Giáo án vật lý 10(2007-2008)

Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên - Nhắc lại kiến thức cũ về: Chuyển động cơ học, vật làm mốc - Đặt câu hỏi giúp học sinh ôn lại kiếnthức về chuyển động cơ học.. Hoạt động củ

Trang 1

Chơng I

Động học chất điểm

tiết 1 Chuyển động cơ

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Trình bày đợc các khái niệm: Chuyển động, quỹ đạo của chuyển động

- Nêu đợc những ví dụ cụ thể về: Chất điểm, vật làm mốc, mốc thời gian

- Phân biệt đợc hệ toạ độ và hệ quy chiếu

- Phân biệt đợc thời điểm với thời gian (khoảng thời gian)

III Tiến trình dạy - học

Hoạt động 1 (5 phút): Ôn tập kiến thức về chuyển động cơ học.

Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên

- Nhắc lại kiến thức cũ về: Chuyển động

cơ học, vật làm mốc - Đặt câu hỏi giúp học sinh ôn lại kiếnthức về chuyển động cơ học

- Gợi ý cách nhận biết một vật chuyển

động

Hoạt động 2 (20 phút): Ghi nhận các khái niệm: Chất điểm, quỹ đạo, chuyển động cơ học.

- Ghi nhận khái niệm chất điểm

- Nêu và phân tích khái niệm chất điểm

- Yêu cầu trả lời C1

- Nêu và phân tích khái niệm: Chuyển

động cơ, quỹ đạo

- Yêu cầu lấy ví dụ về các chuyển động

có dạng quỹ đạo khác nhau trong thựctế

Hoạt động 3 (15 phút): Tìm hiểu cách khảo sát một chuyển động.

Trang 2

- Quan sát hình 1.1, chỉ ra vật làm mốc.

- Ghi nhận các xác định vị trí của vật và

vận dụng trả lời C2, C3

- III.1 và III.2 để ghi nhận các khái

niệm: Mốc thời gian, thời điểm và

khoảng thời gian

- Trả lời C4

- Yêu cầu chỉ ra vật làm mốc trong hình1.1

- Nêu và phân tích cách xác định vị trícủa vật trên quỹ đạo và trong khônggian bằng vật làm mốc và hệ toạ độ

- Lấy ví dụ phân biệt: Thời điểm vàkhoảng thời gian

- Nêu và phân tích khái niệm hệ quichiếu

Hoạt động 4 (5 phút): Giao nhiệm vụ về nhà.

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà.- Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

- Vẽ đợc đồ thị toạ độ - thời gian của chuyển động thẳng đều

- Thu thập thông tin từ đồ thị nh: Xác định đợc vị trí và thời điểm xuất phát, vịtrí và thời điểm gặp nhau, thời gian chuyển động

- Nhận biết đợc một chuyển động thẳng đều trong thực tế

-III Tiến trình dạy - học.

Hoạt động 1 ( 5 phút): Ôn tập kiến thức về chuyển động thẳng đều.

Trang 3

- Nhắc lại công thức tính vận tốc và

quãng đờng đã học ở THCS - Đặt câu hỏi giúp học sinh ôn lại kiếnthức cũ

Hoạt động 2 (10 phút): Ghi nhận các khái niệm: Vận tốc trung bình,

chuyển động thẳng đều.

- Xác định đờng đi của chất điểm:

x=x2-x1

- Tính vận tốc trung bình:

Vtb = S

T

-Mô tả sự thay đổi vị trí của một chất

điểm, yêu cầu HS xác định đờng đi củachất điểm

- Yêu cầu HS tính vận tốc trung bình Nói

rõ ý nghĩa của vận tốc trung bình; phânbiệt vận tốc trung bìnhvà tốc độ trungbình

- Đa ra định nghĩa vận tốc trung bình

Hoạt động 3 (10phút): Xây dựng các công thức trong chuyển động thẳng đều.

- Đọc SGK, lập công thức đờng đi trong

chuyển động thẳng đều

- Làm việc nhóm xây dựng phơng trình vị

trí của chất điểm

- Giải các bài toán với toạ độ ban đầu x0

và vận tốc ban đầu v có dấu khác nhau

- Yêu cầu xác định đờng đi trong chuyển

động thẳng đều khi biết vận tốc

- Nêu và phân tích bài toán xác định vị trícủa một chất điểm trên một trục toạ độchọn trớc

- Nêu và phân tích khái niệm phơng trìnhchuyển động

- Lấy ví dụ các trờng hợp khác nhau vềdấu x0 và v

Hoạt động 4 (10 phút): Tìm hiểu về đồ thị toạ độ - thời gian.

- Xác định thời điểm và vị trí gặp nhau

của hai chất điểm chuyển động trên cùng

một trục toạ độ

- Vẽ hình

- Hớng dẫn viết phơng trình toạ độ củahai chất điểm trên cùng một hệ toạ độ vàcùng một mốc thời gian

- Nhấn mạnh khi hai chất điểm gặp nhauthì x1 = x2 và hai đồ thị giao nhau

Hoạt động 6 (5 phút): Giao nhiệm vụ về nhà.

Trang 4

====================================================== tiết 3 4: Chuyển động thẳng biến đổi điều–

- Biết đợc phơng trình vận tốc của CĐTNDĐ, CDĐ; nêu đợc ý nghĩa của các

đại lợng Vật lí trong phơng trình đó và trình bày rõ đợc mối tơng quan về dấu vàchiều của vận tốc và gia tốc trong các chuyển động đó

- Viết đợc công thức tính và nêu đợc đặc điểm về phơng, chiều và độ lớn củagia tốc trong CĐTNDĐ, CDĐ

- Viết đợc công thức tính đờng đi và phơng trình chuyển động của CĐTNDĐ,CDĐ; nói đúng đợc dấu của các đại lợng trong các công thức và phơng trình đó

- Xây dựng đợc công thức tính gia tốc theo vận tốc và đờng đi trong CĐTBĐĐ

+ 1 hòn bi đờng kính khoảng 1cm, hoặc nhỏ hơn

+ 1 đồng hồ bấm dây (hoặc đồng hồ hiện số)

Học sinh:

Ôn lại kiến thức về chuyển động thẳng đều

III Tiến trình dạy - học.

(Tiết 1) Hoạt động 1 (…… phút): Ghi nhận các khái niêm: CĐTBĐ, vectơ vận tốc tức thời.

- Ghi nhận đại lợng vận tốc tức thời và

cách biểu diễn vectơ vận tốc tức thời

- Trả lời C1, C2

- Ghi nhận các định nghĩa: CĐTBĐĐ,

CĐTNDĐ và CĐTCDĐ

- Nêu và phân tích đại lợng vận tốc tứcthời và vectơ vận tốc thức thời

- Nêu và phân tích định nghĩa: CĐTBĐĐ,CĐTNDĐ và CĐTCDĐ

Trang 5

Hoạt động 2 (… phút): Tìm hiểu về gia tốc trong CĐTNDĐ.

- Xác định độ biến thiên vận tốc và công

thức tính gia tốc trong CĐTNDĐ

- Ghi nhận đơn vị của gia tốc

- Biểu diễn vectơ gia tốc

- Gợi ý CĐTNDĐ có vận tốc tăng đềutheo thời gian

- Nêu và phân tích định nghĩa gia tốc

- Chỉ ra gia tốc là đại lợng vectơ và đợcxác định theo độ biến thiên vectơ vận tốc

Hoạt động 3 (… phút): Xây dựng và vận dụng công thức trong CĐTNDĐ.

Hoạt động 4 ( phút): Giao nhiệm vụ về nhà.

Tiết 2 Hoạt động 1 ( phút): Xây dựng các công thức của CĐTNDĐ.

- Xây dựng công thức và đờng đi và trả

- Lu ý mối quan hệ không phụ thuộc thờigian (t)

- Gợi ý toạ độ của chất điểm:

x=x0+s

Hoạt động 2 ( phút): Thí nghiệm tìm hiểu một CĐTNDĐ.

- Xây dựng phơng án để xác định chuyển

động của hòn bi lăn trên máng nghiêng

có phải là CĐTNDĐ không?

- Ghi lại kết quả thí nghiệm và rút ra

- Giới thiệu bộ dụng cụ

- Gợi ý chọn x0 = 0 và v0 = 0 để phơngtrình chuyển động đơn giản

- Tiến hành thí nghiệm

Trang 6

nhận xét về chuyển động của hòn bi.

Hoạt động 3 ( phút): Xây dựng các công thức của CĐTCDĐ.

- Trả lời C7, C8 - Lu ý dấu của x0, v0 và a trong các trờng

hợp

====================================================== tiết 6 7: Sự rơi tự do–

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Trình bày, nêu ví dụ và phân tích đợc khái niệm về sự rơi tự do

- Phát biểu đợc định luật rơi tự do

- Nêu đợc những đặc điểm của sự rơi tự do

Kĩ năng:

- Giải đợc một số dạng bài tập đơn giản về sự rơi tự do

- Đa ra đợc những ý kiến nhận xét về hiện tợng xảy ra trong các thí nghiệm sơ

+ Một vài tờ giấy phẳng nhỏ, kích thớc khoảng 15cm x 15cm

+ Một vài hòn bi xe đạp (hoặc hòn sỏi nhỏ) và một miếng bìa phẳng có trọnglợng lớn hơn trọng lợng của các hòn bi

Trang 7

- Chuẩn bị một sợi dây dọi và một vòng kim loại có thể lồng vào sợi dây dọi

để làm thí nghiệm về phơng và chiều của chuyển động rơi tự do

-Vẽ lại ảnh hoạt nghiệm trên giấy khổ to theo đúng tỉ lệ và đo trớc tỉ lệ xíchcủa hình vẽ đó

Học sinh:Ôn bài chuyển động thẳng biến đổi đều.

Gợi ý về sử dụng CNTT:

Mô phỏng phơng pháp chụp ảnh hoạt nghiệm một chuyển động rơi tự do

(Tiết 1) Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu sự rơi trong không khí.

- Yêu cầu HS quan sát

- Yêu cầu nêu dự đoán kết quả trớc mỗithí và nhận xét sau thí nghiệm

- Kết luận về sự rơi của các vật trongkhông khí

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu sự rơi trong chân không.

- Dự đoán sự rơi của các vật khi không có

- Đặt câu hỏi

- Nhận xét câu trả lời

- Định nghĩa sự rơi tự do

Hoạt động 3 ( phút): Chuẩn bị phơng án tìm đặc điểm của chuyển động rơi tự do.

Chứng minh dấu hiệu nhận biết 1

CĐTNDĐ: Hiệu quãng đờng đi đợc giữa

hai khoảng thời gian bằng nhau liên tiếp

là một hằng số

Gợi ý sử dụng công thức đờng đi củaCĐTNDĐ do các khoảng thời gian bằngnhau t tính đợc:

s = a.( t)2

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau

- Nêu câu hỏi và bài tập về nhà

- Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

(Tiết 2) Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu các đặc điểm của chuyển động rơi tự do Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên

- Nhận xét về các đặc điểm của chuyển

động rơi tự do

- Tìm phơng án xác định phơng, chiều

- Yêu cầu HS xem SGK

- Hớng dẫn: Xác định phơng thẳng đứngbằng dây dọi

Trang 8

của chuyển động rơi tự do.

- Làm việc nhóm trên ảnh hoặc nghiệm

để rút ra tính chất của chuyển động rơi tự

do

- Giới thiệu phơng pháp chụp ảnh hoạtnghiệm

- Gợi ý dấu hiệu nhận biết CĐTNDĐ

Hoạt động 2 ( phút): Xây dựng và vận dụng các công thức của chuyển

1 2h

- Hớng dẫn: h = - gr2⇔ t =

2 √g

====================================================== tiết 8 9: Chuyển động tròn đều–

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Phát biểu đợc định nghĩa chuyển động tròn đều

-Viết đợc công thức tính độ lớn của vận tốc dài trình bày đúng đợc hớng củavectơ vận tốc của chuyển động tròn đều

- Phát biểu đợc định nghĩa, viết đợc công thức và nêu đợc vị đo của chu kì vàtần số

- Viết đợc công thức liên hệ giữa vận tốc dài và vận tốc góc

- Nêu đợc hớng của gia tốc trong chuyển động tròn đều và và viết đợc biểuthức của gia tốc hớng tâm

Kĩ năng:

- Chứng minh đợc các công thức (5.4), (5.5), (5.6) và (5.7) trong SGK cũng

nh sự hớng tâm của vectơ gia tốc

-Giải đợc các bài tập đơn giản về chuyển động tròn đều

- Nêu đợc một số ví dụ thực tế về chuyển động tròn đều

II Chuẩn bị

Giáo viên:

- Một vài thí nghiệm đơn giản minh hoạ chuyển động tròn đều

- Hình vẽ 5.5 trên giấy to dùng cho chứng minh

Học sinh:

Ôn lại các khái niệm vận tốc, gia tốc ở bài 3

Trang 9

(Tiết 1) Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu chuyển động tròn, chuyển động tròn đều Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên

- Phát biểu định nghĩa chuyển động tròn,

Hoạt động 3 ( phút): Giao nhiệm về nhà.

( Tiết 2) Hoạt động 1 ( phút): Xác định hớng của vectơ gia tốc.

- Biểu diễn vecs tơ vận tốc V→1 và V→2

tại M1 và M2

- Xác định độ biến thiên vận tốc

- Xác định hớng của vectơ gia tốc, từ đó

xuy ra hớng của gia tốc

- Biểu diễn vectơ gia tốc của chuyển

động tròn tại một điểm trên quỹ đạo

- Hớng dẫn: Vectơ vận tốca của chuyển

động tròn đều có phơng tiếp tuyến có quỹ

đạo

- Tịnh tiến V→1 và V→2 đến trung tâm

điểm I của cung M1M2

- Vì cung M1M2 rất nhỏ lên có thể coi

2 1 2

Trang 10

- Vận dụng liên hệ giữa v và ω.

Hoạt động 3 ( phút): Vận dụng, củng cố.

- Làm bài tập: 8, 10, 12 SGK - Gợi ý: độ lớn vận tốc dài của một điểm

trên vành bánh xe bằng độ lớn vận tốcCĐTĐ của xe

tiết 10: Tính tơng đối của chuyển động Công thức

cộng vận tốc

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Hiểu đợc tính tơng đối của chuyển động

- Trong những trờng hợp cụ thể, chỉ ra đợc đâu là hệ quy chiếu đứng yên, đâu

là hệ quy chiếu chuyển động

- Viết đợc đúng công thức cộng vận tốc cho từng trờng hợp cụ thể của cácchuyển động cùng phơng

Kĩ năng:

- Giải đợc một số bài toán cộng vận tốc cùng phơng

- Giải thích đợc một số hiện tợng liên quan đến tính tơng đối của chuyển động

Mô phỏng chuyển động tơng đối với các vectơ vận tốc thành phần.

III Tiến trình dạy học

Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu tính tơng đối của chuyển động.

Trang 11

- Quan xát hình 6.1 và trả lời câu 1.

- Lấy ví dụ về tính tơng đối của vận tốc - Nêu và phân tích về tính tơng đối củaquỹ đạo

- Mô tả một thí dụ về tính tơng đối củavận tốc

- Nêu và phân tích về tính tơng đối củavận tốc

Hoạt động 2 ( phút): Phân biệt hệ quy chiếu (HQC) đứng yên và HQC chuyển động.

- Nhớ lại khái niệm HQC

- Quan xát hình 6.2 và rút ra nhận xét về

hai HQC có trong bình

- Yêu cầu nhắc lại khái niệm HQC

- Phân tích chuyển động của hai HQC đốivới mặt đất

Hoạt động 3 ( phút): Xây dựng công thức cộng vận tốc.

- Xác định độ lớn của vận tốc tuyệt đối

trong bài toán

- Nêu và phân tích bài toán các vận tốccùng phơng, ngợc chiều

- Tổng quát hoá công thức cộng vận tốc

- Làm bài tập: 5, 7 SGK - Chỉ rõ HQC đứng yên và HQC chuyển

động trong bài toán và xác định các vectơvận tốc

- Phát biểu đợc thế nào là sai số của phép đo các đại lợng vật lí

- Phân biệt đợc hai loại sai số: Sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống (Chỉ xét sai

số dụng cụ)

Kĩ năng:

- Xác định sai số dụng cụ và sai số ngẫu nhiên

Trang 12

- Tính sai số của phép đo trực tiếp.

- Tính sai số của phép đo gián tiếp

- Viết đúng kết quả phép đo, với số các chữ số có nghĩa cần thiết

II Chuẩn bị

Giáo viên:

- Một số dụng cụ đo nh thớc, nhiệt kế

- Bài toán tính sai số để HS vận dụng

Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu các khái niệm về phép đo.

- Tìm hiểu và ghi nhớ các khái niệm:

Phép đo, dụng cụ đo

- Lấy ví dụ về phép đo trực tiếp và gián

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu về sai số của phép đo.

- Quan sát hình 7.1, 7.2 và trả lời câu 1

- Phân biệt sai số dụng cụ và sai số ngẫu

nhiên

- Giới thiệu sai số dụng cụ và sai số hệthống

- Giới thiệu về sai số ngẫu nhiên

Hoạt động 3 ( phút): Xác định sai số của phép đo.

- Xác định giá trị trung bình của đại lợng

A trong n lần đo

- Tính sai số tuyệt đối của mỗi lần đo và

sai số ngẫu nhiên

- Tính sai số tuyệt đối của phép đo và viết

kết quả đo một đại lợng A

- Tính sai số tỉ đối của phép đo

- Giới thiệu cách tính giá trị gần đúngnhất với giá trị thực của phép đo một đạilợng

- Gới thiệu sai số tuyệt đối và sai số ngẫunhiên

- Giới thiệu cách tính sai số tuyệt đối củaphép đo và cách viết kết quả đo

- Giới thiệu sai số tỉ đối

Hoạt động 4 ( phút): Xác định sai số của phép đo gián tiếp.

Xác định sai số của phép đo gián tiếp - Giới thiệu quy tắc tính sai số của tổng

và tích

- Đa ra bài toán xác định sai số của phép

đo gián tiếp một đại lợng

======================================================

Trang 13

Bài 8 (2 tiết) Thực hành: Khảo sát chuyển động rơi tự do

Xác định gia tốc rơi tự do

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Nắm đợc tính năng và nguyên tắc hoạt động của đồng hồ đo thời gian hiện số

sử dụng công tắc đóng ngắt và cổng quang điện

- Vẽ đợc đồ thị mô tả sự thay đổi vận tốc rơi của vật theo thời gian t, và quãng

đờng đi s theo t2 Từ đó rút ra kết luận về tính chất của chuyển động rơi tự do làchuyển động thẳng nhanh dần đều

Kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng thực hành: Thao tác khéo léo để đo đợc chính sác quãng

đờng s và thời gian rơi tự do của vật rơi trên quãng đờng s khác nhau

- Tính g và sai số của phép đo g

II Chuẩn bị

Cho mỗi nhóm HS

- Đồng hồ đo thời gian hiện số

- Hộp công tắc đóng ngắt điện một chiều cấp cho nam châm điện và độ đếmthời gian

- Kẻ sẵn bảng ghi số liệu theo mẫu trong bài 8 SGK

Hoạt động 1 ( phút): Hoàn chỉnh cơ sở lý thuyết của bài thực hành.

Xác định quan hệ giữa quãng đờng đi

đ-ợc s và khoảng thời gian t của chuyển

động rơi tự do

Gợi ý chuyển động rơi tự do là CĐTNDĐ

có vận tốc ban đầu bằng 0 và gia tốc g

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu bộ dụng cụ.

- Tìm hiểu bộ dụng cụ

- Tìm hiểu chế độ làm việc của đồng hồ

hiện số sử dụng trong bài thực hành

- Giới thiệu các chế độ làm việc của đồng

Trang 14

Hoạt động 4 ( phút): Tiến hành thí nghiệm.

- Đo thời gian rơi ứng với quãng đờng

- Tính sai số phép đo và ghi kết quả

- Hoàn thành báo cáo thực hành

- Hớng dẫn: Đồ thị là đờng thẳng thì 2

đại lợng là tỉ lệ thuận

- Có thể xác định: g = 2tan α với α là gócnghiêng của đồ thị

Chơng II Động lực học chất điểm Bài 9 (1 tiết) Cân bằnglực Tổng hợp và phân tích lực

Hoạt động 1 ( phút): Ôn tập khái niệm lực và cân bằng lực.

- Nhớ lại khái niệm lực ở THCS

- Quan sát hình 9.1 và trả lời C1

- Ôn lại về 2 lực cân bằng

- Nêu và phân tích định nghĩa lực và cáchbiểu diễn một lực

- Nêu và phân tích điều kiện cân bằng

Trang 15

- Quan sát hình 9.2 và trả lời C2 của 2 lực và đơn vị của lực.

- Nhận xét câu trả lời

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu quy tắc tổng hợp lực

- Quan sát thí nghiệm và biểu diễn các

- Vận dụng quy tắc hình bình hành cho

trờng hợp nhiều lực đồng quy

Hoạt động 3 ( phút): Tìm hiểu quy tắc phân tích lực.

- Đọc SGK

- Phân tích một lực thành 2 lực thành

phần theo 2 phơng vuông góc cho trớc

- Đặt vấn đề giải thích lại sự cân bằngcủa vòng O trong thí nghiệm

- Nêu và phân tích khái niệm: Phân tíchlực, lực thành phần

- Nêu cách phân tích mọt lực thành 2 lựcthành phần theo 2 phơng cho trớc

Bài 10 (2 tiết): Ba định luật Niu - tơn

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Phát biểu đợc: Định nghĩa quán tính, ba định luật Niu - tơn, định nghĩa củakhối lợng và nêu đợc tính chất của khối lợng

- Viết đợc công thức của định luật II, định luật III Niu - tơn và của trọng lực

- Nêu đợc những đặc điểm của cặp "Lực và phản lực"

Kĩ năng:

- Vận dụng đợc định luật I Niu - tơn và khái niệm quán tính để giải thích một

số hiện tợng vật lí đơn giản và để giải các bài tập trong bài

- Chỉ ra đợc đặc điểm đặt của cặap "lực và phản lực" Phân biệt cặp lực này vớicặp lực cân bằng

- Xác định khoảng giá trị có thể của hợp

→

F 2

- Sử dụng công thức lợng giác

Trang 16

- Vận dụng phối hợp định luật II và III Niu - tơn để giải các bài tập ở trong bài.

II Chuẩn bị

Giáo viên:

- Chuẩn bị thêm một số ví dụ minh hoạ ba định luật

Học sinh:

- Ôn lại kiến thức đã học về lực, cân bằng lực và quán tính

- Ôn lại quy tắc tổng hợp hai lực đồng quy

- Nhận xét về quãng đờng hòn bi lăn đợc

trên máng nghiêng 2 khi tay đổi độ

nghiêng của máng này

- Xác định các lực tác dụng lên hòn bi

khi máng 2 nằm ngang

- Trình bày ý tởng thí nghiệm của Ga - li

- lê với 2 máng nghiêng

- Trình bày sự đoán của Ga - li - lê

Hoạt động 2 ( phút): Tìm biểu định luật I Niu - tơn và khái niệm quán tính Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên

- Đọc SGK, tìm hiểu định luật I

- Vận dụng khái niệm quán tính để trả lời

C1

- Nêu và phân tcíh định luật I niu - tơn

- Nêu khái niệm quán tính

Hoạt động 3 ( phút): Tìm biểu định luật I Niu - tơn

- Viết biểu thức định luật II cho trờng

hợp có nhiều lực tác dụng lên vật

- Trả lời C2, C3

- Nhận xét các tính chất của khối lợng

- Nêu và phân tích định luật II Niu - tơn

- Nêu và phân tích định nghĩa khối lợngdựa trên mức quán tính

(Tiết 2)

Hoạt động 1 ( phút): Phân biệt trọng lực và trọng lợng.

- Nhớ lại các đặc điểm của trọng lực và

biểu diễn trọng lực tác dụng lên một vật

- Xác định công thức tính trọng lực

- Trả lời C4

- Giới thiệu khái niệm trọng tâm của vật

- Gợi ý: Phân biệt trọng lực và trọng ợng

l Suy ra từ bài toán vật rơi tự do

- Vận dụng công thức rơi tự do

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu định luật III Niu - tơn

Trang 17

- Quan sát hình 10.1, 10.2 và 10.4, nhận

xét về lực tơng tác giữa 2 vật

- Viết biểu thức của định luật

- Nêu các đặc điểm của cặp lực và phản

- Nêu và phân tích định luật III

- Nêu khái niệm lực, tác dụng và phảnlực

- Phân tích ví dụ về cặp lực và phản lực

ma sát

- Làm bài tập 11, 14 trang 62 SGK - Hớng dẫn áp dụng định luật II và III

Bài 11 (1 tiết)Lực hấp dẫn đinh luật vạn vật hấp dẫn

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Phát biểu đợc định luật vạn vật hấp dẫn và viết đợc công thức của lực hấp dẫn

- Nêu định nghĩa trọng tâm của một vật

Ôn lại kiến thức về sự rơi tự do và trọng lực

Gợi ý sử dụng CNTT:Mô phỏng chuyển động của trái đất quanh mặt trời và của mặt trăng quanh trái đất.

Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu về lực hấp dẫn và định luật vạn vật hấp dẫn.

- Quan sát mô phỏng chuyển động của

trái đất quanh mặt trời để rút ra lực hấp

dẫn là lực tác dụng từ xa

- Biểu diễn lực hấp dẫn giữa 2 chất điểm

- Giới thiệu về lực hấp dẫn

- Yêu cầu học sinh quan sát mô phỏngchuyển động của trái đất quanh mặt trời

và nhận xét về đặc điểm của lực hấp dẫn

Trang 18

- Viết công thức tính lực hấp dẫn cho

tr-ờng hợp 2 hình cầu đồng chất - Nêu và phân tích định luật vạn vật hấpdẫn

- Mở rộng phạm vi áp dụng định luật chocác vật khác chất điểm

Hoạt động 2 ( phút): Xét trong lực nh trờng hợp riêng của lực hấp dẫn Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên

- Nhắc lại về trọng lực

- Viết biểu thức tính trọng lực tác dụng

lên vật nh một trờng hợp riêng của lực

hấp dẫn

- Chứng minh biểu thức 11.2 và 11.3

- Gợi ý: Trọng lực là lực hấp dẫn giữa vật

có khối lợng m và trái đất

- Gợi ý: Vật ở gần mặt đất thì h<< R

- Làm bài tập 5, 7 SGK

- Đọc phần "Em có biết" - Hớng dẫn: Vận dụng công thức tính lựchấp dẫn

Bài 12 (1 tiết)Lực đàn hồi của lò xo định luật húc

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Nêu đợc những đặc điểm về điểm đặt và hớng lực đàn hồi của lò xo

- Phát biểu đợc định luật húc và viết đợc công thức tính độ lớn lực đàn hồi của

lò xo

- Nêu đợc các đặc điểm về hớng của lực căng dây và lực pháp tuyến

Kĩ năng:

- Biểu diễn đợc lực đàn hồi của lò xo khi bị dãn hoặc bị nén

- Sử dụng đợc lực kế để đo lực, biết xem xét giới hạn đo của dụng cụ trớc khi

Ôn lại kiến thức về lực đàn hồi của lò xo ở THCS

Hoạt động 1 ( phút): Xác định hớng và điểm đặc của lực đàn hồi của lò xo

- Quan sát thí nghiệm biểu diễn của giáo - Làm thí nghiệm biến dạng 1 số loại lò

Trang 19

viên với lò xo.

- Biểu diễn lực đàn hồi lò xo khi lò xo bị

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu định luật húc.

- Nhận xét sơ bộ về quan hệ giữa lực đàn

hồi của lò xo và độ dãn

- Thảo luận và xây dựng phơng án thí

nghiệm để khảo sát quan hệ trên

- Làm thí nghiệm theo nhóm, ghi kết quả

- Giới thiệu về giới hạn đàn hồi

- Nêu và phân tích định luật húc

Hoạt động 3 ( phút): Tìm hiểu một số trờng hợp lực đàn hồi khác.

Biểu diễn lực căng dây và lực pháp tuyến Giới thiệu lực căng ở dây treo và lực pháp

tuyến ở các mặt tiếp xúc

- Tìm hiểu về một số loại lực kế thông

dụng và sử dụnglực kế để đo lực - Lu ý học sinh về giới hạn đo của cácloại lực kế

Trang 20

- Chuẩn bị dụng cụ thí nghiệm: Khối hình hộp chữ nhật (bằng gỗ, nhựa ), cómột mặt khoét các lỗ để đựng quả cân, một số quả cân, một lực kế và một máng trợt.

Học sinh:

Ôn lại những kiến thức về lực ma sát đã học ở lớp 8

Hoạt động 1 ( phút): Ôn lại kiến thức về lực ma sát.

- Trả lời câu hỏi

- Có những loại lực ma sát nào? Khi nào

- Thảo luận nhóm, trả lời C1

- Ghi nhận kết quả thí nghiệm và rút ra

- Tiến hành thí nghiệm kiểm tra giảthuyết về các yếu tố ảnh hởng đến độ lớnlực ma sát trợt

- Nêu biểu thức hệ số ma sát trợt

Hoạt động 3 ( phút): Tìm hiểu về lực ma sát lăn.

- Lấy ví dụ về tác dụng của lực ma sát lăn

lên vật

- Trả lời C2

- So sánh độ lớn lực ma sát lăn và ma sát

trợt

- Đặt câu hỏi cho HS lấy ví dụ

- Nêu câu hỏi C2

- Giới thiệu một số ứng dụng làm giảm

ma sát bằng chách thay thế ma sát trợtbằng ma sát lăn

Hoạt động 4 ( phút): Tìm hiểu về luật ma sát nghỉ

- Quan sát thí nghiệm của giáo viên

- Làm việc cá nhân: Giải bài tập ví dụ - Gợi ý: Xác định các lức tác dụng lên

vận chuyển động thẳng đều

Trang 21

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà.

Bài 14 (1 tiết)Lực hớng tâm

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Phát biểu đợc định nghĩa và viết đợc công tức của lực hớng tâm

- Nêu đợc một vài ví dụ về chuyển động li tâm có lợi hoặc có hại

Kĩ năng:

- Giải thích đợc lực hớng tâm giữ cho một vật chuyển động tròn đều

- Xác định đợc lực hớng tâm giữ cho vật chuyển động tròn đều trong một số ờng hợp đơn giản

III Tiến hành dạy - học

trong các ví dụ do giáo viên đa ra

- Gợi ý áp dụng định luật II Niu - tơn chovật chuyển động tròn đều

- Nêu và phân tích định nghĩa lực hớngtâm

- Nêu các vídụ về chuyển động tròn đều

và yêu cầu học sinh xác định lực hớngtâm tác dụng lên vật

- Nhấn mạnh: Lực hớng tâm không phải

là một loại lực khác

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu chuyển động li tâm.

Trang 22

Bài 15 (1 tiết)Bài toán về chuyển động ném ngang

Hoạt động 1 ( phút): Phân tích chuyển động ném ngang.

- Đọc SGK

- Chọn hệ toạ độ thích hợp

- Phân tích chuyển động ném ngang

thành hai chuyển động thành phần theo

hai trục toạ độ

- Nêu và phân tích bài toán khảo sátchuyển động một vật ném ngang: Xác

định vị trí và vận tốc của vật

- Mô tả định tính dạng quỹ đạo củachuyển động ném ngang (không phải làchuyển động thẳng)

- Có thể xác định vị trí của vật nếu biếttoạ độ của vật theo các hệ trục

Trang 23

Hoạt động 2 ( phút): Xác định các chuyển động thành phần.

- áp dụng định luật II Niu tơn cho vật

theo mỗi trục toạ độ để xác định tính chất

V 0 lên các trục toạ độ

Hoạt động 3 ( phút): Xác đinh chuyển động tổng hợp.

- Viết phơng trình quỹ đạo của chuyển

Hoạt động 4 ( phút): Thí nghiệm kiểm chứng.

Quan sát thí nghiệm và trả lời C3 về mục

đích thí nghiệm Tiến hành thí nghiệm hình 15.2.Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C3

Bài 16 (2 tiết)Thực hành: đo hệ số ma sát

đo chính xác khoảng thời gian chuyển động của vật

- Tính và viết đúng kết quả phép đo, với số các chữ số có nghĩa cần thiết

II Chuẩn bị

Giáo viên:

Cho mỗi nhóm học sinh:

Trang 24

- Mặt phẳng nghiêng có thớc đo góc và quả dọi.

- Nam châm điện có hộp công tắc đóng ngắt

- Thớc kẻ vuông để xác định vị trí ban đầu của vật

- Trụ kim loại đờng kính 3 cm, cao 3cm

- Đồng hồ đo thời gian hiện số Chính xác 0,001 s

- Cổng quang điện E

- Thớc thẳng 1000 mm

Học sinh:

- Ôn tập lại bài cũ

- Giấy kẻ ô, báo cáo thí nghiệm

Hoạt động 1 ( phút): Xây dựng cơ sở lý thuyết.

- Hớng dẫn: áp dụng định luật II Niutơncho vật

Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu dụng cụ.

- Tìm hiểu các thiết bị có trong bộ dụng

cụ của nhóm

- xác định chế độ hoạt động của đồng hồ

hiện số phù hợp với mục đích thí nghiệm

Giới thiệu các thiết bị có trong bộ dụngcụ

- Hớng dẫn cách thay đổi độ nghiêng và

điều chỉnh thăng bằng cho mángnghiêng

Hoạt động 3( phút): Hoàn chỉnh phơng án thí nghiệm.

- Nhận biết các đại lợng cần đo trong thí

- Nhận xét và hoàn chỉnh phơng án thínghiệm của các nhóm

Hoạt động 4( phút): Tiến hành thí nghiệm.

- Tiến hành thí nghiệm theo nhóm

- Ghi kết quả vào bảng 16.1

- Hớng dẫn các nhóm (làm bài thínghiệm)

Trang 25

- Chỉ rõ loại sai số đã bỏ qua trong khi

lấy kết quả

- Yêu cầu trả lời câu hỏi 2 trang 87 SGK

Hoạt động 6( phút):Giao nhiệm vụ về nhà

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà- Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

Chơng IICân bằng và chuyển động của vật rắn

Bài 17 (2 tiết)Cân bằng của một vật rắn chịu tác dụng của

hai lực và ba lực không song song

I Mục tiêu

Kiến thức

- Nêu đợc định nghĩa của vật rắn và giá của lực

- Phát biểu đợc quy tắc tổng hợp hai lực có giá đồng quy

- Phát biểu đợc điều kiện cân bàng của một vật chịu tác dụng của hai lực vàcủa ba lực không song song

Kĩ năng:

- Xác định đợc trọng tâm của một vật mỏng, phẳng bằng phơng pháp thựcnghiệm

- Vận dungh đợc các điều kiện cân bằng và quy tắc tổng hợp hai lực có giá

đồng quy để giải các bài tập nh trong bài

II Chuẩn bị

Giáo viên:

- Các thí nghiệm Hình 17.1, Hình 17.2, Hình 17.3 và hình 17.5 SGK

Học sinh

- Ôn lại: quy tắc hình bình hành, điều kiện cân bằng của một chất điểm

Hoạt động I ( phút): Xác định điều kiện cân bằng của một vật chịu tác dụng của hai lực.

- Quan sát thí nghiệm và trả lời C1

- So sánh với trờng hợp cân bằng của chất

điểm

- Phát biểu điều kiện cân bằng của một

vật chịu tác dụng của hai lực

- Bố trí thí nghiệm hình 17.1

- Gợi ý so sánh vật rắn và chất điểm

- Nêu khái niệm vật rắn

- Lu ý khái niệm giá của lực

Hoạt động 2: ( phút): Xác định trọng tâm của vật phẳng mỏng bẳng phơng pháp thực nghiệm.

- Nhớ lại khái niệm trọng tâm - Nêu câu hỏi về trọng tâm

Trang 26

- Treo một vật phẳng mỏng trên sợi dây.

- Gợi ý: Giá của trọng lực đi qua trọngtâm

- Hớng dẫn áp dụng điều kiện cân bằng

Hoạt động 3: ( phút): Tìm hiểu quy tắc tổng hợp hai lực có giá đồng quy

- Xác định các đặc điểm của lực →

F thaythế cho hai lực

- Phát biểu điều kiện cân bằng của một

vật chịu tác dụng của ba lực không song

I Mục tiêu

Kiến thức:

-Phát biểu đợc định nghĩa và viết đợc biểu thức momen lực

- Phát biểu đợc quy tắc momen

Kĩ năng:

- Vận dụng đợc khái niệm momen lực và quy tắc momen lực để giải thích một

số hiện tợng vật lí thờng gặp trong đời sống và kĩ thuật cũng nh để giải quyết các bàitập tơng tự nh ở trong bài

- Vận dụng đợc phơng pháp thực nghiệm ở mức độ đơn giản

Trang 27

Hoạt động 1( phút):Tìm hiểu tác dụng làm quay của lực.

Hoạt động 2( phút):Tìm hiểu khái niệm momen lực.

- Nhận xét ơ bộ tác dụng làm quay của

một lực có thể phụ thuộc những yếu tố

nào? THảo luận phơng án thí nghiệm

- Tiến hành thí nghiệm kiểm tra

- Nêu và phân tích khái niệm và biểu thứccủa monem lực

Hoạt động 3( phút):Tìm hiểu và vận dụng quy tắc momen lực.

- Nhận xét về tác dụng làm quay của các

lực tác dụng lên vật trong thí nghiệm

18.1

- Vận dụng trả lời C1

- Làm bài tập 3 trang 99

- Phát biểu quy tắc momen lực

- Nêu câu hỏi C1

- Mở rộng các trờng hợp có thể áp dụngquy tắc

Bài 19 (1 tiết) Cân bằng của một vật chịu tác dụng của ba lực

song song Quy tắc hợp lực song song cùng chiều.

Trang 28

Ôn lại về phép chia trong và chia ngoài khoảng cách giữa hai điểm.

Hoạt động 1( phút):Tìm hiểu quy tắc tổng hợp hailực song song cùng chiều.

- Xác định các đặc điểm của lực →

F thaythế cho hai lực →

F 1 và →

F 2 song cùngchiều tác dụng lên vật

Hoạt động (2 phút): Vận dụng quy tắc tổng hợp hai lực song song cùng chiều.

- Yêu cầu HS xem SGK, hình 19.1

- Nêu và phân tích điều kiện cân bằng

Bài 20Các dạng cân bằng Cân bằng của một vật có mặt chân đế

Trang 29

Giáo viên:- Chuẩn bị các thí nghiệm theo các hình 20.1, 20.2, 20.3, 20.4 và

20.6 SGK

Học sinh:- Ôn lại kiến thức momen lực.

Gợi ý sử dụng CNTT:

Mô phỏng các dạng cân bằng của các vật nh trong hình 20.1, 20.2, 20.3, 20.4 và 20.6 và một số ví dụ để học sinh phân tích; biểu diễn mặt chân đế của các vật khác nhau.

Hoạt động 1 ( phút): Tìm hiểu các dạng cân bằng.

Quan sát vật rắn đợc đặt ở các điều kiện

khác nhau, rút ra đặc điểm cân băng của

vật trong mỗi trờng hợp

- Bố trí các thí nghiệm hình 20.2, 20.3,20.4 Làm thí nghiệm, cho HS quan sát

- Nêu và phân tích các dạng cân bằng

Hoạt động 2( phút): Xác định điều kiện cân bằng của vật có mặt chân đế.

- Trả lời C1

- Quan sát hình 20.6, nhận xét về dạng

cân bằng của mỗi vật

- Vận dụng để xác định dạng cân bằng

của các vật trong ví dụ của giáo viên

- Giới thiệu khái niệm mặt chân đế

- Hớng dẫn: Xem tác dụng của momencủa trọng lực

- Nêu và phân tích điều kiện cân bằngcủa vật có mặt chân đế

- Lấy một số ví dụ về các vật có mặt chân

đế khác nhau

Hoạt động 4( phút): Tìm hiểu về mức vững vàng của cân bằng.

Bài 21 (2 tiết)Chuyển động tịnh tiến của vật rắn

Chuyển động quay của vật rắn quanh một trục cố định

I Mục tiêu

Kiến thức:

- Phát biểu đợc định nghĩa chuyển động tịnh tiến và nêu đợc ví dụ minh hoạ

- Viết đợc công thức định luật II Niu - tơn cho chuyển động tịnh tiến

- Nêu đợc tác dụng của momen lực đối với một vật rắn quay quanh một trục

- Nêu đợc những yếu tố ảnh hởng đến momen quán tính của vật

Kĩ năng:

Tiêu đề	Giáo án vật lý lớp 10 năm học 2007 - 2008
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông
Chuyên ngành	Vật lý
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2007 - 2008
Thành phố	Việt Nam

Định dạng
Số trang	58
Dung lượng	631 KB

Giáo án vật lý 10(2007-2008)

Tiến trình dạ y học(Tiết 1)

Tiến trình dạy học (tiết 1)