Văn hóa ẩm thực tây bắc

- Một số món ăn đặc trưng vùng TÂY BẮC: Món thắng cố:  Thắng cố truyền thống của người H'Mông chỉ được nấu từ ngựa, sau được các dân tộc khác cải biến thêm thịt bò, trâu, lợn đồng thời

VĂN HÓA ẨM THỰC TÂY BẮC

* Đặc điểm tự nhiên:

 -Tây Bắc bao gồm hầu hết các tỉnh miền núi và trung du Bắc Bộ và các huyện phía tây Nghệ An và tây Thanh Hóa Vùng có điều kiện tự nhiên khó khăn, khắc nghiệt nhất, nguy cơ tai biến môi trường cao nhất nhưng lại là nơi

có địa chính trị quan trọng nhất Tây Bắc là một miền núi cao hiểm trở Các dãy núi chạy theo hướng Tây Bắc- Đông Nam, trong đó có dãy Hoàng Liên Sơn dài đến 180 km, rộng 30 km, cao từ 1500m trở lên, các đỉnh cao nhất như Phanxipăng 3142m, Yam Phình 3096m, Pu Luông 2.983m Dãy Hoàng Liên Sơn, được người Thái gọi là "sừng trời" (Khau phạ), chính là bức tường thành phía đông và vùng Tây Bắc

 - Khí hậu Á nhiệt đới, có gió Lào Gió mùa đông bắc

* Văn hóa vùng tây bắc:

 - Có 17 dân tộc sinh sống , chủ yếu sinh sống theo chế độ mẫu hệ

 - Tín ngưỡng đa thần, tinh là có linh hồn vạn vật tồn tại

 - Mỗi dân tộc đều có bản sắc riêng : múa khèn ( Mèo ) , múa cồng ( Mường ) , múa xòe ( Thái )

- Một số món ăn đặc trưng vùng TÂY BẮC:

Món thắng cố:

 Thắng cố truyền thống của người H'Mông chỉ được nấu từ ngựa, sau được các dân tộc khác cải biến thêm thịt bò, trâu, lợn đồng thời sáng tạo ra nhiều loại nguyên liệu, công thức nấu khác nhau mang đặc trưng của từng dân tộc, vùng miền Tuy nhiên, thắng cố ngon nhất vẫn là thắng cố ngựa ở vùng Bắc

Hà, Mường Khương, Sa Pa - Lào Cai, quê hương của món ăn độc đáo này

 Chảo thắng cố tại các phiên chợ vùng caoCách nấu thắng cố rất đơn giản,

gia vị truyền thống gồm 12 thứ gồm thảo quả, hoa hồi, quế chi, sả, gừng và nhiều thứ gia vị bí truyền khác, trong đó cây thắng cố là gia vị thứ 12 Thịt

và "lục phủ ngũ tạng" được rửa sạch, luộc chín, đôi khi còn được ướp trước với các loại gia vị, sau đó thả vào nồi nước dùng có xương ngựa, nội tạng, tiết và 12 loại gia vị kể trên đã được đun sôi, rồi cứ thế ninh nhừ hàng tiếng đồng hồ Những nồi thắng cố ở các phiên chợ vùng cao rất lớn, đủ cho vài chục người ăn, còn trong các nhà hàng, từ nồi thắng cố lớn, lúc ăn mới múc

ra nồi lẩu rồi thái thịt ngựa thả vào

 Để thưởng thức thắng cố với hương vị nguyên bản, du khách nên đến với

những phiên chợ của người H'Mông ở Sa Pa, Bắc Hà, Mường Khương, những nơi mà cách nấu và nguyên liệu nấu thắng cố vẫn chưa bị cải biến đi nhiều Những bát thắng cố được múc ra phục vụ thực khách từ những chảo lớn sóng sánh thịt nạc, thịt mỡ và lục phủ ngũ tạng Nội tạng ngựa được chế biến sạch có mùi thơm, ăn rất giòn, thịt ngựa bùi bùi, ngòn ngọt, ăn kèm với các loại rau nhúng như cải mèo, cải ngồng, cải lẩu, chấm với loại nước chấm đặc biệt làm từ ớt Mường Khương nổi tiếng cay, nồng, giúp thực khách xua tan đi cảm giác rét mướt của núi rừng vùng cao

Nồi lẩu thắng cố ở các nhà hàngNhiều thực khách không quen với cách chế

biến cũng như cách ăn thắng cố của đồng bào dân tộc tại các phiên chợ vẫn

có thể thưởng thức món ăn độc đáo này tại các nhà hàng, nơi thắng cố được chế biến như những nồi lẩu, thịt và nội tạng ngựa cũng được chế biến "vệ sinh hơn", hợp với khẩu vị và cách thưởng thức của người Kinh

Ăn thắng cố phải nhâm nhi với rượu ngô Bắc Hà hoặc rượu San Lùng, thứ rượu nồng ấm, thơm phức, được kết từ tinh hoa của núi rừng Thực khách sẽ không chỉ được "no cái bụng", mà còn "say cái tình" của đồng bào các dân tộc vùng cao, những con người chất phác, thật thà, mến khách

Một anh chàng dân tộc đã "no cái bụng, say cái tình"

Món lợn Mường

 Lợn “cắp nách” được ra đời từ thói quen chăn nuôi lạc hậu của bà con các dân tộc vùng cao của Lào Cai như: Dao, Thái, Mông… Đây thực chất là giống lợn đặc trưng truyền thống được lai giữa lợn rừng và lợn Mường và việc nuôi giữ khá đơn giản Thường thì sau khi lợn mẹ sinh ra lợn con, chúng được thả rông mặc cho mưa nắng, không có chuồng trại, không được chăm sóc Những con lợn phải tự kiếm thức ăn từ những cây củ dại ở ngoài vườn, rừng… thỉnh thoảng mới được cho ăn những bắp ngô, củ sắn

 Điều đặc biệt là loài lợn này tự kiếm sống ở trong rừng, song chúng không bao giờ đi xa, chỉ quanh quẩn ở một khoảng cách nhất định Nhiều con lợn

có thói quen về ổ do chủ làm sẵn ở ngay đằng sau nhà hoặc dưới gầm sàn nhưng cũng có những đàn lợn “ở ẩn” trong rừng Vì vậy, muốn kiểm tra đàn lợn của mình, người ta phải vào rừng tìm chúng

 Lợn “cắp nách” thường được bán rất nhiều ở các phiên chợ vùng cao của Lào Cai như: Mường Hum, Sín Chéng, Bắc Hà… Những con lợn được bày bán

có trọng lượng không lớn hơn 20 kg, vậy nên người dân có thể cho vào gùi, xách tay, thậm chí cắp vào nách cho tiện và cái tên lợn “cắp nách” được bắt nguồn từ đó



 Do được nuôi thả tự do trong rừng nên những con lợn “cắp nách” chạy rất nhanh, vì vậy, người ta khá vất vả mới có thể bắt được chúng Lợn “cắp nách” sau khi bắt giữ sẽ được cạo lông sạch sẽ và phải mổ theo kiểu mổ moi Muốn cho da lợn sạch cần dùng chanh để tẩy hết lớp đất bụi bám ở các chân lông rồi mới rửa sạch, để khô, xoa nước hàng và thui bằng rơm hoặc bã mía cho thơm Thui đều lửa đến khi bì lợn ngả màu vàng rộm thì chà sạch một lần nữa bằng chanh, sau đó mới lọc thịt để chế biến thành các món

 Lợn “cắp nách” có rất nhiều cách chế biến món khác nhau như: Thịt ba chỉ, thịt mông dùng để hấp; thịt từ vai trở lên dùng vào món nướng; thịt thủ, nầm bụng để nấu giả cầy; xương lọc rồi thì để ninh làm món canh Ngon nhất phải kể đến món lòng dồi và thịt bụng còn lẫn cả xương sườn hấp cách thủy, chấm lá nhội giã nhỏ trộn hạt xẻn hoặt hạt dổi, ớt xanh Vị hơi chua, chát và mùi thơm của hạt dổi, lá chanh gặp món thịt ba chỉ ăn cũng sẽ có hương vị đặc biệt

 Theo kinh nghiệm của bà con người Dao, người Mông, lợn “cắp nách” cho thịt săn chắc và thơm ngon, nhất là không bị hoi phải là loại lợn “cắp nách” đực đã được thiến từ bé hoặc chưa bao giờ đẻ

Món lam nhọ:

 Về ăn (cũng như mặc, ở), người Thái ở Tây Bắc ưa cái đậm, cái mạnh, và cái vững Món ăn được ưa chuộng là món nướng rồi lại hấp Lam là nướng, nhọ

là nhừ Tảng thịt trâu, hoặc bò, nướng trên than hồng cho thật chín rồi thái mỏng ngang thớ, trộn với các thứ gia vị: Tiêu rừng (mắc khén), ớt, tỏi, gừng

và rau bí, quả bí non, quả cà rừng… tất cả cho vào ống tre nướng chín, sau

đó lấy que chọc cho nhuyễn, lại nướng ống tre lần nữa cho chín nhừ Lam nhọ vị ngọt đậm, mềm nhừ mà vẫn đóng bánh, khi ăn phải lấy đũa xắn từng miếng

Heo thui luộc - món ăn đậm đà hương vị Tây bắc:

 Là món ăn khá đơn giản, mang dấu ấn hoang sơ – gần như là món ăn truyền thống của dân miền núi Hòa Bình Heo nuôi thả ở môi trường thiên nhiên, ăn rau, quả, củ Sau khi cắt lấy huyết heo, người ta không nấu nước sôi cạo lông như cách làm thông thường, mà lấy nhánh lá tre nứa, cỏ tranh khô hoặc rơm

rạ thui vàng như thui bò, cầy, thui đến đâu thì dùng dao cạo sạch lông đến

đó Heo thui xong rửa sạch trước khi mổ lấy bộ lòng buộc thịt treo lên để cho ráo máu Sau đó người ta xẻ heo ra cho vào nồi luộc trên bếp củi với nhiệt

độ lửa đun sôi riu riu Khi thịt vừa chín tới vớt ra xắt mỏng sắp trên lá chuối rừng tươi xanh Thịt luộc nóng hổi tỏa mùi thơm ngon Thịt heo luộc chấm với muối rang và hạt dổi (giống như hạt tiêu xanh) nướng giã nhỏ Ăn miếng đầu tiên sẽ cảm nhận được vị ngọt của thịt vị giòn béo của da và mỡ mùi thơm phưng phức của lá chuối rừng hương vị nồng của hạt dổi, mặn mà của muối rang

Món thịt trâu gác bếp:

 Món thịt trâu gác bếp được làm từ thịt vai và nạc lưng của những chú trâu thả rông trên các vùng đồi núi, ướp thịt với muối hột, ớt, gừng, mắc kén, hạt dổi giã nhuyễn để ngấm gia vị rồi phơi trong bóng râm một ngày, sau đó dùng que xiên vào treo lên gác bếp để than củi nóng hun khô dần Miếng thịt thơm nồng mùi khói, bên trong dẻo dai đậm đà gia vị, nhấm nháp trong một ngày se lạnh cùng ít rượu thật không còn gì thú hơn

- CÁC L0ẠI TRÁI CÂY:

-Quả đào Sapa, Mộc châu:

 Mùa xuân, Tây Bắc luôn là điểm đến không thể bỏ qua với những ai yêu thích sắc hoa đào cùng nhiều loại hoa tự nhiên tuyệt đẹp Tới mùa hè, nơi đây lại là điểm “trốn nóng” lý tưởng Không chỉ thế, những vườn hoa đào khoe sắc ngày xuân sau một thời gian đã kết trái, trở thành những vườn đào lúc lắc quả ngon

 Từ tháng 6 tới tháng 7, khắp các khu rừng Tây Bắc tràn ngập trong màu hồng phớt của những trái đào ngon ngọt, kết tinh từ hương vị của đất trời Đây cũng chính là mùa thu hoạch đào rộ nhất tại Tây Bắc Nếu có kế hoạch du lịch trong hè này, bạn đừng bỏ qua cơ hội đến với các vùng Sapa, Mộc Châu để khám phá những vườn đào rộng lớn, với các loại đào đa dạng như đào lê, đào Pháp, đào lông…

Đến đây, bạn có thể tự tay hái những trái đào tươi, ngon nhất trên cây Thú vị hơn, bạn còn có cơ hội trải nghiệm một ngày đi hái đào cùng với những chàng trai, cô gái người Mông, Dao… Phần thưởng của bạn sẽ là những trái đào to, ngon nhất trên cây, mà chắc chắn bạn chưa từng được nếm qua trước đây

- Mận Bắc Hà:

 Xen cùng màu hồng ửng như má thiếu nữ, trong mùa hè, khắp miền Tây Bắc còn đỏ rực trong sắc mận Vùng Bắc Hà (Lào Cai) là vùng trồng mận lớn nhất cả nước với loại mận hậu ngon nổi tiếng

 Nếu mùa xuân, hoa mận bung nở trắng trời mang lại vẻ tinh khôi cho đất trời

Tây Bắc, thì tới mùa hè nơi đây lại trở thành những vườn quả ngon lành với

vô vàn trái mận chín có sắc đỏ tuyệt đẹp Những trái mận này được bao phủ bên ngoài lớn phấn trắng mỏng, vô cùng quyến rũ và ngon mắt

 Nếu có dịp, bạn nên vào tận vườn, tự tay chọn những quả mận to, đỏ thẫm, lau qua lớp phấn vào vạt áo rồi cắn một miếng thật to để nghe vị chua, ngọt

và hương thơm của núi rừng tan trong miệng Còn nếu không có điều kiện, bạn có thể ghé qua chợ mận Bắc Hà, hòa mình vào không khí mua bán rất sôi nổi và chọn mua thứ mận tươi ngon, vừa mới hái trên cây

- Nhãn lòng Hưng Yên:

 Mặc dù hiện nay, nhãn Thái Lan, nhãn miền Nam tràn ngập khắp các quầy hàng hoa quả và có quanh năm Nhưng nhãn lồng Hưng Yên vẫn là đặc sản được nhiều người trông đợi vào mỗi độ cuối hè

Cuối tháng 7 đầu tháng 8, đến Hưng Yên, khắp những con đường làng, đâu đâu bạn cũng thấy những chùm nhãn sai trĩu cành Với kỹ thuật ghép cành hiện đại, những cây nhãn không quá cao, do vậy chỉ cần 1 cây sào và một chút khéo léo là bạn đã có những chùm nhãn to, ăn ngọt sắc và rất thơm

 Một trong những nguyên tắc khi hái nhãn là phải hái hết sạch cây, nếu không các loại chim, dơi sẽ “biết” và tới “xơi” hết, do vậy người trồng nhãn khá cẩn thận trong việc hái quả Thế nên, nếu bạn dự định tới đất nhãn Hưng Yên, tham gia thử thu hoạch nhãn thì hãy đặt trước với chủ nhà về thời gian bạn đến để không bị "vỡ kế hoạch" nhé

 Ngoài thưởng thức nhãn tươi, bạn cũng có thể mua cho mình một ít long nhãn đã được sấy khô Đây cũng là một trong những đặc sản của Hưng Yên, thường được các mẹ rất chuộng để nấu món chè long nhãn vừa ngon, vừa mát trong mùa hè nóng bức này

- Trái Vải:

 Quả vải là thứ quả rất đặc trưng cho mùa hè của miền Bắc Nhắc đến vải ngon, người ta không thể không nhắc đến đặc sản vải thiều ở Thanh Hà, Hải Dương Nơi đây có những vườn vải, đồi vải ngút tầm mắt Rất nhiều du khách miền Nam ra thăm miền Bắc muốn được tới đây để được nhìn tận mắt thứ quả thơm ngon, có màu sắc rất đẹp này

 Vào khoảng cuối tháng 6, đầu tháng 7 là mùa thu hoạch vải thiều Khắp các khu vườn, những cây vải trĩu chịt quả với sắc đỏ, vàng đặc trưng rất đẹp

 Tới với các nhà vườn thời gian này, bạn có thể tha hồ ăn vải miễn phí vì thông thường giá vải chín rộ rẻ, vườn lại nhiều, nên chủ vườn khá dễ tính Tuy nhiên, bạn cũng đừng ham mà ăn quá nhiều bởi vải khá nóng

Vườn cam Cao Phong (Hòa Bình):

 Cam Cao Phong bắt đầu chín rộ vào khoảng tháng 10 hàng năm Ngon và nổi tiếng nhất phải kể đến cam lòng vàng - loại cam ngọt và sánh, tiếp đó là cam canh và cam xã Đoài

 Cả vùng Cao Phong hầu như nhà nào cũng trồng cam Lý tưởng nhất là những người chủ ở đây vô cùng hiếu khách và cởi mở, họ sẵn sàng dẫn bạn

đi chơi khắp vườn cam, bứt từng loại cam mời bạn ăn thử, giới thiệu cách trồng cam Thậm chí mua cam rồi quên đem theo, họ còn đi xe đuổi theo đưa tận tay



Thật là tuyệt vời đúng không? Vì thế vào khoảng tháng 10, nếu có điều kiện, bạn nên ghé qua vùng đất này để dạo chơi trong những "vườn vàng" tuyệt đẹp, trò chuyện với những người chủ vườn hiếu khách, và thưởng thức các loại cam thơm ngon Ngoài ra, cam ở đây không có chất bảo quản nên bạn hoàn toàn có thể yên tâm về chất lượng

- Rượu Táo Mèo:

 Vị thuốc dân gian và cũng là đặc sản của vùng núi Sapa, rượu ngâm trái táo mèo là một trong những vị thuốc cực kì hiệu quả, đồng thời cũng là thứ rượu ngon nổi tiếng với những dân sánh rượu chính hiệu

 Ở Sa Pa, cây táo mèo mọc hoang trên dãy núi già Hoàng Liên Sơn Táo mèo

cứ thế lớn lên trong rừng rồi đơm hoa kết trái, một món quà thiên nhiên ưu đãi cho đồng bào Mông cư ngụ trên đỉnh non ngàn Táo mèo ra hoa trắng vào cuối mùa xuân và có quả vào mùa thu Trời thu, giữa tiết trời se lạnh của vùng cao, mỗi du khách đi qua những khu chợ bán quả táo mèo đều "nghe" thấy mùi hương thơm ngát, sâu lắng và ngọt ngào của trái táo có cái tên kì kì này

 Quả táo mèo hình trứng, ăn có vị chua chát Trong đông y, táo mèo còn được gọi là sơn tra, là một vị thuốc quý Loại quả này có tác dụng hạ huyết áp nhờ làm giãn mạch ngoại vi Nó cũng giúp hạ mỡ máu, giãn động mạch vành, cải thiện sức co bóp cơ tim Ngoài ra, sơn tra còn có tác dụng ức chế quá trình ngưng tập tiểu cầu, an thần, trấn tĩnh, góp phần lập lại cân bằng sinh lý và phòng chống tích cực các biến chứng do tình trạng tăng huyết áp gây ra

- Rượu Sâu Chít:

 Rượu Sâu Chít xưa nay vốn nổi danh vì sự công hiệu, hiệu nghiệm của nó đối với việc cải thiện đời sống sức khỏe sinh lý của nam giới, tăng cường sức khỏe cho người già, bồi bổ cơ thể cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ sau khi sinh nở

 Đối với người dân Tây Bắc, sâu chít là niềm tự hào về sản vật đặc biệt của địa phương mình, sâu chít chính là một trong những đặc sản thiên nhiên “có một không hai” ở một số vùng núi phía Bắc như: Lạng Sơn, Điện Biên, Sơn La

 Đây vốn là loại côn trùng sống trong thân cây chít Để biết cây nào có sâu chít , người thu hái sẽ lựa chọn những cây có dấu hiệu bệnh, không thể ra hoa (đó chính là cây đã bị ấu trùng ký sinh) Người dân bắt sâu chít bằng cách “chẻ” đôi ngọn chít để moi sâu ra Những con sâu chít tươi rói có màu trắng sữa, căng mọng sau khi được lấy ra thường được thả trong chậu rượu nhạt Thứ rượu ấy sẽ giữ cho sâu không bị biến chất

- Rượu Mông Pê:

 Được chưng cất từ những hạt ngô nếp trắng và men lá, rượu Mông Pê là thức uống hảo hạng có uống đến mềm môi mà không thấy đau đầu Ngô nếp đầu mùa được chọn kỹ, rồi đem hấp cách thuỷ chừng năm đến sáu tiếng, bỏ ra nong, nia hay lá chuối cho nguội sau đó mới rắc men Men ủ rượu Mông Pê

là men lá được làm từ thảo dược trên núi, với nhiều vị thuốc có lợi cho sức khoẻ như lưu thông khí huyết, chống lạnh, trừ cảm và giảm nhức mỏi… Rượu Mông Pê không ủ trong những chum, vại mà được ủ dưới lòng đất Người ta đào những hố sâu gần 1m dưới lòng đất, sau đó lót lá chuối khô xung quanh rồi đổ nguyên liệu lên, lớp trên cùng được xếp lá chuối khô rồi phủ đất lên Trên ba tháng, nguyên liệu đó được đào lên và mang ra nấu thành rượu Nước để nấu rượu cũng khác, nó được lấy trên những khe núi đá cao nên mới tạo nên hương vị đặc trưng của rượu Mông Pê mà chỉ có vùng đất này mới làm ra chúng Không chỉ mến khách, người dân Tả Sìn Thàng còn cực kỳ chu đáo Bên cạnh gối ngủ dành cho khách, gia chủ tế nhị để trên đầu giường một chiếc đèn pin nhỏ cho những háo hức của phiên chợ sớm mai

- Rượu ngô trên đỉnh Suối Giàng:

 Suối Giàng cách trung tâm huyện lỵ Văn Chấn 12km, có độ cao 1.300m, quanh năm mây phủ Nơi đây được biết đến với chè Shan tuyết cổ thụ trăm năm tuổi Và nói đến Suối Giàng cũng không thể quên nhắc một hương vị đặc biệt để tiếp đãi bạn bè, khách quý nơi xa - đó là rượu ngô Nhấp chén rượu ngô, ta cảm nhận được mùi thơm của ngô, vị thanh mát của khí trời, hương đất và thêm hiểu rằng, nấu rượu ngô không hề đơn giản

 Muốn làm được thứ rượu này, trước tiên phải chọn ngô bản địa, lựa những bắp đều hạt, không quá già hoặc quá non thì mới có nhiều tinh bột, sau đó tẽ lấy hạt, luộc chín Có một công đoạn rất quan trọng là ủ men và đây là công đoạn quyết định thành công Thường ủ men kéo dài từ 12 đến 15 ngày, nếu chưa đủ thời gian thì tinh bột trong hạt ngô chưa ngấm hết, rượu sẽ không được thơm

 Thứ làm nên hương vị của rượu ngô chính là men Men của rượu ngô phải là thứ men được làm tổng hợp từ lá cây rừng do chính bàn tay người Mông nơi đây tự làm Lá cây rừng thái nhỏ, trộn với hạt kê đã nghiền mịn, sau đó nắm thành từng quả, để trên gác bếp để tự lên men Đặc biệt, trong thời gian lá cây lên men rất kiêng phụ nữ có bầu đến gần vì sẽ hỏng mẻ men đó