Giáo án vật lý 9 ba cột tuần 19 20

- 1 mô hình cuộn dây quay trong từ trường của nam chân Đối với cả lớp: - 1 bộ TN phát hiện dòng điện xoay chiều gồm 1 cuộn dây dẫn kín có gắn 2 bóng đèn LED mắc song song ngược chiều vào

Trang 1

Tuần 19; tiết 37

Bài 33: DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ:

Đối với mỗi nhóm HS

- 1 cuộn dây dẫn kín có gắn 2 bóng đèn LED mắc song song ngược chiều vào mạch điện

- 1 nam châm vĩnh cửu có thể quay quanh trục thẳng đứng

- 1 mô hình cuộn dây quay trong từ trường của nam chân

Đối với cả lớp:

- 1 bộ TN phát hiện dòng điện xoay chiều gồm 1 cuộn dây dẫn kín có gắn 2 bóng đèn LED mắc song song ngược chiều vào mạch điện

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động HS Hoạt động GV Nội dung

Hoạt động 1: (6

phút)

Phát hiện vấn đề

mới cần nghiên

cứu: có một dòng

điện khác với

dòng điện một

chiều không đổi do

pin và acquy tạo ra

Quan sát GV làm

TN Trả lời câu hỏi

của GV Phát hiện

ra dòng điện trên

lưới điện trong

nhàn không phải

là dòng điện một

chiều

 Đưa ra cho HS xem một bộ pin và một nguồn điện 3V lấy từ lưới điện trong phòng

Lắp bóng đèn vào 2 nguồn điện trên đèn vẫn sáng chứng tỏ cả 2 nguồn đều cho dòng điện

- Mắc vôn kế 1 chiều vào 2 cực pin , kim vôn kế quay

- Đặt câu hỏi: mắc vôn kế một chiều vào nguồn điện lấy từ lưới điện trong nhà, kim vôn kế có quay không?

Mắc vôn kế vào mạch, kim vôn kế không quay, đổi chỗ

2 cốt cắm vào ổ lấy điện, kim vôn kế vẫn không quay

- Đặt câu hỏi: tại sao trường hợp thứ hai kim vôn kế không quay dù vẫn có dòng điện ? Hai dòng điện có giống nhau không ? Dòng điện lấy từ mạng điện trong nhà có phải dòng điện

1. Nêu được sự phụ thuộc của chiều dòng điện cảm ứng vào sự biến đổi của số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây

2. Phát biểu được đặc điểm của dòng điện xoay chiều là dòng điện cảm ứng có chiều luân phiên thay đổi

3. Bố trí được TN tạo ra được dòng điện xoay chiều trong cuộn dây dẫn kín theo hai cách, cho nam châm quay hoặc cho cuộn dây quay , dùng đèn LED để phát hiện sự đổi chiều của dòng điện

4. Dựa vào quan sát TN để rút ra điều kiện chung làm

Trang 2

một chiều không?

Giới thiệu dòng điện mới phát hiện có tên gọi là dòng điện xoay chiều

phút)

Phát hiện dòng

điện cảm ứng có

thể đổi chiều và

tìm hiểu trong

trường hợp nào thì

dòng điện cảm

ứng đổi chiều

Làm việc theo

nhóm

Làm TN như ở hình

31.1 SGK

Thảo luận nhóm,

rút ra kết luận,

chỉ rỏ khi nào

dòng điện cảm

ứng đổ chiều (khi

số đường sức từ

qua tiết diện S của

dây dẫn đang tăng

mà chuyển sang

giảm hoặc ngược

lại)

Cử đại diện nhóm

trình bày ở lớp,

lập luận để rút ra

kết luận Các

nhóm khác bổ

sung

 Hướng dẫn HS làm TN, động tác đưa nam châm vào ống dây, rút nam châm ra nhanh và dứt khoát

 Nêu câu hỏi:

- Có phải cứ mắc đèn LED vào nguồn điện là nó phải phát sáng hay không?

- Vì sao lại dùng 2 đèn LED mắc song song ngược chiều ?

 Yêu cầu HS trình bày lập luận, kết hợp với 2 nhận xét về sự tăng hay giảm của số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây và sự luân phiên bật sáng của 2 đèn để rút ra kết luận Có thể lặp bảng đối chiếu

I/ chiều của dòng điện cảm ứng

1 Thí nghiệm C1

2 Kết luận:

Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây tăng thì dòng điện cảm ứng trong cuộn dây có chiều ngược với chiều dòng điện cảm ứng khi số đường sức từ xuyên qua tiết diẹn

S đó giảm

phút)

Tìm hiểu khái niệm

mới: dòng điện

xoay chiều

Cá nhân tự đọc

mục 3 trong SGK

Trả lời câu hỏi

của GV

 Nêu câu hỏi: Dòng điện xoay chiều có chiều biến đổi như thế nào?

3 Dòng điện xoay chiều

Dòng điện luân phiên đổi chiều như trên gọi là dòng điện xoay chiều

phút)

Tìm hiểu 2 cách tạo

ra dòng điện xoay

chiều

 Tiến hành Tn như

hình 33.2 SGK

 Yêu cầu HS phân tích xem, khi cho nam châm quay thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S biến đổi như thế nào

Từ đó suy ra chiều của dòng điện cảm ứng có đặc điểm

gì Sau đó mới phát dụng cụ

II/ Cách tạo ra dòng điện xoay chiều

1 Cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn kín C2

- Khi N ra xa thì số

Trang 3

- Nhóm HS thảo

luận và nêu

dự đoán xem khi

cho nam châm

quay thì dòng

điện cảm ứng

trong cuộn dây

có chiều biến

đổ như thế

nào? Vì sao?

Quan sát TN như

hình 33.3 SGK

Nhóm HS thảo

luận, phân tích

xem số đường sức

xuyên qua tiết

diện S của cuộn

dây biến thiên

như thế nào khi

cuộn dây quay

trong từ trường

Từ đó nêu lên dự

đoán về chiều

của dòng điện

cảm ứng trong

cuộn dây

- Quan sát GV biểu

diễn TN kiểm

tra như trong hình

33.4 SGK

- Từng HS phân

tích kết quả

quan sát xem

có phù hợp với

dự đoán không?

 Rút ra kết luận

chung

 Có những cách

nào để tạo ra

dòng điện cảm

ứng xoay chiều?

Thảo luận chung ở

lớp

làm TN kiểm tra

 Gọi 1 HS trình bày lặp luận rút ra dự đoán Các HS khác nhận xét bổ sungchỉnh lại lặp luận cho chặt chẽ

 Gv biểu diễn TN Gọi một số

HS trình bày đều qua sát được ( 2 đèn vạch ra 2 nửa vòng sáng khi cuộn dây quay )

- Hiện tượng trên chứng tỏ đều gì? (Dòng điện trong cuộn dây luân phiên đổi chiều)

- Tn có phù hợp với dự đoán không?

 Yêu cầu HS phát biểu kết luận và giải thích một lần nữa, vì sao khi nam châm (hay cuộn dây) thì trong cuộn dây lại xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều

đường sức từ qua S giảm

- Khi N lại gầm thì số đường sức từ qua S tăng Vậy dòng điện trong cuộn dây là dòng điện xoay chiều

2 cho cuộn dây dẫn quay trong từ trường

C3:

Cuộn dây quay tư 1 sang 2 thì số đường sức từ qua S tăng Cuộn dây quay tư 2 sang 1 thì số đường sức từ qua S giảm Trong mạch xuất hiện dòng điện xoay chiều

3 Kết luận:

Trong cuộn dây dẫn kín , dòng điện cảm ứng xoay

chiều xuất hiện khi cho nam châm quay trước cuộn dây hay cho cuộn dây quay trong từ trường

phút)

Vận dụng kết luận

trong bài để tìm

hiểu xem có trương

hợp nào cho nam

 Hướng dẫn HS thao tác, cầm nam châm quay quanh những trục khác nhau xem có trường hợp nào số đường sức từ

III/ Vận dụng

Trang 4

châm quay trước

một cuộn dây dẫn

kín mà trong cuộn

dây không xuất

hiện dòng điện

cảm ứng xoay

chiều

Cá nhân chuẩn

bị

lớp

không luân phiên tăng giảm không

phút)

Củng cố, dặn dò

Cá nhân tự đọc

phần ghi nhớ SGK

Trả lời các câu

hỏi củng cố của

GV

 Nêu một số câu hỏi củng cố :

- Trường hợp nào thì trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện xoay chiều?

- Vì sao khi cho cuộn dây quay trong từ trường thi trong cuộn dây xuất hiện dòng điện xoay chiều?

 Dặn dò:

- Về nhà chuẩn bị bài 34: máy phát điện xoay chiều

+ tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của máy phát điện xoay chiều:

trả lời C1, C2 + tìm hiểu máy phát điện dùng trong kĩ thuật

Tuần 19 ; Tiết 38

Bài 34: MÁY PHÁT ĐIỆN XOAY CHIỀU I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với cả lớp

Mô hình máy phát điện xoay chiều

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động HS Hoạt động GV Nội dung

Hoạt động 1: (5

phút)  Nêu câu hỏi: trong các bàitrước, chúng ta đã biết

1 Nhận biết được 2 bộ phận chính vủa một máy phát

điện xoay chiều, chỉ ra được rôto và Stato của mỗi loại máy

2 Trình bày được nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều

3 Nêu được cách làm cho máy phát điện có thể phát

liên tục

Trang 5

Xác định vấn đề

cần nghiên cứu: Tìm

hiểu cấu tạo và

nguyên tắc hoạt

động của các máy

phát điện xoay chiều

loại khác nhau

Một vài HS nêu ý

kiến phát biểu

phỏng đoán Không

thảo luận

nhiều cách tạo ra dòng điện xoay chiều Dòng điện trong nhà là dòng điện do các nhà máy rất lớn như:

Hoà Bình, Yali tạo ra, dòng điện dùng để thấp sáng bóng đèn xe đạp là do đinamô tạo ra

Vậy đinamô xe đạp và các nhà máy phát điện khổng lồ trong các nhà máy có

gì giống nhau, khác nhau?

phút)

Tìm hiểu các bộ

phận chính của các

máy phát điện xoay

chiều và hoạt động

xcủa chúng khi phát

điện

Làm việc theo nhóm

 Quan sát 2 loại

máy phát điện

nhỏ trên bàn GV

và các hình 34.1,

34.2 SGK Trả lời

C1, C2

 Thảo luận chung

ở lớp Chỉ ra được

tuy 2 máy có cấu

tạo khác nhau,

nhưng nguyên tắc

hoạt động lại

giống nhau

và nguyên tắc

hoạt động chung

cho cả hai loại

máy

 Yêu cầ HS qua sát hình 34.1 và 34.2 SGK

Gọi 1 số HS lên bàn GV quan sát máy phát điện thật, nêu lên các bộ phận và hoạt động của máy

Tổ chức cho Hs thảo luận chung ở lớp

Hỏi thêm:

- Vì sao không coi bộ góp điện là bộ phận chính?

- Vì sao các cuộn dây của máy phát điện lại được quấn quanh lõi sắt?

- Hai loại máy phát điện xoay chiều có cấu tạo khác nhau nhưng nguyên tắc hoạt đọng có khác nhau không?

I/ cấu tạo và hoạt động của máy phát điện xoay chiều

1 Quan sát C1

C2

2 Kế luận Các máy phát điện xoay chiều đều có hai bộ phận chính là nam châm và cuộn dây dẫn

phút)

Tìm hiểu một só

đặc điểm của máy

phát điện trong kĩ

thuật và trong sản

xuất

 Làm việc cá

nhân Trả lời câu

 Sau khi HS tự nghiên mục II “ máy phát điện xoay chiều trong kĩ thuật “ Yêu cầu 1 vài HS nêu lên đặc điểm

II/ Máy phát điện xoay chiều trong kĩ thụât

1 Đặc điểm kĩ thuật

Trang 6

hỏi GV.

 Tự đọc SGK để tìm

hiểu một số đặc

điểm kĩ thuật :

- Cường độ dòng

điện

- Hiệu điện thế

- Tần số

- Kích thước

- Cách làm quay

rôto của máy

phát điện

kĩ thuật của máy

phút)

Tìm hiểu bộ góp

điện trong máy phát

điện có cuộn dây

quay

Thoả luận chung ở

lớp về cấu tạo của

máy

Nêu câu hỏi:

- Trong máy phát điện loại nào thì cần có bộ góp điện ?

Bộ góp điện có tác dụng gì?

2 Cách làm quay máy phát điện Dùng máy nổ, tuabin nước, dùng cánh quạt gió

phút)

Vận dụng Dựa vào

thông tin thu thập

được trong bài học,

trả lời C3

Làm việc cá nhân

lớp

Yêu cầu HS đối chiếu từng bộ phận của đi na mô xe đạp với các bộ phận tương ứng của máy phát điẹn trong kĩ thuật , các thông số kĩ thuật tương ứng

III/ Vận dụng C3

phút)

Củng cố, dặn dò:

Tự đọc phần ghi nhớ

Trả lời các câu hỏi

củng cố

 Nêu một số câu hỏi củng cố:

- Trong mỗi loại máy phát điện xoay chiều, rôto là bộ phận nào, stato là bộ phận nào?

- Vì sao bắt buột phải có bộ phận quay thì máy mới phát điện

- Tại sao máy lại phát ra dòng điện xoay chiều

 Dặn dò:

- về nhà xem bài các tác dụng của dòng điện xoay chiều…

- dòng điện xoay chiều có những tác dụng nào? Nhận biết mỗi tác dụng đó ra sao?

- Đo cường độ dòng điện và

Trang 7

hiệu điện thế đó bằng dụng cụ gì?

Tuần : 20 ; Tiết : 39

Bài 35: CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY

CHIỀU –

ĐO CƯỜNG ĐỘ VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ XOAY

CHIỀU

I/ MỤC TIÊU

II/ CHUẨN BỊ

Đối với mỗi nhóm HS

- 1 nam châm điện

- 1 nam châm vĩnh cửu -- 1 nguồn điện 1 chiều 3 – 6V1 nguồn điện xoay chiều 3V – 6V Đối với GV

- 1 ampe kế xoay chiều

- 1 vôn kế xoay chiều

- 1 bóng đèn 3V có đui

- 1 công tắc

- 8 sợi dây dẫn

- 1 nguồn điện 1 chiều 3 – 6V

- 1 nguồn điện xoay chiều 3V – 6V

III/ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động HS Hoạt động GV Nội dung Hoạt động 1: (5

phút)

Phát hiện dòng điện

xoay chiều có cả

tác dụng giống và

khác với dòng điện

một chiều

Các nhân suy nghỉ,

trả lời câu hỏi GV

Nhắc lại những tác

dụng của dòng điện

1 chiều và nêu

những tác dụng của

dòng điện xoay

chiềuđã biết

Không thảo luận

 nêu câu hỏi đặt vấn đề : Trong các bài trước , đã biết một số tính chất của dòng điện một chiều và dòng điện xoay chiều, hãy nêu lên

những tác dụng giống nhau và khác nhau của hai dòng điện đó

Nhiều HS sẽ nhận ra được những tính chất giống nhau nhw tác dụng nhiệt, tác dụng quang, có thể HS không phát hiện được chỗ khác nhau vì không phát hiện được tác dụng từ

 GV gợi ý: Dòng điện xoay chiều luôn đổi chiều

Vậy liệu có tác dụng nào phụ thuộc vào chiều dòng điện hay không? Khi

1 Nhận biết được các tác dụng nhiệt, quang, từ của dòng điện xoay chiều

2 Bố trí được TN chứng tỏ lực từ đổi chiều khi dòng điện đổi chiều

3 Nhận biết được kí hiệu của ampe kế và vôn kế

Trang 8

dòng điện đổi chiều thì tác dụng đó có gì thay đổi ? trong bài này sẽ xét kĩ

phút)

Tìm hiểu những tác

dụng của dòng điện

xoay chiều

 Quan sát GV làm 3

TN ở hình 35.1 SGK

của GV và C1

 Nêu lên những

thông tin biết được

về hiện tượng bị

điện giật khi dùng

điện lấy từ lưới

điện quốc gia

 Nghe GV thông báo



 lần lượt biểu diễn 3 TN ở hình 35.1 SGK Yêu cầu HS quan sát những TN đó và nêu rõ mỗi TN chứng tr dòng điện xoay chiều có tác dụng gì?

 GV nêu thêm : Ngoài 3 tác dụng trên, ta đã biết dòng điện một chiều còn có thêm tác dụng sinh lí

Vậy dòng điện xoay chiều có tác dụng sinh lí không ? tại sao em biết ?

 Thông báo: Dòng điện xoay chiều cũng có tác dụng sinh lí Dòng điện xoay chiều thường dùng có hiệu điện thế 220V nên tác dụng sinh lí rất mạnh, gây nguy hiểm chết người

I/ tác dụng của dòng điện xoay chiều

C1

phút)

Tìm hiểu tác dụng từ

của dòng điện xoay

chiều

Phát hiện lực từ đổi

chiều khi dòng điện

đổi chiều

Bố trí TN chứng tỏ

dòng điện xoay chiều

có tần số lớn, cũng

có lực từ luôn đổi

chiều

 Làm việc theo

nhóm

Căn cứ vào hiểu

biết đã có, đưaẩ dự

đoán

Khi đổi chiều dòng

điện thì lực từ của

dòng điện tác dụng

lên một cực của nam

châm có thay đổi

 Nêu câu hỏi: ở trên ta đã biết, khi cho dòng điện xoay chiều vào nam châm điện thì nam châm điện cũng hút đinh sắt như khi cho dòng điện một chiều vào nam châm điện vậy có phải dòng điện xoay chiều giống hệt của dòng điện một chiều không?

Việc đổi chiều dòng điện liệu có ảnh hưởng

gì đến lực từ không? Em thử cho dự đoán?

 Nếu HS không dự đoán được, gợi ý: Hãy nhớ lại

TN ở hình 24.4 SGK, khi ta đổi chiều dòng điện vào ống dây thì kim nam

châm sẽ có chiều như thế nào? Vì sao?

 Hãy bố trí TN để chứng

II/ Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều

1./ Thí nghiệm

2./ Kết luận Khi dòng điện đổi chiều thì lực từ của dòng điện tác dụng lên nam châm cũng đổi chiều

Trang 9

 Twj đề xuất phương

án TN hoặc làm

theo gợi ý của GV

Rút ra kết luận về

sự phụ thuộc của lực

từ vào chiều dòng

điện

 Làm việc theo

nhóm

Nêu dự đoán và

làm TN kiểm tra như

ở hình 35.3 SGK Cần

mô tả rỏ đã nghe

thấy gì, nhìn thấy gì

và giải thích?

tỏ khi dòng điện đổi chiều thì lực từ cũng đổi chiều

Nếu Hs không làm được thì gợi ý HS xem hình 35.2 SGK và nêu lên cách làm

 Nêu câu hỏi: ta vừa tấy khi dòng điện đổi chiều thì lực từ tác dụng lên một cực của nam châm cũng đổi chiều Vậy hiện tượng gì xảy ra với nam châm khi ta cho dòng điện xoay chiều chạy vào cuộn dây như hình 35.3 SGK Hãy dự đoán và lam

TN kiểm tra

phút)

Tìm hiểu các dụng cụ

đo, cách đo cường độ

và hiệu điện thế

của dòng điện xoay

chiều

 Làm việc cá

nhân trả lời câu

hỏi của GV Nêu

dự đoán khi dòng

điện đổi chiều

quay thì kim điện

kế sẽ như thế

nào

 Xem GV biểu diễn

TN, rút ra nhận

xét xem có phù

hợp với dự đoán

không

 Xem GV giới thiệu

về đặc điểm của

vôn kế xoay chiều

và cách mắc vào

mạch điện

về cách nhận

biết vôn kế, ampe

kế xoay chiều và

cách mắc chúng

vào mạch điện

 Ghi nhận thông

 Nêu câu hỏi: ta đã biết cách dùng ampe kế và vôn kế một chiều (DC) để đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện một chiều Có thể dụng các dụng cụ này để đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế mạch điện một chiều được không? Nếu dùng thì sẽ có hiện tượng gì xảy ra với kim của các dụng cụ đo?

 Biểu diễn TN, mắc vôn kế một chiều vào chốt lấy điện xoay chiều Yêu cầu HS quan sát hiện tượng có phù hợp với dự đoán không

 Gv giứo thiệu một loại vô kế khác có kí hiệu

AC Trên vôn kế không có dấu “+”, “-“

- Kim của vôn kế chỉ bao nhiêu khi mắc vôn kế vào 2 chốt lấy điện xoay chiều 6V?

- Sau đó đổi chỗ hai chốt lấy điện thì kim của vôn kế có quay gược lại

không? Số chỉ là bao nhiêu?

III/ đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện xoay chiều

1./ Quan sát GV làm TN

2./ Kết luận

đo hiệu điện thế và cường độ dòng điện xoay chiều bằng vôn kế và ampe kế có kí hiệu là AC (hay ∼) kết quả đo không thay đổi khi ta thay đổi chỗ hai chốt của phích cấm vào ổ lấy điện

Trang 10

báo của GV về

giá trị hiệu điện

thế và cường độ

dòng điện

 Hỏi thêm: cách mắc ampe kế và vôn kế xoay chiều vào mạch điện có

gì khác với ampe kế và vôn kế một chiều?

 Nêu vấn đề : Cường độ dòng điện và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều luôn biến đổi Vậy các dụng cụ đó cho ta biết giá trị nào?

Thông báo về ý nghĩa của cường độ dòng điện và hiệu điện thế hiệu dụng như sGK Giải thích thêm, giá trị hiệu dụng không phải là gía trị TB mà là do hiệu quả tương đương với dòng điện một chiều có cùng giá trị

phút)

Vận dụng

Dựa trên ý nghĩa

của cường độ dòng

điện diệu dụng, suy

ra ý nghĩa của hiệu

điện thế hiệu dụng :

gây ra hiệu quả

tương đương

Trả lời C3 Làm việc

cá nhân

lớp

 Yêu cầu Hs trìh bày lập luận, giải thích câu hỏi tại sao? Cần nêu được với sự tương đương như với cường độ dòng điện hiệu dụng

III/ Vận Dụng

Hoạt động 6: ( 5

phút)

Cũng cố , dặn dò

Tự đọc phần ghi nhớ

củng cố của GV

Nêu câu hỏi:

- dòng điện xoay chiều có những tác dụng nào?

Trong các tác dụng đó tác dụng nào phụ thuộc vào chiều dòng điện

- Vô kế và ampe kế xoay chiều có kí hiệu như thế nào? Mắc vào mạch điện như thế nàãoem bài vấn đề truyền tải điện năng đi xa

IV> Rút kinh nghiệm tiết dạy :

Định dạng
Số trang	10
Dung lượng	82 KB