giáo án ngữ văn 8 tuần 6

Kiến thức: Khám phá nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, cĩ sự đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng với các tình tiết diễn biến hợp lí của truyện ''Cơ bé bán diêm'', qua đĩ An-đéc-xen muốn khơ

Ngày soạn : 13/09/2016

Tuần 6

Tiết 21, 22

Văn bản : CƠ BÉ BÁN DIÊM

An-đéc-xen

I Mục tiêu :

1 Kiến thức:

Khám phá nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, cĩ sự đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng với các tình tiết diễn biến hợp lí của truyện ''Cơ bé bán diêm'', qua đĩ An-đéc-xen muốn khơi gợi cho người đọc lịng thương cảm của ơng đối với em bé bất hạnh

2 Kĩ năng:

Rèn kĩ năng tĩm tắt và phân tích bố cục văn bản tự sự, phân tích nhân vật qua hành động và lời kể, phân tích tác dụng của nghệ thuật tương phản, đối lập

3 Thái độ:

Giáo dục lịng yêu mến, biết thơng cảm, sẻ chia với những người bất hạnh

II Chuẩn bị

- GV : giáo án, SGK, chân dung tác giả, tư liệu tham khảo…

- HS : soạn bài bằng cách đọc văn bản và trả lời câu hỏi

III Tiến trình lên lớp

1 Ổn định lớp : kiểm tra sĩ số và vệ sinh

2 Kiểm tra bài cũ :

- Nội dung cơ bản và nghệ thuật đặc sắc của truyện ngắn “Lão Hạc” ?

- Kiểm tra việc soạn bài ở nhà của HS

3 Dạy bài mới :

GTB: Trong cuộc sống quanh ta, có biết bao nhiêu hoàn cảnh thương tâm đã và

đang xảy ra Từ một đất nước Đan Mạch xa xôi, trong trang truyện dành cho thiếu nhi thế giới có câu chuyện kể về một cô bé mồ côi đã chết cóng trong đêm giao thừa lạnh giá Vì sao lại đến nông nỗi ấy? Câu chuyện liệu có thật và có thể xảy ra không? Nhà văn muốn nói gì qua câu chuyện thương tâm này Bài học hôm nay

chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu

Hoạt động của GV Hoạt động

H

Đ 1 : Tìm hiểu đơi nét về tác

giả, tác phẩm

- Gọi HS đọc chú thích *

? Nêu ngắn gọn về tác giả

An-đéc-xen và truyện ngắn Cơ bé

bán diêm ?

- Giải thích thêm: Đan Mạch

nằm ở Bắc Âu.

- Nhấn mạnh, mở rộng: Sinh

ra trong một gia đình nghèo,

bố là thợ giầy, ông rất ham

học nhưng không có điều kiện,

ông phải tự kiếm sống, lưu lạc

khắp nơi Cuộc sống lam lũ đã

giúp ông thấu hiểu và thông

- Dựa vào chú thích * SGK

I Giới thiệu

1 Tác giả

- An-đéc-xen (1805 – 1875) là

nhà văn Đan Mạch, người kể chuyện cổ tích nổi tiếng thế giới

- Truyện của ơng đem đến cho độc giả cảm nhận về niềm tin và lịng yêu thương đối với con người

cảm với những cảnh đời nghèo

khổ.

? Nêu xuất xứ tác phẩm

- GV: Văn bản là một truyện

kể nhưng đã thoát ra khỏi hình

thức truyện cổ tích có hậu để

trở thành một truyện ngắn

mang tính bi kịch

H

Đ 2 : Đọc và tìm hiểu chung

về văn bản

- Hướng dẫn đọc giọng: chậm,

cảm thơng.

- Đọc mẫu

- Gọi đọc và nhận xét ?

- Giảng: Truyện của ơng nhẹ

nhàng, tươi mát, tốt lên lịng

thương yêu con người nhất là

những người nghèo khổ và

niềm tin vào sự thắng lợi cuối

cùng của cái tốt đẹp trên thế

gian

- Kiểm tra việc đọc từ khĩ ở

nhà của HS

? Đoạn trích cĩ thể chia làm

mấy phần, nội dung của từng

phần ?

- Yêu cầu HS tĩm tắt lại đoạn

trích?

HĐ 3 : HD tìm hiểu hình ảnh

cơ bé bán diêm trong đêm

giao thừa

? Em thấy gia cảnh của cơ bé cĩ

gì đặc biệt ?

? Hồn cảnh gia đình như vậy

đã đẩy em đến tình trạng như

thế nào ?

? Qua các chi tiết đĩ, em hiểu gì

về gia cảnh và cuộc sống của cơ

- Theo dõi

- Đọc, nhận xét phần đọc của bạn

- Lắng nghe

- Dựa theo SGK

- Lần lượt chia

bố cục

- Lần lượt tĩm tĩm tắt, nhận xét, bổ sung

 Gia cảnh mẹ

chết, bà nội cũng qua đời,

ở với bố sống trong một xĩ tối tăm.

 Phải đi bán

diêm kiếm sống và luơn

bị bố đánh đập.

 Trong đêm

2 Tác phẩm

Văn bản “Cơ bé bán diêm” là một trong những truyện nổi tiếng nhất của ơng

II Đọc - Hiểu văn bản

1 Bố cục của truyện: 3 phần

+ P1: Từ “đầu cứng đờ ra”: H/cảnh của cơ bé bán diêm + P2: “Tiếp theo về chầu thượng đế”: Những lần quẹt diêm

và mộng tưởng + P3: Cịn lại: Cái chết của cơ bé bán diêm

2 Em bé đêm giao thừa

- Gia cảnh:

+ Mẹ chết, bà nội chết, sống với

bố trong một xĩ tối tăm

+ Phải đi bán diêm để kiếm sống

 nghèo đĩi, đáng thương, bất hạnh

- Thời gian: đêm giao thừa

? Cô bé bán diêm đó xuất hiện

trong thời điểm đặc biệt nào ?

Thời điểm ấy thường gợi cho ta

những ấn tượng gì ?

? Khung cảnh đêm giao thừa

như thế nào

- Gợi ý: + Trong nhà gợi lên

điều gì?

+ Ngoài phố gợi lên

điều gì?

- Diễn giảng bổ sung: Ở các

nước Bắc Âu như Đan Mạch,

vào dịp này thời tiết rất lạnh,

hiệt độ có khi xuống tới vài

chục độ dưới không độ (- độ ),

tuyết rơi dày đặt, em bé ngồi

nép trong một goác tường, giữa

2 ngôi nhà… mong cho đỡ lạnh

nhưng ăn thua gì!

? Thủ pháp nghệ thuật nào

được sử dụng? Có tác dụng

gì?

- Bình chốt: Ngoài những hình

ảnh đối lập trên thì còn có

những hình ảnh đối lập khác:

cái xó tăm tối >< ngôi nhà xinh

giao thừa.

Đêm giao thừa

là thời điểm quan trọng kết thúc năm cũ

mở đầu năm mới, mọi người đều sum họp đầm ấm;

con đường tràn đầy niềm vui, hạnh phúc - Lần lượt trả

lời

- Nghe

 Nghệ thuật

tương phản

- Tìm các chi tiết, hình ảnh tương phản:

+ Trời đông giá rét, tuyết rơi >< (cô bé) đầu trần, đi chân đất, + Ngoài đường lạnh buốt và tối đen

>< cửa sổ mọi nhà đều sáng rực ánh đèn, + Em bé bụng đói cả ngày chưa ăn uống

gì >< trong phố sực nức mùi ngỗng quay

 làm nổi bật

- Không gian:

+ Cửa sổ mọi nhà…mùi ngỗng quay

+ Tuyết rơi, rét dữ dội, đường phố vắng lặng

+ Em ngồi nép mình trong một góc tường

 Nghệ thuật tương phản

xắn năm xưa khi bà nội em còn

sống hình ảnh tương phản này

không chỉ làm nổi bật nổi khổ

về vật chất mà còn thiếu thốn

cả về tinh thần.

=> sự tương phản là nổi bật

hình ảnh tình cảnh tội nghiệp

(rét, đói, khổ) của cô bé Cô bé

đi bán những que diêm để thắp

lên ngọn lửa nhưng chính cô lại

đang bị cái đói, cái rét hành hạ.

- Nhấn mạnh và khẳng định:

Qua đó thể hiện tấm lòng cảm

thương sâu sắc đối với những

con người nghèo khổ của nhà

văn.

- LH – GD: Những em bé mồ

côi, bất hạnh Em bé bán vé số,

bán báo, bán giày.

? Qua những tìm hiểu trên,

em có nhận xét gì về hình ảnh

cô bé đêm giao thừa?

Tiết 2

Chuyển ý : Trong nỗi cô đơn,

đói khát giữa trời khuya giá

lạnh em bé đã làm gì?

? Cô bé đã có mấy lần quẹt

diêm?

? Mỗi lần que diêm cháy cái gì

đã hiện lên? Khi que diêm tắt,

có bé đã trở về với cái gì?

? Lần quẹt diêm thứ nhất, cô bé

mộng tưởng gì?

? Đó là một khung cảnh như thế

nào? Qua đó em đọc được

mong ước gì của cô bé?

? Hiện thực gì trở về khi que

diêm tắt?

HS:

? Lần 2, cô bé thấy gì? Qua đó

ta hiểu được mong ước gì của

cô bé?

? Que diêm tắt, mộng tưởng

tươi đẹp thay thế bằng những

gì? Hiện thực ấy khắc sâu thêm

thân phận cô bé như thế nào?

tình cảnh hết sức tội nghiệp của em bé (rét, đói, khổ)

 Em tìm hơi

ấm và nguồn sáng qua những que diêm nhỏ bé.

 5 lần quẹt

diêm

 Que diêm

cháy: Mộng tưởng hiện lên.

Que diêm tắt:

Hiện thực trở về.

- Lần lượt trình bày

- Phát hiện, trình bày

- Trao đổi,

=> Cô độc, nhỏ nhoi, tình cảnh

tội nghiệp

2 Thực tế và mộng tưởng

Mộng tưởng Hiện thực

- Lò sưởi rực hồng  được sưởi ấm

- Bàn ăn, ngỗng quay 

ngon, sum họp

- Cây nô - en rực rỡ  mong được vui

- Lo bị cha mắng  trơ trọi, tội nghiệp

- Phố xá vắng teo, lạnh buốt, tuyết phủ trắng xoá,gió thổi 

cô đơn, bất hạnh,đói rét

- Ngọn nến bay lên rối biến thành những

? Tại sao lần thứ 3 quẹt diêm

cô bé lại nhìn thấy cây thông

Nô-en? Điều đó cho ta thấy

khát khao gì của cô bé ?

? Nhưng thực tế lại thế nào?

- Giảng, bổ sung: Mọi vật ở lần

3 điều là ảo ảnh, vì thế ngọn

nến biến thành những ngôi sao

trên bầu trời Lúc này cô bé

nghĩ gì?

? Lấn thứ 4, 5 khi quẹt diêm em

đã nhìn thấy điều gì?

? Ngọn lửa diêm lần 4, 5 mang

theo hình ảnh bà nội hiện về, tại

sao cô bé lại nhìn thấy hình ảnh

bà nội?

? Em nhận xét gì về những

mong ước của cô bé bán diêm

qua ánh lửa diêm?

? Nghệ thuật đặc sắc gì được

sử dụng ở đây? Tác dụng?

? Hình ảnh “Hai bà cháu bay

vút lên cao…Thượng Đế” nói

lên điều gì?

- GD: Thông điệp của tác giả:

Hãy biến những giấc mơ của

trẻ em thành hiện thực…

? Tại sao trong những lần

quẹt diêm cô bé lại có những

ảo mộng đó? Nhận xét những

diễn biến mộng tưởng của em

bé?

- Diễn giảng bổ sung: các mộng

tưởng của cô bé diễn ra lần

lượt theo thứ tự hợp lí Vì trời

rất rét, em lại vừa quẹt diêm,

nên trước hết em mộng tưởng

đến lò sưởi, tiếp đó em mới

trình bày

 Nghĩ đến cái chết

- Lần lượt trả lời

- Nhận xét:

 nghệ thuật

đối lập, tương phản và kể chuyện đan xen giữa ảo và thực.

 rời thế giới

đau buồn, đói rét => cái chết sẽ giải thoát sự bất hạnh.

- Trao đổi, giải thích và nhận xét

- Nghe

chơi

- Thấy hình ảnh bà hiện

về  Mong được che chở, yêu thương

- Thấy bà to lớn và đẹp lão, nắm tay

em, hai bà cháu vụt bay  chẳng còn đói rét, đau buồn

đe dọa cuộc sống

ngôi sao trên trời  Nghĩ đến cái chết

- Tất cả biến mất

 em bé ra đi

- Đi theo bà  ước muốn được giải thoát

 Mong ước giản dị, chính đáng

của bất cứ đứa trẻ nào

 nghệ thuật đối lập, tương phản

và kể chuyện đan xen giữa ảo và thực

mộng tưởng đến bàn ăn, vì em

đang đói, mà sau các bức

tường kia, mọi nhà đang đón

giao thừa, vì là đón giao thừa,

nên ngay sau đó cây thông

nooel hiện ra, đến đây tất nhiên

em nhớ đến đã có một thời gia

em cũng được đón giao thừa

như thế, khi bà em còn sống,

thế là hình ảnh bà em xuất

hiện, …

Thực tế và mộng tưởng xen kẽ

với nhau Khi que diêm cháy là

lúc mộng tưởng hiện ra trong

đầu óc em bé, khi que diêm tắt

là lúc em bé trở lại với thực tại

- Bình chốt: Những ước mơ

giản dị trong đêm giao thừa.

- Liên hệ: Những em bé bất

hạnh trong xã hội hiện nay

được nhà nước tạo điều kiện…

Chuyển ý:

? Em bé đã chết trong thời điểm

nào?

? Cái chết của cô bé trong thời

điểm này nói với ta điều gì về

số phận của cô bé?

- Giảng bổ sung: Người đời đối

xử với em quá lạnh lung, chỉ có

mẹ em và bà em là thương em,

nhưng đều đã qua đời Cha em

có lẽ vì quá nghèo khổ nên

cũng đối xử với em thiếu tình

thương, khách qua đường

chẳng ai đoái hài đến lời chào

hang của em nên em chẳng bán

được diêm nào, những người

nhìn thấy thi thể em vào sang

mồng một tết cũng lạnh lung

như thế.

? Tìm những chi tiết miêu tả cái

chết của cô bé và không gian

sáng mùng một tết?

? Sự đối lập khung cảnh buổi

sáng sớm và thi thể em bé ở xó

tường thể hiện tình cảm gì của

tác giả?

? Mọi người có thái độ như

thế nào khi nhìn thấy thi thể

 Đêm giao

thừa

 số phận đáng

thương, tội nghiệp của cô

bé bán diêm

- Tìm chi tiết miêu tả

- Trao đổi, trình bày

 Họ bình

=> thân phận bất hạnh của cô bé,

sự xót thương, đồng cảm của tác giả

4 Một cảnh thương tâm

- Cô bé chết trong đêm giao thừa

 số phận đáng thương, tội nghiệp của cô bé bán diêm

- Sự đối lập giữa khung cảnh sáng sớm và thi thể em bé

 sự xót thương sâu sắc của tác giả

cô bé trước những bao diêm?

? Điều đó tố cáo gì về xã hội

Đan Mạch lúc bấy gi

- Bình chốt – liên hệ: XH lạnh

lù những niềm vui đầu năm.

Nhưng rõ rang truyện cô bé

bán diêm và phần kết của

truyện này là một cảnh thương

tâm.ng trước những cảnh đời

bất hạnh, cái chết của em bé đã

tố cáo, lên án sự thờ ơ, vô nhân

đạo của người đời trước cái

chết của một em bé đáng

thương.

- Nhấn mạnh: Trong cái xã hội

thiếu tình thương, nhà văn

An-đéc-xen đã viết truyện này với

tất cả niềm thông cảm, thương

yêu đôia với em bé bất hạnh…

chính tình yêu thương ấy đã

khiến nhà văn miêu tả thi thể

em với đôi má hồng và đôi môi

đang mỉm cười, đồng thời hình

dung ra cảnh huy hoàng hai bà

cháu bay lên trời để đón lấy

niềm vui đầu năm Nhưng rõ

rang truyện Cô bé bán diêm và

phần kết của truyện này là một

cảnh thương tâm.

- Tổng kết, chốt lại

phẩm “chắc

nó muốn sưởi cho ấm”.

- Nghe

- Đọc mục ghi nhớ sgk

=> Tố cáo xã hội băng giá, thiếu

tình người

 Ghi nhớ ( sgk / 68 )

4 Củng cố:

GV hệ thống lại nội dung bài học

5 Hướng dẫn :

- Học bài

- Chuẩn bị bài Trợ từ, thán từ

IV Rút kinh nghiệm

………

….………

Tiết 23

TRỢ TỪ, THÁN TỪ

I Mục tiêu

1 Kiến thức:

- Hiểu được thế nào là trợ từ, thế nào là thán từ.

- Nhận biết và hiểu tác dụng của trợ từ, thán từ trong văn bản

2 Kĩ năng

Biết cách sử dụng trợ từ, thán từ trong các trường hợp giao tiếp cụ thể.

3 Thái độ

Thích thú tìm hiểu về từ vựng Tiếng Việt hơn.

II Chuẩn bị

- GV : giáo án, SGK, bảng phụ

- HS : soạn bài.

III Tiến trình lên lớp

1 Ổn định lớp : kiểm tra sĩ số và vệ sinh

2 Kiểm tra bài cũ

? Tóm tắt văn bản “ Cô bé bán diêm”

? Cái chết của cô bé gợi cho em suy nghĩ gì?

 Có suy nghĩ sâu sắc: một cái chết thương tâm, hoàn cảnh tội nghiệp,thấy được thực trạng của một xã hội thờ ơ, vô cảm trước những mảnh đời bất hạnh

3 Dạy bài mới :

GTB: Trong giao tiếp để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá những sự vật,sự

việc nào đó người ta dùng trợ tư; hoặc muốn bộc lộ những tình cảm của người viết thì người ta thường dùng những thán từ…

HĐ 1 : Hướng dẫn HS

tìm hiểu khái niệm trợ từ

- Treo bảng phụ ghi sẵn ví

dụ

- Gọi HS đọc VD

? Nghĩa của các câu cĩ gì

khác nhau? Vì sao lại cĩ sự

khác nhau đĩ ?

? Các từ những, cĩ đi kèm

với từ ngữ nào trong câu và

biểu thị thái độ gì của

người nĩi đối với sự việc?

- Chốt: Như vậy những và

cĩ ở đây là từ dùng để biểu

thị thái độ ,đánh giá của

người đối với sự vật,sự

- Quan sát

- Đọc VD

- Trình bày :

+ Câu 1: thơng báo

khách quan.

+ Câu 2: Cĩ ý kiến nhấn mạnh, đánh giá việc nĩ ăn hai bát cơm là nhiều quá mức bình thường.

+ Câu 3: nhấn mạnh, đánh giá việc nĩ ăn hai bát là ít so với bình thường.

Vì có những từ như : “có, những”.

- Lần lượt trả lời

I Trỵ tõ

VD: sgk/69

(1): thơng báo khách quan (2): “những”  tỏ ý ăn nhiều

(3): “có”  tỏ ý ăn ít

 Trợ từ

việc được nĩi đến trong

câu.

? Qua việc phân tích VD

em hiểu trợ từ là gì ? Trợ

từ cĩ tác dụng gì ?

- Gọi HS đọc ghi nhớ

SGK69

- Yêu cầu HS lấy ví dụ.

Đặt câu cĩ sử dụng trợ từ

trên?

- Cho BT: Đặt câu cĩ dùng

3 trợ từ: chính, đích, ngay

và nêu tác dụng của việc

dùng các trợ từ đĩ ?

HĐ 2 : Hướng dẫn HS

tìm hiểu thán từ

- Treo bảng phụ ghi sẵn

VD

? Các từ ''này, a, vâng''

trong các VD biểu thị điều

gì?

- Mở rộng: Ngồi ra từ A

cịn biểu thị sự vui mừng

như: A! Mẹ đã về!  Bộc lộ

tình cảm.

? Nhận xét cách dùng các

từ này, a, vâng

 Này!, a!  tạo thành câu

đặc biệt.

Này, vâng  thành

phần biệt lập của câu.

Liên hệ GD: lễ phép, đúng

mực trong giao tiếp.

? Qua tìm hiểu VD , em

hiểu thế nào là thán từ ?

? Thán từ thường đứng ở

vị trí nào trong câu. Thán

từ có mấy loại ?

- GV: Cĩ khi thán từ cũng

- Đọc ghi nhớ

- Lấy VD, đặt câu

- Làm nhanh :

+ Nĩi dối làm hại chính

mình.

+ Tơi đã gọi đích danh nĩ.

+ Bạn khơng tin ngay cả tơi nữa à ?

 Nhấn mạnh đối tượng

nĩi đến là mình, nĩ, tơi.

- Quan sát, đọc

- Trao đổi, trình bày

+ ''Này'' tiếng thốt ra gây

sự chú ý của người đối thoại.

+ ''A'' tiếng thốt ra biểu thị thái độ tức giận khi nhận ra điều gì đĩ ko tốt

+ ''Vâng'' dùng để đáp lại lời người khác một cách lễ phép

- Lựa chọn, phát biểu

- Trả lời

- Đọc ghi nhớ

- Trao đổi, trình bày, rút ra

từ ghi nhớ SGK / 70

 Ghi nhớ : SGK / 69

II Th¸n tõ

VD: Sgk/69

a Này  tiếng thốt ra gây sự

chú ý của người đối thoại

A  tiếng thốt ra biểu thị

thái độ tức giận

b Này  gọi;

Vâng  đáp lại lời

người khác

 Hơ đáp

 Thán từ

 Ghi nhớ: SGK /70

III LuyƯn tËp

1 Câu cĩ trợ từ : a, c, g,

có thể đứng ở giữa câu

hoặc cuối câu VD: Ôi Kim

Lang ! Hỡi Kim Lang !

? Thán từ có đặc điểm gì

cần lưu ý

- Đặt 3 câu dùng 3 thỏn từ :

'' ôi, ái, ừ ''?

HĐ 3: Hướng dẫn HS

luyện tập

- Chép nội dung bài tập 1

ra bảng phụ, yêu cầu HS

đọc và chọn câu trả lời

đúng

- Yêu cầu HS thảo luận

theo nhóm, mỗi nhóm 1

phần

- Đặt câu với 5 thán từ ?

- Làm nhanh

+ Ôi ! buổi chiều thật đẹp.

+ Ái ! tôi đau qúa.

+ Ừ ! cái cặp ấy đẹp đấy.

- Lần lượt đọc, xác định yêu cầu

- Suy nghĩ trả lời câu có trợ từ: a, c, g, i

- Thảo luận nhóm

- Làm bài tập chạy

i

2 Giải thích nghĩa của trợ

từ

a Lấy: Không có (1 lá thư)

b Nguyên: riêng tiền cưới

đã quỏ cao; đến: tất cả

c Cả: nhấn mạnh việc ăn quỏ mức bình thuờng

d Cứ: nhấn mạnh sự việc lặp đi lặp lại

3 Chỉ ra các thán từ

a Này , à d Chao ôi

b Ấy e Hỡi ơi c.Vâng

5 Đặt câu với thán từ

+ Ôi ! bông hoa đẹp qúa + Vâng ! Em biết ạ

+ Ái ! Đau quỏ

4 Củng cố: GV hệ thống lại nội dung bài học.

5 Hướng dẫn: - Học bài, làm bài tập.

- Chuẩn bị bài tiếp theo “Miêu tả và biểu cảm trong văn bản

tự sự” (xem trước bài ở nhà và trả lời câu hỏi SGK.

IV Rút kinh nghiệm

………

………

Tiết 24

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

I Mục tiêu

1 Kiến thức:

- Nhận biết được sự kết hợp và tác động qua lại giữa các yếu tố kể tả và biểu

lộ tình cảm của người viết trong một văn bản tự sự.

- Nắm được cách thức vận dụng các yếu tố này trong văn bản tự sự.

2 Kĩ năng:

Rèn luyện kĩ năng viết văn tự sự.