Giáo án tin học 11 full hot nhất

Khi viết chơng trình bằng ngôn ngữ lập trình bậc cao muốn thực hiện đợc trên loại máy nào thì cần phải chuyển chơng trình sang ngôn ngữ máy của máy đó.. Chơng trình viết bằng ngôn ngữ bậ

Trang 1

Trờng THPT Bán Công Triệu Sơn 2 Giáo án Tin Học lớp 11

Chơng I Một số khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập trình

Tiết 1. Bài 1: khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình

(1 tiết lý thuyết - Ngày soạn: 4 / 9 /200 )

- Biết vai trò của chơng trình dịch

- Biết khái niệm biên dịch và thông dịch

- Biết một trong những nhiệm vụ quan trọng của chơng trình dịch là phát hiện lỗi cũpháp của chơng trình nguồn

II Phơng pháp, phơng tiện dạy học

1 Phơng pháp: Thuyết trình, vấn đáp

2 Phơng tiện: Máy tính, máy chiếu, phông chiếu hoặc bảng

III Nội dung bài giảng

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

GV: Phân tích câu trả lời của học sinh, nhắc

lại các bớc giải bài toán trên máy tính đã học

ở lớp 10

GV: Em hãy cho biết có mấy loại ngôn ngữ

lập trình?

HS: Trả lời câu hỏi của giáo viên

GV: Phân tích câu trả lời của học sinh

Mỗi loại máy có một ngôn ngữ riêng

Th-ờng chơng trình viết bằng ngôn ngữ của loại

máy nào thì chỉ chạy đợc trên máy đó

Khi viết chơng trình bằng ngôn ngữ lập

trình bậc cao muốn thực hiện đợc trên loại

máy nào thì cần phải chuyển chơng trình

sang ngôn ngữ máy của máy đó

GV: Làm thế nào để chuyển ngôn ngữ lập

trình bậc cao sang ngôn ngữ máy?

GV: Lấy ví dụ, bạn là ngời không biết tiếng

Anh, vậy làm thế nào để bạn có thể nói

chuyện với ngời Anh hay đọc một cuốn sách

tiếng Anh?

- Ngời làm phiên dịch thì dịch nh thế nào?

(Dịch ngay từng câu sau khi hai ngời nói hết

Khái niệm lập trình: Là sử dụng một cấu

trúc dữ liệu và các câu lệnh của một ngônngữ lập trình cụ thể để mô tả dữ liệu vàdiễn đạt thuật toán

- Có 3 loại ngôn ngữ lập trình: Ngôn ngữmáy, hợp ngữ và ngôn ngữ lập trình bậccao

Chơng trình viết bằng ngôn ngữ máy cóthể nạp trực tiếp vào bộ nhớ để thực hiệnngay

Chơng trình viết bằng ngôn ngữ bậc caonói chung không phụ thuộc loại máy,muốn thực hiện đợc thì nó phải chuyểnsang ngôn ngữ máy => cần phải có chơngtrình dịch để chuyển từ chơng trình viếtbằng ngôn ngữ lập trình bậc cao sangngôn ngữ máy để máy để máy có thể hiểu

và thực hiện đợc

Chơng trình dịch có hai loại: Biên dịch

và thông dịch

Trang 2

câu)

- Khi một ngời muốn dịch cuốn sách sang

tiếng Việt thì làm thế nao? (Dịch toàn bộ

cuốn sách đó sang tiếng Việt để ngời khác có

thể đọc đợc)

GV: Lấy ví dụ về biên dịch và thông dịch cho

học sinh có thể hình dung đợc mỗi công việc

Command Promt để thực hiện một số lệnh

của DOS hoặc sử dụng ngôn ngữ Foxpro để

thực hiện một số lệnh quản trị dữ liệu, học

sinh rễ ràng nhận ra việc thông dịch

Đi kèm với các chơng trình dịch thờng có

các công cụ nh soạn thảo chơng trình nguồn,

lu trữ, tìm kiếm, phát hiện lỗi, thông báo lỗi

Ngôn ngữ lập trình thờng chứa tất cả các dịch

vụ trên

- Biên dịch: Thực hiện các bớc sau:

Duyệt, kiểm tra, phát hiện lỗi và kiểm tratính đúng đắn của các câu lệnh trong ch-

ơng trình nguồn

Dịch toàn bộ chơng trình nguồn thànhchơng trình đích (ngôn ngữ máy) để có thểthực hiện trên máy và có thể lu trữ lại để

sử dụng khi cần

- Thông dịch: Dịch tuần tự các câu lệnh

và thực hiện ngay câu lệnh ấy Thông dịch

là việc lặp lại dãy các thao tác sau:

Kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh tiếptheo trong chơng trình nguồn

Chuyển đổi các câu lệnh đó thành mộthay nhiều câu lệnh trong ngôn ngữ máy Thực hiện các lệnh trong ngôn ngữ máyvừa chuyển đợc

IV Củng cố

Nhắc lại một số khái niệm mới

Trang 3

viết chơng trình, viết theo quy tắc nào, viết

nh vậy có ý nghĩa gì?, mỗi NLT có những

quy định riêng về những thành phần này

Ví dụ: Bảng chữ cái của NLT Pascal không

sử dụng dấu ! nhng bảng chữ cái của NLT C+

+ lại sử dụng kí hiệu !

- Cú pháp của các NLT khác nhau cũng khác

nhau: Chẳng hạn nh NLT Pascal sử dụng cặp

từ khoá Begin End để gộp nhiều lệnh thành

một lệnh nhng C++ lại sử dụng cặp kí hiệu

{}

Ví dụ: Xét 2 biểu thức sau:

A + B (1) A, B là hai số thực

M + N (2) M, N là 2 số nguyên

Khi đó dấu + ở biểu thức (1) đợc hiểu là

cộng 2 số thực còn dấu + trong biểu thức 2

đ-ợc hiểu là cộng 2 số nguyên

- Mỗi NLT khác nhau cũng cũng có cách sử

dụng ngữ nghĩa khác nhau

HS: ghe, chép

GV: Trong các NLT nói chung mọi đối tợng

đều phải đợc đặt tên để tiện cho việc sử dụng

Việc đặt tên trong các NLT khác nhau là

Bài cũ: Phân biệt Biên dịch và thông dịch?

1 Các thành phần cơ bản

- Mỗi ngôn ngữ lập trình thờng có 3 thànhphần cơ bản là: Bảng chữ cái, cú pháp vàngữ nghĩa

a Bảng chữ cái: Là tập các ký hiệu dùng

để viết chơng trình

- Trong ngôn ngữ Pascal bảng chữ cáigồm: Các chữ cái trong trong bảng chữ cáitiếng Anh, các chữ số từ 0 - > 9 và một số

ký tự đặt biệt

b Cú pháp: Là bộ quy tắc dùng để viết

chơng trình

c Ngữ nghĩa: Xác định ý nghĩa thao tác

cần thực hiện ứng với tổ hợp kí tự dựa vàongữ cảnh của nó

- Cú pháp cho biết cách viết chơng trìnhhợp lệ, ngữ nghĩa xác định ý nghĩa của các

tổ hợp kí tự trong chơng trình

- Lỗi cú pháp đợc chơng trình dịch pháthiện và thông báo cho ngời lập trình Ch-

ơng trình không còn lỗi cú pháp mới cóthể dịch sang ngôn ngữ máy

- Lỗi ngữ nghĩa đợc phát hiện khi chạychơng trình

2 Một số khái niệm

a Tên: Mọi đối tợng trong chơng trình

đều phải đợc đặt tên Mỗi ngôn ngữ lập

Trang 4

khác nhau, có ngôn ngữ phân biệt chữ hoa và

chữ thờng, có ngôn ngữ không phân biệt chữ

hoa và chữ thờng

GV: Giới thiệu cách đặt tên cụ thể của NLT

Pascal và giới thiệu Pascal không phân biệt

chữ hoa và chữ thờng còn C++ thì phân biệt

- Trong khi soạn thảo chơng trình, các NLT

thờng hiển thị các tên dành riêng với màu sắc

khác để phân biệt giữa tên dành riêng, tên

chuẩn và tên do ngời lập trình đặt Đối NLT

Pascal thì tên dành riêng thờng có màu trắng

GV: Giáo viên nêu ra cho học sinh biết một

số tên chuẩn trong NLT Pascal

GV: Giáo viên đa ra ví dụ viết chơng trình

cho phơng trình bậc nhất ta cần khai báo nh

viết trực tiếp trong chơng trình, mỗi NLT có

các quy định viết hằng riêng

Hằng đợc đặt tên cũng có cách đặt tên cho

hằng khác nhau

- Biến là đối tợng đợc sử dụng nhiều trong

chơng trình, nó là đại lợng có thể thay đổi

đ-ợc nên nó thờng đđ-ợc dùng để lu dữ kết quả,

làm trung gian cho các tính toán Mỗi loại

ngôn ngữ có những loại biến khác nhau và

trình có một quy tắc đặt tên riêng

- Trong Turbo Pascal tên là một dãy liêntiếp không quá 127 ký tự, bao gồm cácchữ cái, chữ số và dấu gạch dới nhng phảibắt đầu bằng chữ cái hoặc dấu gạch dới

- Ngôn ngữ lập trình Pascal không phânbiệt chữ hoa hay chữ thờng nhng một sốngôn ngữ khác lại phân biệt chữ hoa vàchữ thờng (VD: C++)

- Ngôn ngữ lập trình thờng có 3 loại têncơ bản: Tên dành riêng, tên chuẩn và tên

do ngời lập trình đặt

+ Tên dành riêng: Là những tên đợc ngôn

ngữ lập trình quy định với ý nghĩa xác

định mà ngời lập trình không đợc phépdùng với ý nghĩa khác Tên dành riêng còn

đợc gọi là từ khoá

Ví dụ: Một số từ khoá trong ngôn ngữPascal nh: Program, Var, Begin, End ,trong ngôn ngữ C++ là Main, Include,while, void

+ Tên chuẩn: Là những tên đợc NLT dùng

với ý nghĩa nào đó trong các th viện củaNLT, tuy nhiên ngời lập trình có thể sửdụng với ý nghĩa khác

Ví dụ: Một số tên chuẩnTrong Pascal: Integer, Real, Char, Sin Trong C++: Getcha, Cout, Cin

+ Tên do ngời lập trình tự đặt: đợc xác

định bằng cách khai báo trớc khi sử dụng

và không đợc trùng với tên dành riêng.Các tên trong chơng trình không đợc trùngnhau

b Hằng và biến

- Hằng: Là đại lợng có giá trị không đổi

trong suốt quá trình thực hiện chơng trình.Các ngôn ngữ lập trình thờng có:

+ Hằng số học: Số nguyên hoặc số thực + Hằng xâu: Là chuỗi kí tự đặt trong dấu

nháy “ ”

+ Hằng Logic: là các giá trị đúng hoặc sai

- Biến: Là đại lợng đợc đặt tên, giá trị có

thể thay đổi trong chơng trình

Các NLT có nhiều loại biến khác nhau Biến phải đợc khai báo trớc khi sử dụng

* Lu ý: Trong khi viết chơng trình ta có

thể đa vào các chú thích để giải thích cáccâu lệnh viết trong chơng trình

Trang 5

cách khai báo khác nhau

- Khi viết chơng trình ngời lập trình có thể

- Nhắc lại một số kiến thức mới

- Dặn dò học sinh về nhà học bài cũ, làm bài tập và đọc bài mới để chuẩn bị chotiết tiếp theo

Trang 6

Chơng II Chơng trình đơn giản

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Hiểu chơng trình là sự mô tả của thuật toán bằng một NLT

- Biết cấu trúc của một chơng trình Pascal: Cấu trúc chung và các thành phần

2 Kỹ năng

- Nhận biết đợc các thành phần của một chơng trình đơn giản

GV: Phần khai báo sẽ báo cho máy biết

ch-ơng trình sẽ sử dụng những tài nguyên nào

của máy

GV: Mỗi ngôn ngữ lập trình có cách khai báo

riêng, tuỳ thuộc vào bài làm cụ thể của mỗi

ngôn ngữ lập trình mà ta có thể chọn cần

khai báo những gì

GV: Th viện chơng trình thờng chứa những

đoạn chơng trình lập trình sẵn giúp ngời lập

trình thực hiện một số công việc thờng dùng,

các đoạn chơng trình này rất hữu ích cho

ng-ời lập trình nhất là đối với NLT tiên tiến hiện

nay

GV: Khai báo hằng là việc đặt tên cho hằng

để tiện khi sử dụng và tránh đợc việc phải

viết lặp lại nhiều lần cùng một hằng trong

ch-ơng trình Khai báo hằng còn tiện lợi hơn khi

cần thay đổi giá trị của nó trong chơng trình

Ví dụ: Program Bai_1;

* Khai báo th viện

Trong Turbo Pascal Uses <Tên th viện>

Trong C++

#Include <Tên th viện>

* Khai báo hằng

- Những hằng đợc sử dụng nhiều lầntrong chơng trình thờng đợc đặt tên chotiện sử dụng

Trang 7

hiểu cách khai báo hằng của ngôn ngữ đó

GV: Có thể nói rằng khai báo biến là hình

GV: Cho học sinh quan sát 2 chơng trình

trong hai ngôn ngữ khác nhau (Pascal và C+

+)

HS: Quan sát và nhận xét về cách viết của hai

chơng trình trong hai ngôn ngữ khác nhau thì

khác nhau

Ví dụ: Trong Turbo PascalConst N=10, e=2.7 Trong ngôn ngữ C++

Cosnt int N=10;

Const float e=2.7;

* Khai báo biến

- Mọi biến sử dụng trong chơng trình đềuphải đợc khai báo để chơng trình dịch biết

để xử lý và lu trữ

- Biến chỉ mang một giá trị gọi là biến

đơn

* Phần thân chơng trình

- Thân chơng trình thờng là nơi chứa toàn

bộ các câu lệnh của chơng trình hoặc lờigọi chơng con

- Thân chơng trình thờng có cặp dấu hiệubắt đầu và kết thúc chơng trình

Ví dụ: Trong NLT Pascal

Begin [<Các câu lệnh>]

End

3 Ví dụ chơng trình đơn giản trong 2

ngôn ngữ lập trình khác nhau sau đây:

CT1: Sử dụng ngôn ngữ PascalProgram thu_ti;

Begin Write(‘Chao cac ban’);

End

CT2: Sử dụng ngôn ngữ C++

#Include<Stdio.h>

Main(){Printf(“Chao cac ban”)}

IV Củng cố

- Nhắc lại một số khái niệm mới

- Cho một chơng trình mẫu về nhà yêu cầu học sinh chỉ rõ và phân biệt từng thànhphần của chơng trình đó

Trang 8

(1 tiết lý thuyết - Ngày soạn: 01/ 10 /2008 )

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Biết một số kiểu dữ liệu định sẵn: Nguyên, thực, kí tự, logic và miền con

2 Kỹ năng

- Xác định đợc kiểu cần khai báo của dữ liệu đơn giản

HS: Suy nghỉ và trả lời câu hỏi của GV

GV: Phân tích câu trả lời của học sinh và đa

ra một vài thông tin ở dạng nh sau:

kiểu dữ liệu chuẩn đơn giản, từ những kiểu

đơn giản này ta có thể xây dựng thành những

kiểu dữ liệu phức tạp hơn

- Kiểu dữ liệu nào cũng có miền giới hạn

của nó Máy tính không thể lu tất cả các số

trên trục số nhng nó có thể lu trữ với độ chính

xác cao

- Tuỳ thuộc vào ngôn ngữ lập trình mà tên

của các kiểu dữ liệu khác nhau và miền giá trị

của các kiểu dữ liệu cũng khác nhau

- Với mỗi kiễu dữ liệu ngời lập trình cần ghi

nhớ tên kiểu, miền giá trị và số ô nhớ để lu

một giá trị thuộc kiểu đó

- Trong lập trình nói trung thì kiểu kí tự

th-ờng là tập kí tự trong bảng mã kí tự, mỗi kí tự

có một mã thập phân tơng ứng Để lu các giá

Bài cũ: Các thành phần của một chơngtrình Pascal?

* Ngôn ngữ lâp trình có một số kiểu dữliệu chuẩn sau:

Real 6 11- 12 2.9e - 39 1.7e 38

Single 4 7- 8 1.5e - 45 3.4e - 38

Double 8 15- 16 5.4e - 325 1.7e - 308

Extended 10 19- 20 3.4e - 4932 1.2e 4932 Comp 8 19- 20 - 9.2e 18 9.2e 18

Ví dụ: Trong bảng mã ASCII các kí tựtrong tiếng Anh đợc sắp xếp liên tiếp vớinhau, các chữ số cũng xếp liên tiếp Cụ thể:

A mã 65, B mã 66

Trang 9

trị thì phải lu các mã thập phân tơng ứng của

chúng

GV: các em đã biết những bảng mã nào?

HS: đa ra một số bảng mã tuy nhiên cần chú

ý đối với NLT pascal chỉ sử dụng bảng mã

ASCII cho kiểu kí tự

- Kiểu logic là kiểu chỉ có hai giá trị đúng

hoặc sai (True hoặc False)

IV củng cố, dặn dò

- Ra bài tập về nhà

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Hiểu đợc cách khai báo biến

2 Kỹ năng

- Biết cách khai báo đúng

- Nhận biết đợc các khai báo sai

GV: Khai báo biến là chơng trình báo cho

máy biết phải dùng những chơng trình nào

trong chơng trình

HS: Lắng ghe và ghi chép

- Ví dụ 1: Để giải phơng trình bặc nhất

ax+b=0 ta cần khai báo nh sau:

Var a, b, x: Real

- Ví dụ 2: Để tính chu vi và diện tích của

tam giác cần khai báo các biến sau:

Var a, b, c, p, s, cv: Real;

Trong đó: a, b, c: Dùng để lu độ dài của 3

cạnh tam giác;

P: là nữa chu vi;

CV, S: là chu vi và diện tích tam giác

GV: Khi khai báo biến cần chú ý những điểm

gì?

HS: Suy ghĩ trả lời câu hỏi

GV: Phân tích câu trả lời của học sinh

- Trong NLT Pascal biến đơn đợc khai báo

nh sau

Var <danh sách biến>: <kiểu dữ liệu>;Trong đó:

- Var: Là từ khoá dùng để khai báo biến

- Danh sách biến: Tên các biến cách nhaubởi dấu phẩy

- Kiểu dữ liệu: Là một kiểu dữ liệu nào đócủa ngôn ngữ Pascal

- Sau var là có thể khai báo nhiều danhsách biến có những kiểu dữ liệu khác nhau

- Cần đặt tên biến sao cho gợi nhớ đến ýnghĩa của nó

- Không nên đặt tên quá ngắn hay quá dài,

rễ dẫn đến mắc lỗi hay hiểu nhầm

- Khai báo biến cần quan tâm chú ý đếnphạm vi giá trị của nó

Trang 10

IV Củng cố:

Tiết 6. Bài 6: Phép toán, biểu thức, câu lệnh gán

- Phân biệt đợc sự khác nhau giữa lệnh gán (:=) và phép so sánh bằng (=)

- Viết đợc biểu thức số học và logic với các phép toán thông dụng

III Nội dung bài giảng

ổn định lớp:

- Chào giáo viên, cán bộ lớp báo cáo sĩ số,

chỉnh đốn trang phục

GV : Trong khi viết chơng trình ta thờng phải

thực hiện tính toán, thực hiện các so sánh để

đa ra quyết định xem làm việc gì? Trong khi

viết chơng trình có giống với ngôn ngữ tự

nhiên không?

GV: Toán học có những phép toán nào?

HS: Đa ra một số phép toán thờng dùng trong

Bài cũ: Hãy khai báo 3 biến số thực và 3biến số nguyên

*Ngôn ngữ lập trình nào cũng sử dụng đếnphép toán, biểu thức và câu lệnh gán

- ở đây ta chỉ xét khái niệm này trongngôn ngữ lập trình Pascal

1 Phép Toán

Trang 11

- Mỗi ngôn ngữ khác nhau lại có cách kí

hiệu phép toán khác nhau

GV: Trong toán học, biểu thức là gì?

HS: Đa ra khái niệm

GV: Đa ra khái niệm của biểu thức lập trình

GV: Cách viết các biểu thức này trong lập

trình có giống với cách viết trong toán học

hay không?

HS: Đa ra ý kiến của mình

GV: Phân tích ý kiến của học sinh

GV: Đa ra cách viết biểu thức và thứ tự thực

hiện phép toán trong lập trình

GV: Cách viết biểu thức phụ thuộc vào từng

viện chơng trình giúp ngời lập trình tính toán

nhanh các giá trị thông dụng

GV: Với các hàm chuẩn cần quan tâm đến giá

trị của đối số và kiểu của giá trị trả về

Ví dụ: Sinx thì đo bằng độ hay radian?

GV: Trong lập trình thờng ta phải so sánh hai

giá trị nào đó trớc khi thực hiện lệnh nào đó

Biểu thức quan hệ còn đợc coi là biểu thức so

sánh 2 giá trị cho kết quả là True hoặc False

Ví dụ: 3>5 cho kết quả False

GV: Muốn so sánh nhiều giá trị cùng một lúc

thì làm thế nào?

HS: đa ra ý kiến của mình (dùng biểu thức

* NLT Pascal sử dụng một số phép toánsau:

- Với số nguyên: +, - , *, Div, Mod

- Với số thực: +, - , *, /

- Các phép toán quan hệ: <, <=, >, >=, <>cho kết quả là một giá trị Logic (true hoặcfalse)

- Các phép toán logic: NOT, OR, AND ờng dùng để kết hợp nhiều biểu thức quan

th-hệ với nhau

2 Biểu thức số học

* Là một dãy các phép toán +, - , *, /, div

và mod từ các hằng, biến kiểu số và cáchàm

- Dùng cặp dấu () để quy định trình tự tínhtoán

3 Hàm số học chuẩn

- Các ngôn ngữ lập trình thờng cung cấpsẵn một số hàm số học để tính một số giátrị thông dụng

- Bản thân hàm cũng có thể coi là biểuthức số học và có thể tham gia vào biểuthức nh một toán hạng bất kỳ

Trang 12

quan hệ and, or )

- Đa ra ví dụ cách viết đúng trong NLT

Pascal

- Mỗi NLT có cách viết lệnh gán khác nhau

GV: Cần chú ý đến điều gì khi viết lệnh gán?

HS: Đa ra ý kiến

GV: phân tích câu trả lời của học sinh sau đó

tổng hợp lại: Cần chú ý đến kiểu của biến và

kiểu của biểu thức

GV: Minh hoạ một vài lệnh gán bằng một ví

dụ trực quan trên bảng hoặc trên màn hình

- Ví dụ: a>b hoặc 2*c<3*a

- Cấu trúc: Tên biến:=biểu thức;

- Trong đó biểu thức phải phù hợp với tênbiến, nghĩa là kiểu của tên biến phải cùngvới kiểu của biểu thức hoặc phải bao hàmkiểu của biểu thức

- Hoạt động của lệnh gán: Tính giá trị củabiểu thức sau đó ghi giá trị đó vào tên biến.X1:=(- b + sqrt(delta))/(2*a);

X2:=(- b - sqrt(delta))/(2*a);

IV Củng cố

- Ra bài tập về nhà: Ngoài bài tập có trong sách có thể cho thêm nhiều biểu thứclogic để học sinh về nhà tính toán và tìm giá trị của nó, cho học sinh một số biểuthức trong toán học và yêu cầu viết nó trong biểu thức Tin học (NLT)

Tiết 7. Bài 7: Các thủ tục chuẩn vào/ra đơn giản

Trang 13

- Viết đợc một số lệnh vào ra đơn giản

ổn định lớp:

GV: Khi sử dụng các ứng dụng ta phải nhập

thông tin vào, nh vậy bằng cách nào để ta

nhập đợc thông tin vào trong máy khi lập

trình?

- Làm cách nào để nhập giá trị từ bàn phím

vào cho biến?

GV: Diễn giải và nêu sự khác nhau khi dùng

Read và Readln

- Mỗi NLT có cách nhập thông tin vào khác

nhau

GV: Lấy ví dụ Pascal và C++

GV: Đa ra một vài ví dụ cụ thể trên máy

chiếu về cách nhập thông tin vào từ bàn phím

GV: Chạy chơng trình cho học sinh quan sát,

nhận xét về chơng trình

- Giải thích việc nhập giá trị cho nhiều biến

đồng thời

- Có thể thay thế việc nhập thông tin bằng

câu lệnh Read bởi câu lệnh Readln, mô

phỏng lại trên màn hình cho học sinh quan sát

và yêu cầu học sinh nhận xét sự khác nhau

giữa hai câu lệnh Read và Readln

GV: Giải thích lại cụ thể cho học sinh thấy rõ

bản chất của sự khác nhau này

GV: Ta thấy ở ví dụ 2 trong phần 1 việc ghi ra

dữ liệu thì 3 giá trị dích liền nhau, ngời sử

dụng khó phân biệt giá trị của từng biến Vậy

có cách nào để hiển thị dữ liệu ra theo ý

muốn của ngời lập trình?

GV: Giải thích giữa hai câu lệnh Write và

Writeln, lấy ví dụ cụ thể minh hoạ bằng

ch-Bài cũ: - Viết 3 hàm số học chuẩn

- Viết biểu thức quan hệ cho biểu thứcsau: x+y<z hoặc y+z<x hoặc z+x<y

* Trong NLT Pascal các thủ tục vào rachuẩn viết nh sau:

Ví dụ 2: Xét chơng trình sau:

Program VD ;Uses crt ;Var a,b,c: Integer ;Begin Clrscr ; Write(‘Nhap 3 so a, b, c: ‘);Readln(a,b,c);

Write(‘Ban vua nhap vao 3 so: ‘,a,b,c);Readln

End

* Khi nhập dữ liệu cho nhiều biến thì giátrị mỗi biến phải cách nhau ít nhất một dấucách hoặc dấu Enter, máy sẽ gán giá trị t-

ơng ứng cho các biến nh trong lệnh nhập

t-ơng ứng

2 Đa dữ liệu ra màn hình

* Để đa dữ liệu ra màn hình tại vị trí contrỏ ta dùng thủ tục Write hoặc Writeln vớicấu trúc nh sau:

Trang 14

ơng trình

GV: Minh hoạ quy cách đa thông tin ra bằng

chơng trình trên máy chiếu Sửa lại ví dụ phần

1 để đa dữ liệu cách nhau, ngời dùng có thể

- Trong đó: (1) đa ra thông báo

Nhap gia tri M

(2) Dùng để đọc giá trị gán cho biến M

- Cấu trúc (1) và (2) gọi là giao tiếp giữa

Ví dụ: Write(a,b,c);

Write(‘Giá trị A là: ‘, A);

- Thủ tục Writeln sau khi đa kết quả ramàn hình sẽ chuyển con trỏ màn hìnhxuống đầu dòng tiếp theo

- Trong Turbo Pascal còn có quy cách đathông tin ra màn hình nh sau:

* Kết quả thực::<độ rộng>:<số chữ số thập phân>;

- Biết các bớc dịch, soạn thảo, thực hiện và hiệu chỉnh chơng trình

- Biết một số công cụ trong môi trờng Pascal

2 Kỹ năng

- Bớc đầu sử dụng đợc chơng trình dịch để phát hiện lỗi

- Bớc đầu chỉnh sửa đợc chơng trình dựa vào thông báo lỗi của chơng trình dịch vàtính hợp lí của kết quả thu đợc

ổn định lớp:

Trang 15

GV: Giới thiệu một số tập tin cần thiết để

Turbo Pascal có thể chay đợc, hớng dẫn học

sinh cách khởi động Pascal trực tiếp trên máy

tính

Turbo.exe: Phai chạy

Turbo.tpl: Phai th viện

Turbo.tph: Phai hớng dẫn

* Giới thiệu một số thao tác thờng dùng khi

sạon thảo chơng trình trong môi trờng soạn

thảo Turbo Pascal

GV: Thực hiện một vài lần thao tác này để

học sinh nhận thấy mức độ thuận lợi của nó

khi soạn thảo cũng nh chạy chơng trình

GV: Viết một chơng trình cụ thể, cho chạy

và thực hiện một vài thao tác sửa lỗi

- Màn hình làm việc của NLT Turbo Pascal

có dạng nh sau (mô phỏng trực tiếp trênmáy chiếu)

- Một vài thao tác thờng dùng trong soạnthảo Turbo Pascal

- Chuyển qua lại giữa các cửa sổ: F6

- Xem lại màn hình kết quả: Alt + F5

- Thoát khỏi Turbo Pascal: Alt + X

- Viết đợc một số lệnh vào ra đơn giản

Tóm tắt lí thuyết

Nhắc lại một số kiến thức cơ bản trong phần chơng II

- Một chơng trình thờng gồm có 2 phần: Phần khai báo và phần thân chơng trình, phần khibáo có thể có hoặc không

- Kiểu dữ liệu chuẩn: Kiểu nguyên, kiểu thực, kiểu kí tự và kiểu logic

- Các biến trong chơng trình đều phải đợc khai báo và mỗi biến chỉ khai báo một lần

- Các phép toán: Số học, quan hệ và logic

- Các loại biểu thức: Số học, quan hệ và logic

- Các ngôn ngữ lập trình có:

+ Lệnh gán dùng để gán giá trị của biểu thức cho biến

+ Các thủ tục chuẩn dùng để đa dữ liệu vào và ra

Câu hỏi và bài tập

Trang 16

1 Tại sao phải khai báo biến?

2 Trong Pascal, nếu một biến chỉ nhận giá trị trong phạm vi từ 5 đến 25252 thì biến đó

có thể nhận khai báo bằng các kiểu dữ liệu nào?

3 Hãy chuyển các biểu thức toán học dới đây sang Pascal

a 2x2 - 5x + 1 = 0; b (1+x3)( x 1); c (4 3x2  1)(| x- 3|);

d (

2 3 2

2

2 1

) 2 5 2

(

x x

- Giới thiệu một chơng trình Pascal hoàn chỉnh đơn giản;

- Làm quen với một số dịch vụ cơ bản của TurboPascal trong việc soạn thảo, dịch và thựchiện chơng trình;

2 Kỹ năng

- Thực hiện và chạy đợc với một số bài toán đơn giản;

1 Sử dụng máy chiếu mô tả và thực hiện các chơng trình cần thiết hớng dẫn học sinh tạiphòng máy;

2 Hớng dẫn học sinh thực hiện chơng trình trên phòng máy cụ thể;

III Nội dung bài giảng

a Nhấn phím F2 và lu chơng trình với tên PTB2 lên đĩa;

b Nhấn tổ hợp phím Alt + F9 để dịch và sửa lỗi chơng trình (nếu có);

c Nhấn tổ hợp phím Ctrl + F9 để thực hiện chơng trình Nhập các giá trị 1, -3 và 2 và quan sát các kết quả hiện trên màn hình (X1=1.00; X2=2.00);

Trang 17

d Nhấn Enter rồi nhấn tổ hợp phím Ctrl + F9, sau đó nhập các giá trị 1, 0, -2 Quan sát kết quả trên màn hình (X1=-1.41; X2=1.41)

e Sửa lại chơng trình trên sao cho không dùng biến trung gian D;

f Thực hiện với một số bộ dữ liệu tuỳ ý và kiểm tra tính đúng đắn của chơng trình

Trang 18

Họ và tên:

Lớp: 11A

Kiểm tra: Tin; Thời gian: 15’

A Chọn phơng án đúng Câu 1: Chơng trình dịch là:

A Chơng trình dịch từ ngôn ngữ tự nhiên ra ngôn ngữ máy.

B Chơng trình dịch từ ngôn ngữ máy ra ngôn ngữ tự nhiên

D Chơng trình chuyển đổi từ ngôn ngữ máy ra ngôn ngữ bậc cao

Câu 2: Chơng trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao có u điểm:

A Tốc độ thực hiện nhanh so với ngôn ngữ máy.

B Viết dài và mất nhiều thời gian so với ngôn ngữ máy.

C Khai thác đợc tối đa các khả năng của máy.

D Ngắn gọn, dễ hiểu, dễ hiệu chỉnh và nâng cấp, không phụ thuộc vào loại máy

Câu 3: trong ngôn ngữ lập trình pascal, từ khoá PROGRAM dùng để:

B Khai báo th viện D Khai báo hằng

Câu 4: Trong ngôn ngữ lập trình pascal từ khoá VAR dùng để:

A Khai báo tên chơng trình C Khai báo biến

B Khai báo th viện D Khai báo hằng

Câu5: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, các khẳng định sau khẳng định nào sai?

A Phần tên chơng trình không nhất thiết phải có

B Phần khai báo có thể có hoặc không

D Phần thân chơng trình nhất thiết phải có

Câu 6: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, kiểu dữ liệu nào trong các kiểu dữ liệu sau có miền giá trị lớn nhất?

Câu 7: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, hằng và biến khác nhau cơ bản nh thế nào? Chọn phơng án đúng nhất trong các phơng án sau:

A Hằng không cần khai báo còn biến phải khai báo

B Hằng và biến bắt buộc phải khai báo

trình.

D Hằng và biến là hai đại lợng có thể thay đổi khi thực hiện chơng trình.

Câu 8: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, về mặt cú pháp câu lệnh nào sau đây là sai

Câu 9: Hãy Viết lại các biểu thức sau từ dạng toán học sang dạng biểu diễn

4

a

b a

Câu 10: Trong Turbo Pascal, để thoát khỏi chơng trình ta thực hiện lệnh sau:

A Nhấn tổ hợp phím ALT + F4 C Nhấn tổ hợp phím CTRL + F4

Câu 11: Chơng trình viết bằng ngôn ngữ máy có u điểm

A Máy tính có thể hiểu đợc trực tiếp chơng trình này

B Kiểu dữ liệu và cách tổ chức đa dạng, thuận tiện cho việc mô tả thuật toán.

C Diễn đạt gần với ngôn ngữ tự nhiên

Trang 19

D Dễ viết, dễ hiệu chỉnh và sửa chữa;

Câu 12: Xác định những tên biến đợc đặt tên đúng (Đ) và sai (S) trong bảng dới đây:

Câu 13: Biến X có thể nhận các giá trị: 0 , 1 , 2 , 3 , 5 , 7 , 11 ‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ Khai báo nào sau là đúng?

Câu 14: Biến X có thể nhận các giá trị 1, 3, 5, 7, 9 và biến Y có thể nhận các giá trị 0.3; 3.5; 4.7 Khai báo biến nào sau đây là đúng?

Câu 15: Cho X là biến nguyên, Y là biến thực Lệnh gán nào là đúng (Đ), Lệnh gán nào sai (S)?

Câu 2: Biến X có thể nhận các giá trị 1, 3, 5, 7, 9 và biến Y có thể nhận các giá trị 0.3; 3.5; 4.7 Khai báo biến nào sau đây là đúng?

Câu 3: Trong Turbo Pascal, để thoát khỏi chơng trình ta thực hiện lệnh sau:

B Nhấn tổ hợp phím ALT + F4 C Nhấn tổ hợp phím CTRL + F4

Câu 4: Chơng trình viết bằng ngôn ngữ máy có u điểm

F Kiểu dữ liệu và cách tổ chức đa dạng, thuận tiện cho việc mô tả thuật toán.

Trang 20

G Diễn đạt gần với ngôn ngữ tự nhiên

H Dễ viết, dễ hiệu chỉnh và sửa chữa;

Câu 5: Xác định những tên biến đợc đặt tên đúng (Đ) và sai (S) trong bảng dới đây:

G Chơng trình có chức năng chuyển đổi từ ngôn ngữ lập trình bậc cao ra ngôn ngữ máy.

H Chơng trình chuyển đổi từ ngôn ngữ máy ra ngôn ngữ bậc cao

Câu 7: Chơng trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao có u điểm:

E Tốc độ thực hiện nhanh so với ngôn ngữ máy.

F Viết dài và mất nhiều thời gian so với ngôn ngữ máy.

G Khai thác đợc tối đa các khả năng của máy.

H Ngắn gọn, dễ hiểu, dễ hiệu chỉnh và nâng cấp, không phụ thuộc vào loại máy

Câu 8: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, kiểu dữ liệu nào trong các kiểu dữ liệu sau có miền giá trị lớn nhất?

Câu 9: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, hằng và biến khác nhau cơ bản nh thế nào? Chọn phơng án đúng nhất trong các phơng án sau:

E Hằng không cần khai báo còn biến phải khai báo

F Hằng và biến bắt buộc phải khai báo

G Hằng là đại lợng có giá trị không đổi, khi thực hiện chơng trình.Còn biến có thể thay đổi khi thực hiện chơng trình.

H Hằng và biến là hai đại lợng có thể thay đổi khi thực hiện chơng trình.

Câu 10: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, về mặt cú pháp câu lệnh nào sau đây là sai

Câu 11: trong ngôn ngữ lập trình pascal, từ khoá PROGRAM dùng để:

D Khai báo th viện D Khai báo hằng

Câu 12: Trong ngôn ngữ lập trình pascal từ khoá VAR dùng để:

C Khai báo tên chơng trình C Khai báo biến

D Khai báo th viện D Khai báo hằng

Câu 13: Trong ngôn ngữ lập trình pascal, các khẳng định sau khẳng định nào sai?

E Phần tên chơng trình không nhất thiết phải có

F Phần khai báo có thể có hoặc không

G Phần thân chơng trình có thể có hoặc không

H Phần thân chơng trình nhất thiết phải có

Câu 14: Hãy Viết lại các biểu thức sau từ dạng toán học sang dạng biểu diễn

Trang 21

4

a

b a

(1 tiết lý thuyết - ngày soạn: 6 / 11 / 200 )

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh trong biểu diễn thuật toán

- Hiểu câu lệnh rẽ nhánh dạng thiếu và dạng đủ

- Hiểu sâu lệnh ghép

2 Kỹ năng

- Sử dụng cấu trúc rẽ nhánh trong mô tả thuật toán của một số bài toán đơn giản

- Viết đợc các lệnh rẽ nhánh khuyết, rẽ nhánh đầy đủ và áp dụng để thể hiện đợcthuật toán của một số bài toán đơn giản

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài giảng

ổn định lớp

- Chào giáo viên, cán bộ lớp báo cáo sĩ

số, chỉnh đốn trang phục

GV: Đa ra ví dụ rồi cùng học sinh thảo luận

phơng pháp và giải quyết bài toán

GV: Đa ra khái niệm rẽ nhánh trong lập trình

Đối với mỗi NNLT có cấu trúc rẽ nhánh riêng

GV: Đa ra cấu trúc rẽ nhánh trong câu lệnh

1 Khái niệm rẽ nhánh

Ví dụ: Để viết chơng trình giải phơng

trình bậc hai dạng ax2 + bx + c = 0 taphải tính  b 2 4ac; sau đó tuỳthuộc vào giá trị của  mà ta có tínhnghiệm hay không Ta thờng có:

- Nếu  < 0 thì phơng trình vônghiệm hoặc (ngợc lại)

- Nếu  > = 0 thì phơng trình cónghiệm

* Nh vậy ta thấy một số mệnh đề thờng

Trang 22

Pascal và nhắc học sinh đây là cấu trúc quan

trọng sử dụng cho sau này

* Lu ý: Sau THEN hoặc sau ELSE chỉ có một

lệnh của chơng trình

GV: Với hai dạng này thì dạng nào sử dụng

thuận tiện hơn?

HS: Tìm hiểu và đa ra câu trả lời, giáo viên có

thể gợi ý để học sinh lu ý từng trờng hợp mà

đa ra câu lệnh dạng thiếu hay đủ

GV: Đa ra các ví dụ về câu lệnh rẽ nhánh để

mô phỏng cho học sinh hiểu hơn (thông qua

máy chiếu hoặc sử dụng bảng)

GV: Trong NNLT Pascal muốn thực hiện

nhiều lệnh sau THEN thì làm thế nào?

HS: Phát biểu ý kiến của mình

GV: Khi đó ta cần gộp nhiều lệnh lại với nhau

và coi đó là một câu lệnh trong chơng trình

Các NNLT thờng có cấu trúc nh vậy để giúp ta

thực hiện chơng trình đợc đơn giản hơn

GV: Chỉ rõ đâu là lệnh ghép trong chuỗi lệnh

này

GV: Có thể soạn sẵn 2 chơng trình này trong

NNLT Pascal để các em tham khảo cách viết

chơng trình, từ đó hình thành dần các thao tác

viết chơng trình

- Phân tích câu lệnh và cho chạy thử trong môi

Then để mô tả việc rẽ nhánh tơng ứngvới hai loại mệnh đề rẽ nhánh nh sau:

- Câu lệnh, câu lệnh 1, câu lệnh 2

là một câu lệnh trong Pascal

* ý nghĩa của các câu lệnh

- Dạng thiếu: Nếu <Điều kiện> đúng thìcâu lệnh sau THEN đợc thực hiện, ngợclại không thực hiện gì cả

- Dạng đủ: Nếu <Điều kiện> đúng thìcâu lệnh 1 sau THEN đợc thực hiện, ng-

ợc lại thì câu lệnh 1 không thực hiện màthực hiện câu lệnh 2 sau ELSE

Ví dụ 1:

IF (a mod 2) = 0 THEN Write(a,’ La so chan’);

Ví dụ 2:

IF (a mod 2) = 0 THEN Write(a,’ La so chan’) ELSE

END;

* Chú ý: Sau END là dấu ; và trớc ELSEkhông có dấu, từ nay khi nói đến câulệnh thì đó là câu lệnh đơn hoặc là câulệnh ghép

Ví dụ: Đoạn chơng trình sau sử dụng

câu lệnh ghép:

IF  > 0 THENBEGIN

X1:= (-b+sqrt()/(2*a));

Trang 23

trờng Pasccal để các em thấy kết quả trên

IV Củng cố:

- Nhắc lại cấu trúc IF THEN, IF THEN ELSE thông qua các ví dụ

Tiết 12, 13, 14 Bài 10: Cấu trúc lặp

(1 tiết lý thuyết - Ngày soạn: 13 / 11 / 200 )

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Hiểu nhu cầu của cấu trúc lặp trong biểu diễn thuật toán

- Hiểu cấu trúc lặp với số lần định trớc, cấu trúc lặp kiểm tra điều kiện trớc

- Biết vận dụng đúng đắn cấu trúc lặp vào tình huống cụ thể

- Mô tả đợc thuật toán của một số bài toán đơn giản có sử dụng cấu trúc lặp

2 Kỹ năng

- Viết đúng các lệnh lặp kiểm tra điều kiện trớc, lệnh lặp với số lần định trớc

- Viết đợc thuật toán của một số bài toán đơn giản

ổn định lớp:

GV: Đa ra bài toán yêu cầu học sinh tìm

cách lập trình giải bài toán này

HS: Đa ra các cách giải của mình, có thể có

nhiều cách giải khác nhau

GV: Đa ra cách giải cho bài toán

- Gải theo các lệnh tuần tự

1

1 1

a

Trang 24

Để học sinh hiểu đợc khái niệm lặp, giáo

viên đa ra một số ví dụ trong thực tế đợc

tính toán lặp đi lặp lại nhiều lần

Ví dụ 1: Bài toán gửi tiền vào ngân hàng,

hằng tháng phải tính lãi và cộng thêm vào

gốc của tháng sau = gốc + lãi tháng trớc

Ví dụ 2: Tính tổng của một đoạn số nguyên

- Cái gì thay đổi trong 2 thuật toán trên

* Sau khi so sánh kỹ 2 thuật toán trên GV đa

ra 2 cách lặp trong ngôn ngữ Pascal, giải

thích ý nghĩa của các thành phần trong câu

lệnh

GV: Lấy ví dụ minh hoạ trong Pascal để các

em thấy đợc sự thay đổi giá trị của biến đếm

trong một chơng trình thực sự của Pascal

(với điều kiện 1  0 0001

N

* Cách giải:

- Bắt đầu S đợc gán giá trị 1/a;

- Tiếp theo cộng thêm các giá trị 1/(a+N)với N=1, 2, 3

- Với bài toán 1 việc cộng thêm dừng lại khiN=50 => số lần lặp xác định đợc trớc

- Với bài toán 2 việc cộng thêm khi điềukiện 1/(a+N)<0.0001 => số lần lặp cha biếttrớc

* Trong lập trình có những thao tác phải lặp

đi lặp lại nhiều lần, khi đó ta gọi là cấu trúclặp => Có 2 loại cấu trúc lặp:

- ở dạng lặp tiến: Biến đếm tự tăng dần từgiá trị đầu đến giá trị cuối

- ở dạng lặp lùi: Biếm đếm tự giảm dần giátrị cuối đến giá trị đầu

- Tơng ứng với mỗi giá trị của biến đếm câulệnh sau DO thực hiện một lần

Ví dụ 1: Hai chơng trình cài đặt thuật toántính Tong_1a và Tong_1b trong sách giáokhoa (giáo viên mô phỏng hai thuật toán nàythông qua máy chiếu và bảng;

Trang 25

- Với 2 ví dụ trên GV có thể gõ CT sẵn trên

máy và cho HS quan sát việc CT chạy, GV

vừa cho chạy chơng trình, vừa giải thích

GV: Đa ra ví dụ, nhắc lại bài toán gửi tiền

vào ngân hàng: Nếu có số tiền A muốn gửi

vào ngân hàng để đợc số tiền B>A thì cần

gửi trong bao lâu với lãi xuất hàng tháng là

k%

Yêu cầu học sinh đa ra cách giải cho bài

toán này

GV: Phân tích phơng án trả lời của HS sau

đó đa ra lời giải cho bài toán

GV: Đa ra cấu trúc câu lệnh While - Do

trong Pascal, giải thích ý nghĩa các thành

B4: S:=S+1/(a+N) rồi quay lại B2;

B5: Đa kết quả S ra màn hình rồi kết thúc

- Nh vậy từ B2 - > B4 đợc lặp đi lặp lạinhiều lần nếu điều kiện 1/(a+N) < 0.0001cha thoã mãn

- Pascal sử dụng câu lệnh WHILE DO để

tổ chức lặp với số lần cha biết trớc nh sau:

* WHILE <điều kiện> DO <câu lệnh>;Trong đó: Điều kiện là biểu thức quan hệhoặc Logic Câu lệnh là một câu lệnh trongPascal

* ý nghĩa: Khi điều kiện còn đúng thì cònthực hiện lệnh sau DO sau đó quay lại kiểntra điều kiện

Ví dụ 1: Chơng trình giải bài toán 2

Ví dụ 2: Chơng trình tìm UCLN của hai sốnguyên dơng M và N (giáo viên mô phỏnghai bài toán này trên máy chiếu và bảng

IV Củng cố

- Nhắc lại cấu trúc câu lệnh

Tiêu đề	Giáo án tin học lớp 11
Người hướng dẫn	Dơng Bá Thịnh
Trường học	Trường THPT Bán Công Triệu Sơn 2
Chuyên ngành	Tin học
Thể loại	Giáo án

Định dạng
Số trang	50
Dung lượng	429,5 KB