Giáo án sinh 11 cơ bản

Hấp thụ nước -Sự xâm nhập của nước từ đất vào tế bào lông hút theo cơ chế thụ động -Nguyên nhân làm cho dịch TB lông hút thường ưu trương so với dung dịch đất là: + Sự thoát hơi nước ở

Trang 1

Ngày 16/ 07/ 08:

Tiết 1 :

Chương I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở SINHVẬT

Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG

I/ MỤC TIÊU:

1-Kiến thức:

- Trình bày được đặc điểm hình thái của hệ rễ cây trên cạn thích nghi với chức

năng hấp thụ nước và muối khoáng

- Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây

- Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ

nước và các ion khoáng

2-Kỹ năng :

-Quan sát , phân tích ,thảo luận nhóm.

3-Thái độ :

- Giải thích bản chất của qúa trình hút nước và muối khoáng

- Vận dụng vào thực tiễn sản xuất trồng trọt

II / PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

Tranh vẽ hình 1.1,1.2,1.3 SGK

III/ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:

vấn đáp ,thảo luận nhóm

IV/ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM:

Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng

V/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1-Ổn định lớp (1 phút)

2-Kiểm tra bài cũ( 4 phút)

GV giới thiệu chương trình

Rễ cây hấp thụ nước và ion khoáng bằng cách nào?(kiến thức lớp6)

(Cây hấp thụ nước và các ion khoáng qua miền hút của rễ)

3-Giảng bài mới:(35 phút)

ĐVĐ :Cơ thể sống có những

đặc tính gì?

Cơ thể sống có những đặc tính là:trao đổi chất và Q

I - Rễ là cơ quan hấp thụ nước

và ion khoáng(12-phút)

Trang 2

Vậy cây xanh muón tồn tại phải

thường xuyên trao đổi chất với

môi trường Sự TĐC đó diễn ra

như thế nào ?

Chúng ta bắt đầu nghiên cứu sự

hút nước và muối khoáng

GV treo tranh vẽ hình 1.1 và

1.2 SGK, hướng dẫn học sinh

quan sát và yêu cầu học sinh

? Mô tả cấu tạo bên ngoài của

hệ rễ cây trên cạn

?Cấu tạo của rễ thích nghi với

sự hấp thụ nước và ion khoáng

như thế nào?

HS cho ví dụ rễ cây PT nhanh

bề mặt hấp thụ

?Một số loài thực vật rễ không

có lông hút thì hấp thu nước và

ion khoáng như thế nào?

Lớp 10 các em đã học cơ chế

vận chuyển các chất qua màng

tế bào Ở đây lông hút chính là

TB biểu bì biến đổi thành nên

sự hấp thụ nước và ion khoáng

từ đất vào tế bào lông hút cũng

tương tự

Cho HS N/cứu phần II/1/a SGK

và cho biết sự xâm nhập của

nước từ đất vào TB lông hút

theo cơ chế nào?

Nguyên nhân nào làm cho dịch

TB lông hút thường ưu trương

so với dung dịch đất?

N/c phần II/1/b SGK và cho

biết sự xâm nhập của các ion

khoáng từ đất vào TB lông hút

theo cơ chế nào?

,sinh trưởng và phát triển ,sinh sản

N2- Quan sát phân tích hình 1.1, 1.2

=> Hệ rễ cây trên cạn gồm:

Rễ chính, rễ bên, miền lông hút, miền sinh trưởng và đỉnh sinh trưởng

N3- Nhờ tế bào lông hút Rễ cây sinh trưởng nhanh về chiều sâu, lan tỏa hướng đến nguồn nước ở trong đất

N3- HS nghiên cứu SGK

và nêu ví dụ về cây lúa

- TV thủy sinh hấp thu nước và ion khoáng bằng toàn bộ bề mặt cơ thể

- Một số TV ở cạn (Thông, Sồi) rễ không có lông hút hấp thu nước và ion khoáng nhờ nấm rễ và TB non chưa

bị suberin hóa

Theo cơ chế thụ động

từ đất (môi trường nhược trương) vào tế bào lông hút(có dịch bào ưu trương)

HS N/c SGK và trả lời: Có

2 nguyên nhân

Nghiên cứu SGK kết hợp với kiến thức lớp 10 trả lời

Có 2 cơ chế

- Cơ chế thụ động

1 Hình thái của hệ rễ

Hệ rễ cây trên cạn gồm: Rễ chính, rễ bên, miền lông hút, miền sinh trưởng và đỉnh sinh trưởng

2 Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ

Rễ cây sinh trưởng nhanh về chiều sâu, phân nhánh chiếm chiều rộng và đặc biệt tăng nhanh

số lượng lông hút

VD: Lúa sau khi cấy 4 tuần đã

có hệ rễ với tổng chiều dài gần 625Km, tổng diện tích khoảng 285m2 , là do số lượng lông hút tăng nhanh

II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây(20-phút)

1 Hấp thụ nước và ion khoáng

từ đất vào tế bào lông hút

a Hấp thụ nước

-Sự xâm nhập của nước từ đất vào tế bào lông hút theo cơ chế thụ động

-Nguyên nhân làm cho dịch TB lông hút thường ưu trương so với dung dịch đất là:

+ Sự thoát hơi nước ở lá => giảm lượng nước trong TB lông hút+ Nồng độ các chất hòa tan trong

TB lông hút cao

b Hấp thụ ion khoáng

- Cơ chế thụ động: đi từ đất có nồng độ ion cao vào TB lông hút nơi có nồng độ ion đó thấp hơn

Trang 3

Giáo dục kỹ thuật trồng

trọt(bón phân cho cây trồng

cần cung cấp đủ nước)

Treo tranh vẽ hình 1.3SGK

hướng dẫn HS quan sát và yêu

cầu HS cho biết: Sự xâm nhập

của nước và các ion khoáng từ

đất vào mạch gỗ của rễ bằng

những con đường nào?

(phần này có thể thêm một

tranh về cấu tạo TB TV)

Yêu cầu học sinh thực hiện

lệnh của mục III-SGK

Như vậy hệ rễ của cây có ảnh

hưởng đến môi trường không?

+ Hệ rễ cây có tác dụng làm

giảm ô nhiễm môi trường:

- Bèo Nhật Bản, bèo cái hấp

thụ và tích lũy các ion kim loại

nặng: chì, đồng, crôm

- Cây sậy hấp thụ và tích lũy

chất độc hại: amôniac, phênol

thủy ngân nitrat

+ Rễ cây tiết ra CO 2 , các dịch

tiết chứa chất hữu cơ =>thay

đổi tính chất lí , hóa của đất

- Cơ chế chủ động

N2 - Quan sát phân tích hình 1.3

Có 2 con đường vận chuyển nước và các ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ

- Con đường gian bào

- Con đường tế bào chất

HS suy nghĩ và trả lời

HS trả lời

- Cơ chế chủ động: di chuyển ngược chiều Građien nồng độ(tiêu tốn năng lượng ATP)

2 Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch gỗ của rễ

Sự xâm nhập của nước và các ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ qua 2 con đường:

- Con đường gian bào: đi theo không gian giữa các TB và không gian giữa các bó sợi xenlulôzơ trong thành TB

- Con đường tế bào chất: đi xuyên qua tế bào chất của các TB

III Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây(5-phút)

Các nhân tố ngoại cảnh như áp suất thẩm thấu của dung dịch đất,

độ pH, độ thoáng(O2) của đất ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ

4-Củng cố (4 phút)

GV cho HS tổng kết lại bài bằng khung ở cuối bài

Yêu cầu HS nêu cơ chế hấp thụ chủ động và thụ động

Bài tập trắc nghiệm

Câu1- Sự hút khoáng thụ động của TB lông hút phụ thuộc vào:

A hoạt động trao đổi chất B chênh lệch nồng độ ion

B cung cấp năng lượng D hoạt động thẩm thấu

Câu 2- Sự hút khoáng chủ động của TB lông hút phụ thuộc vào:

A građien nồng độ chất tan B hiệu điện thế màng

C trao đổi chất của TB D tham gia của năng lượng ATP

5-Dặn dò : (1 phút)

Học các câu hỏi và bài tập ở cuối bài học Đọc phần "Em có biết”

.****Hết *****

Trang 4

+ Mô tả được cấu tạo mạch gỗ & mạch rây.

+ Thành phần dịch vận chuyển trong mạch gỗ & mạch rây

- Phân biệt cơ chế hấp thu nước với cơ chế hấp thu các ion khoáng.?

- Vì sao thực vật ở cạn bị ngập úng lâu ngày sẽ chết ?

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung

ĐVĐ:Yếu tố nào giúp vận

chuyển nước từ rễ lên ngọn

cây cao vài chục m ?

?Nêu điểm khác nhau giữa

quản bào & mạch ống ?

HS thảo luận và hoàn thành

Sự khác nhau giữa quản bào và mạch ống :Quản bào Mạch ống+Đường

kính bé

+Kích thước dài

+ Đ kính lớn

+ Kích thước ngắn

-Hs: dòng vật chất trong ống vẫn lưu thông nhờ lỗ bên

- HS: đọc mục I.2 để trả lời

I/DÒNG MẠCH GỖ (10 ph ‘ ) 1-Cấu tạo của mạch gỗ:

-Gồm 2 loại tế bào chết : quản bào và mạch ống

-Đầu tế bào này tiếp xúc đầu tế bào kia tạo thành các ống nối từ

rễ là xitôkinin, ankaloit

Trang 5

GV : cho hs quan sát H2.3 &

H2.4 thảo luận trả lời các câu

hỏi:

? Hãy cho biết động lực vận

chuyển dòng mạch gỗ ?

?Hãy mô tả Tnghiệm chứng

minh tồn tại áp suất rễ ?

? Hs giải đáp mục lệnh T11 về

hiện tượng ứ giọt ?

?Bản chất của áp suất rễ ?

? Bản chất của lực hút do sự

thoát hơi nước ở lá ?

? Các phân tử nước liên kết

nhau như thế nào?

Gv: Cho hs quan sát H2.5 &

H2.6 và trẢ lời các câu hỏi

?Mô tả cấu tạo mạch rây ?

?Mô tả chiều vận chuyển của

-Hs thảo luận theo nhóm và trình bày về 3 nội dung :+ Mô tả H2.3

+ Giải thích hiện tượng ứ giọt

+ Bản chất áp suất rễ -Hs: đọc mục I.3b để trả lời

-Hs: Lực liên kết giữa các phân tử nước được tạo ra là

do phân tử nước mang các đầu điện tích trái dấu

-Hs : Đọc sách giáo khoa phần II và trả lời

3-Động lực đẩy dòng mạch gỗ : (15’) a.

Áp suất rễ :

Do sự chênh lệch ASTT giữa tế bào lông hút với các tế bào bên trong rễ tạo ra lực dồn nén liên tục dòng nước từ ngoài vào trong

b

Lực hút do thoát hơi nước ở

lá :

Do tế bào khí khổng mất nước và hút của tế bào bên cạnh, cứ như vậy tạo ra lực hút dây chuyền đến tận rễ

c Lực liên kết giữa các phân tử nước và với thành mạch:

II) DÒNG MẠCH RÂY :(10’) 1-Cấu tạo của mạch rây :

-Gồm 2 loại tế bào sống : ống rây

và tế bào kèm

2- Thành phần của dịch mạch rây :

-Chủ yếu là saccarôzơ, các a.a, vitamin, hoocmon thực vật và 1

số chất hữu cơ khác…,

- ion khóang sử dụng lại đặc biệt

là K tạo pH: 8,0-8,5

3-Động lực của dòng mạch rây :

- Do chênh lệch ASTT giữa lá ( tạo ra sacc) với nơi sử dụng hay

Trang 6

- Trình bày vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật

- Mô tả đặc điểm của lá thích nghi với quá trình thoát hơi nước qua lá

- Trình bày được cơ chế điều tiết độ đóng mở của khí khổng, và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước

2-Kỹ năng :

- Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích tranh vẽ

- Rèn luyện tư duy phân tích- tổng hợp, kĩ năng hợp tác nhóm và làm việc độc

lập

3-Thái độ :

- Thấy được tầm quan trọng của nước đối với đời sống thực vật và sinh giới nói chung

- Tạo niềm hứng thú và say mê môn học Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

IV/ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM :

Thoát hơi nứoc qua lá

V/ TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1 Ổn định lớp( 1’)

2 Kiểm tra bài cũ (4’)

CH 1: chứng minh cấu tạo của mạch gỗ thích nghi với chức năng vận chuyển

nước và các ion khoáng từ rễ lên lá?(N1)

CH2 : Động lực nào đẩy dòng mạch rây đi từ lá đến rễ và các cơ quan khác?(N1)

- Yêu cầu HS nghiên cứu SGK

kết hợp với quan sát H3.1 và

trả lời câu hỏi sau:

- Sự thoát hơi nước ở lá có ý

nghĩa gì cho dòng vận chuyển

các chất trong mạch gỗ?

- Nhận xét và bổ sung:

BS:Trong quá trình thoát hơi

nước thì lá luôn ở trạng thái

thiếu nước thường xuyên trong

tế bào Do đó làm động lực cho

sự hút nước liên tục từ đất vào

rễ gọi là động lực đầu trên

- Cùng với quá trình thoát hơi

HS nghiên cứu SGK, nghiên cứu tranh vẽ và trả lời câu hỏi

- Tạo động lực hút, giúp vận chuyển nước, các ion khoáng và các chất tan khác

từ rễ đến mọi cơ quan khác

- Có sự khuếch tán của CO2

vào lá qua khí khổng

- Tạo điều kiện thuận lợi

I VAI TRÒ CỦA QUÁ TRÌNH THOÁT HƠI NƯỚC

-Là động lực đầu trên của

dòng mạch gỗ giúp vận chuyển nước, các ion khoáng

và các chất tan khác từ rễ đến mọi cơ quan khác trên mặt đất của cây tạo môi trường liên kết các bộ phận của cây,

Trang 7

nước qua khí khổng thì có dòng

vận chuyển của chất khí nào

vào lá? Ý nghĩa sinh học của

khí này?

Nhận xét và KL:

- Ngoài ra thoát hơi nước còn

có ý nghĩa gì khi cây bị chiếu

sáng liên tục ngoài nắng?

- Trình bày thí nghiệm của

Garô (1859) Và Yêu cầu HS

nghiên cứu Bảng 3 để trả lời

câu hỏi sau:(Tổ chức hoạt động

nhóm)

? Sự gia tăng khối lượng của

CaCl2 sau thí nghiệm đã chứng

tỏ điều gì?

?Những số liệu nào cho phép

khẳng định số lượng khí khổng

có vai trò quan trọng trong sự

thoát hơi nước của lá cây?

thoát hơi nước chứng tỏ sự

thoát hơi nước đã xảy ra qua

cutin

- Dựa vào số liệu hình 3.3 và

những điều vừa tìm hiểu cho

biết những cấu trúc nào tham

gia vào quá trình thoát hơi

nước?

BS: Cường độ thoát hơi nước

qua bề mặt lá giảm theo độ dày

của tầng cutin ( lá non tầng

cutin mỏng sự thoát hơi nước

diễn ra mạnh, lá trưởng thành

giảm dần và lá già tăng lên do

sự rạn nứt của tầng cutin

GV nhấn mạnh sự thoát hơi

nước chủ yếu xảy ra qua khí

khổng Vậy cấu tạo tế bào khí

khổng như thế nào để thực hiện

cho quá trình quang hợp của TV diễn ra thuận lợi,

Hs ghi chép nội dung chính

- Lá là cơ quan đảm nhận chức năng thoát hơi nước

và sự thoát hơi nước xảy ra

ở cả hai mặt của lá cây

- Mặt trên của hầu hết các

lá có ít khí khổng hơn mặt dưới và hàm lượng nước thoát ra ở mặt dưới cũng nhiều hơn so với mặt trên

Hs ghi chép nội dung chính:

Sự thoát hơi nước xảy ra theo hai con đường là: qua khí khổng và qua cutin

II/ THOÁT HƠI NƯỚC QUA LÁ

1.Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước

Vì:

+ Lá có nhiều khí khổng làm nhiệm vụ thoát hơi nước + Số lượng khí khổng ở mặt trên thường ít hơn ở mặt dưới

và có tầng cutin che phủ để hạn chế sự mất nước

+ Sự thoát hơi nước còn xảy

ra qua tầng cutin

2.Hai con đường thoát hơi nước: Qua khí khổng và qua cutin.

a Đặc điểm cấu tạo tế bào

khí khổng:

Gồm 2 tế bào hình hạt đậu quay mặt vào nhau và thành trong dày hơn thành ngoài

b Cơ chế đóng mở khí khổng:

Sự đóng mở khí khổng phụ thuộc vào lượng nước trong

tế bào khí khổng:

-Khi no nước :thành mỏng

của tế bào căng ra  thành

Trang 8

nhiệm vụ làm tăng áp suất thẩm

thấu của tế bào khí khổng để nó

dễ hút nước vào gây ra sự đóng

mỏng Cho hai thành dày áp

vào nhau Dùng nứơc hoặc thổi

không khí vào

? Nhận xét hiện tượng gì đã

xảy ra?

? Vì sao xảy ra hiện tượng trên?

Vậy khi mở túi khí này thì hiện

tượng gì xảy ra?

GV Nhận xét và kết luận :

Đây cũng chính là cơ chế gây

ra sự mở và đóng của khí

khổng

Vậy Cơ chế này có thể trình

bày như thế nào?

GV hoàn thiện:

- Yêu cầu HS nghiên cứu SGK

và trả lời câu hỏi:

+ Sự thoát hơi nước nhanh hay

chậm do yếu tố nào qui định?

Gợi ý: Nước thoát qua lỗ khí

- Hai ống cao su xẹp lại làm khe hở nhỏ lại

HS trả lời

HS chép nội dung chính

HS nghiên cứu SGK và trả lời câu hỏi của GV:

- Sự mở khí khổng càng to thì lượng nước thoát ra càng nhiều

-Phụ thuộc vào hàm lượng nước có trong tế bào khí khổng

- Có các nhân tố: Nước, ánh sáng, nhiệt độ, các ion khoáng, gió

III CÁC TÁC NHÂN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH THOÁT HƠI NƯỚC.

Sự thoát hơi nước mạnh hay yếu phụ thuộc vào sự mở của khí khổng và do hàm lượng nước trong tế bào khí khổng quyết định

Các nhân tố chính ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước là: nước, ánh sáng, nhiệt độ, các ion khoáng

Nước: là nhân tố điều khiển

sự đóng mở khí khổng

Ánh sáng: khí khổng mở khi cây được chiếu sáng

- Các ion khoáng như K+ làm tăng sự thoát hơi nước

Trang 9

? Thế nào là sự cân bằng nước?

+A=B, mô của cây đủ nước, cây phát triển bình thường

+A>B, mô của cây thừa nước, cây phát triển bình thường

+A<B, mất cân bằng nước,

lá héo Làm giảm năng suất

HS trả lời.

IV CÂN BẰNG NƯỚC VÀ TƯỚI TIÊU HỢP LÍ CHO CÂY TRỒNG

* Cân bằng nước được tính

bằng sự so sánh lượng nước

do rễ hút vào và lượng nước thoát ra

*Để đảm bảo cho cây sinh

trưởng phát triển bình thường cần tưới tiêu hợp lý cho cây Muốn vậy cần dựa vào đặc điểm di truyền ,pha sinh trưởng ,phát triển của gióng ,loài cây ,đất đai ,thời tiết

Hãy chọn đáp án đúng nhất cho các câu sau:

Câu 1:Nguyên nhân dẫn đến tế bào khí khổng cong lại khi trương nước là:

a Tốc độ di chuyển các chất qua màng tế bào khí khổng không đều nhau

b Màng tế bào khí khổng có tính thấm chọn lọc

c Áp suất thẩm thấu trong tế bào khí khổng luôn luôn thay đổi

d Mép ngoài và mép trong của tế bào khí khổng là có độ dày khác nhau

Câu 2 Câu nào sau đây là không hợp lí:

a Khí khổng là con đường thoát hơi nước chủ yếu của thực vật

b Các tế bào khí khổng cong lại khi trương nước

c Lá của thực vật thuỷ sinh không có khí khổng

d Thực vật ở cạn, hầu hết có số lượng khí khổng ở mặt trên ít hơn so với mặt dưới

Câu 3: Quá trình thoát hơi nước của cây sẽ bị ngừng khi nào?

a Đưa cây ra ngoài sáng b Tưới nước cho cây

c Tưới nước mặn cho cây d Đưa cây vào tối e Bón phân cho cây

Trang 10

I/ MỤC TIÊU:

- Nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu, nguyên tố đại lượng và nguyên tố vi lượng

- Mô tả được thí nghiệm của sự thiết yếu 1 số nguyên tố dinh dưỡng Từ đó trình

bày được vai trò đặc trưng của các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu

- Biết và trình bày được các nguồn cung cấp dinh dưỡng cho cây, các dạng phân

bón cây hấp thụ được

2-Kỹ năng :

- Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích sơ đồ, thí nghiệm, tranh

3-Thái độ :

Cơ sở Kh học sinh áp dụng trong thực tế SX: TV phải cần cung cấp chất dinh

dưỡng(bón phân) Khi bón phải ở dạng dễ hoà tan

- Tranh vẽ hình 4.1; 4.2; 5.2 SGK và sơ đồ hình 4.3 SGK

- SGK ; Bảng 4 SGK

Vấn đáp , thảo luận nhóm ,nghiên cứu độc lập

Các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu và vai trò của nó

Câu hỏi:

1.Thoát hơi nước có vai trò gì?

2.Tác nhân chủ yếu điều tiết độ mở của khí khổng là tác nhân nào?

ĐVĐ: Qua bài 1 và 2 chúng ta

đã biết sự hấp thụ ion khoáng ở

rễ và con đường di chyển của

các ion khoáng từ rễ lên lá và

đến các cơ quan khác của

cây .Vậy cây hấp thụ các

nguyên tố khoáng để làm gì?

Bài 4

GV: Cho học sinh quan sát và

mô tả tiến trình thí nghiệm hình

4.1 SGK

?Từ kết quả 3 lô thí nghiệm

trên hãy giải thích nguyên nhân

dẫn đến kết quả đó

Sau khi hs nhận xét xong, GV

đặt câu hỏi

?Vì sao thiếu yếu tố d2 cây sinh

HS nhớ lại kiến thức bài 1

và 2 để chuyển tiếp sang bài 4

+HS:

- Từ hình 4.1 học sinh mô

tả được thí nghiệm và kết quả thí nghiệm

- Nêu được nhận xét và nguyên nhân dẫn đến kết quả:

+ Lô 1: Đầy đủ yếu tố dinh dưỡng cây sẽ tốt

+ Lô 2: Thiếu Nitơ cây sẽ yếu

+ Lô 3: Thiếu nhân tố d2

cây sinh trưởng kém

+ HS: Từ thí nghiệm và nhận xét học sinh thảo luận

I NGUYÊN TỐ D 2 KHOÁNG THIẾT YẾU TRONG CÂY: (10 PHÚT)

- Nguyên tố d2 thiết yếu là nguyên tố:

+ Thiếu nó cây không thể hoàn chỉnh chu trình sống

+ Phải trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển hoá vật chất

- Các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu trong cây gồm: C, H, N, P, K,

S , Ca, Mg, Fe, Mn, Bo, Cl, Zn,

Cu, Mo, Ni

- Nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu được chia làm 2 nhóm:

+ Nguyên tố đại lượng: C, H, O, N,

Trang 11

trưởng kém ?

Nguyên tố d2 thiết yếu là gì ?

- GV: Bổ sung hoàn chỉnh

?Những nguyên tố nào là

nguyên tố d2 thiết yếu ?

?Được chia làm mấy nhóm ?

Vì sao?

GV tổng kết các ý trả lời của

học sinh

BS: Nguyên tố đại lượng là

nguyên tố có khối lượng lớn

trong tế bào

Nguyên tố vi lượng là nguyên

tố chiếm khối lượng nhỏ trong tế

bào

GV: Cho học sinh quan sát hình

42 và 52 SGK kết hợp với bảng

4 SGK

? Vai trò của các nguyên tố d2

thiết yếu trong cây

GV nhận xét và kết luận

+ Để chuển sang mục III GV có

thể đặt câu hỏi

? Các nguyên tố dinh dưỡng

khoáng thiết yếu đó do đâu mà

Các chất khoáng không tan

muốn cây hấp thu được thì phải

chuyển từ dạng không tan sang

dạng hoà tan dưới tác dụng của

nhiều yếu tố : Nước, pH, vi

sinh vật đất v v

GV: Cho hs quan sát sơ đồ

hình 4.3 SGK và đặt câu hỏi

? Liều lượng phân bón đã ảnh

hưởng như thế nào đến sự sinh

trưởng của cây ?

trả lời

+ HS n/c thông tin SGK mục I và bảng 4 để trả lời các nguyên tố d2 thiết yếu

Có 2 nhóm: Đại lượng

Vi lượng

+ HS Quan sát hình và nghiên cứu bảng 4 Kiến thức phần 1Thảo luận nhóm trả lời

+ HS nghiên cứu SGK trả lời có 2 nguồn cung cấp

Từ đất

Từ phân bón

HS thảo luận trả lời: Trong đất chứa nhiều loại muối khoáng

+ HS nghiên cứu thông tin SKG trả lời

+ HS phân tích sơ đồ 4.3 và thảo luận trả lời được

Thiếu dinh dưỡng (bón phân ít) : Cây sinh trưởng kém

Nồng độ tối ưu(đủ liều – lượng) cây sinh trưởng tốt

Nồng độ cao (thừa dinh dưỡng) gây thiệt hại cho

P, K, S, Ca, Mg

+ Nguyên tố vi lượng: Fe, Mn, Cl,

Zn, Cu, Mo, Ni

II/ VAI TRÒ CỦA CÁC NGUYÊN TỐ DINH DƯỠNG KHOÁNG THIẾT YẾU TRONG CÂY:

- Các nhân tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu có vai trò:

+ Tham gia cấu tạo tế bào, tham gia cấu tạo chất sống

+ Tham gia điều tiết quá trình trao đổi chất

III/ NGUỒN CUNG CấP CÁC NGUYÊN TỐ DINH DƯỠNG KHOÁNG CHO CÂY.

1 Đất là nguồn chủ yếu cung cáp các nguyên tố dinh dưỡng khoáng cho cây:

- Trong đất các nguyên tố khoáng tồn tại ở 2 dạng:

+ Không tan+ Hoà tan (dạng ion)

- Rễ cây chỉ hấp thụ muối khoáng

ở dạng hoà tan

2 Phân bón cho cây trồng:

Trang 12

+ Sau khi hs phân tích trả lời

xong GV nhận xét bổ sung và

đặt câu hỏi

? Để cây sinh trưởng, phát triển

tốt ta phải bón phân như thế

cây sinh trưởng kém

+ Từ kết quả phân tích sơ

đồ, học sinh thảo luận trả lời:

Bón phân cho cây hợp lý

Bón liều lượng thích hợp cây sẽ tốt mà không gây độc hại cho cây và môi trường

- Phân bón là nguồn quan trọng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng

- Bón phân không hợp lý với liều lượng cao quá mức cần thiết sẽ:+ Gây độc cho cây

+ Ô nhiễm nông sản+ Ô nhiếm môi trường nước, đất.v.v

- Để cây sống tốt cần phải bòn phân hợp lý, đúng liều, đúng lượng

- Tuỳ từng loại phân bón, giống cây trồng để bón phân liều lượng cho phù hợp

Chọn câu trả lời đúng nhất:

Câu 1: Vai trò của kali trong cơ thể thực vật là:

A/ Hoạt hoá nhiều enzim

B/ Thành phần của enzim

C/ Thành phần của thành tế bào và màng tế bào, hoạt hoá enzim X

D/ Hoạt hoá enzim, cân bằng nước và ion mở khí

Câu 2:Các nguyên tố vi lượng cần cho cây với số lượng nhỏ ,nhưng có vai trò

quan trọng vì:

A/ Chúng cần cho một số pha sinh trưởng

B/ Chúng được tích luỹ trong hạt

C/ Chúc năng chính của chúng là hoạt hoá enzim X

D/ Chúng có vai trò trong các hoạt động sống của cơ thể

5-Dặn dò : (1 phút)

- Trả lời câu hỏi 1 và 2 SGK

- Đọc mục “Em có biết” cuối bài

- Nghiên cứu bài mới

Ngày 01/ 08:

Tiết 2 :

Trang 13

Bài 5 : DINH DƯỠNG NI TƠ Ở THỰC VẬT

I/ MỤC TIÊU:

-Nêu được vai trò sinh lý của Nitơ

-Trình bày được quá trình đồng hóa Nitơ trong mô thực vật

2-Kỹ năng :

Quan sát ,phân tích ,so sánh

3-Thái độ :

Vận dụng vào thực tiễn bón phân hợp lý cho cây

Tranh hình 5.1 và 5.2 SGK

Sơ đồ khử Nitrat và đồng hóa Am

Trực quan , vấn đáp tìm tòi

Vai trò của Nitơ

Con đường đồng hóa Nitơ ở mô thực vật

1.Thế nào là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu?Gồm những nguyên tố nào?

2 Nêu vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu?Vì sao cần phải

bón phân hợp lý cho cây trồng?

ĐVĐ :Ở bài trước chúng ta đã

tìm hiểu vai trò của các nguyên

tố khoáng trong đó có

Nitơ.Vậy ni tơ có ảnh hưởng

như thế nào đến cây trồng ?

Quá trình chuyển hoá nitơ

trong cây như thế nào ? bài 5

Giới thiệu tranh H.5.1(SGK)và

Giới thiệu cây lúa được trồng

Trong các dung dịch khoáng

thiết yếu khác nhau

?So sánh sự sinh trưởng và

phát triển của cây lúa trong các

dung dịch dinh dưỡng khoáng

khác nhau?

? Dấu hiệu đặc trưng nhất khi

cây thiếu Nitơ?

? Vì sao Nitơ có vai trò điều

tiết các quá trình trao đổi chất?

?: Rễ cây hấp thụ Nitơ từ đất

chủ yếu ở dạng nào?

Quan sát tranh vẽ thảo luận

và trả lời câu hỏi

TL: Cây sinh trưởng phát triển tốt nhất khi đủ các nguyên tố dinh dưỡng khoáng và sinh trưởng phát triển kém nhất khi thiếu Nitơ (chậm lớn ,không

ra hoa)

TL: Sinh trưởng của các cơ quan bị giảm, lá vàng nhạtTL:Nitơ là thành phần cấu tạo Pr-enzym, Coenzym, ATP

diệplục,ATP

2 Vai trò điều tiết:

Điều tiết quá trình TĐC trong

cơ thể thực vật thông qua hoạt động:

-xúc tác(enzym) -cung cấp năng lượng

- điều tiết trạng thái ngậm nước của các phân tử protein trong tế bào

Trang 14

GV cho hs hoàn thành phiếu

học tập bằng cách đánh đấu X

vào

Các chất Nitơ từ

môi trường vào cây

Ni tơ trong cây

oxyhoá) ,Nitơ trong các hợp

chất hữu cơ ở cơ thể thực vật

chỉ tồn tại ở dạng khử,vậy phải

có quá trình gì xảy ra trong

cây?

GV chuẩn bị sẵn sơ đồ chuyển

hóa giới thiệu cho học sinh rồi

khái quát quá trình chuyển hóa

theo sách giáo khoa (sơ đồ sách

sinh lý thực vật )

?Quá trình khử nitrat diễn ra

trong mô thực vật như thế nào?

GV chuẩn bị sẵn sơ đồ đồng

hóa NH3 trong mô thực vật

( sách SLTV)

?Quá trình đồng hóa NH3 trong

mô thực vật diễn ra như thế

nào?

NH3 tích lũy nhiều trong mô

gây độc cho tế bào nhưng khi

cây sinh trưởng mạnh lại thiếu

Các chất Nitơ

từ môi trườn

g vào cây

Ni tơ tron

X

Nghiên cứu SGK và sơ đồ để trả lời câu hỏi

TL: Có 3 con đường liên kết

NH3 với các hợp chất hữu cơ

+ Amin hóa trực tiếp các axit xêtô

+ Chuyển vị amin (a.amin+a.xêtô

amin mới +a.xêtô mới)

+ Hình thành amit:

(a.amin dicacboxilic + NH3 amit)

TL:Khử độc NH3 dư thừa Tạo nguồn dự trữ NH3

II QUÁ TRÌNH ĐỒNG HÓA NITƠ THỰC VẬT:(20PH)

Có 3 con đường liên kết NH3

với các hợp chất hữu cơ

*Amin hóa trực tiếp các axit xêtô

Axit xêtô +NH3  Axit amin

*Chuyển vị amin (a.amin+a.xêtô amin mới + a.xêtô mới)

Trang 15

- Nêu được các dạng Nitơ cây hấp thụ được từ đất.

- Trình bày được các con đường cố định nitơ và vai trò của quá trình cố định nitơ bằng con đường sinh học đối với thực vật và ứng dụng thực tiễn trong ngành trồng trọt

- Nêu được mối liên hệ giữa liều lượng phân đạm hợp lý với sinh trưởng và môi trường

2-Kỹ năng :

- kỷ năng quan sát, phân tích, khái quát hóa

3-Thái độ :

- HS có tư tưởng vận dụng kiến thức vào thực tiễn trồng trọt

- Có cơ sở khoa học cho các biện pháp bón phân

Sơ đồ 6.1 và 6.2 SGK phóng to

- Quan sát và phân tích sơ đồ 6.1 và 6.2 SGK

- Vấn đáp gợi mở kết hợp vấn đáp tìm tòi

Quá trình chuyển hoá nitơ trong đất và cố định ni tơ

Câu hỏi: Vì sao thiếu Nitơ trong môi trường dinh dưỡng, cây lúa không thể sống

được?

Mở bài: Qua bài học trước các em đã biết vai trò quan trọng của Nitơ trong dinh

dưỡng của thực vật, như vậy nguồn cung cấp Nitơ cho cây là từ đâu?

Trang 16

GV yêu cầu HS đọc mục III

?Nguồn cung cấp nitơ chủ yếu

cho cây là từ đâu?

? Cây chỉ hấp thụ trực tiếp nitơ ở

dạng nào?

GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ

6.1 (SGK) để trả lời các câu hỏi

sau:

? Hãy chỉ ra trên sơ đồ con

đường chuyển hoá ni tơ hữu cơ

2HNO2 + O2 Nitrobacter  2HNO3

?Trong điều kiện nào thì đạm sẽ

bị mất? đạm bị mất dưới dạng

nào?

- GV giảng cho HS biết về hậu

quả xấu của quá trình phản nitrat

hoá (nitrat VSV  Nitơ phân tử)

gây ra sự mất nitơ đối với dinh

dưỡng của thực vật

? Làm thế nào để hạn chế sự mất

đạm khi bón phân cho cây

N2: HS nghiên cứu mục III(SGK) để hoàn thành phiếu

Nguồn nitơ

tự nhiên cho cây

Các dạng nitơ chủ yếu

Nitơ trong không khí N2Nitơ trong đất - Nitơ khoáng- Nitơ hữu cơ

( xác ĐV, TV, VSV)

N3: -Đất là nguồn chủ yếu cung cấp Nitơ cho cây

-Cây hấp thu trực tiếp nitơ ở dạng Ion khoáng NH4+ và NO3-

-Trong điều kiện kỵ khí thì đạm

bị mất dưới dạng N2 do quá trình phản nitrat hóa

-Để hạn chế mất đạm phải tạo điều kiện thông thoáng cho cây

III/ Nguồn cung cấp ni tơ trong tự nhiên cho cây.

1.Nitơ trong không khí.

Gồm :-Ni tơ phân tử (N2 ) chiếm 80% trong khí quyển.-NO và NO2 độc hại cho cây

- Nhờ VSV cố định đạm

mà Nitơ trong không khí

→ thành Nitơ mà cây trồng hấp thụ

2.Nitơ trong đất.

- Tồn tại ở hai dạng : + Dạng khoáng ( NH+4 ,

NO−3 ) + Ni tơ hữu cơ :trong xác sinh vật

- Rễ cây chỉ hấp thụ ni tơ ở dạng khoáng

IV Quá trình chuyển hoá Nitơ trong đất và cố định đạm

1 Chuyển hoá Nitơ trong

đất

Chất hữu cơ vsv

NH+4 vsv

NO−3

Cây trồng

Trang 17

? Nitơ phân tử trong không khí

được chuyển hóa thành dạng

NH4+ nhờ quá trình nào?

GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK

? Quá trình cố định nitơ phân tử

đối với việc tăng suất cây trồng?

?Nêu cơ sở khoa học của PP bón

phân?

?Phân bón có quan hệ với năng

suất cây trồng và môi trường

+ VK sống cộng sinh Rhizobium trong nốt sần rễ cây

họ đậu

VK có enzim Nitrôgenaza có khả năng bẻ gãy 3 liên kết cộng hóa trị bền vững giữa 2 ng tử Nitơ

HS: Con đường hoá học dưới tác động của điều kiện tự nhiên

-Bón phân hợp lý là bón đúng loại đủ lượng và tỷ lệ các thành phần dinh dưỡng, đúng nhu cầu dinh dưỡng của giống loài cây trồng , phù hợp với thời kỳ sinh trưởng và phát triển của cây cũng như điều kiện đất đai và thời tiết

-Bón phân qua rễ : Dựa vào khả năng hấp thụ các Ion khoáng từ đất của rễ

- Bón phân qua lá: Dựa vào khả năng hấp thụ các Ion khoáng qua khí khổng của lá

TL:Bón phân vượt mức tối ưu thì dư lượng phân bón gây ô nhiễm môi trường

2 Quá trình cố định Nitơ

N2 vsv

NH+4 vsv

NO−

3

Cây trồng

-các vi khuẩn có khả năng

cố định đạm : + Vi khuẩn lam + Vi khuẩn Rizôbium ở

rể cây họ đậu -Các vi khuẩn này có chứa Enzim độc Nitrôgennaza có khả năng bẻ gảy liên kết ba trong N2 để Nitơ liên kết với hiđrô

N2 + 3H2 → 2NH3

V Phân bón với năng suất cây trồng và môi trường :

* Bón phân hợp lý :

* Các phương pháp bón phân :

- Bón qua rễ và lá

*Phân bón và môi trường:

N4:GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ 6.1 (SGK) và trình bày những con đường

chuyển hóa nitơ hữu cơ trong đất thành dạng nitơ khoáng (NH4+ và NO3-)

5-Dặn dò : (1 phút)

N5:GV nhắc HS ghi nhớ nội dung tóm tắt trong khung ở cuối bài

Trả lời các câu hỏi 1 2, 3 sau bài học

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Trang 18

(Chọn câu trả lời đúng)

1 Nitơ trong đất tồn tại ở những dạng nào?

A Nitơ vô cơ trong các muối khoáng

B Nitơ hữu cơ trong xác động vật, thực vật

C Nitơ hữu cơ trong xác VSV

D Cả A, B và C đúng (đáp án)

2 Rễ cây hấp thụ từ đất dạng nitơ nào?

A Nitơ vô cơ trong các muối khoáng (đáp án)

B Nitơ hữu cơ trong xác động vật

C Nitơ hữu cơ trong xác thực vật

Bài 7: THỰC HÀNH :THÍ NGHIỆM THOÁT HƠI NƯỚC VÀ THÍ

NGHIỆM VỀ VAI TRÒ CỦA PHÂN BÓN

MỤC TIÊU:

Trang 19

Học sinh có khả năng :

-Làm được thí nghiệm phát hiện thoát hơi nước ở hai mặt lá

-Biết bố trí thí nghiệm về vai trò của phân bón NPK đối với cây trồng

2-Kỹ năng :

Thực hành ,quan sát ,phân tích

3-Thái độ :

-Nghiêm túc ,kỷ luật trong thí nghiệm

-Lòng yêu khoa học say mê nghiên cứu

1.T hí nghiệm 1:

-Cây có lá nguyên vẹn -Dung dịch côbanclorua 5%

-Cặp nhựa hoặc gỗ -Bản kính hoặc lam kính

-Giấy lọc,bình hút ẩm -Đồng hồ bấm giây

2.Thí nghiệm 2:

-Hạt thóc đã nảy mầm 2-3ngày -Chậu hay cốc nhựa

-Thước nhựa có chia mm -Tấm xốp dặt vừa trong lòng chậu có khoan lỗ

-Ống đong dung tích 100ml -Đũa thuỷ tinh,hoá chất dung dịch dd NPK 1g/lít

Thực hành ,thí nghiệm ,thảo luận nhóm

ĐVĐ: Ở bài thoát hơi nước

chúng ta đã biết thoát hơi nước

chyếu qua mặt dưới của lá và

vai trò của phân bón đối với

cây trồng TN hôm nay sẽ giúp

ta kiểm chứng vấn đề nầy

GV giới thiệu mục tiêu bài thực

hành

-Chia lớp thành 4 nhóm

Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

GV giới thiệu quy trình thực

hành và làm mẫu

GV theo dõi ,nhắc nhở HS

HS chú ý nghe GV giới thiệu mục tiêu bài học

Ổn định nhóm thực hành ,kiểm tra sự chuẩn bị dụng

III/ Quy trình thực hành

1.Thí nghiệm 1: So sánh tốc độ thoát hơi nước ở hai mặt lá:

Dùng hai miếng giấy tẩm côban clorua đã sấy khô(có màu xanh

da trời ) đặt lên mặt trên và mặt dưới của lá

Đặt tiếp hai lam kính lên cả mặt trên và dưới lá ,dùng kẹp kẹp lạiBấm đồng hồ để tính thời gian lá chuyển từ màu xanh sang màu hồng

Trang 20

2.Thí nghiệm2

-Mỗi nhóm làm hai chậu-Một chậu thí nghiệm (1) cho vào dung dịch NPK

Một chậu đối chưng (2) cho vào nước sạch

Cả hai chậu đều bỏ tấm xốp có đục lỗ ,xếp các hạt đã nảy mầm vào các lỗ mầm tiếp xúc với nước Tién hành theo dõi cho đến khi thấy hai chậu có sự khác nhau

Mỗi HS làm một bản tường trình theo nội dung sau:

1.Thí nghiệm 1:

Bảng ghi tốc độ thoát hơi nước của lá tính theo thời gian

Nhóm Ngày giờ Tên cây ,vị trí của lá Thời gian chuyển màu giấy

côbancloruaMặt trên Mặt dưới

Giải thích vì sao có sự khác nhau giữa hai mặt lá

2.Thí nghiệm 2:

Tên cây Công thức thí

nghiệm

Chiều cao(cm/cây) Nhận xétĐối chứng( nước)

Thí nghiệm (dung dịchNPK)

-Phát biểu được khái niệm quang hợp

-Nêu rõ vai trò của quang hợp ở cây xanh

Trang 21

-Trình bày cấu tạo của lá thích nghi với chức năng quang hợp

-Liệt kê các sắc tố quang hợp ,nơi phân bó trong lá ,và nêu chức năng chủ yếu

của các sắc tố quang hợp

2-Kỹ năng :

3-Thái độ :

-Sơ đồ quang hợp ở cây xanh

-Cấu tạo của lá cây

-Cấu tạo của lục lạp

Vấn đáp thảo luận nhóm ,quan sát

IV/ KIẾN THỨC TRỌNG TÂM :

GV: Cho HS quan sát sơ đồ

quang hợp ở cây xanh vấn đáp

?: Quang hợp là gì ?

Gọi HS viết phương trình tổng

quát của quang hợp?

? Vai trò quang hợp của cây

xanh ?

GV: Treo tranh ( hoặc chiếu

phim cấu tạo của lá ), cho HS

HS nghiên cứu SGK và trả lời:

Quang hợp ở cây xanh là quá trình trong đó năng lượng ánh sáng mặt trời được diệp lục hấp thụ để tổng hợp cacbonhiđrat và giải phóng ra ôxy từ khí cacbonic và nước

AS6CO2+12H2O

C6H12O6 + 6O2 + 6H2O DL

- Sản phẩm quang hợp là thức ăn cho sinh vật

- Chuyển quang năng thành hóa năng trong các liên kết hóa học là nguồn năng lượng di trì mọi hoạt động sống của sinh giới trên Trái Đất

- Sản phẩm của quang hợp còn là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp, cho xây dựng, cho sản xuất dược liệu chữa bệnh

- Điều hòa cân bằng khí của sinh quyển : giải phóng CO2 góp phần ngăn chặn hiệu ứng nhà kính

HS quan sát tranh vẽ kết hợp với thực tế trả lời

I/ Khái quát vầ quang hợp ở cây xanh

+ 6H2O DL

2.Vai trò của quang hợp

-Sản phẩm quang hợp là nguồn chất hữu cơ làm thức ăn cho mọi sinh vật ,cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và dược liệu

-Cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống

-Điều hoà khí hậu góp phần ngăn chặn hiệu ứng nhà kính

II/Lá là cơ quan quang hợp

1.Hình thái giải phẩu của lá

Tiêu đề	Giáo án sinh học 11
Người hướng dẫn	Cô Hồ Thị Bé
Trường học	Trường THPT Lê Quý Đôn
Chuyên ngành	Sinh học
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2008
Thành phố	Đà Nẵng

Định dạng
Số trang	43
Dung lượng	575 KB