giáo án ngữ văn lớp 6 tuần 3

Ý nghĩa: Giải thích hiện tượng lũ lụt; đồng thời thể hiện sức mạnh, ước mơ chế ngự thiên tai, bảo vệ cuộc sống của người Việt cổ.. ?Nghĩa của các từ này được giải thích theo cách nào.. G

Tuần 3 Ngày soạn:

Tiết 9

SƠN TINH, THỦY TINH

(Truyền truyết)

I Mục tiêu.

Giúp HS:

- Hiểu đươc nội dung, ý nghĩa một số nghệ thuật tiêu biểu của truyện Sơn Tinh,

Thủy Tinh, giải thích hiện tựơng lũ lụt

- Đọc diễn cảm,kể lại được truyện này

- Có ý thức bảo vệ thiên nhiên,bảo vệ môi trường

II Chuẩn bị.

- GV: Giáo án, sgk, tham khảo, tranh ảnh (nếu có)

- HS: Soạn bài theo đọc hiểu văn bản

III Tiến trình lên lớp.

1 Ổn định tổ chức: ktss

2 Kiểm tra bài cũ:

- Em hãy nêu ý nghĩa của hình tượng Thánh Gióng ?

- Kể lại truyện Thánh Gióng ?

3 Bài mới:

Giới thiệu bài: Ở nước ta hằng năm vào khoảng tháng 7, 8 âm lịch nước sông

thường dâng lên rất cao kèm theo hiện tượng mưa bão Đó là hiện tượng lũ lụt làm phá hoại mùa màng, cây cối, nhà cửa Người xưa đã giải thích hiện tượng này là do Sơn Tinh và Thủy Tinh đánh nhau để cướp Mỵ Nương con gái vua Hùng…

HĐ1 HDHS đọc

- Hướng dẫn cách đọc: Chú

ý giọng chậm rãi ở đoạn

đầu nhanh, gấp ở đoạn sau

Đoạn cuối giọng chậm trở

lại, bình tĩnh

- Đọc trước 1 lần

- Kể 1 lần

- Nhận xét –sửa sai

- Yêu cầu HS nêu từ khó

? Bài có thể chia làm mấy

đoạn ?

- Đọc theo hướng dẫn

- Kể tóm tắt truyện

- Nhận xét

- Nêu từ khó: 1, 3, 5, 6,

7, 8

- Bài chia làm 3 đoạn

+ Đoạn 1: Từ đầu … một đôi Vua Hùng kén rễ

+ Đoạn 2: Tiếp theo … rút quân về  Sơn Tinh,Thủy Tinh đến

I Tìm hiểu chung

1 Đọc:

2 Chú thích: Sgk

3 Bố cục : 3 đoạn

- Nhận xét, sửa chữa.

HĐ2:HDHS tìm hiểu văn

bản

? Truyện ST, TT có những

nhân vật nào? Nhân vật nào

là nhân vật chính?

-Yêu cầu HS đọc lại đoạn 1

? Sơn Tinh được giới thiệu

như thế nào?

? Tài nghệ của ST?

? Khi miêu tả về tài nghệ

của ST Tác giả đã sử dụng

nghệ thuật gì?

? Sơn Tinh đại diện cho ai ?

Nêu lên ý nghĩa tượng trưng

của nhân vật Sơn Tinh?

?Thủy Tinh được giới thiệu

như thế nào ?

?Tài nghệ của T T?

?TT đại diện cho điều gì?

?Vua Hùng ra điều kiện kén

rễ như thế nào ?

?Lễ vật cầu hôn là gì ?

?Vì sao hai thần lại đánh

nhau ?

cầu hôn và cuộc giao tranh

+ Đoạn 3: Đoạn còn lại

 sự trả thù của TT và chiến thắng của ST

- Vua Hùng, SơnTinh, Thủy Tinh, Mỵ Nương

- Sơn Tinh và Thủy Tinh

- Đọc đoạn 1

- Là chúa vùng non cao

- Có tài lạ: Vẫy tay về hướng đông hướng đông mọc cồn bãi, vẫy tay về hướng tây mọc lên từng dãy núi đồi

-Tưởng tượng kì ảo

- Sơn Tinh đại diện cho

cư dân Việt cổ đắp đê chống lũ lụt biểu tượng cho chiến công của người Việt cổ trong cuộc đấu tranh chống bão lũ

- Chúa vùng nước thẳm

- Có tài lạ: Hô mưa gọi gió làm thành giông bão

- Đại diện cho lũ lụt

- Kén rễ bằng cách thi tài đem lễ vật sớm

- Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao

II Tìm hiểu văn bản

1 Nhân vật ST và TT:

a Sơn Tinh:

- Chúa vùng non cao, có tài lạ: Vẫy tay về hướng đông, hướng đông mọc lên những cồn bãi, vẫy tay về hướng Tây hướng Tây mọc lên từng dãy núi đồi

- Đại diện cho cái thiện, thể hiện hình ảnh người dân muốn có sức mạnh để chinh phục thiên nhiên

b.Thủy Tinh:

- Chúa vùng nước thẳm

- Có tài lạ: Gọi gió gió đến,

hô mưa mưa về

- Đại diện cho thiên tai (cái

ác) Thể hiện sức công phá

mãnh liệt của thiên tai

2 Cuộc chiến đấu của hai thần:

?Vua Hùng có ý định kén

chọn ai ? Dựa vào đâu mà

em biết ?

?Vì sao ST cưới được Mỵ

Nương?

?Thái độ của TT như thế

nào?

?Cuộc chiến diễn ra như thế

nào?

?ST chống trả như thế nào?

?Cuối cùng trận chiến như

thế nào?

Cuộc tấn công của Thần

Nước thật nhanh chóng và

khủng khiếp, nước dâng

ngút trời, dông bão thét

gào như cơn giận điên

cuồng như cơn ghen mù

quáng, ST không hề run

sợ, chống trả kiên cường

và quyết liệt, càng đánh

càng mạnh Cuối cùng TT

đành phải rút lui

?Vì sao hằng năm TT lại

dâng nước lên đánh ST?

?Hằng năm, nước ta bị lũ

lụt vào những tháng nào?

Đó chính là sự kì ảo hóa

cảnh lũ lụt vẫn thường xãy

ra ở đồng bằng châu thổ

sông Hồng hằng năm.

Hiện tượng tự nhiên, hiện

tượng khách quan đã giải

thích một cách ngây thơ và

lí thú.

HĐ3 HDHS tổng kết

?Nêu nghệ thuật bài ?

?Nêu nội dung chính của

bài ?

- ST lấy được MN, TT không lấy được vợ

- Chọn ST, dựa vào lễ vật cầu hôn

- ST đến trước nên được vợ

- Rất giận dữ dâng nước lên đánh ST

- Hai bên đánh nhau dữ dội cuối cùng TT thua

- Nước dâng cao bao nhiêu thì đồi núi dâng cao bấy nhiêu

- TT thua cuộc

- Do oán hận

- Tháng 8, 9 Âl

- Chi tiết kì ảo

- Giải thích hiện tượng

lũ lụt Thể hiện sức

- ST mang lễ vật đến trước lấy được Mỵ Nương TT đến sau không lấy được vợ đùng đùng nổi giận, làm ra mưa gió, dâng nước lên cao đuổi đánh ST

- ST không hề nao núng thần dời từng quả đồi, lấp biển

- Cuối cùng sức TT đã kiệt

mà ST vẫn vững vàng, TT đành rút quân

- Hằng năm TT dâng nước đánh ST nhưng năm nào cũng bị thất bại

?Truyện nhằm giải thích và

ca ngợi điều gì?

- Yêu cầu học sinh đọc ghi

nhớ

HĐ4 HDHS luyện tập

-Yêu cầu HS kể lại truyện

-Nhận xét - sửa sai

* Bài tập 3/ tr34.

Viết tên một số truyện kể

dân gian liên quan đến

thời đại vua Hùng.

mạnh, ước mơ chế ngự thiên tai của người Việt cổ

- Giải thích hiện tượng

lũ lụt, ca ngợi sức mạnh của con người

- Đọc ghi nhớ SGK

- 4 học sinh nối nhau

kể lại toàn truyện trong các vai

Hs thực hiện.

3 Ý nghĩa:

Giải thích hiện tượng lũ lụt; đồng thời thể hiện sức mạnh, ước mơ chế ngự thiên tai, bảo vệ cuộc sống của người Việt cổ

 Ghi nhớ: sgk/34

IV Luyện tập

1 Kể lại truyện theo vai:

4 Củng cố:

Ý nghĩa của truyện:Sơn Tinh,Thuỷ Tinh?

5 Hướng dẫn:

- Học bài

- Vẽ tranh minh họa

- Chuẩn bị bài: "Nghĩa của từ"

+ Chú ý nghĩa gốc và nghĩa chuyển

+ Một số cách chuyển nghĩa của từ

6 Lưu ý:

Bài tập 3 trang 34 dành cho lớp điểm sáng

IV Rút kinh nghiệm.

………

………

-Tiết 10

NGHĨA CỦA TỪ

I Mục tiêu.

Giúp HS:

- Hiểu thế nào là nghĩa của từ, một số cách giải thích nghĩa của từ;

- Giải thích nghĩa của từ;

- Nâng cao ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

II Chuẩn bị.

- GV: Giáo án, sgk, tham khảo

- HS: Chuẩn bị theo sự hướng dẫn của giáo viên

III Tiến trình lên lớp.

1 Ổn định tổ chức: ktss

2 Kiểm tra bài cũ:

- Từ mượn là gì? Cho ví dụ về từ mượn?

- Từ mượn của ta đa số là mượn của tiếng nước nào?

3 Bài mới :

Giới thiệu bài: Khi gặp từ mới lạ khó hiểu thì làm sao ta hiểu được từ đó? Ta

phải tìm hiểu nghĩa của từ Nghĩa của từ là gì ? ta sẽ tìm hiểu trong tiết học ngày hôm nay…

HĐ1: Tìm hiểu khái niệm

nghĩa của từ

-Yêu cầu học sinh đọc chú

thích

?Mỗi chú thích trên gồm

mấy bộ phận ?

?Bộ phận nào trong chú

thích nêu lên nghĩa của từ ?

?Nghĩa của từ ứng với phần

nào trong mô hình ?

-Vẽ mô hình lên bảng

?Từ 3 ví dụ trên em sẽ rút ra

nghĩa của từ là gì ?

- Yêu cầu học sinh đọc ghi

nhớ

- Gọi học sinh cho vài ví dụ

HĐ2: HDHS cách giải nghĩa

của từ

- Dùng bảng phụ phân tích ví

dụ

?Từ tập quán và từ thói quen

có thể thay thế cho nhau

được không ? Vì sao ?

- Đọc phần chú thích

- Mỗi chú thích trên gồm

2 bộ phận

- Bộ phận đứng sau nêu lên nghĩa của từ

- Ứng với phần nội dung

- Là nội dung mà từ biểu thị

- Đọc ghi nhớ SGK

- VD: anh em là những người cùng một thế hệ có quan hệ ruột thịt hoặc họ hàng với nhau An là tự cho vào cơ thể thức nuôi sống…

- Nhận xét

- Không thể thay thế cho nhau được

I Nghĩa của từ là gì? Xét ví dụ:

- Tập quán: Thói quen của một cộng đồng…

- Lẫm liệt: Oai nghiêm

- Nao núng: Lung lay không vững lòng tin

 Phần đứng sau dấu hai chấm nêu lên nghĩa của

từ

 Ghi nhớ 1: sgk/35

II Cách giải thích nghĩa của từ

Xét ví dụ:

- Tập quán:  Giải thích bằng cách trình bày khái niệm

Từ tập quán có nghĩa rộng

thường gắn với chủ thể là

số đông Từ thói quen có

nghĩa hẹp thường gắn với

chủ thể là cá nhân.

?Vậy từ tập quán được giải

thích nghĩa theo cách nào ?

?Những từ lẫm liệt, hùng

dũng, oai nghiêm đều chỉ về

điều gì ?

?Nghĩa của các từ này được

giải thích theo cách nào?

?Vậy 3 từ này có thể thay thế

cho nhau được không ?

?Có mấy cách giải thích

nghĩa của từ ?

?Đó là những cách nào?

-Hướng dẫn học sinh nêu

bằng cách dựa vào từng ví

dụ ở mục I

-Yêu cầu học sinh đọc ghi

nhớ

HĐ3: HDHS luyện tập

-Hướng dẫn học sinh luyện

tập

-Yêu cầu học sinh đọc bài

tập

- Yêu cầu học sinh thảo luận

nhóm

- Gọi đại diện nhóm lên trình

bày kết quả

- Nhận xét - sửa sai

Bài 5 *: Giải nghĩa của từ

mất trong câu truyện.

- Diễn tả khái niệm mà từ biểu thị

- Chỉ tư thế của người anh hùng

- Dùng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

- Có thể thay thế cho nhau

- Có hai cách giải thích nghhĩa của từ

-Trình bày khái niệm mà

từ biểu thị và dùng từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa

- Đọc ghi nhớ SGK

- Đọc bài tập

- Thảo luận nhóm

- Đại diện nhóm lên trình bày kết quả

- Nhận xét - bổ sung

Hs thực hiện.

- Lẫm liệt:  Giải thích bằng cách dùng từ đồng nghĩa

- Nao núng:  Giải thích bằng cách dùng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

 Ghi nhớ 2: sgk/35

III Luyện tập

1 Đọc lại vài chú thích

và cho biết mỗi chú thích được giải thích nghĩa bằng cách nào?

2 Điền từ vào chỗ trống: Học tập, học lỏm, học hỏi, học hành

3 Điền từ: Trung bình, trung gian, trung niên

4 Giải thích nghĩa :

- Giếng: Hố đào thẳng đứng sâu dùng để lấy nước

- Rung rinh: Chuyển động qua lại

- Hèn nhát: Thiếu can đảm

4 Củng cố:

-Nghĩa của từ là gì? Các cách giải thích nghĩa của từ?

5 Hướng dẫn:

- Học bài, xem lại bài tập

- Chuẩn bị bài: "Sự việc và nhân vật trong văn tự sự"

6 Lưu ý:

Bài tập 5/tr 36 dành cho lớp điểm sáng

IV Rút kinh nghiệm.

………

………

-Tiết 11-12

SỰ VIỆC VÀ NHÂN VẬT TRONG VĂN TỰ SỰ

I Mục tiêu

Giúp HS:

- Nắm được vai trò và ý nghĩa của các yếu tố sự việc và nhân vật trong văn tự sự;

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng các yếu tố trên khi đọc hay kể một câu chuyện;

- Nâng cao ý thức yêu tiếng Việt.

II Chuẩn bị

- GV: Giáo án, sgk, tham khảo

- HS: Chuẩn bị theo hướng dẫn của giáo viên

III Tiến trình lên lớp.

1 Ổn định tổ chức: ktss

2 Kiểm tra bài cũ:

Thế nào là tự sự ? Cho ví dụ theo phương thức tự sự ?

3 Bài mới:

Giới thiệu bài: Trong văn tự sự có hai yếu tố quan trọng đó là sự việc và nhân

vật và tại sao nó đóng vai trò quan trọng Để hiểu kĩ hơn chúng ta sẽ đi vào phần nội dung bài học hôm nay…

HĐ1: HDHS tìm hiểu đặc

điểm của sự việc và nhân

vật trong văn tự sự

-Yêu cầu HS đọc lại truỵên

ST, TT

-Đọc yêu cầu a

?Có bao nhiêu sự việc

- Đọc lại truyện ST, TT

- Đọc sự việc truyện

- Có 7 sự việc

I Đặc điểm của sự việc và nhân vật trong văn tự sự:

1 Sự việc trong văn tự sự:

a Sự việc trong truyện ST,TT:

(1) Vua Hùng kén rễ

(2) ST, TT đến cầu hôn

(3) Vua Hùng ra điều kiện kén

trong truyện ? Liệt kê ?

?Em hãy chỉ ra sự việc

khởi đầu, phát triển, cao

trào, kết thúc ?

?Mối quan hệ nhân quả

của chúng ?

Các sự việc móc nối với

nhau trong mối quan hệ

rất chặt chẽ, không thể

đảo lộn, không thể bỏ bớt

1 sự việc nào Nếu cứ bỏ,

dù 1 sự việc trong hệ

thống, lập tức cốt truyện

bị ảnh hưởng hoặc thậm

chí bị phá vỡ.

HĐ2: HDHS tìm hiểu yếu

tố tự sự

-Yêu cầu đọc yêu cầu b

?Có bao nhiêu yếu tố cụ

thể của sự việc?

?Chỉ ra 6 yếu tố truyện ST,

TT?

- Nhận xét - sửa sai

?Theo em có thể bỏ yếu tố

- Khởi đầu:1

- Phát triển:2, 3, 4

- Cao trào:5, 6

- Kết thúc:7

- Cái trước là nguyên nhân của cái sau và ngược lại

- Đọc yêu cầu b

- Sáu yếu tố

- Thảo luận nhóm (3’)

- Trình bày kết quả

- Nhận xét

- Không được vì như

rễ

(4) ST đến trước được vợ (5) TT đến sau tức giận, dâng nước đánh ST

(6) Hai bên giao chiến hàng tháng trời, cuối cùng TT thua (7) Hằng năm TT lại dâng nước đánh ST, nhưng đều thua

- Sự việc khởi đầu :1

- Sự việc phát triển :2, 3, 4

- Sự việc cao trào :5, 6

- Sự việc kết thúc :7

Cái trước là nguyên nhân của cái sau Cái sau là kết quả của cái trước và lại là nguyên nhân của cái sau nữa, cứ thế cho đến hết truyện

b Sáu yếu tố cụ thể cần thiết của sự việc là:

- Ai làm ? (Nhân vật)

- Xảy ra ở đâu ? (Địa điểm)

- Xảy ra lúc nào ? (Thời gian)

- Vì sao xảy ra ? (Nguyên nhân)

- Xảy ra như thế nào? (Diễn

biến)

- Kết quả ra sao ?

 Sáu yếu tố truyện ST, TT: + Hùng Vương, ST, TT

+ Ở Phong Châu

+ Thời vua Hùng

+ Sự ghen tuông của TT

+ Những trận đánh nhau dai dẳng của hai thần hằng năm + TT thua nhưng không cam chịu Hằng năm cuộc chiến giữa hai thần vẫn xảy ra

thời gian và địa điểm trong

truyện được không ?

?Việc giới thiệu ST có tài

có cần thiết không ?

?Nếu bỏ sự việc vua Hùng

ra điều kiện kén rể có được

không ?

?Việc TT nổi giận có lí

không?

-Yêu cầu HS đọc câu c

?Em hãy cho biết sự việc

nào thể hiện mối thiện cảm

của người kể đối với ST và

vua Hùng ?

?Có thể để cho TT thắng

ST được không?

?Có thể bỏ sự việc"Hằng

năm TT dâng nước đánh

ST" được không ?

?Các sự việc kết hợp nhau

theo quan hệ nào? Có thể

thay đổi trật tự trước sau

của các sự việc được

không?

Thử thay đổi trật tự cho

học sinh xem và đi đến

kết luận

-Vậy sự việc trong văn tự

sự được kể như thế nào?

HĐ3:HDHS tìm hiểu nhân

vật trong văn tự sự

?Trong truyện ST,TT có

bao nhiêu nhân vật được

nói đến ?

?Ai được nói đến nhiều

vậy cốt truyện sẽ không còn mang ý nghĩa truyền thuyết

- Rất cần thiết vì như thế mới chống chọi lại với TT

- Không vì không có

lí để hai thần đánh nhau

- Rất có lí vì TT rất kiêu ngạo

- Đọc câu c

- Giọng kể trang trọng

- Điều kiện kén rể có lợi cho ST

- Nếu để TT thắng thì con người thất bại, bị tiêu diệt

- Không thể bỏ vì đó

là hiện tượng xảy ra hằng năm ở nước ta

- Không thể thay đổi

- Sự việc trong văn tự

sự được trình bày một cách cụ thể :sự việc xảy ra trong thời gian, địa điểm cụ thể Do nhân vật cụ thể thực hiện có nguyên nhân, diễn biến, kết quả

-Vua Hùng , ST, TT,

Mị Nương, lạc hầu,

 Quan hệ trước sau không thể thay đổi

2 Nhân vật trong văn tự sự:

nhất ?

?Ai là người được nhắc

đến ít hơn ?

?Vậy ai là nhân vật chính ?

Ai là nhân vật phụ ?

?Nhân vật phụ có cần thiết

không? Có thể bỏ bớt được

không ?

?Vậy nhân vật trong văn tự

sự được kể như thế nào?

?Hãy cho biết nhân vật

trong truyện ST, TT được

kể như thế nào ?

-Nhận xét - sửa sai

-Yêu cầu học sinh đọc ghi

nhớ

HĐ4: HDHS luyện tập.

-Yêu cầu học sinh đọc bài

tập 1

?Chỉ ra các việc mà nhân

vật trong truyện ST, TT đã

làm?

lạc tướng

- ST, TT

-Vua Hùng, Mị Nương

- ST, TT là nhân vật chính, vua Hùng, Mị Nương là nhân vật phụ

- Cần thiết, không thể

bỏ

- Trả lời

- Thảo luận nhóm.(2’)

- Trình bày kết quả

- Nhận xét

- Đọc ghi nhớ SGK

- Đọc bài tập 1

- Thảo luận nhóm và trình bày kết quả

- Nhận xét - bổ sung

- Là kẻ thực hiện các việc và là

kẻ được thể hiện trong văn bản Nhân vật chính đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện

tư tưởng trong văn bản Nhân vật phụ chỉ giúp nhân vật chính hoạt động

- Nhân vật được thể hiện qua các mặt: Tên gọi, lai lịch, tài năng, hình dáng, việc làm…

- Nhân vật được gọi tên

- Được kể các việc làm hành động, ý nghĩ, lời nói, trang phục, dáng điệu…

 Ghi nhớ: sgk/38

II Luyện tập

Bài 1: Chỉ ra các việc mà nhân vật trong truyện ST, TT đã làm

- Vua Hùng: Kén rể

- Mị Nương: Theo chồng về núi

- ST: Đến cầu hôn, rước Mị Nương về núi , đánh nhau với TT

- TT: Đến cầu hôn, đem sính lễ đến muộn, đánh duổi ST nhưng không thắng nổi

a Nhận xét vai trò, ý nghĩa của các nhân vật:

- Vua Hùng, Mị Nương là nhân vật phụ nhưng cũng không thể thiếu vì nếu không có họ thì không có chuyện đánh nhau giữa hai thần