Giáo án vật lý 9 ba cột tuần 17

Dùng nam châm vĩnh cửu Nhận xét: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi ta đưa một cực nam châm lại gầm hay ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc ngừng lại.. Dùng nam châm điện Nhận xé

Trang 1

Tuần 17; tiết 33

Bài 31: HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với GV

- 1 đi na mô xe đạp có lắp bóng đèn

- 1 đi na mô xe đạp đã bóc một phần vỏ ngoài đủ nhìn thấy nam châm và cuộn dây ở trong

Đối với mỗi nhóm HS

- 1 cuộn dây có gắn bóng đèn LED

- 1 thanh nam châm có trục quay vuông góc với thanh

- 1 nam châm điện

- nguồn điện

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: (5 phút)

Phát hiện ra cách khác

để tạo ra dòng điện

ngoài cách dùng pin

hay acquy

Cá nhân suy nghĩ trả lời

câu hỏi GV

Có một số ý kiến khác

nhau về hoạt động của đi

na mô xe đạp Không thảo

luận

 Nêu vấn đề: ta đã biết muốn tạo ra dòng điện, thì phải dùng nguồn điện là pin hay ăcquy Em có biết trong trường hợp nào không dùng pin hay ăcquy mà vẫn tạo ra dòng điện được không?

 Gợi ý thêm: bộ phận nào làm cho xe đạp phát sáng?

Trong bình xe đạp có những bộ phận nào, chúng hoạt động như thế nào để tạo

ra dòng điện?

Hoạt dộng 2: (6 phút)

Tìm hiểu cấu tạo của

đinamô xe đạp và dự

đoán xem bộ phận nào

 Yêu cầu HS xem hình 30.1 SGK và quan sát một đinamô xe đạp tháo vỏ để trên bàn

I/ Cấu tạo và hoạt động của đinamô

xe đạp

1 Làm được thí nghiệm dùng nam châm vĩnh cửu hoặc nam

châm điện để tạo ra dòng điện cẳmng

2 Mô tả được cách làm xuất hiện dòng điện cảm ứng

trong cuộn dây dẫn kín bằng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện

3 Sử dụng được đúng 2 thuật ngữ mới, đó là dòng điện

cảm ứng và hiện tượng cảm ứng điện từ

Trang 2

trong đinamô xe đạp là

nguyên nhân chính gây

ra dòng điện.

Phát biểu chung ở lớp,

trả lời câu hỏi của GV

không thảo luận

GV để chỉ ra bộ phận chính của đinamô

Hãy dự đoán xem hoạt động của bộ phận chính nào của đinamô gây ra dòng điện?

Tìm hiểu cách dùng

nam châm vĩnh cửu để

tạo ra dòng điện xác

định trong trường hợp

nào thì nam châm tạo ra

dòng điện

Làm việc theo nhóm

 Làm TN 1 , trả lời C1

và C2

 Nhóm cử đại diện phát

biểu, thảo luận chung

với lớp để rút ra nhận

xét, chỉ ra trong trường

hợp nào nam châm vĩnh

cửu có thể tạo ra dòng

điện

 Hướng dẫn HS làm từng động tác dứt khoát và nhanh

- Đưa nam châm vào trong lùng cuộn dây

- Đưa nam châm nằm yên một lúc trong lòng cuộn dây

- Kéo nam châm ra khỏi cuộn dây

 Yêu cầu HS mô tả rõ, dòng điện xuất hiện khi di chuyển nam châm laiu gần hay ra xa cuộn dây

I/Dùng nam châm để tạo ra dòng điện

1 Dùng nam châm vĩnh cửu

Nhận xét:

Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi ta đưa một cực nam châm lại gầm hay

ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc ngừng lại

Tìm hiểu cách dùng

nam châm điện để tạo

ra dòng điện, trong

trường hợp nào thì nam

châm điện có thể tạo

ra dòng điện.

Làm việc theo nhóm

 Làm TN 2 , trả lời C3

 Làm rõ khi đóng hay

ngắt mạch điện được

mắc với nam châm

điện thì từ trường nam

chân hay đổi như thế

nào

Thảo luận chung ở lớp, đi

đến nhận xét về những

trường hợp làm xuất hiện

dòng điện

 Hướng dẫn HS lắp ráp

TN, cách đặt nam châm điện

 Gợi ý thảo luận: yêu cầu HS làm rỏ khi đóng hay ngắt mạch điện thì từ trường của nam châm điện thay đổi như thế nào? (dòng điện có cường độ tăng lê hay giảm đi khiến cho từ trường mạnh lên hay yếu đi)

2 Dùng nam châm điện Nhận xét:

Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong thời gian đóng và ngắt mạch của nam châm điện, nghĩa là trong thời gian dòng điện của nam châm điện biến thiên

Tìm hiểu thuật ngữ

mới: dòng điện cảm

ứng, hiện tượng cảm

ứng điện từ

Cá nhân đọc SGK

 Nêu câu hỏi: qua những TN trên, hãy cho biết khi nào xuất hiện dòng điện cảm ứng?

III/ Hiện tượng cảm ứng điện từ Dòng điện xuất hiện như trên gọi là dòng điện cảm ứng, hiện tượng làm xuất

Trang 3

hiện dòng điện cảm ứng gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ

Vận dụng

Làm việc cá nhân Trả

lời C4

 Cá nhân phát biểu

chung cả lớp Nêu dự

đoán

 Xem GV biểu diển TN

kiểm tra

 Yêu cầu một số HS đưa

ra dự đoán Nêu câu hỏi: dựa vào đâu mà dự đoán như thế ? ( Có thể dựa trên việc quan sát thấy trong nhiều TN có chuyển động của nam châm so với cuộn dây )

 Làm TN biểu diển để kiểm tra dự đoán

Cũng cố

 Cá nhân tự đọc phần

ghi nhớ

 Trả lờ các câu hỏi

cũng cố của GV

 Nêu câu hỏi cũng cố:

- Có những cách nào để có thể dùng nam châm để tạ ra dòng điện ?

- Dòng điện đó được gọi là dòng điện gì?

 Dặn dò:

- Về nhà học thuộc nội dung phần ghi nhớ

- Xem bài: điềøu kiện xuất hiện dòng điện cẳm ứng : đọc và trả lời các câu C1, C2, C3, C4

Trang 4

Tuần 17, tiết 34

Bài 32: ĐIỀU KIỆN XUẤT HIỆN DÒNG ĐIỆN CẢM ỨNG

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với mỗi nhóm:

Mô hình cuộn dây dẫn và đường sức từ của một nam châm

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: ( 7

phút)

Nhận biết được vai

trò từ trường trong

hiện tượng cảm ứng

điện từ

 Trả lời các câu

hỏi của GV, nêu

lên nhiều cách

khác nhau dùng

 Nêu câu hỏi để Hs nhớ lại vai trò của nam châm trong việc tạo ra dòng điện cảm ứng như sau: có

những cách nào dùng nam châm để tạo ra dòng điện cảm ứng?

 Vậy việc tạo ra dòng điện cảm ứng chính nam châm hay trạng thái chuyển

1 Xác định được có sự biến đổi (tăng hoặt giảm) của số đường sức từ xuyên qau tiết diện S của cuộn dây dẫn kín khi làm thí nghiệm với nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện

2 Dựa trên quan sát TN, xác lập được mối quan hệ

giữa sự xuất hiện dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín

3 Phát biểu được điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

4. Vận dụng được điều kiện xuất hiện dòng điện cảm

ứng để giải thích và dự đoán cụ thể, trong đó xuất

Trang 5

nam châm để tạo

ra dòng điện

 Phát biểu: các

nam châm khác

nhau đều có thể

gây ra dòng điện

cảm ứng Vậy

không phải chính

nam châm mà là

cái gì chung của

các nam châm đã

gây ra dòng điện

cảm ứng Cầm

phải tì yêu tố

chung đó

 Khảo sát sự biến

đổi các đường

sức từ (của nam

châm) xuyên qua

tiết diện S của

cuộn dây

động của nam châm không?

- Có yếu tố nào chung trong các trường hợp đã gây ra dòng điện cảm ứng ?

 Giáo viên thông báo: các nhà khoa học cho rằng chính từ trường của nam châm đã tác dụng một cách nào đó lên cuộn dây dẫn và gây ra dòng điệm cảm ứng

Nêu câu hỏi: ta đã biết, có thể dùng đường sức từ để biểu diễn từ trường Vậy ta phải làm thế nào để nhận biết được sự biến đổi của từ trường trong lòng cuộn dây, khi đưa nam châm lại gầm hay ra xa cuộn dây?

Hoạt động 2: (8

phút)

Khao sát sự biến đổi

của số đường sức

từ xuyên qua tiết

diện S của cuộn

dây dẫn khi một cực

nam châm lại gần

hay ra xa cuộn dây

dẫn trong TN tạo ra

dòng điện cảm ứng

bằng nam châm vĩnh

cửu (hình 32.1 SGK)

Làm việc theo

nhóm

 Đọc mục quan sát

trong SGK, kết hợp

với việc thao tác

trên mô hình

cuộn dây và

đường sức từ để

tra lời C1

 Thảo luận chung

cả lớp, rút ra

nhận xét về sự

biến đổi của số

đường sức từ

xuyên qua tiết

 Hướng dẫn HS sử dụng mô hình và đếm số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây khi nam châm ở xa và khi lại gần cuộn dây

I/ sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây

C1:

Các trường hợp 1,3,4

Nhận xét:

Khi đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa đầu của một cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện

S của cuộn dây dẫn tăng hoặc giảm (biến thiên)

Trang 6

diện S của cuộn

dây khi đưa nam

châm vào, kéo

nam châm ra khỏi

cuộn dây

phút)

Tìm mối quan hệ

giữa sự tăng hay

giảm của số đường

sức từ qua tiết diện

S của cuộn dây với

sự xuất hiện dòng

điện cảm ứng

( điều kiện xuất

hiện dòng điện

cảm ứng)

 Suy nghĩ cá nhân

Lập bảng đối chiếu,

tìm từ thích hợp điền

vào chỗ trống trong

bảng 1 SGK

 Trả lời C2 , C3

ở lớp, rút ra

nhận xét về

điều kiện xuất

cảm ứng ( nhận

xét 2 SGK)

 Nêu câu hỏi:

Dựa vào TN dùng nam châm vĩnh cửu để tạo ra dòng điện cảm ứng và kết quả khảo sát sự biến đổi của số đường sức từ qua tiết diện S khi di chuyển nam châm, hãy nêu ra mối qua hệ gtiữa sự biến thiên của só đường sức từ qua tiết dện S và sự xuất hiện dòng điện cảm ứng

 Hướng dẫn HS lặp bảng đối chiếu (bảng 1 SGK) để dễ nhận ra mối qua hệ

 Tổ chức cho HS thảo luận chung ở lớp

II/ Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng

C2 C3 Nhận xét 2:

Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín đặt trong từ trường của một nam châm khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện

S của cuộn dây biến thiên

Hoạt động 4: ( 5

phút)

Vận dụng nhận xét

2 để giải thích

nguyên nhân xuất

cảm ứng trong TN

với nam châm điện

ở bài trước (hình

31.3 SGK)

 Trả lời C4 và câu

hỏi gợi ý của GV

ở lớp

 Gợi ý thêm:

Từ trường của nam châm điện biến đổi thế nào khi cường độ dòng điện qua nam châm điện tăng, giảm ? Suy

ra sự biến đổi của số đường sức từ biểu diễn từ trường xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn

C4:

Hoạt động 5:(2 phút)

Rút ra kết luận

chung về điều kiện

 Hỏi thêm: kết luận này có gì khác với nhận xét 2

?

Kết luận Trong mọi trường hợp, khi số đường sức từ

Trang 7

xuất hiện dòng

điện cảm ứng trong

cuộn dây dẫn kính

Tự đọc kết luận

trong SGK

Tả lời câu hỏi

thêm GV

- Tổng quát hơn , đúng trong mọi trường hợp

- Yêu cầu HS chỉ rõ , khi nam châm chuyển động từ

vị trí nào sang vị trí nào thì thì số đường sức từ qua cuộn dây tăng , giảm

xuyên qua tiết diện

S của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng điện cảm ứng

phút)

Cũng cố:

Tự đọc phần ghi nhớ

Trả lời câu hỏi

cũng cố của GV

 Câu hỏi cũng cố:

- Ta không nhìn thấy từ trường, vậy làm thế nào để khảo sát được sự biến đổi của từ trường ở chỗ có cuộn dây?

- Làm thế nào để nhận biết được mối liên hệ giữa số đường sức từ và dòng điện cảm ứng?

- Với điều kiện nào thì dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín

 Dặn dò:

Về nhàn xem bài dòng điện xoay chiều

- Chiều dòng điện cảm ứng: trả lời C1, đọc kết luận, tìm hiểu khái niệm dòng điện xoay chiều

- Tìm hiểu xem có mấy cách tạo ra dòng điện xoay

chiều: trả lời C2, C3 và xem kết luận

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	57 KB