện tập.
- Đối tợng mà văn bản
nói đến là gì?
- Căn cứ vào đâu em
biết văn bản nói về
“Rừng cọ quê tôi”?
- Nêu trật tự sắp xếp
các ý lớn trong phần
thân bài? Theo emb, có
thể thay đổi trật tự
sắp xếp này đợc
không?
- HS trả lời cá nhân
-Dựa vào phần ghi nhớ, (chú ý: nhan đề, quan hệ giữa các phần, các từ ngữ then chốt)
- Nêu và nhận xét
Trang 4- Nêu chủ đề của văn
bản?
- Tìm các câu tiêu
biểu chủ đề?
- Hãy thảo luận cùng các
bạn để bổ sung lựa
chọn, điều chỉnh lại
các từ, các ý cho thật
sát với yêu cầu của đề
bài
- Nêu chủ đề
- HS đọc yêu cầu của bài tập và làm bài
- HS thảo luận nhóm 3
4 Huớng dẫn học tập:
- Học thuộc ghi nhớ
- Tìm hiểu tính thống nhất của chủ đề văn bản”Cảnh khuya”
- Soạn : trong lòng mẹ
Tiết 4
Tớnh thống nhất về chủ đề của văn
bản
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
Trang 5- Thấy được tớnh thống nhất về chủ đề của văn bản và xỏc định được chủ đề của văn bản cụ thể
- Biết viết một văn bản bảo đảm tớnh thống nhất về chủ đề
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong văn bản
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu và cú khả năng bao quỏt toàn bộ văn bản
- Trỡnh bày một văn bản (núi, viết) thống nhất về chủ đề
* Kĩ năng sống:
Trong giao tiếp, khi trình bày biết t duy để trình bày 1 vấn đề có
tính thống nhất về chủ đề
3 Thái độ:
- H S có ý thức xác định chủ đề và có tính nhất quán khi xác định chủ đề của văn bản
III Cỏc hoạt động dạy học
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra: Sự chuẩn bị của học sinh
3 Bài mới:
Hoạt động 1: HD tỡm hiểu khỏi
niệm chủ đề văn bản
I Chủ đề văn bản
1 Tỡm hiểu bài:
? Nờu cõu hỏi 1 mục I SGK - Dựa vào bài
đọc-hiểu “Tụi đi học” để trả lời cỏc cõu hỏi
- Tỏc giả nhớ lại những kỷ niệm sõu sắc trong thời thơ ấu là buổi đầu tiờn đi học Sự hồi tưởng ấy gợi lờn cảm giỏc xao xuyến, bõng khuõng, khụng thể
Trang 6nào quên về tâm trạng náo nức, bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” theo trình tự thời gian của buổi tựu trường đầu tiên
? Nội dung vừa trình bày là chủ
đề của VB “ Tôi đi học” Em hãy
trình bày thật ngắn gọn chủ đề
VB này
-Trình bày chủ đề VB
- Chủ đề VB “ Tôi đi học” : Những kỷ niệm sâu sắc ( hoặc tâm trạng và cảm giác) về buổi tựu trường đầu tiên…
? Như vậy, em hiểu chủ đề của
VN là gì ?
-Nhận xét, củng cố
-Thảo luận tổ, đại diện trình bày
2 Khái niệm chủ đề của văn bản: Chủ
đề VB là đối tượng và vấn đề chính được tác giả nêu lên, đặt ra trong văn bản
- Nêu câu hỏi 1, mục II SGK
(Đây chính là tìm hiểu tính
thống nhất của VB)
Trả lời CN II Tính thống nhất về chủ đề của
VB:
1 Tìm hiểu bài:
- Căn cứ vào nhan đề “ Tôi đi học” Nhan đề cho phép dự đoán VB nói về chuyện “Tôi đi học”
Nhận xét, bổ sung hoặc thảo luận lớp
- Căn cứ vào các kỷ niệm về buổi đầu
đi học của “tôi”, đại từ “tôi” và các từ ngữ biểu thị ý nghĩa đi học được lặp đi lặp lại nhiều lần
- HD phân tích sự thay đổi tâm
trạng của nhân vật “tôi” trong
buổi tựu trường
- Các chi tiết, câu văn, từ ngữ đều nhắc đến kỷ niệm của buổi tựu trường đầu tiên trong đời:
? Văn bản “Tôi đi học” tập
trung hồi tưởng lại tâm trạng
hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của
nhân vật “tôi” trong buổi tựu
trường
“ Hôm nay tôi đi học”, “ … kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường…” vv…
- Hãy tìm từ ngữ chứng tỏ tâm -Tìm chi tiết → Trên đường đi học :
Trang 7trạng đó in sâu trong lòng nhân
vật?
SGK + Con đường cảnh vật quen, thấy lạ
- Những chi tiết từ ngữ nào nêu bật
được cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ
ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ
đến trường, cùng bạn vào lớp
+ Không chơi → đi học, cố làm một học trò thực sự
Trên sân trường : Trường xinh xắn, oai nghiêm, “lòng tôi” đâm lo sợ vẩn vơ
- Lúng túng, bỡ ngỡ khi xếp hàng vào lớp (d/c) thấy nặng nề…
- Trong lớp học: cảm thấy xa mẹ
⇒ Đó là những từ ngữ, chi tiết tập trung khắc họa, tô đậm tâm trạng và cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật
“tôi”
? Đã biết thế nào là chủ đề của
VB, nay qua phân tích chi tiết 1
VB cụ thể, em hiểu thế nào là
tính thống nhất về chủ đề văn
bản?
Thảo luận, trình bày
2 Bài học :
→ Văn bản có tính thống nhất về chủ đề là
VB chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không
xa rời hay lạc sang chủ đề khác ( thể hiện ở nhan đề, chi tiết, từ ngữ vv… )
? Làm thế nào để đảm bảo tính
thống nhất đó
Thảo luận → Cần + Xác định được chủ đề thể hiện ở
nhan đề
+ Thể hiện ở quan hệ giữa các phần
trong VB, các từ ngữ then chốt thường lặp đi lặp lại
- HD đọc, nhớ nội dung cơ bản
của bài học
1 HS đọc to phần ghi nhớ
III Ghi nhớ
( tra 12 – SGK
IV Luyện tập:
- Hướng dẫn HS thực hiện bài tập
1
Bài tập 1:
a) Văn bản “ Rừng cọ quê tôi” viết về
Trang 8cây cọ ở vùng sông Thao, quê hương tác giả
- Thứ tự trình bày: Miêu tả dáng hình cây cọ, sự gắn bó của cây cọ với tuổi thọ tác giả, tác dụng của cây cọ, tình cảm, gắn bó giữa cây cọ với người dân sông Thao
Khó thay đổi trật tự này vì nó được sắp xếp theo ý đồ tác giả, làm VB rõ ràng, rành mạch
b) Chủ đề VB: Vẻ đẹp và ý nghĩa của rừng cọ quê tôi
c) Chủ đề được thể hiện ở nhan đề và các ý của VB (d/c)
d) Các từ ngữ được lặp lại nhiều lần : Rừng cọ, lá cọ, và các ý lớn trong phần thân bài:
+ Miêu tả hình dáng cây cọ + Nêu sự gắn bó mật thiết giữa cây
cọ với nhân vật “tôi”
+ Các công dụng của cây cọ đối với cuộc sống
Bài tập 2:
Gợi ý :
- Căn cứ vào chủ đề thấy ý b và d làm cho bài viết lạc đề
Bài tập 3:
Có những ý lạc đề, không cần thiết: e, h
* Dặn dò:
Trang 9- Xem lại bài
- Học ghi nhớ
- Làm nốt bài tập còn lại
- Soạn bài tiếp theo