- Từ thí nghiệm và kết quả quan sát: + Nêu được chức năng của tuỷ sống, dự đoán được thành phần cấu tạo của tuỷ sống.. + Trong tuỷ sống chắc chắn phải có nhiều căn cứ thần kinh điều khiể
Trang 1Ngày soạn:10/02/2012
Ngày dạy:13/02/2012
TIẾT 46 BÀI 44: THỰC HÀNH - TÌM HIỂU CHỨC NĂNG( LIÊN QUAN ĐẾN CẤU
TẠO) CỦA TỦY SỐNG
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Kiến thức
Khi học xong bài này, HS:
- Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định
- Từ thí nghiệm và kết quả quan sát:
+ Nêu được chức năng của tuỷ sống, dự đoán được thành phần cấu tạo của tuỷ sống
+ Đối chiếu với cấu tạo của tuỷ sống để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng
2 Kĩ năng
- Có kĩ năng thực hành
3 Thái độ
- Có ý thức kỉ luật, ý thức vệ sinh
II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
- Chuẩn bị của GV:
+ ếch 1 con, 1 đoạn tuỷ sống lợn tươi
+ Bộ đồ mổ: đủ cho các nhóm
+ Dung dịch HCl 0,3%; 1%; 3%, cốc đựng nước lã, bông thấm nước
- Chuẩn bị của HS (mỗi nhóm):
+ ếch 1 con
+ Khăn lau, bông
+ Kẻ sẵn bảng 44 vào vở
III TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1 Ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số :+ 8A :
+ 8B :
2 Kiểm tra bài cũ
- Kiểm tra sự chuẩn bị dụng cụ thực hành của HS
3 Bài mới
Trang 2Hoạt động 1: Tìm hiểu chức năng của tuỷ sống Mục tiêu: HS tiến hành thành công 3 thí nghiệm 1, 2, 3 Nêu được chức năng của tuỷ
sống
- Yêu cầu HS huỷ não ếch, để nguyên
tuỷ
- Yêu cầu HS tiến hành:
+ Bước 1: HS tiến hành thí nghiệm 1,
2, 3 theo giới thiệu ở bảng 44
- Từ kết quả thí nghiệm và hiểu biết về
phản xạ, GV yêu cầu HS:
- Dự đoán về chức năng của tuỷ sống?
- GV ghi nhanh dự đoán của HS ra góc
bảng
+ Bước 2: GV biểu diễn thí nghiệm
4,5
- Cắt ngang tuỷ ở đôi dây thần kinh thứ
1 và thứ 2 (ở lưng)
- Lưu ý: nếu vết cắt nông có thể chỉ cắt
đường lên (trong chất trắng ở mặt sau
tuỷ sống) do đó nếu kích thích chi
trước thì 2 chi sau cũng co (đường
xuống trong chất trắng còn)
- Em hãy cho biết thí nghiệm này nhằm
mục đích gì?
+ Bước 3: GV biểu diễn thí nghiệm 6
và 7 (huỷ tuỷ ở trên vết cắt ngang rồi
tiến hành như SGK)
- Qua thí nghiệm 6, 7 có thể khẳng
định điều gì?
- GV cho HS đối chiếi với dự đoán ban
đầu, sửa câu sai
- Yêu cầu HS nêu chức năng của tuỷ
sống
- Từng nhóm HS tiến hành:
+ Cắt đầu ếch hoặc phá não
+ Treo lên giá 3 -5 phút cho ếch hết choáng
- Từng nhóm đọc kĩ 3 thí nghiệm phải làm, lần lượt làm thí nghiệm 1, 2, 3
Ghi kết quả quan sát được vào bảng 44 (đã kẻ sẵn ở vở)
- Các nhóm dự đoán ra giấy nháp
- 1 số nhóm đọc kết quả dự đoán
+ Trong tuỷ sống chắc chắn phải có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi
+ Các căn cứ đó phải có sự liên hệ với nhau theo các đường liên hệ dọc (vì khi kích thích chi dưới không chỉ chi dưới
co mà 2 chi trên cũng co)
- HS quan sát thí nghiệm, ghi kết quả thí nghiệm 4, 5 vào bảng 44 trong vở
- HS thảo luận nhóm và nêu được:
- Thí nghiệm này chứng tỏ só sự liên
hệ giữa các căn cứ thần kinh ở các phần khác nhau của tuỷ sống (giữa căn
cứ điều khiển chi trước và chi sau)
- HS quan sát phản ứng của ếch, ghi kết quả thí nghiệm 6, 7 vào bảng 44
- HS trao đổi nhóm và rút ra kết luận
+ Tuỷ sống có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi
Kết luận:
Trang 3Tiến hành thành công thí nghiệm sẽ có kết quả:
+ Thí nghiệm 1: Chi sau bên phải co
+ Thí nghiệm 2: Co cả 2 chi sau
+ Thí nghiệm 3: Cả 4 chi đều co
+ Thí nghiệm 4: Cả 2 chi sau co
+ Thí nghiệm 5: Chỉ 2 chi trước co
+ Thí nghiệm 6: 2 chi trước không co
+ Thí nghiệm 7: 2 chi sau co
Kết luận: Tuỷ sống có các căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi (PXKĐK) Giữa các căn cứ thần kinh có sự liên hệ với nhau
Hoạt động 2: Nghiên cứu cấu tạo của tuỷ sống Mục tiêu: HS nắm được cấu tạo trong và ngoài của tuỷ sống.
- GV cho HS quan sát lần lượt H 44.1;
44.2; mô hình tuỷ sống lợn và 1 đoạn
tuỷ sống lợn
- Nhận xét về hình dạng, kích thước,
mầu sắc, vị trí của tuỷ sống?
- GV chốt lại kiến thức
-Yêu cầu HS nhận xét màng tuỷ
- GV cho HS quan sát kĩ mô hình và
mẫu tuỷ lợn
- Nhận xét cấu tạo trong của tuỷ sống?
- Từ kết quả thí nghiệm nêu rõ vai trò
của chất xám, chất trắng.
- Cho HS giải thích thí nghiệm 1 trên
sơ đồ cung phản xạ
- Giải thích thí nghiệm 2 bằng nơron
liên lạc bắt chéo
- Giải thích thí nghiệm 3 bằng đường
lên, đường xuống (chất trắng)
- HS quan sát kĩ hình vé, đọc chú thích, quan sát mô hình, mẫu vật để nhận biết màu sắc của tuỷ sống lợn, trả lời câu hỏi:
- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét,
bổ sung và rút ra kết luận
- HS trả lời, nhận xét, rút ra kết luận
- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung
Kết luận:
a Cấu tạo ngoài:
Trang 4- Tuỷ sống nằm trong cột sống từ đốt cổ thức I đến thắt lưng II, dài 50 cm, hình trụ, có 2 phàn phình (cổ và thắt lưng), màu trắng, mềm
- Tuỷ sống bọc trong 3 lớp màng: màng cứng, màng nhện, màng nuôi Các màng này có tác dụng bảo vệ, nuôi dưỡng tuỷ sống
b Cấu tạo trong:
- Chất xám nằm trong, hình chữ H (do thân, sợi nhánh nơron tạo nên) là căn cứ (trung khu) của các PXKĐK
- Chất trắng ở ngoài (gồm các sợi trục có miêlin) là các đường dẫn truyền nối các căn cứ trong tuỷ sống với nhau và với não bộ
4 Củng cố
- HS hoàn thành bảng 44 vào vở
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học cấu tạo, chức năng của tuỷ sống
- Hoàn thành báo cáo thực hành để nộp vào giờ sau
Trang 5Ngày soạn:12/02/2012
Ngày dạy:15/02/2012
TIẾT 47 BÀI 45: DÂY THẦN KINH TỦY
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1.Kiến thức
Khi học xong bài này, HS:
- Nắm được cấu tạo và chức năng của dây thần kinh tuỷ
- Giải thích được vì sao dây thần kinh tuỷ là dây pha
- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích kênh hình
- Bồi dưỡng thái độ yêu thích môn học
2 Kĩ năng
- Có kĩ năng quan sát, phân tích
3 Thái độ
- Có ý thức kỉ luật, nghiêm túc học bài
II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
- Hình 44.2 ; 45.1 ; 45.2
III TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG
1 Ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số :+ 8A :
+ 8B :
2 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày cấu tạo và chức năng của tuỷ sống?
3 Bài mới.
Hoạt động 1: Cấu tạo của dây thần kinh tuỷ Mục tiêu: HS hiểu và trình bày được cấu tạo dây thần kinh tuỷ.
- Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin
mục I, quan sát H 44.2; 45.1 và trả lời
câu hỏi:
- Có bao nhiêu đôi dây thần kinh tuỷ?
- Tiếp tục đọc thông tin, quan sát kĩ H
45.1 để dán chú thích vào tranh câm H
45.1 trên bảng và trình bày cấu tạo dây
- HS nghiên cứu thông tin mục I, quan sát H 44.2; 45.1 và trả lời câu hỏi:
- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung
- 1 HS lên bảng dán chú thích, trình bày cấu tạo dây thần kinh tuỷ
Trang 6thần kinh tuỷ.
- GV hoàn thiện kiến thức trên mô hình
đốt tuỷ sống, rút ra kết luận
- Lưu ý HS:
+ Phân biệt rõ mặt trước và mặt sau
tuỷ sống, rễ trước và rễ sau
+ Sử dụng H 45.2 để chỉ chi HS thấy
từ đốt thắt lưng I các bó rễ tuỷ của
đoạn cùng, cụt tập hợp thành “tùng
đuôi ngựa”
Các HS khác quan sát, nhận xét, bổ sung hoàn thiện kiến thức
- HS lắng nghe và ghi nhớ
Kết luận:
- Có 31 đôi dây thần kinh tuỷ
- Mỗi dây thần kinh tuỷ được nối với tuỷ sống gồm 2 rễ:
+ Rễ trước (rễ vận động) gồm các bó sợi li tâm
+ Rễ sau (rễ cảm giác) gồm các bó sợi hướng tâm
- Các rễ tuỷ đi ra khỏi lỗ gian đốt sống nhập lại thành dây thần kinh tuỷ
Hoạt động 2: Chức năng của dây thần kinh tuỷ Mục tiêu: Thông qua thí nghiệm, HS rút ra được kết luận về chức năng của dây thần
kinh tuỷ
- GV yêu cầu HS nghiên cứu thí
nghiệm phần SGK mục II, nghiên
cứu kĩ bảng 45
- GV nhận xét, chốt kiến thức
- Thí nghiệm 1cho phép ta rút ra kết
luận gì về chức năng rễ trước?
- Thí nghiệm 2 1cho phép ta rút ra kết
luận gì về chức năng rễ sau?
- GV nhận xét, đưa ra kết luận
- GV đưa câu hỏi:
- Nêu chức năng của dây thần kinh
tuỷ?
- Yêu cầu 1 HS đọc kết luận (SGK)
- HS đọc kĩ thông tin về nội dung thí nghiệm, đọc kĩ bảng 45
- 1 HS nêu kết quả
- HS khác nhận xét
+ Thí nghiệm 1: Khi kích thích bằng HCl 1% vào chi sau bên phải, xung thần kinh truyền từ cơ quan thụ cảm (da) tới tuỷ sống nhưng vì rễ trước bên phải bị cắt không dẫn xung thần kinh đến chi đó nên chi đó không co Xung thần kinh qua nơron bắt chéo sang chi bên kia, chi bên kia co và xung thần kinh qua đường dẫn truyền lên chi trên làm cho 2 chi trên co
Trang 7+ Thí nghiệm 2: Rễ sau bên trái bị cắt, xung thần kinh từ cơ quan thụ cảm không dẫn truyền về tuỷ sống được nên không chi nào co cả
- HS thảo luận 2 câu hỏi, trả lời, nhận xét
- HS đọc kết luận
Kết luận:
:- Rễ trước: dẫn truyền xung thần kinh vận động từ trung ương đi ra cơ quan đáp ứng
(rễ li tâm)
- Rễ sau: dẫn truyền xung thần kinh cảm giác từ các thụ quan về trung ương (rễ hướng tâm)
=> Dây thần kinh tuỷ là dây pha: dẫn truyền xung thần kinh theo 2 chiều
4 Củng cố
- Trả lời câu hỏi 1
5 Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài và trả lời câu hỏi 2 SGK
- Đọc trước bài 46
- Kẻ bảng 46 vào vở