Giáo án sinh học 11 NC từ tiết 21-48

Bài dạyHOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG CHÍNH GV hướng dẫn học sinh đọc thông tin trong SGK về tiến hành thí nghiệm, hướng dẫn cách làm thí nghiệm.. - Trình bày những quan sát về hoạt

Trang 1

- Quan sát được hoạt động của tim ếch.

- Nêu được sự điều hoà hoạt động của tim bằng

II PHƯƠNG PHÁP

- Chia lớp thành nhóm nhỏ, thực hiện bài theo phương pháp tìm tòi, nghiên cứu quan sát và ruý ra kết luận từ các thí nghiệm

III CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ

HS:

- Mẫu vật ếch hoặc cóc

IV.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP.

1 Ổn định: kiểm tra nề nếp và sỉ số.

2 Kiểm tra bài cũ:

- Trình bày cơ chế hoạt động tim mạch qua một ví dụtự chọn

3 Bài mới

a Đặt vấn đề

Hoạt động của tim lúc bình thường và những thay đổidưới tác dụng của thần kinh giao cảm và đối giao cảm nhưthế nào?

Trang 2

b Bài dạy

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY

VÀ TRÒ

NỘI DUNG CHÍNH

GV hướng dẫn học sinh đọc

thông tin trong SGK về tiến

hành thí nghiệm, hướng

dẫn cách làm thí nghiệm

- Quan sát thí nghiệm và rút

- Trong quá trình mổ nếu

chảy máu, dùng bông tẩm

dung dịch sinh lí vào chỗ

máu chảy để hoà loảng

máu, sau đó dùng bông đã

vắt kiệt thấm máu đã hoà

loãng, vết mổ không bị

đẩm máu và dễ quan sát

- Khi cắt màng bao tim thì

kẹp nhỏ kẹp màng ở phía

mỏm tim nâng lên và lúc tim

co tách khỏi màng tim thì lập

tức cắt hớt màng ở sát đầu

kẹp Từ đó luồn kéo cắt

bỏ màng tới tận các mạch

ngoài của tim

-Trong quá trình thí nghiệm

thường xuyên dùng bông tẩm

dung dịch sinh lí nhỏ cho tim

khỏi khô

- Để tiến hành thí nghiệm

này giáo viên hướng dẫn

I QUAN SÁT HOẠT ĐỘNG CỦA TIM ẾCH

Bước 3: tiến hành quan sát

- Quan sát trình tự hoạtđộng của tâm nhĩ, tâm thất,xác định các pha co tim; quansát màu của tâm nhĩ phải vàtâm nhĩ trái có gì khác nhau?Màu của tâm thất có gì đặcbiệt?

- Cặp mỏm tim và mắc lênhệ thống khuyếch đạiđểtheo dỏi hoạt động của timphản ánh trên hoạt độngcủa cần ghi

- Đếm số nhịp tim co trungbình trong 1 phút

II.QUAN SÁT SỰ VẬN CHUYỂN MÁU TRONG ĐỘNG MẠCH, TỈNH MẠCH NHỎ VÀ CÁC MAO MẠCH Ở MÀNG DA CHÂN ẾCH, Ở MÀNG TREO RUỘT

1.căng màng da chân ếchhoặc màng treo ruột trênmột lổ khoét ở tấm gỗ vàđặt trên kính hiển vi đểquan sát

2 Tìm và quan sát sự vậnchuyển của mảutong độngmạch, tỉnh mạch và mao

Trang 3

học sinh đọc thông tin ở

SGK

- Về tiến hành thí nghiêm,

hướng dẫn học sinh cách

làm thí nghiệm hình 21.3

- Quan sát thí nghiệm và

rút ra kết luận

Phần này là thí nghiệm

biểu diễn của GV

Chú ý tìm dây thần kinh mê

tẩu giao cảm:

- Cắt cơ ức móng sau khi mổ

lộ tim

- Cắt cơ móng bả

- Cắt nhát sâu giữa góc hàm

và chi trước Kéo chi trước

xuống phía dưới và gim lại

- Dùng móc thuỷ tinh gạt,

phá bỏ màng che trên hốc ở

góc hàm

-Tìm hình cơ tháp nằm sâu

trong hốc trên đó có mạch

máu và dây thần kinh mê

tẩu giao cảm đi kèm sát

nhau

- Dùng móc thuỷ tinh gở cẩn

thận Tách 2 dây thần kinh

khỏi mạch máu, dung chỉ để

để nâng lên kích thích

mạch căn cứ vào màu máu,tốc độ vận chuyển, chiềuvận chuyển.Thấy đượcsự khác nhau về tốc độ ởcác mạch và màu máu

III TÌM HIỂU SỰ ĐIỀU HOÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TIM BẰNG THẦN KINH VÀ THỂ DỊCH.

- Lắp hệ thống điện kíchthích

- Kẹp kim mắc lên hệthống ghi

- Luồn cực kích thích vàodây thần kinh mê tẩu giaocảm

- Đếïm số nhịp tim bìnhthường trong 15 giây; sau đóđém nhịp tim của ếch khikích thích thần kinh mê tẩu-giao cảm và sau thời giankích thích từ 15 - 20giây .Thấy được hoạtđộng của tim khi vừa kíchthích và sau một thời gian sovới trường hợp bìnhthường

- Đếm số nhịp tim lúc bìnhthường và đếm sau khi nhỏ: + Ađrênain 1/100 000 + Nước ngâm tẩuthuốc lá

- Vừa kích thích thần kinh

mê tẩu - giao cảm sau khikích thích 15 - 20 giây

- Có nhận xét gì về sốnhịp tim trong các trườnghợp trên?

4 THU HOẠCH:

Trang 4

- Trình bày những quan sát về hoạt động của tim lúc bìnhthường và khi bị kích thích dây thần kinh đi đến tim củngnhư dưới tác dụng của dung dịch Ađrênalin.

- Trình bày kết quả quan sát sự vận chuyển máu ở hệmạch trên màng da chân ếch hay ở màng treo ruột

- Giải thích sự khác nhau về màu máu, tốc độ vậnchuyển và chiều vận chuyển, khi phân biệt các đoạnmạch trong hệ mạch đã quan sát

5 DẶN DÒ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH HỌC TẬP Ở NHÀ

- Tiếp tục hoàn thành nội dung bài thu hoạch vào vỡ

- Xem lại kiến thức chương I chuẩn bị cho ôn tập tiếtsau

- Biết vận dụng lý thuyết vào thực tiễn sản xuất

- Rèn thao tác tư duy, trong đó chủ yếu là hệ thống hoá,

- GV: Các bảng ở SGK in thành bảng trong

Máy chiếu

- HS: Hoàn chỉnh trước ở nhà các bảng ở bài ôn tập ở

SGK

Trang 5

Không kiểm tra bài cũ, GV kiểm tra chuẩn bị của học sinh

nước -- Qua khí khổng.Qua bề mặt lá - qua cutin

Bảng 2: Trao đổi chất khoáng và nitơ ở thực vật

Trao đổi chất

khoáng

Mạch gỗ là chủ yếu

Trao đổi nitơ Cố định ni tơ khí quyển và sự phân giải

của vi khuẩn đối với các chất hữu cơtrong đất và quá trình đồng hoá nitơtrong cây

Bảng 3: Các vấn đề của quang hợp và hô hấp

Là quá trìnhôaqqqxi hoá cáchợp chất hữu cơthành CO2 và H2Ođồng thời giảiphóng năng lượngcần cho các hoạtđộng sống của cơthể

Trang 6

Nơi

diễn ra Lục lạp Tế bào chất và tithể của mọi tế

bào sống trong cơthể

Bảng 4: Các cơ chế quang hợp và hô hấp

+ Kích thích diệp lục bởi phôtôn+ Quang phân li nước nhờ năng lượng hấp thụtừ các phôtôn

+ Quang hoá hình thành ATP và NADH

- Pha tối diễn ra sự khử CO2 bằng ATP vàNADH, tạo chất hữu cơ trên chất nền củalục lạp và theo chu trình tương ứng với mỗinhóm thực vật:

+ NhómC3 - chu trình Cnvin+ nhóm C4 - chu trình Hatch - Slack+ Nhóm CAM - Chu trình CAM

Hô hấp - Giai đoạn đường phân: Glucôzơ 2axit piruvic,

Đường phân diễn ra trong điều kiện kị khí

Bảng 5: Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở

động vật

Quá trình Đặc điểm và điều kiện cơ bản

Tiêu hoá - Đặc điểm

- Diễn biến cơ bản

nội môi - Diễn biến cơ bản- Đặc điểm

II CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN (SGK)

Trang 7

- Tiếp tục hoàn thành nội dung bảng 5 vào vỡ.

- Nghiên cứu trước bài 23 chuẩn bị cho tiết học sau

Ngày soạn

Lớp dạy: 11A3, 11A5

HƯỚNG ĐỘNG TIẾT23

I MỤC TIÊU

1 kiến thức:

- Phát biểu được khái niệm cảm ứng và hướng động

- Thấy được các hiện tượng hướng động thường gặp

ở thực vật và giải thích được cơ chế của các hiện tượng đó

- Nêu được vai trò hướng động đối với đời sống của cây

4 Tư duy: Hình thành tư duy logic về các kiến thức đã

học và hiện tượng thực tế

Học sinh tìm tòi, nghiên cứu, quan sát đêí rút ra kết luậnkết hợp với giảng giải, vấn đáp của GV

Tim Phổi

Tế bào Thận

Ống tiêu hoá Gan

Trang 8

GV:

- Các hình vẽ trong SGK phóng to

- Một số mẩu vật về tính hướng động ở thực vật HS:

Chuẩn bị một số mẩu vật về tính hướng sáng, hướngđất dương, hường đất âm

- Không kiểm tra bài cũ, GV kiểm tra chuẩn bị mẩu vậtcủa học sinh

- KT bài tập về nhà

3 Bài mới

a Đặt vấn đề:

Ở động vật nhờ sự di chuyển vận động tìm, lấy thức

ăn, chất dinh dưỡng có thể sử dụng TV sống cố định, cósự vận động nào thích hợp để duy trì hoạt động sống?

b Bài dạy

VÀ TRÒ

GV nêu một số ví dụ về

- GV đưa ra thí nghiệm HS

theo dõi giải thích và gọi tên

hướng động (dương hay âm)

- Học sinh quan sát hình

23.1, nêu hiện tượng và

giải thích?

I KHÁI NIỆM

Hướng động là một hìnhthức phản ứng của một bộphận của cây trước một tácnhân kích thích theo mộthướng xác định

Gồm: Hướng động dương Hướng động âm

II CÁC KIỂU HƯỚNG ĐỘNG

1 Hướng đất

- Vận động hướng đất theochiều hút trọng lực tráiđất là do sự phân bố auxinkhông đều ở 2 mặt rễ

- Mặt trên có lượng auxinthích hợp cho sự phân chialớn lên và kéo dài tế bàolàm rễ cong xuống đất

Trang 9

- GV yêu cầu học sinh quan

sát hình 23.2, nhận xét và

giải thích?

- Trong tính hướng sáng của

cây au xin có vai trò gì?

Sử dụng hình 23.3 -> yêu

cầu học sinh nêu hiện

tượng và giải thích?

GV yêu cầu học sinh:

- Nêu lại thí nghiệm trong

- Cho học sinh đọc SGK và

phát biểu vai trò của tính

hướng động trong đời

sốngcủa thực vật

- Rễ cây hướng đất dươngcòn chồi ngọn hướng đấtâm

2 Hướng sáng

a Thí nghiệm H23.2 SGK: Ở

trong hộp kín có một lỗtròn, cây mọc trong đó, thấyngọn cây hướng về phíasáng

b Giải thích

- Ngọn cây luôn quay vềhướng ánh sáng, hướngsáng dương là do sự phânbố auxin không đều

- Auxin vận chuyển chủđộng về phía ít có ánhsáng - hàm lượng auxinnhiều kích sự kéo dìa tếbào

3 Hướng nước

Rễ có tính hướng đấtdương luôn quay về hướngcó nguồn nước

4 Hướng hoá

- Rễ cây hướng các chấtkhoáng cần thiết cho sựsống của tế bào (N,P,K vàcác nguyên tố khoáng vilượng )

Trang 10

- Các kiểu hướng động giúp cây thích nghi với sự biến động của điều kiện môi trường.

- Trong tồng trọt việc tưới nước và bón phân tạo điều kiện cho hệ rễ phát triển theo mong muốn

- Trong trồng trọt cần cung cấp chất dinh dưởng đấtcho rễ và dinh dưỡng trên bề mặt đất cho lá cây

5 DẶN DÒ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH HỌC TẬP

Ở NHÀ

- Học bài theo câu hỏi SGK

- Thử giải thích vì sao khi cây trinh nữ bị va chạm sẽcụp lá lại?

Ngày soạn:

Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

ỨNG ĐỘNG (TIẾT 23)

Trang 11

- Rèn kỹ năng thảo luận nhóm và làm việc độc lập với SGK.

GV: - Các hình vẽ trong SGK phóng to.

HS: - Một số mẩu vật về tính hướng động ở thựcvật

- Thế nào là hướng động? Nêu ví dụ và giải thích cáckiểu hướng động: Hướng đất, hướng sáng của cây?

3 Bài mới

Thực vật sống cố định một vị trí trên mặt đất, bằngcách gì xây có thể thích ứng với mọi thay đổi của cácyếu tố dinh dưỡng không định hướng trong môi trường?

b Bài dạy

VÀ TRÒ

Cho HS đọc mục I SGK và trả

lời câu hỏi sau:

- Nguyên nhân chung là dosự thay đổi trương nước,

co rút chất nguyên sinh,biến đổi quá trình sinh lý,sinh hoá theo nhịp điệuđồng hồ sinh học

II CÁC KIỂU ỨNG ĐỘNG

1 Ứng động không sinh trưởng

- Là các vận động liên quanđến sức trương nước, xãy

Trang 12

Vì sao khi bị va chạm thì lá

cây trinh nữ bị cụp xuống?

Quan sát hình dạng cách

bắt mồi và tiêu huỷ mồi

của cây ăn sâu bo (H24.2)ü

Nhận xét các đặc tính riêng

biệt của nhóm cây này?

Nghiên cứu SGK và mô tả cơ

chế truyền tín hiệu điện ?

Thường là vận động theo

chu kỳ đồng hồ sinh học

- Những vận động của cơ

thể và cơ quan: Sự quán

vòng của tua cuốn, hiện

tượng thức, ngủ của lá, nở,

khép cánh của hoa, đóng, mở

trong ngày ảnh hưởng

tới các vận động cảm ứng

-Quan sát các tua cuốn H24.3

hãy nhận xét hình dạng

của vòng quấn?

Vận động vòng cuốn theo

chu kỳ và tuỳ loại cây chiều

cuốn có thể từ trái sang

phải hặc ngược lại

Quan sát hình 24.4 và nhận

xét hiện tượng nở hoa theo

ra sự lan truyền kích thích,có phản ứng nhanh ở cácmiền chuyên hoá của cơquan

- Vận động theo sự trươngnước là vận động cảmứng mạnh mẽ do các chấnđộng, va chạm cơ học

a Vận động tự vệ của cây trinh nữ:

- Do cấu trúc của các thểgối luôn căng nước -> cànhlá xoè Khi va chạm, nước

bị mất di chuyển nhanh ion

K+ rời khỏi không bào -> lácụp xuống

- Phản ứng nhanh đượctruyền bằng tín hiệu điện

- Tế bào cảm giác nhận tínhiệu sinh học tế bào vậnđộng ở thể gối làmthay đổi thể tích gối láchét cụp xuống

b Vận động bắt mồi:

- Con mồi chạm vào lásức trương giảm các gaitua, lông cụp, các nắp đậylại giữ chặt con mồi

- Các tuyến trên lông của látiết enzim phân giải con mồi

2 Ưïng động sinh trưởng

a Vận động cuốn vòng:

- Do di chuyển đỉnh chóp củathân leo quấn quanh cọcdựa

- Vận động cuốn vòngthực hiện theo chu kỳ

- Thời gian quấn vòng tuỳthuộc vào loại cây

Gibêrelin có tác dụng kíchthích vận động vòng cảngày và đêm

b Vận động nở hoa:

* Cảm ứng theo nhiệt độ:

* Cảm ứng theo ánh sáng

Trang 13

nhiệt độ?

Phần này khó -> giáo viên

phân tích từ hình vẽ và gợi

ý học sinh giải thích

GV cho học sinh đọc SGK sau

đó bổ sung và liên hệ một

số hiện tựng thực tế

Chú ý liên hệ thực tế hảm

hoặc làm nhanh nở hoa theo

- Sự vận động nở hoa cósự tham gia của hooc mônthực vật

c Vận động ngủ, thức:

Là sự vận động của cơquan thực vật theo theo chukỳ nhịp đồng hồ điệu sinhhọc, theo điều kiện môitrường

III VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG

1 Vai trò

Giúp thực vật thích nghi đadạng với sự biến đổi củamôi trường, đảm bảo cho câytồn tại và phát triển vớitốc độ nhanh

2 Ứng dụng

Thúc đẩy hoặc kìm hảmmột số quá trình sinh họctheo nhu cầu của con người

- Vận động nở hoa phụ thuộc vào ánh sáng và nhiệt độvà diễn ra theo chu kỳ đồng hồ sinh học

Ở NHÀ

- Đọc và chuẩn bị trước nội dung bài thực hành

Ngày soạn: Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

THỰC HÀNH HƯỚNG

ĐỘNG

Trang 14

GV: - Làm thí nghiệm mẫu theo nội dung ở SGK.

HS: - Tiến hành thí nghiệm ở vườn nhà theo hướng dẫncủa GV trước 1 tuần

( mỗi tổ là 1 nhóm)

- Phân biệt ứng động và hướng động? Nêu đặc điểmcủa ứng động không sinh trưởng?

- Nêu đặc điểm của ứng động sinh trưởng theo nhịp điệucủa đồng hồ sinh học

- Hạt đậu nãy mầm, hạt ngô nãy mầm

- Hộp giấy có nhiều ngăn đục lỗ thủng

- Cốc trồng các cây đậu

- Hộp nhựa trong suốt, khay nhỏ bằng lưới thép lỗ nhỏ,dây buộc

Trang 15

- Phân đạm, đèn chiếu sáng.

2 Cách tiến hành

a Hướng đất:

- lấy một chậu có hạt đậu đã mọc thân, lá, treo ngượcđể thân quay xuống đất Sau một thời gian nhậnthấy thânthân vẫn quay lên trên Hãy giải thích hiện tượng

- Cho hạt đậu đã nãy mầm nằm trong một ống trụ bằnggiấy dài 2cm treo nằm ngang Rễ và thân mọc ra khỏi ốngtrụ Quan sát xem rễ và thân mọc theo chiều nào, giảithích?

b Hướng sáng:

- Đặt cốc có cây đậu mọc thành thân, lá vào đáy hộp.Nhận xét chiều hướng của ngọn cây theo vị trí của lỗthủng

- Đặt cốc có cây đậu vào sát một nền đen, sau một tuầnthấy chồi ngọn vươn ra phía có ánh sáng Hãy giải thíchhiện tượng trên

3 Hướng nước:

Hạt đậu nảy mầm đặt vào khay nhỏ bằng lưới thépđựng mạt cưa ẩm cho kín hạt Đem khay treo nghiêng 450.Quan sát thấy rễ mọc xuyên qua lỗ thủng, rễ uốn congquay về phía mạt cưa ẩm trong khay Hãy giải thích

4 Hướng hoá:

Trong một hộp nhựa trong suốt để cây đậu mọc bìnhthường ở giữa hộp, chỉ bón phân đạm ở 1 phía thànhhộp Theo dõi thấy hệ rễ vươn về phía phân bón Hãy giảithích

B THU HOẠCH

Học sinh viết thu hoạch kết quả quan sát được và giảithích

4.CỦNG CỐ

- Nêu một số chú ý trong quá trình tiến hành

- Gợi ý học sinh giải thích các hiện tượng của thínghiệm

- Nhận xét kết quả thí nghiệm của học sinh

Ở NHÀ

- Tiếp tục hoàn thành bài thu hoạch

- Nghiên cứu bài cảm ứng ở động vật

- Đọc bài đọc thêm trang 100

Trang 16

CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT

- Giải thích các hiện tượng tự nhiên trên cơ sở hiểu

biết về tính cảm ứng ở động vật

- Học sinh tìm tòi, nghiên cứu, quan sát đêí rút ra kếtluận kết hợp với giảng giải, vấn đáp của GV, và thảoluận nhóm

GV: - Các hình vẽ trong 26.1 SGK phóng to.

HS: - Nghiên cứu trước bài ở nhà

- Không kiểm tra bài cũ, GV kiểm tra bài thu hoạch thựchành của học sinh

3 Bài mới

Đời sống của động vật đa dạng và phong phú hơn ở thựcvật , làm thế nào để động vật có thể thích ứng với đơìsống đa dạng và phong phú đó?

b Bài dạy

Trang 17

Cho hoạt động nhóm nêu

sự khác nhau giữa cảm

ứng ở động vật và thực

vật

- Yêu cầu học sinh nhắc

lại khái niệm về cảm

ứng ?

Điểm khác nhau:

+ Đều quá trình nhận và

trả lời các kích thích của

môi trường

+ Đều giúp cho sinh vật

thích ứng với môi trường

Yêu cầu học sinh cho ví dụ

về tính cảm ứng ở động

vật

VD: Trời nóng thì đỗ mồ hôi,

lạnh nỗi da gà, thức ăn

đụng vào lưỡi thì tiết nước

bọt

Học sinh dựa vào các kiến

thức đã học, nghiên cứu

hình 26.1, trình bày sự tiến

hoá của tổ chức thần kinh

ở các nhóm động vật

( học sinh thảo luận nhóm)

Các nhóm dựa vào hình

25.1 SGK và kiến thức đã

học để tìm hiểu quá trình

tiến hoá ở các nhóm động

vật thông qua sự tiến hoá

của cơ quan thần kinh

Sau khi các nhóm thảo luận

hoàn chỉnh chỉ đại diện đại

diện của nhóm trình bày,

các nhóm khác thảo luận

I KHÁI NIỆM VỀ CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT:

1 Khái niệm:

- Cảm ứng là khả năng tiếpnhận và trả lời lại các kíchthích của môi trường đảmbảo cho cơ thể tồn tại vàphát triển

2 Khác nhau giữa cảm ứng ở thực vật và cảm ứng ở động vật

TV: diễn ra chậm, khó

nhận thấy

ĐV: nhanh, chính xác và tuỳ

thuộc vào mức độ tiếnhoá của hệ thần kinh

 cảm ứng ở động vậtdiễn ra nhanh, phong phú hơn

ở thực vật

II CẢM ỨNG Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT KHÁC NHAU

1.Ơ í động vật chưa có hệ thần kinh:

- Cơ thể phản ứng lại kíchbằng sự co rút chấtnguyên, đây là hình thứchướng động tới các kíchthích có lợi hoặc tránh cáckích thích không có lợi

2 Ở động vật có tổ chức hệ thần kinh:

- Phản ứng diễn ra nhanh vàchính xác tuỳ thuộc vàomức độ tiến hoá của hệthần kinh

a Dạng thần kinh lưới:

Các tế bào thần kinh cónhánh liên hệ với các tếbào mô bì của cơ thể và cácgai tế bào

Trang 18

bổ sung cuối cùng GV kết

luận

GV phát vấn:

- Vì sao ở dạng thần kinh

lưới, cơ thể phản ứng nhanh

nhưng thiếu chính xác?

( khi bị kích thích thì toàn

bộ cơ thể đều trả lời)

- Vai trò của hạch não?

GV chú ý sự tiến hoá trong

hệ thần kinh từ: nằm rãi

rác khắp trên cơ thể - lưới

- tập trung thành chuỗi

hạch - hạch

Từ kiến thức đó làm cơ sở

cho hoạt động tìm hiểu các

hình thức cảm ứng tương

ứng từ các động vật chưa

có hệ thần kinh đến các

động vật có hệ thần kinh

nhưng cấu trúc phức tạp

dần

- Tế bào cảm giác bị kíchthích chuyển xung thần kinh- tế bào mô bì-cơ thể colại để tránh kích thích

* Phản ứng nhanh, kịp thời nhưng chưa chính xác.

b Dạng thần kinh chuỗi hạch:

Giun: có sự phân hoá đầu

-đuôi, lưng - bụng, các tếbào thần kinh tập trungthành dạng chuỗi, có não ởđầu và phát đi 2 chuỗihạch thần kinh ở bụng

 Cơ thể đã có phản ứng định khu nhưng chưa thật chính xác.

Thân mềm, giáp xác:

Có thần kinh tập trung caohơn thành thần kinh hạchnão, hạch ngực và hạchbụng Trong đó não đặcbiệt phát triển liên hệ vớicác giác quan khác

 Hạch não tiếp nhận kích thích và điều khiển các hoạt động chính xác hơn.

Tóm lại:

- Cảm ứng là khả năng cơthể phản ứng lại các kíchthích của môi trưòng

- Tổ chức thần kinh càngtiến hoá thì phản ứng càngchính xác dẩm bảo cho cơthể thích nghi với môitrường

4.CỦNG CỐ

Trang 19

- Cho học sinh chốt lại kiến thức trong khung và nhấnmạnhcác nội dung đã học

- Dùng câu hỏi 4 SGK để kiểm tra nội dung cơ bản của bài

5 DẶN DÒ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH HỌC TẬP Ở NHÀ

- Làm bài tập cuối bài để củng cố các kiến thức cơ bảntrong bài và ôn lại các bài 43,48,52, ở sinh học lớp 8 đểhọc bài 27

CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT (tiếp

theo) TIẾT27

- Học sinh tìm tòi, nghiên cứu, quan sát đêí rút ra kếtluận kết hợp với giảng giải, vấn đáp của GV, và thảoluận nhóm

Trang 20

GV: - Các hình vẽ trong 27.1 SGK phóng to.

HS: - Nghiên cứu trước bài ở nhà , ôn lại kiến thức cácbài 43,48,52 của sinh học lớp 8

- Không kiểm tra bài cũ, GV kiểm tra bài thu hoạch thựchành của học sinh

3 Bài mới

Đời sống của động vật đa dạng và phong phú hơn ở thựcvật , làm thế nào để động vật có thể thích ứng với đờisống đa dạng và phong phú đó?

b Bài dạy

VÀ TRÒ

Bằng kiến thức đã học yêu

cầu học sinh cho biết hệ

thần của động vật có

xương sống bao gồm những

phần nào ?

Hệ thần kinh vận động và

hệ thần kinh sinh dưỡng có

chức năng gì ? Sai khác như

thế nào ở 2 hệ ?

Nêu sự sai khác các thành

phần chức năng của bộ

phận giao cảm với bộ phận

phó giao cảm?

Bằng kiến thức học sinh

đã học ở lớp 8, yêu cầu

học sinh thảo luận nhóm

để so sánh đặc điểm của

phản xạ có điều kiện và

phản xạ không điều kiện

2 Ở động vật có tổ chức thần kinh (tiếp theo).

+ Hệ thần kinh dạng ốngđược phân hoá thành:

- Thần kinh trung ương:

Não Tuỷ sống

- Thần kinh ngoại biên:

Các dây thần kinh

Cơ quan thụ cảm

+ Căn cứ vào chức năngcủa hệ thần kinh có hệthần vận động và hệthần kinh dinh dưỡng

- Hệ thần kinh vận độngđiều khiển hoạt độngcủa các cơ trng hệ vậnđộng

- Hệ thần kinh dinh dưỡngđiều hoà và điều khiểnhoạt động của các nộiquan, bao gồm:

Bộ phận thần kinh giaocảm và bộ phận thầnkinh đối giao cảm

III PHẢN XẠ - MỘT THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA

Trang 21

Đại diện học sinh trình bày

nội dung đã thảo luận và

GV hoàn chỉnh lại kiến

thức

Dựa vào kiến thức đã học

ở lớp 8 , hãy hệ thống

bằng sơ đồ các thành phần

của hệ thần kinh dạng ống

của động vật có xương

sống:

MỌI CƠ THỂ CÓ TỔ CHỨC THẦN KINH

- Động vật có hệ thầnkinh phát triển thì sốlượng các phản xạ càngnhiều và phản ứng càngchính xác

- Động vật có hệ thầnkinh sống trong môitrường luôn thay đổi, vùngphân bố ngày càng rộng,

cơ thể phải có khả năngthích ứng cao - bêncạnh các phản xạ đã cócần bổ sung thêm phảnxạ có điều kiện

Hệ thần kinh

Vận động Sinh dưỡng

Trung ương Giao cảm Đối giao cảm

- Vỏ não Sừng bên chất - Hạch xám

- Chất xám xám tuỷ sống trong trụ não

tuỷ sống ( từ đốt tuỷ

N 1 - Đoạn cùng

- đốt tuỷ TL 3 ) tuỷ sống

Trang 22

Ngoại biên

- Dây thần Dây thần kinh

V DẶN DÒ VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH HỌC TẬP Ở NHÀ

- Lập bảng so sánh về đặc điểm của phản xạ có điềukiện và phản xạ không điều kiện

Ngày soạn:

Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

ĐIỆN THẾ NGHỈ VÀ ĐIỆN THẾ

HOẠT ĐỘNG (TIẾT 28)

I MỤC TIÊU

- Phân biệt được điện tĩnh và điện động

- Trình bày được cơ chế hình thành

- Mô tả được quá trình truyền xung thần kinh trong tổ chức thần kinh

2 Kỹ năng

- Phát triển năng lực tư duy phân tích

- Rèn kỹ năng thảo luận nhóm và làm việc độc lập với SGK

Trang 23

3 Thái độ:

- Quan tâm đến các hiện tượng ở động vật

4 Tư duy:

- Nội dung bài khó và mới Gv cần giảng giải và có ví dụđể minh hoạ

GV: - Các hình vẽ 28.1, 28.2, 28.3, 28.4, 28.5 trongSGK

phóng to

- Nêu đặc điểm chức năng của hệ thần kinh vận độngvà hệ thần kinh sinh dưỡng ?

- Nêu sự giống và khác nhau giữa các thành phần củabộ phận thần kinh giao cảm và đối giao cảm ?

3 Bài mới

Mọi tế bào sống đều tích điện Đó là điện sinh học, trongđó cần phải phân biệt điện thế nghỉ và điện thế hoạtđộng

Vậy thế nào là điện thế nghỉ ? Thế nào là điện thếhoạt động ?

b Bài dạy

- GV thông báo cho học sinh

khái niệm

Điện thế nghỉ Và vấn đáp

học sinh: điện thế nghỉ do

đâu mà có ?

- Hãy giải thích tại sao có

- Ở trạng thái nghỉ ngơi:mặt trong của màng nơ rontích điện (-) mặt ngoài tíchđiện (+)

b Cách đo điện tĩnh trên nơron:

( HS quan sát hình 27.1 SGK)

2 Cơ chế hình thành điện tĩnh:

- Có sự chênh lệch điện

Trang 24

Học sinh tự nghiên cứu và

thảo luận theo nhóm nhỏ về

bài tập cuối mục 1 SGK

Đềì nghị một nhóm cử đậi

diện trình bày, các nhóm

khác theo dõi và bổ sung

- Điện thế hoạt động

được hình thành và truyền

đi như thế nào ?

- Sử dụng hùnh 28.3 để

tìm hiểu sự xuất hiện

và lan truyền điện động

trên sợi trục của nơ ron

- Lúc Na+ tràn vào bên

trong màng tích điện (+)

dòng ion chạy từ điểm

bị kích thích sang vùng

tiếp giáp tích điện (-) 

kích thích màng ở vùng

này  thay đổi tính thấm

 cửa Na+ mở  khử

cực rồi đảo cực  cửa

K+ mở  K+ tràn qua màng

ra ngoài tái phân cực

và cứ thế tiếp diễn 

xung được lan truyền theo

sợi trục một chiều

- GV yêu cầu học sinh quan

sát và giải thích hình 28.4

Đồ thị điện động

- Sử dụng hình 28.5, trình

bày sự lan truyền xung

thần kinh trên sợi trục có

thế trong và ngoài màng vìcó sự khác nhau về nồngđộ ion giữa dịch mô và dịchbào

(Na+ , K+ đã duy trì sự khácnhau đó)

II ĐIỆN THẾ HOẠT ĐỘNG

1.Khái niệm:

- Khi bị kích thích thì tínhthấm của màng thay đổi,màng chuyển từ trạng tháinghỉ sang trạng thái hoạtđộng

- Cửa Na+ mở  Na+ trànvào bên trong do chênh lệch

ga rien nồng độ  ( khửcực rồi đảo cực)  chênhlệch điện thế theo hướngngược lại: ngoài (+) trong(-)

- Cửa Na+ mở khoảnh khắcrồi đóng lại

- Cửa K+ mở  K+ tràn quamàng ngoài  tái phân cựcngoài (+) trong (-)

Quá trình biến đổi trên làquá trình hình thành xungthần kinh

- Trong dịch bào có chứanhiều Na+ hơn dịch mô

- K+ trong dịch bào chứa íthơn ngoài dịch mô (có3Na+ chuyển ra ngoài dịch

mô, có 2 K+ được chuyểnlại vào dịch bào

2 Sự lan truyền xung thần kinh trên sợi trục không có bao miêlin:

- Xung thần kinh xuất hiện

ở nơi bị kích thích được

Trang 25

bao miêlin.

- Chú ý đặc điểm lan truyền

xung thần kinh trong trường

hợp này, và yêu cầu học

sinh nêu sự khác nhau trong

sự lan truyền xung thần

kinh trên sợi thần kinh có

bao miêlin và không có bao

miêlin? Vì sao có sự khác

nhau đó?

lan truyền dọc sợi trục

- Xung thần kinh khôngchạy dọc trên sợi trục,nó chỉ kích thích màngtế bào vùng kế tiếp ởphía trước - thay đổitính thấm của màng ởvùng này - xuất hiệnxung thần kinh tiếp theo,cứ tiếp tục như vậyđến dọc sợi trục

* - Xung thần kinh chỉ thay đổi tính thấm của màng ở phía trước

- Nếu kích thích ở giữa sợi trục thì xung thần kinh truyền theo cả 2 chiều kể từ điểm xuất phát.

3 Sự lan truyền xung thần kinh trên sợi trục có bao miêlin:

- Thực hiện theo lối nhảycóc từ eo Ranvie này đến eoRanvie khác

- Giữa 2 eo có bao miêlin cótính chất cách điện

* Sự lan truyền xung thần kinh trên sợi trục có bao miêlin nhanh hơn nhiều và tiết kiệm được điện năng.

IV.CỦNG CỐ

- Giáo viên củng cố lại các nội dung chính của bài

- Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi trong SGK

- Nghiên cứu trước bài sự dẫn truyền xung thần kinhtrong cung phản xạ

Ngày soạn:

Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

Trang 26

DẪN TRUYỀN XUNG THẦN KINH TRONG CUNG

PHAØN XẠ (TIẾT 29)

- Mục II: Giảng giải, minh hoạ

GV: - Hình 29 SGK và trnh vẽ cấu tạo của ốc tai.

- Điện thế nghỉ là gì ? Hình thành như thế nào?

- Sự dẫn truyền xung thần kinh trên sợi trục có baomiêlin khác sự dẫn truyền xung thần kinh trên sợi trụckhông có bao miêlin như thế nào?

3 Bài mới

Xung thần kinh bắt đầu xuất hiện ở cơ quan thụ cảmđược dẫn truyền như thế nào để cuối cùng có thể trảlời lại tác nhân kích thích đó ?

b Bài dạy

- Sử dụng hình 29 đểí giới

I DẪN TRUYỀN XUNG THẦN KINH TRONG MỘT CUNG PHẢN XẠ

Trang 27

thiêụ sự dẫn truyền

xung thần kinh trong một

cung phản xạ

- Từ sơ đồ 29 và nghiên

cứu SGK giáo viên cho

học sinh thảo luận nhóm

để trình bày sự dẫn

truyền xung thần kinh

- Đại diện từng nhóm học

sinh trình bày, các nhóm

khác bổ sung

GV giới thiệu thêm thí

nghiệm trong SGV

Kết luận:

Xung thần kinh chỉ truyền

theo một chiều từ cơ quan

thụ cảm- cơ quan đáp

ứng.

Kiến thức phần này mới 

GV giảng giải và minh hoạ là

chủ yếu

Gợi ý cho học sinh suy nghĩ

Thông tin nhận được từ các

cơ quan thụ cảmkhác nhau

đều được truyền dưới

dạng xung thần kinh, Vậy

trung ương thần kinh phân

biệt như thế nào để nhận

biết được các kích thích là

mạnh hay yếu từ cơ quan

thụ cảm được gửi về một

cách chính xác?

- Trong 1 sợi trục thầnkinh, xung thần kinh cóthể truyền theo cả 2chiều nếu bị kích thích ởbất kì ở vị trí nào

- Trong một cung phản xạ: Xung thần linh xuất hiện

ở cơ quan thụ cảm bị kíchthích  nơ ron cảm giác trung ương thần kinh  cơquan trung gian  nơ ronvận động  cơ quan phảnứng qua xináp

Khi xung thần kinh dẫntruyền đến tận cùng củamỗi sợi trục, tới các cúcxináp sẽ làm thay đổi tínhthấm đối với Ca+, nó từngoài dịch mô tràn vàodịch bào ở cúc xináp làm vỡ các bọng chứachất hoá học trung gian giải phóng chất này quakhe xi náp

Các phân tử chất trunggian làm thay đổi tínhthấm của màng sau xinápcủa nơ ron tiếp theo xung thần kinh được hìnhthành lại  tiếp tục lantruyền đến sợi trục 

cơ quan đáp ứng

II MÃ THÔNG TIN THẦN KINH

- Thông tin nhận từ các cơquan thụ cảm khác nhau

bị kích thích với cườngđộ và tần số khác nhauđều được truyền đi dướidạng xung thần kinh vềtrung ương thần kinh

- Thông tin đó được mãhoá và trung ương thần

Trang 28

GV cho học sinh đọc mục

II.1 SGK và cho biết:

Với các thông tin có tính

chất định tính thì được mã

hoá bằng cách nào?

VD:

Aïnh sáng đỏ hay xanh kích

thích các tế bào thụ cảm

thị giác khác nhau truyền

xung thần kinh theo các sợi

thần kinh thị giác về sau

trung ương thần kinh ở vùng

chẩm, các âm thanh cao

thấp khác nhau cũng kích

thích tế bào thụ cảm thính

giác ở cơ quan coocti thuộc

vùng khác nhau trên màng cơ

sở và truyền về trung khu

thính giác theo các sợi thần

kinh ốc tai khác nhau

Các thông tin về cường độ

kích thích sẽ được mã hoá

như thế nào? Cho ví dụ ?

kinh giải mã để nhậnbiết thông tin một cáchchính xác

1 Các thông tin có tính chất định tính:

Các thông tin này được mãhoá một cách chính xácbằng chính các nơ ron riêngbiệt khi bị kích thích

2 Các thông tin có tính chất định lượng:

Có 2 cách mã hoá:

- Cách mã hoá 1:

phụ thuộc vào ngưỡng kíchthích của các nơ ron

- Cách mã hoá 2 :

Phụ thuộc vào tần ssốxung thần kinh Đối với xungthần kinh mạnh thì tần sốxung càng cao và ngượclại

Kích thích mạnh tần sốxung thần kinh có thể đạt

600 xung / giây

IV.CỦNG CỐ

- Giáo viên yêu cầu học sinh nêu tóm tắt lại các nội dung

cơ bản đã được học, GV nhận xét, điều chỉnh và bổ sung

- Hướng dẫn trả lời các câu hỏi ở SGK

- Nghiên cứu trước bài tập tính, tìm hiểu 1 số ví dụ vềtập tính ở động vật

- Đọc bài đọc thêm

Ngày soạn:

Trang 29

Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

TẬP TÍNH (TIẾT 30)

I MỤC TIÊU

- Nắm được một số tập tính ở động vật thông qua các

ví dụ, nêu được định nghĩa tập tính

2 Kỹ năng

- Phân biệt được các loại tập tính bẩm sinh và tập tínhhọc được thông qua hoạt động trong đời sống cá thể và bầy đàn

- Qua phân tích ví dụ, học sinh hiểu được tập tính bẩmsinh, tập tính thứ sinh tự lĩnh hội kiến thức

- GV giảng giải thêm một số hiện tượng tập tính

GV: - Hình30.1, 30.2 SGK.

- Trình bày những biến đổi xảy ra ở chùy xi náp khi cókích thích

- Động vật có thể nhận biết được các kích thích do đâu

I KHÁI NIỆM

Trang 30

GV cho học sinh nghiên cứu

các hiện tượng trong SGK,

phân tích ý nghĩa của từng

hiện tượng đối với đời

sống động vật

Mỗi tổ có thể nghiên cứu

một hiện tượng và cử đại

diện trình bày

GV nhận xét và xữ lí các ý

kiến đó

Tất cả các hiện

tượng đã nêu là biểu hiện

của tập tính, tập tính

là gì?

- Dựa vào đặc điểm của

tập tính có thể phân tập

tính thành mấy nhóm?

- Thế nào là tập tính bẩm

sinh? Cho ví dụ minh họa?

- KT  cơ quan thụ cảm 

hệ TK cơ quan thực hiện

 hành động

- KT bên ngoài vào giác quan

hay môi trường bên trong vào

các hooc môn sinh dục  gây

hiện tượng chín tế bào

sinh dục và chuẩn bị cho

sự sinh sản

Thế nào là tập tính thứ

sinh?

Cho ví dụ minh họa?

Tiếp thu không có bản chất

di truyền không được

chương trình hóa trong bộ

máy di truyền mà thay đổi

theo hoàn cảnh

1 Hiện tượng:

a Khi chuẩn bị sang đông,đàn chim én di cư vàophía nam để tránh rét

b Cóc rình mồi và nhỗmlên bắt mồi

c Đàn ngỗng mới nở đi theomẹ

2 Định nghĩa về tập tính

Tập tính động vật là mộtchuỗi phản ứng trả lời cáckích thích của môi trườngnhờ đó mà sinh vật tồn tạivà phát triển

II CÁC LOẠI TẬP TÍNH

Bẩm sinhTập tính

3 Tập tính thứ sinh:

- Là tập tính được hìnhthành trong quá trìnhsống của cá thể

- Ở động vật càng tiếnhóa, tập tính học đượccàng nhiều và càng phứctạp

 Tập tính hỗn hợp:

Ví dụ:

Theo dõi một chú cóc đangrìn mồi là một con ong tòvẽ, nó nhỗm lên và phónglưỡi ra để bắt mồi nhưng

Trang 31

Thực chất của phản xạ có

điều kiện?

GV giảng giải thêm ví dụ của

Paplôp kết hợp với kiến

thức các em đã được học

để học sinh nắm chắc

kiến thức

GV viên nêu thêm một số ví

dụ về tập tính và yêu cầu

học sinh phân biệt tập tính

bẩm sinh và tập tính thứ

sinh

- Tập tính hỗn hợp là gì?

Cho một ví dụ về tập tính

hỗn hợp?

GV giảng giải cơ sở thần kinh

của của tập tính bẩm sinh

và tập tính thứ sinh

- Tập tính có ý nghĩa gì đối

với sinh vật?

( giúp sinh vật tồn tại )

vội vàng nhã ra và thu lạiđể tránh con mồi không lấy

gì làm ngon lành mà nó pháthiện được

Hoạt động rìn mồi vàphóng lưỡi là tập tính bẩmsinh

Hoạt động tránh con ong tòvẽ là hoạt động họcđược

Tập tính hỗn hợp gồm tập tính bẩm sinh và tập tính học được.

II CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH

Cơ sở thần kinh của tậptính là phản xạ:

- Các tập tính bẩm sinh làchuỗi phản xạ khôngđiều kiện được ditruyền từ bố mẹ

- Các tập tính học đượcchính là chuỗi phản xạcó điều kiện được hìnhthành trong đời sống cáthể, do học tập, rènluyện mà có

IV.CỦNG CỐ

- Nhấn mạnh các nội dung trong khung ở SGK Học sinh trảlời các câu hỏi cuối bài để củng cố và đánh giá học sinh

- Hướng dẫn trả lời các câu hỏi ở SGK

- Nghiên cứu trước bài tập tính tiếp theo, tìm hiểu 1 sốmột số hình thức hoạt động học tập ở động vật

Trang 32

Ngày soạn:

Lớp dạy: 11A 3 , 11A 5

TẬP TÍNH (Tiếp

theo) (TIẾT 31)

I MỤC TIÊU

- Nêu được một số ví dụ về tập tính ở động vật và các hiện tượng có liên quan

- Tập tính kiếm ăn - săn mồi

- Tập tính sinh sản, tập tính bảo vệ vùng lãnh thổ, tập tính di cư

- GV giảng giải thêm một số hiện tượng tập tính

- Tập tính ở động vật là gì? Phân biệt tập tính họcđược và tập tính bẩm sinh?

- Cho 2 ví dụ về tập tính bẩm sinh và tập tính họcđược, Phân tích ý nghĩa mỗi tập tính đối với đời sống?

3 Bài mới

a Đặt vấn đề:

Cho học sinh quan sát một số tranh ảnh về tập tính ở sinhvật ( một đoạn băng hình về một số hình thức học tập

Tiêu đề	Giáo án sinh học 11 NC từ tiết 21-48
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông
Chuyên ngành	Sinh học
Thể loại	Giáo án

Định dạng
Số trang	65
Dung lượng	801 KB

Giáo án sinh học 11 NC từ tiết 21-48

MÃ THƠNG TIN THẦN KINH

THAY ĐỔI TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT TRONG