Giáo án vật lý 9 ba cột tuần 22 23

 Yêu cầu những HS trả lời những câu hỏi sau: - Định luât truyền thẳng của ánh sáng được phát biểu như thế nào?. Trước khi HS rút ra nhận xét, GV có thể yêu cầu HS trả lời câu hỏi: - Aùn

Tuần 22; tiết 44

Bài 40 : HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH

SÁNG

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với mỗi nhóm HS

- 1 bình thuỷ tinh hoặc bình nhựa

trong

- 1 bình chứa nước sạch

- 1 ca múc nước

- 1 miếng gỗ phẳng, mền để có

thể cắm được đinh ghim

- 3 chiếc đinh ghim

Đối với GV

- 1 bình thuỷ tinh hoặc bình nhựa trong suốt hình hộp chữ nhật đựng nước

- 1 miếng gỗ phẳng ( hoặc nhựa) để làm màn hứng tia sáng

- 1 nguồn sáng có thể tạo được chùm sáng hẹp

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động HS Hoạt động GV Nội dung

Hoạt động 1( 5

phút)

Oân lại những kiến

thức có liên quan

đế bài mới Tìm

hiểu hình 40.1 SGK

a) Từng HS chuẩn bị

trả lời các câu

hỏi của GV đưa

ra

b) Từng HS quan sát

hình 40.1 SGK để

trả lời câu hỏi

ở phần mở bài

 Yêu cầu những HS trả lời những câu hỏi sau:

- Định luât truyền thẳng của ánh sáng được phát biểu như thế nào?

- Có thể nhận biết được đường truyền của ánh sáng bằng cách nào ?

 Yêu cầu HS đọc phần mở bài

Hoạt động 2: (15

phút)

Tìm hiểu sự khúc xạ

ánh sáng từ không

khí sang nước

a) từng HS quan sát

hình 40.2 SGK để

rút ra nhận xét

 Yêu cầu HS thực hiện mục 1 phần I SGK Trước khi HS rút

ra nhận xét, GV có thể yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

- Aùnh sáng truyền trong không khí và trong nước đã tuân theo định luật nào?

- Hiện tượng ánh sáng

I/ Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

1 quan sát

2 Kết luận Tia sáng truyền từ không khí sang nước ( tức là truyền từ môi trường trong suốt

1 Nhận biết được hiện tượng khúc xạ áng sáng

2 Mô tả được TN quan sát đường truyền của tia sáng của

không khí sang nước và ngược lại

3 Phân biệt được hiện tượng khúc xạ với hiện tượng phản

xạ ánh sáng

4 Vận dụng được kiến thức đã học để giải thích một số

hiện tượng đơn giản do đổi hướng của tia sáng khi truyền qua mặt phân cách giữa 2 môi trường gây nên

b) Nêu được hiện

tượng khúc xạ

ánh sáng

c) Từng HS đoc phần

một vài khái

niệm

d) Quan sát GV tiến

hành TN thảo

luận nhóm để

trả lời câu C1 ,

C2

e) Từng HS trả lời

câu hỏi của GV

để rút ra kết

luận

truyền từ không khí vào nước có tuân theo định luật truyền thẳng của ánh sáng không ?

- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì?

 Yêu cầu HS tự đọc mục 3 phần I SGK

 GV tiến hành TN như hình 40.2 SGK Yêu cầu HS quan sát để trả lời C1, C2

 Yêu cầu HS trả lời câu hỏi sau:

- Khi tia sans truyền từ không khí vào nước, tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng nào ?

So sánh góc tới và góc khúc xạ ?

- Thực hiện C3

này sang môi trường trong suốt khác ) thì bị gẫy khúc tại mặt phân cách giữa 2 môi trường Hiện tượng đó gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng

3 Một vài khái niệm

4 Thí nghiệm

5 Kết luận Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước thì:

- Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng tới

- Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

Hoạt động 3: ( 15

phút)

Tìm hiểu sự khúc xạ

của tia sáng khi

truyền từ nước sang

không khí

a) Từng HS trả lời

C4

b) Nhóm bố trí TN

như hình 40.3 SGK

 Têu cầu HS trả lời C4 Gợi

ý HS phân tích tính khả thi của từng phương án đã nêu ra

HS có thể đưa ra một vài phương án như:

- Để nguồn sáng trong nước, chiếu ánh sáng từ đáy bình lên

- Để nguồn sáng ở ngoài, chiếu ánh sáng qua đáy bình, qua nước rồi ra không khí

- Nếu không có phương án nào thực hiện được ngay trên lớp, GV giới thiệu phương án trong SGK

 Hướng dẫn HS tiến hành TN:

Bước 1: - Cấm hai đinh ghim A, B

- Dùng ca múc nước đổ từ từ vào bình cho tới vạch phân cách

- Hướng dẫn HS cắm đinh ghim A sao cho tránh hiện tượng phản xạ toàn phần

Bước 2: - Tìm vị trí đặt mắt để nhìn thấy đinh ghim B che khuất đinh ghim A ở trong nước

- Đưa đinh ghim C tới vị trí sao cho nó che khuất đồng thời

II/ Sự khúc xạ của tia sangd khi truyền từ không khí vào nước

1 Dự đoán

2 Thí nghiệm kiểm tra C5:

c) Từng HS trả lời

C5, C6

d) Thảo luận nhóm,

trả lời câu hỏi

của GV để rút ra

kết luận

cả 2 A, B

- Mắt chỉ nhìn thấy đinh ghim

B mà không nhìn thấy đinh ghim A chứng toả đều gi ?

- Giữ nguyên vị trí đặt mắt nếu bỏ đinh ghim B, C đi thì có nhìn thấy đinh ghim A không ? vì sao?

- Bước 3: - Nhắc miếng gỗ ra khỏi nước, dùng bút kẻ đường nối 3 đinh ghim

Nhắc HS nhấc miếng gỗ ra nhẹ nhàng để tránh rơi đinh

 Yêu cầu một vài HS trả lời C5, C6 và cho cả lớp thảo luận

 Yêu cầu HS trả lời câu hỏi: tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng nào? So sánh độ lớn góc khúc xạ với góc tới

Hoạt động 4: 10

phút)

Cũng cố và vận

dụng

a) cá nhân suy nghĩ

và trả lời câu

hỏi của GV

b) cá nhân suy nghĩ

trả lời C7, C8

 Có thể yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì? Nêu kết luận về hiện tượng khúc xạ ánh sáng truyền từ không khí sang nước và ngược lại

 Yêu cầu một vài HS trả lời C7, C8 và cho cả lớp thảo luận GV phát biểu chính xác câu trả lời của HS

III/ Vận dụng

IV> RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY:

Tuần 23; tiết 45

Bài 41 QUAN HỆ GIỮA GÓC TỚI VÀ GÓC

KHÚC XẠ

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với mỗi nhóm HS

- 1 miếng thuỷ tinh hoặc nhựa trong suốt hình bán nguyệt, mặt phẳng đi qua đường kính được dán giấy kín chỉ để một khe hở nhỏ tại tâm I của

miếng thuỷ tinh

- 1 miếng nhựa phẳng

- Tờ giấy có vòng tròn chia độ hoặc thướcchia độ

- 3 chiếc đinh ghim

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1:

(10 phút)

Oân tập những

kiến thức liên

quan đế bài

mới

Từng HS trả lời

câu hỏi của GV

đưa ra

 có thể yêu cầu HS trả lời những câu hỏi:

- Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì ? Nêu kết luận về sự khúc xạ ánh sáng khi truyền từ không khí sang nước và ngược lại ?

- Khi góc tới tăng, góc khúc xạ có thay đổi không ? Trình bày một phương án TN để quan sát hiện tượng đó

1 Mô tả được sự thay đổi của góc khúc xạ khi góc tới tăng hoặc giảm

2 Mô tả được TN thể hiện mối quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ

Hoạt động 2:

(25 phút)

Nhạn biết sự

thay đổi góc

khúc xạ theo

góc tới

a) Các nhóm

bố trí TN như

hình 41.1 SGK

và tiến hành

TN như đã

nêu ở mục a

và bSGK

b) Từng HS trả

lời C1, C2

c) Dựa vào

bảng kết

quả TN, cá

nhân suy

nghĩ, trả lời

câu hỏi của

GV để rút ra

kết luận

d) Cá nhân đọc

phần mở

rộng trong

SGK

 Hướng dẫn HS tiến hành TN theo các bước đã nêu

- Yêu cầu HS đặt khe hở I của miếng thuỷ tinhđúng tâm của tấm tròn chia độ

- Kiểm tra các nhóm khi xác định

vị trí cần có của đinh ghim A

 Yêu cầu đại diện 1 vài nhóm lên trả lời C1

Có thể gợi ý HS bằng một vài câu hỏi:

- Khi nào mắt ta nhìn thấy hình ảnh của đinh ghim A qua miếng thuỷ tinh

- Khi mắt ta chỉ nhìn thấy đinh ghim A’, chứng tỏ đều gì ?

 Yêu cầu HS trả lời C2

 Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi: khi ánh sáng truyền từ không khí sang thuỷ tinh, góc khúc xạ quan hệ với góc tới như thế nào ?

I/ Sự thay đổi góc khúc xạ theo góc tới

1 thí nghiệm C1:

Aùnh sáng từ đinh ghim A phát ra, truyền đến khe hở I vào miếng thuỷ tinh rồi đến mắt khi chỉ nhìn thấy đinh ghim A’ có nghĩa là đinh ghim A’ đã che khuất I và A,

do đó ánh sáng từ A phát ra không đến được mắt vậy đường nối các vị trí A, I, A’ là đường truyền của tia sáng từ đinh ghim A tới mắt

C2:

Tia sáng đi từ không khí vào thuỷ tinh, bị khúc xạ tại mặt phân cách giữa không khí và thuỷ tinh AI là tia tới, IA’ là tia khúc xạ góc NIA là góc tới, góc N’IA’ là góc khúc xạ

2 Kết luận:

Khi ánh sáng truyền từ không khí sang thuỷ tinh:

- Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

- Góc tới tăng (giảm ) thì góc khúc xạ cũng tăng (giảm )

3 Mở rộng

Hoạt động 3:

(10 phút)

Cũng cố và

vận dụng

a) Từng HS trả

lời câu hỏi

của GV

b) Từng HS làm

C3, C4

 Yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Kh ánh sáng truyền từ không khí sang các môi trường trong suốt rắn, lỏng khác nhau thì góc khúc xạ có quan hệ và góc tới có liên quan với nhau như thế nào?

Đối với HS yếu kém yêu cầu đọc ghi nhớ

 Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C3

II/ Vận dụng C3:

C4:

Có thể gợi ý để HS trả lời như sau:

- Mắt nhìn thấy A hay B ? Từ đó vẽ đường truyền của tia sáng trong không khí tới mắt

- Xác định điểm tới và đường truyền của tia sáng từ A tới mặt phân cách

- Yêu cầu HS trả lời C4

 Dặn dò:

Về nhà xem bài thấu kính hội tụ

- Tìm hiểu đặc điểm của thấu kính hội tụ và hình dạng của nó bằng cách trả lời C1, C2, C3,

- Tìm hiểu các khái niệm trục chính, quan tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ

IV> RÚT KING NGHIỆM TIẾT DẠY: