Kiến thức: - Nắm được một trong những cách quan trọng để phát triển của từ vựng Tiếng Việt là biến đổi và phát triễn nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc.. - Phân biệt các phương thức t
Trang 1Tuần: 4 Tiết PPCT: 20 Ngày soạn:
Ngày dạy:
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Nắm được một trong những cách quan trọng để phát triển của từ vựng Tiếng Việt là biến đổi và phát triễn nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc
- Hai phương thức phát triễn nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng:
- Nhận biết ý nghĩa của từ nghữ trong các cụm từ và trong các văn bản
- Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ, hóan dụ
3 Về thái độ:
- KN : Giao tiếp, ra quyết định, hợp tác
- KT : Động não, trình bày 1 phút, giao nhiệm vụ
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
- GV: bảng phụ, giấy A0
- HS: bài soạn
III PHƯƠNG PHÁP:
Qui nạp, nêu vấn đề, thảo luận
IV TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1 KTBC:
(?) Đặt câu sau đây vào lời dẫn trực tiếp:
“Học! Học nữa, học mãi”.
(?) Đặt câu sau đây vào lời dẫn gián tiếp:
“Không có gì quí hơn độc lập tự do”.
Suy cho cùng chân lí những chân lí lớn của nhân dân ta cũng như của thời đại là
không…….tự do
2 Bài mới:
- Hoạt động 1: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
các đơn vị kiến thức bài học:
*Cho học sinh xem mục 1/Trang 55.
(?) Từ KT trong bài có ý nghĩa gì?
Từ KT trong bài thơ là hình thức nói tắt của
kinh bang tế thế, trong coi việc nước giúp
người đời Cả hai thơ nói tác giả ôm ấp hòai
bão trong coi việc nước, cứu nước giúp người
đời
(?) Ngày nay chúng ta có thể hiểu từ này
theo nghĩa như PBC đã dùng hay không?
Ngày nay KT hiểu theo nghĩa tòan bộ hoạt
động của con người trong lđsx, trao đổi phân
I/.Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ:
Trang 2phối và sử dụng của cải vật chất làm ra.
(?) Từ đó em có nhận xét gì về nghĩa của từ?
Nghĩa của từ không phải bất biến nó có thể
thay đổi theo thời gian, có những nghĩa cũ bị
mất đi và có những nghĩa mới được hình
thành
*Giáo viên treo bảng phụ, học sinh đọc kĩ các
câu hỏi chú ý các từ in đậm
(?) Xác định nghĩa của từ xuân, tay và cho
biết nghĩa nào là nghĩa gốc.
Xuân 1: Mùa chuyển tiếp từ đông sang hạ,
thời tiết ấm dần lên thương được coi là mở
đầu của năm Nghĩa gốc.
Xuân 2: Thuộc về tuổi trẻ Nghĩa chuyển
Tay 1: Bộ phận phí trên của cơ thể từ vai
đến ngón tay, dùng để cầm nắm Nghĩa gốc.
Tay 2: Người chuyên hoạt động hay giỏi về
một môn, một nghề nào đó Nghĩa chuyển.
*Cho VD nghĩa chuyển bổ sung cho từ tay
VD: Anh ấy là một tay quần vợt
Anh ấy là một tay cầu lông
(?) Trong hai trường hợp trên nghĩa chuyển
đo được hình thành theo phương thức chuyển
nghĩa nào?
Xuân 2: Chuyển nghĩa theo phương thức ẩn
dụ
Tay 2: Chuyển nghĩa theo phương thức
hóan dụ
Vì trong hai trường hợp này là lấy tên bộ
phận đề chỉ tòan thể
(?) Có mấy phương thức chủ yếu phát triển
nghĩa của từ?
Hai phương thức chuyển nghĩa của từ ngữ:
+ Phương thức ẩn dụ
+ Phương thức hóan dụ
(?) Qua những VD tìm hiểu trên em hiểu
sự phát triển của từ vựng là ntn?
Học sinh dựa vào ghi nhớ SGK/Trang 56
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh luyện
tập
- Nghĩa của từ không phải bất biến nó có thể thay đổi theo thời gian, có những nghĩa cũ bị mất đi và có những nghĩa mới được hình thành
VD: Đoạn trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du.
a ) - Xuân 1:Nghĩa gốc.
- Xuân 2:Nghĩa chuyển.
b) - Tay 1: Nghĩa gốc.
- Tay 2: Nghĩa chuyển.
Xuân 2 chuyển theo phương thức ẩn dụ
Tay 2 chuyển theo phương thức hóan dụ
Ghi nhớ SGK/Trang 56
- Từ vựng không ngừng được bổ sung và phát triển
Trang 3(?) Xác định nghĩa của từ ngữ.
Học sinh làm bài tập 2.
* Học sinh đọc bài tập 4 Tìm VD chứng
minh rằng các từ hội chứng, ngân hàng,
sốt, vua là những từ nhiều nghĩa.
II/ Luyện tập:
1/.[Trang 56].
a.Từ chân được dùng với nghĩa gốc.
b.Từ chân được dùng với nghĩa chuyển theo
phương thức hóan dụ
c Từ chân được dùng với nghĩa chuyển theo
phương thức ẩn dụ
d Từ chân được dùng với nghĩa chuyển theo
phương thức ẩn dụ
2/.[Trang 56].
- Trà được dùng với nghĩa chuyển chứ không
phải là nghĩa gốc như đã được giải thích ở trên
- Trà trong cách dùng này có nghĩa là sản phẩm
từ thực vật được chế biến thành dạng khô dùng
để pha nước uống
Từ trà được chuyển nghĩa theo phương thức
ẩn dụ
3/.[Trang 56] Từ đồng hồ được dùng với nghĩa
chuyển theo phương thức ẩn dụ
4/.[Trang 56].
a- Hội chứng có nghĩa gốc là tập hợp nhiều
triệu chứng cùng xuất hiện của bệnh
VD: Hội chứng viêm đường hô hấp cấp rất
phức tạp
- Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng một vấn đề xã hội cùng xuất hiện ở nhiều nơi
VD: lạm phát, thất nghiệp của hội chứng của
tình trạng suy thóai KT
b- Ngân hàng nghĩa gốc: tổ chức KT hoạt động
trong lĩnh vực kinh doanh và quản lý các nghiệp
vụ tiền tệ, tín dụng
VD: Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông
thôn Việt Nam, ngân hàng ngoại thương Việt Nam
- Nghĩa chuyển: kho lúa trữ những thành phần
bộ phận cơ thể như: ngân hàng máu, ngân hàng
đề thi, ngân hàng gen
c- Sốt nghĩa gốc là tăng nhiệt độ có thể lên quá
mức bình thường do bị bệnh
VD: Anh ấy bị sốt đến 40 độ
- Nghĩa chuyển: ở trạng thái tăng đột ngột về nhu cầu khiến hàng trở nên khang hiếm, giá tăng nhanh
Trang 4VD: Cơn sốt đất, cơn sốt hàng điện tử.
d- Vua nghĩa gốc là đứng đầu nhà nước quân
chủ
VD: năm 1010 vua Lí Thái Tổ dời đô về Thăng
Long
- Nghĩa chuyển:Người được coi là nhất trong một lĩnh vực nhất định, thường là sản xuất kinh doanh, thể thao nghệ thuật
VD: Vua dầu hỏa, vua ôtô, vua bóng đá, vua
nhạc rock
3 Củng cố:
(?) Nghĩa của từ vựng được phát triển ntn?
(?) Cho VD nghĩa gốc và nghĩa chuyển?
Hoạt động 4: Hướng dẫn tự học:
→Đọc một số mục từ trong từ điển và xác định nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ đó
→Chỉ ra trình tự trình bày nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ trong từ điển
→HTL ghi nhớ - xem lại VD
Chuẩn bị bài mới: “Hướng dẫn đọc thêm chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh”
+ Học: HTL ghi nhớ - xem lại VD.
+ Soạn: “Hướng dẫn đọc thêm chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh”
→Tác giả, tác phẩm
→Tìm những chi tiết nói về cuộc sống hưởng lạc của chúa Trịnh Sâm
→Thái độ của tác giả - nghệ thuật