Bài 26 sống chết mặc bay

Kiến thức - HS nắm được hiện thực về tình cảnh khốn khổ của nhân dân trước thiên tai và sự vô trách nhiệm của bạn quan lại dưới chế độ cũ.. - Thấy được giá trị hiện thực, giá trị nhân đ

Ngày soạn: 28/2/2016

Tiết 105: SỐNG CHẾT MẶC BAY

Phạm Duy Tốn

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức

- HS nắm được hiện thực về tình cảnh khốn khổ của nhân dân trước thiên tai

và sự vô trách nhiệm của bạn quan lại dưới chế độ cũ

- Thấy được giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và những thành công về nghệ

thuật của tác phẩm: nghệ thuật xây dựng tình huống truyện nghịch lí

2 Kĩ năng

- KNCM: Rèn luyện kĩ năng phân tích nhân vật, tình huống truyện qua các cảnh

đối lập – tương phản và tăng cấp

- KNS: HS biết giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng,

cảm nhận của bản thân về thái độ vô trách nhiệm của bạn quan lại trước nỗi thống khổ của nhân dân, từ đó xác định được lối sống có trách nhiệm với người khác

3 Thái độ: HS tự nhận thức được giá trị của tinh thần, trách nhiệm với người khác, từ đó

xác định được lối sống có trách nhiệm với người khác

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên: Soạn bài, tranh sưu tầm về chống lũ lụt ngày nay, chuẩn bị bảng phụ ghi nội dung kiến thức

- Học sinh: soạn bài, tập kể sáng tạo bằng ngôi kể thứ nhất là nhân vật quan phụ mẫu

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định tổ chức lớp: Kiểm tra sĩ số và vệ sinh lớp học.

2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3 Bài mới: ( Giáo viên chiếu một số hình ảnh lũ lụt, vỡ đê)

Dẫn: Do tác động của yếu tố địa hình: địa hình dốc, ¾ diện tích đất liền là đồi núi, cùng với đó là hệ thống sông ngòi chằng chịt vì vậy, nước ta đã phải gánh chịu nhiều thiên tai địch họa mà điển hình là tình trạng lũ lụt trên diện rộng Và tình trạng này thì năm nào cũng diễn ra, thế nhưng công tác phòng chống lũ lụt không phải lúc nào cũng được đảm bảo và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng về người và của Ngoài nguyên nhân khách quan đã nói ở trên, thì yếu tố chủ quan cũng tác động rất nhiều, mà đặc biệt là sự thờ ơ,

quan liêu của chính quyền trong công tác cảnh báo, giám sát và đồng hành cùng dân trong chống lũ Điều này được khắc họa chân thực, sinh động thông qua tác phẩm mà hôm nay

chúng ta được học: Tiết 105: Sống chết mặc bay

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu

chung

GV: Phần này, cô xin mời các em theo

dõi 1 vở kịch ngắn (Sử dụng phương

pháp phỏng vấn: 2 học sinh lên bảng: 1

học sinh đóng vai phóng viên, 1 học

sinh đóng vai nhà văn Phạm Duy Tốn)

Phóng viên lần lượt đưa ra các câu hỏi

về tác giả, tác phẩm

PDT trả lời:

-câu hỏi:

1 Thưa nhà văn PDT, ông có thể giới

thiệu sơ lược một vài nét về mình?( về

ngày tháng năm sinh, quê quán)

2 Sự nhiệp văn chương của ông có

những dấu mốc nào dáng nhớ?

3 Ông viết nhiều, viết hay, thế nhưng

ông tâm đắc với những tác phẩm nào

nhất?

4 Nói về truyện ngắn “ Sống chết mặc

bay”, ông có thể cung cấp thêm một vài

thông tin để độc giả cùng nắm rõ?

(Xin cảm ơn nhà văn Phạm Duy Tốn với

đoạn phỏng vấn ngắn vừa rồi)

GV: Gọi HS khái quát lại những nét

chính về tác giả, tác phẩm?

HS khác nhận xét, bổ sung

GV chiếu kiến thức cần nắm

GV: Khái quát một vài nét chính về bối

cảnh lịch sử xã hội lúc bấy giờ:

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Phạm Duy Tốn (1883- 1924)

- Quê quán Hà Nội

- Là một trong số những nhà văn đầu tiên có thành tựu về truyện ngắn hiện đại

2 Tác phẩm

- “Sống chết mặc bay” được xem là bông hoa đầu mùa của truyện ngắn Việt Nam

-Thể hiện sâu sắc giá trị hiện thực và nhân đạo.

a Đọc-chú thích

- GV hướng dẫn HS đọc

Gọi HS đọc 1 đoạn

GV nhận xét, chỉnh sửa

-Chú thích: GV gọi HS đọc yêu cầu:

Cho các từ sau: Quan phụ mẫu, dân

phu, nha lại, cừ Chọn các từ thích hợp

điền vào chỗ trống :

+………Từ chỉ các công chức làm

việc trong cửa quan ngày trước

+ ……… : Quan dưới thời phong

kiến và thuộc Pháp (có quan niệm coi

quan như cha mẹ)

+ : Dùng những tấm ván hoặc tấm

phên đan và đóng cọc đỡ để ngăn đê vỡ,

nước tràn

+ … : Người dân bị bắt đi làm các

công việc công ích trong xã hội cũ

GV gọi HS điền và nhận xét

GV: Dựa vào phần chuẩn bị bài ở nhà,

em hãy tóm tắt những ý chính của

truyện ngắn này?

HS tóm tắt

HS khác nhận xét

GV chiếu sơ đồ tóm tắt

*Đọc

*Chú thích

b Tóm tắt truyện

c Bố cục:

Gần 1h đêm, trời mưa tầm tã, nước sông Nhị Hà lên to, đê làng

Trăm nghìn người ra sức chống chọi với sức nước

Tại đình, ngay khúc

đê gần đó, quan phụ mẫu ung dung ngồi đánh bài

Khi đê vỡ

Nước tràn, trôi nhà, lúa ngập…

Quan vui mừng ù ván bài to

GV: Có thể chia văn bản thành mấy

phần? Nêu ngắn gọn nội dung từng

phần?

HS trả lời

HS khác nhận xét

GV chiếu sơ đồ tóm tắt

GV: Tổ chức thảo luận nhóm(Phương

pháp khăn phủ bàn) Mỗi bàn 4 người

là 1 nhóm, GV đánh số cho HS từ

trước, mỗi HS sẽ hoàn thiện phần

nhiệm vụ theo số thứ tự, sau đó tất cả

cùng bàn bạc để đưa ra kết luận.

Câu hỏi: Cảnh đê sắp vỡ được gợi tả

bằng chi tiết không gian, thời gian, địa

điểm và thực trạng như thế nào? Hãy

nhận xét cảnh ấy?

HS hoàn thiện vào bảng sau:

3 Địa 4.Thực

điểm: trạng

II Tìm hiểu chi tiết

1 Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân

Bố cục: 3 phần

Phần1:

Từ đầu->

khúc đê này hỏng mất:

Nguy cơ

vỡ đê và

sự chống

đỡ của người dân

Phần 2:

Tiếp->

Điếu!

Mày!:

Cảnh quan phủ

và nha lại đánh

tổ tôm trong khi

“hộ đê”

Phần 3: Còn lại: Cảnh đê

vỡ, nhân dân lâm vào cảnh muôn sầu, nghìn thảm

1 Thời gian:

2 Không gian

Nhận xét:

GV bình: Thiên nhiên thì mỗi lúc một dữ

dội, còn con đê thì ngày càng suy yếu

GV:Trước tình cảnh đê sắp vỡ, người

dân đã có những hành động gì?

GV bình: Sức người là có hạn mà thiên

nhiên thì vô hạn! Làm sao có thể đem

sức người ra địch lại sức trời????

GV: Em có nhận xét gì về cảnh dân

phu hộ đê?

GV: Chiếu bức tranh dân phu hộ đê

Em có nhận xét gì về bức tranh trên?

HS trả lời

GV bình: Bức tranh không chỉ phản ánh

cuộc sống vất vả của người dân quê

trong xã hội cũ, họ phải gồng mình

chống chọi với cuộc sống khó khăn, khắc

nghiệt đồng thời cũng thể hiện sự xót xa

thương cảm của tác giả trước cảnh sống

khốn cùng ấy.Qua đó, ta thấy được giá

trị hiện thực, cũng như giá trị nhân đạo

sâu sắc của truyện ngắn.

GV: Tìm những biện pháp nghệ thuật

- Cảnh đê:

+ Thời gian: gần một giờ đêm

+ Địa điểm: khúc đê làng X- phủ X

+ Không gian: mưa tầm tã trút xuống , nước sông Nhị Hà ngày một dâng cao, nước cuồn cuộn bốc lên

+ Thực trạng con đê: đã thẩm lậu, núng thế,có

nguy cơ bị vỡ, khó lòng địch lại với sức nước

Tình thế vô cùng nguy nan, khẩn cấp

-Cảnh dân phu hộ đê:

+Dân phu: hàng trăm người, người cuốc, người

xẻng, đội đất, vác tre…Bì bõm lội dưới bùn, ướt lướt thướt như chuột lột, mệt lử…

+Âm thanh: Trống đánh liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ

=> Nhốn nháo, hỗn loạn, không khí khẩn trương, căng thẳng, vất vả cực độ.

mà tác giả đã sử dụng để miêu tả con

đê và cảnh dân phu hộ đê? Nêu tác

dụng của nó?

GV: Giải thích thêm về phép tăng cấp và

đối lập

GV: Chiếu câu cảm thán, gọi HS đọc

yêu cầu:

Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với

sức trời! Thế đê không sao cự lại với thế

nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này

hỏng mất

? Những câu trên thuộc kiểu câu gì? Nêu

tác dụng của nó?

HS suy nghĩ trả lời

GV bình: Câu văn biểu cảm không chỉ

bộc lộ sự lo lắng, bất lực, lời kêu cứu

của người dân mà còn thể hiện thái độ

đau xót, thương cảm của nhà văn trước

cảnh nghìn sầu muôn thảm của nhân

dân

-Nghệ thuật:

+Tương phản *Thiên nhiên dữ dội >< con đê thẩm lậu *Sức người có hạn >< sức trời vô hạn + Tăng cấp:

* Mưa mỗi lúc một nhiều

*Mực nước mỗi lúc càng cao

*Âm thanh mỗi lúc một ầm ĩ

*Sức người mỗi lúc một yếu

* Nguy cơ đê vỡ mỗi lúc một đến gần

+ Sử dụng câu văn biểu cảm

=> Tác dụng: Thể hiện sự khắc nghiệt của thiên tai, bão lũ, để lại hậu quả nghiêm trọng cho cuộc sống của người dân nghèo Họ bất lực và vô vọng trước tai hoạ sắp ập xuống.

4 Củng cố

GV: HS trả lời 3 câu hỏi trắc nghiệm( ai trả lời nhanh nhất và chính xác sẽ nhận được một phần quà nhỏ)

Câu 1: Dòng nào sau đây nói đúng nhất về nhà văn Phạm Duy Tốn:

A Ông là nhà văn hiện thực sâu sắc, chủ nghĩa nhân đạo cao cả

B Ông là một trong số những nhà văn đầu tiên có thành tựu về truyện ngắn hiện đại

C Ông là cây bút lãng mạn xuất sắc của nền văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX

D Ông là một trong số những nhà văn đầu tiên có thành tựu về thơ Việt Nam hiện đại

Đáp án B

Câu 2: Nêu nội dung chính của đoạn văn vừa tìm hiểu?

A Cảnh đê sắp vỡ và cảnh quan lại hộ đê

B Nguy cơ vỡ đê và tình trạng của con đê

C Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân

D Cảnh đê vỡ và sự chống đỡ của người dân

Đáp án C

Câu 3: Những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn văn trên là:

A So sánh, tăng cấp, ẩn dụ

B Tương phản và tăng cấp

C Nghệ thuật tả cảnh độc đáo, sử dụng các câu văn biểu cảm

D Tương phản, tăng cấp, sử dụng các câu văn biểu cảm

Đáp án D

5 Dặn dò

- HS về nhà học bài

- Soạn phần còn lại của bài “ Sống chết mặc bay”

IV RÚT KINH NGHIỆM

………

………

………