Gợi ý: - Ban đầu truyền cho vật vận tốc → 0 v theo phương ngang, chiếu vận tốc lên các trục tọa độ?. - Khi nghiên cứu 1 CĐ ném ngang, ta cần xác định được quỹ đạo CĐ, thời gian rơi, tầm
Trang 1Tiết 26 – Ngày soạn:……….
Bài 15: BÀI TOÁN VỀ CHUYỂN ĐỘNG NÉM NGANG
I MỤC TIÊU.
1 Về kiến thức.
- Hiểu được khái niệm CĐ ném ngang và nêu được đặc điểm chính của CĐ đó
- Viết được các phương trình của 2 CĐ thành phần của CĐ ném ngang và nêu được tính chất của mỗi CĐ thành phần đó
- Viết được phương trình quỹ đạo của CĐ ném ngang, các công thức tính thời gian CĐ và tầm ném xa
2 Về kĩ năng.
- Biết dùng phương pháp tọa độ để khảo sát CĐ phức tạp, cụ thể trong bài là CĐ ném ngang
- Biết cách chọn hệ tọa độ thích hợp và biết phân tích CĐ ném ngang trong hệ tọa độ đó thành các
CĐ thành phần, biết tổng hợp hai CĐ thành phần thành CĐ tổng hợp
- Biết vận dụng định luật II để lập công thức cho các CĐ thành phần của CĐ ném ngang
II CHUẨN BỊ.
1 Giáo viên: Hình 15.1 SGK, phiếu học tập, bình phung nước có vòi phung nằm ngang, bố trí TN kiểm
chứng
2 Học sinh: Ôn lại các công thức của CĐTBĐĐ & sự rơi tự do, định luật II Niutơn, hệ tọa độ.
III TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY.
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ.
Định nghĩa lực hướng tâm? Viết biểu thức? Thế nào là chuyển động li tâm? Cho ví dụ?
3 Bài mới.
- CĐ ném là 1 CĐ thường gặp trong
thực tế VD: làm thế nào để VĐV bóng
rổ ném bóng vào trúng rổ? Pháo thủ
phải hướng nòng sung đại bác chếch 1
góc bằng bao nhiêu để bắn trúng đích?
GV: CĐ ném thường không giống
dạng CĐ mà chúng ta nghiên cứu Quỹ
đạo của CĐ ném thường có dạng ntn?
- CĐ ném có quỹ đạo là đường cong,
phẳng mà trong toán học gọi là đường
parabol Khi nghiên cứu những loại CĐ
này, người ta thường dùng phương
pháp tọa độ CĐ ném được chia thành
ném ngang và ném xiên, bài này chúng
ta sẽ nghiên cứu CĐ ném ngang Vậy
nd phương pháp tọa độ được sử dụng
ntn khi nghiên cứu loại CĐ này?
- GV giới thiệu phương pháp tọa độ,
gồm 3 bước
+ B1: Chọn hệ tọa độ thích hợp, phân
tích CĐ cần xét thành CĐ thành phần
đơn giản
+ B2: Dựa vào điều kiện ban đầu, xác
định các CĐ thành phần
+ B3: Xác định các CĐ tổng hợp.
- Khảo sát CĐ ném ngang của 1 vật từ
điểm O ở độ cao h so với mặt đất với
vận tốc ban đầu v→0 , sức cản không khí
Hoạt động 1: Nhận thức vấn đề của bài học.
HS: Đường cong
Hoạt động 2: Nghiên cứu
CĐ ném ngang.
HS: Cá nhân tiếp thu, ghi
nhận
• Các bước sử dụng phương pháp tọa độ: 3 bước
Bước 1: Chọn hệ tọa độ
thích hợp, phân tích CĐ cần xét thành CĐ thành phần đơn giản
Bước 2: Dựa vào điều kiện
ban đầu, xác định các CĐ thành phần
Bước 3: Xác định các CĐ
tổng hợp
I KHẢO SÁT CHUYỂN ĐỘNG NÉM NGANG.
1 Chọn hệ tọa độ.
Chọn hệ trục tọa độ là hệ tọa độ Đecac vuông góc xOy
Trang 2không đáng kể.
GV: Khi rơi vật chịu tác dụng của
những lực nào? CĐ đó có phải là CĐ
rơi tự do không? Vì sao?
- GV nhận xét và đưa ra câu trả lời
đúng
GV: Như vậy, với bài toàn này ta chọn
hệ tọa độ nào là thích hợp? (Vẽ hình)
- Khi M CĐ thì hình chiếu của nó là Mx
và My cũng CĐ, do vậy nghiên cứu CĐ
của Mx, My ta sẽ biết được CĐ của vật
M CĐ của Mx, My gọi là các CĐ thành
phần của vật M
GV: Trong hệ tọa độ Decac CĐ của M
được phân tích thành 2 CĐ nào?
GV: Hoàn thành yêu cầu C1.
Gợi ý: - Ban đầu truyền cho vật vận tốc
→
0
v theo phương ngang, chiếu vận tốc
lên các trục tọa độ
- Khi áp dụng ĐL II NT cũng phải
chiếu trọng lực lên các trục Chú ý
hướng của trọng lực
- Khi nghiên cứu 1 CĐ ném ngang, ta
cần xác định được quỹ đạo CĐ, thời
gian rơi, tầm ném xa,…Vấn đề là làm
cách nào để xác định được những yếu
tố đó? Bằng cách tổng hợp 2 CĐ thành
phần ta sẽ được CĐ thực của vật Tổng
hợp bằng cách nào?
GV: Từ phương trình tọa độ của 2 CĐ
thành phần, hãy xây dựng phương trình
quỹ đạo của CĐ thực?
Gợi ý: Phương trình quỹ đạo là phương
trình nêu lên sự phụ thuộc y vào x
GV: Hãy xác định dạng quỹ đạo của
vật từ phương trình quỹ đạo?
- Khi vật M chạm đất và dừng lại,
nghĩa là hình chiếu Mx, My cũng dừng
lại, do đó thời gian CĐ của vật bị ném
ngang bằng thời gian CĐ thành phần
Trong bài toán này, thời gian CĐ của
vật bằng thời gian rơi tự do từ cùng độ
cao
GV: Hãy xác định thời gian rơi của
vật?
Gợi ý: Khi chạm đất thì vật đã đi hết
độ cao h
GV: Trong CĐ ném ngang, thời gian
rơi của vật có phụ thuộc vào vận tốc
ném ngang ban đầu không?
GV: Vậy vận tốc ném ngang có vai trò
HS: - Khi rơi vật chịu tác
dụng của trọng lực
- Không phải CĐ rơi tự do
vì quỹ đạo là đường cong
HS: Chọn hệ tọa độ Decac
HS: CĐ theo trục Ox là Mx
và CĐ theo trục Oy là My
HS: Cá nhân hoàn thành C1
- Theo trục Ox
Fx = max = 0 ⇒ ax = 0
vx = v0x = v0; x = v0t
- Theo trục Oy (là CĐ rơi tự do)
ay = g; vy = v0y + gt = gt
y = ½ gt2
Hoạt động 3: Xác định CĐ của vật.
HS: Thay
0
v
x
t= vào phương
0
2
2 2
1
x v
g y gt
HS: Quỹ đạo là đường
parabol
HS: Thay y = h vào biểu thức
tọa độ:
g
h t gt
2
1 2
=
⇒
=
2 Phân tích chuyển động
ném ngang.
Chuyển động ném ngang phân thành 2 chuyển động:
- CĐ theo phương Ox là Mx
- CĐ theo phương Oy là My
3 Xác định các chuyển
động thành phần.
- Theo phương Ox vật CĐ:
ax = 0 (1)
vx = v0 (2)
x = v0t (3)
- Theo phương Oy vật CĐ rơi tự do:
ay = g (4)
vy = gt (5)
y = ½ gt2 (6)
II XÁC ĐỊNH CHUYỂN ĐỘNG CỦA VẬT.
1 Dạng của quỹ đạo.
2 2 0
2v x
g
y=
⇒ Quỹ đạo là đường parabol
2 Thời gian chuyển động Thay y = h vào (6) được:
t= 2g h
y
x
h
v0
M
y
M
x
→
P
M O
y
x
v0
My
Mx M O
Trang 3gì đối với CĐ của vật?
GV: Hãy xác định tầm ném xa của
CĐ?
Gợi ý: Tại điểm tiếp đất thì hình chiếu
Mx đi được quãng đường xa nhất
Nghĩa là L = xmax
GV: Hoàn thành yêu cầu C2.
- Đối với CĐ ném ngang, vận tốc ban
đầu theo phương ngang không quyết
định thời gian rơi của vật mà chỉ ảnh
hưởng đến tầm ném xa của vật
GV: Cho biết dạng CĐ của các viên bi?
GV: Dựa vào hình, dự đoán thời gian
rơi của 2 viên bi?
GV: Hoàn thành yêu cầu C3.
HS: Không phụ thuộc HS: Ném càng mạnh thì vật
càng bay xa
HS: Tầm ném xa
g
h v t v x
HS: Cá nhân hoàn thành C2
Kết quả: t = 4s, L = 80m và
2
80
1
x
y =
Hoạt động 4: Nghiên cứu thí nghiệm kiểm chứng.
HS: - Bi A CĐ ném ngang.
- Bi B CĐ rơi tự do
HS: 2 viên bi chạm đất cùng
1 lúc
HS: Thời gian rơi chỉ phụ
thuộc vào độ cao, không phụ thuộc vào vận tốc ban đầu
3 Tầm ném xa.
Gọi L là tầm ném xa
g
h v t v x
III THÍ NGHIỆM KIỂM CHỨNG.
Sau khi búa đập vào thanh thép:
+ Bi A CĐ ném ngang + Bi B rơi tự do
⇒ cả hai bi chạm đất cùng 1 lúc
4 Củng cố, dặn dò.
- GV nhắc lại các đặc điểm của CĐ ném ngang, đặc biệt là thời gian rơi trong CĐ ném ngang bằng thời gian rơi tự do ở cùng độ cao, không phụ thuộc vận tốc ném ngang
- Về nhà làm bài tập SGK và chuẩn bị bài tiếp theo
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM.
1 Bi A có khối lượng lớn gấp đôi bi B Cùng 1 lúc tại mái nhà, bi A được thả rơi còn bi B được ném theo phương ngang Bỏ qua sức cản của không khí
Hãy cho biết câu nào dưới đây là đúng?
A A chạm đất trước B A chạm đất sau
C Cả hai chạm đất cùng 1 lúc D Chưa đủ thông tin để trả lời
2 Một vật được ném ngang từ độ cao h so với mặt đất với vận tốc ban đầu v0 Phương trình quỹ đạo của vật có dạng?
A 2 2 0
2v x
g
B 2 2
0
2v x
g
2 0
2
x v
g
D 2 2
0
2
x v
g
−
3 Tầm ném xa của vật là:
A −v0 2g h B v h g
2
0 C v0 2g h D v0 g h
4 Một vật có khối lượng m, được ném ngang từ độ cao h với vận tốc ban đầu v0 Tầm bay xa của nó phụ thuộc vào những yếu tố nào?
A m và v0 B m và h C v0 và h A m, v0 và h
5 Khi 1 vật CĐ đều trên mặt sàn nằm ngang, nhận xét nào sau đây là đúng?
A Lực tác dụng lên vật là các cặp lực trức đối
B Lực tác dụng lên vật là các cặp lực cân bằng
C Không có lực tác dụng lên vật
D Cả 3 kết luận trên đều đúng
