Phân tích khả năng sinh lợi và mức độ rủi ro của các cổ phiếu niêm yết tại trung tâm giao dịch chứng khoán TP hồ chí minh sau 4 năm hoạt động đề tài nghiên cứu cấp bộ

60 CHUdNG 3 : KHA NANG SINH LQI CUA cAc CO PHlEU NIEM YET TAl TRUNG TAM GIAO DlCH CHUNG KHOAN TP.. Nhimg nh~n ilinh trong aJ tai chi mang tfnh chat hJC thu~t, khong nhat thi€t fil quan

-~~ -DE TAl NGHIEN ciru KHOA HQC TRQNG DIEM CAP B(>

't I A."I A ' ' A A '

Ma sA: B2004-22-61 TD

Chu nhifm ttJ tiii : ThS HJ Viit Tiin

TP HJ Chi Minh - 2005

/

Ml)C Ll)C

M<fJ E>AU 3

, , d" , 3 l Ly do ngh1en cuu e ta1

I ~ N9i dung nghien cl'ru 4

$ Ph~ vi nghien cl'ru 4

[ # Phuang phap nghien Clru 5

! ! J A ? > , •

p Ket cau cua de ta1 7

cffi:VONG ! 1 : cAc PHVONG PHAP PHAN TicH KHA NANG SINH LOr • v A Muc E>O • 1 ? ' ~ t R~I RO CUA THI TRVONG CO PHIEU 9

/I.l Suftt sinh lqi 10

1.1.1 Cac y~u t6 cua kha nang sinh lqi 10

1.1.2 E>o luemg fiuftt sinh lqi m9t ky ' 12

1.1.3 Trung binh CQng va trung binh nhan cua suAt sinh lqi 13

1.1.4 Suftt sinh lqi ky vQng 15

1.1.5 Ty suAt sinh lqi n9i b9 18

1.1.6 Ty suAt sinh lqi cua m9t danh m1,1c ddu tu 19

, 1.2 Rui ro theo nghia truySn th6ng 20

1.2.1 Nguyen nhan cua rui ro h~ th6ng 21

1.2.2 Nguyen nhan rui ro phi h~ th6ng 27

1.2.3 E>o luemg rui ro """"" """" """" " """ """ """" """ "" """ """." 30 ' 1.3 E>o luemg rui ro hi~n dc;ti """"""""""" """" """"" """" "" " """"""" """ """"".""" 36 1.3.1 E>inh nghia h~ s6 beta (B) ~: 37

1.3.2 Tinh toan h~ s6 beta < 39

1.3 3 Mo hinh dinh gia tai san v6n (CAPM) 43

1.4 E>9 thanh khoan 44

1.4.1 Khai ni~m d9 thanh khoan 44

1.4.2 E>o luemg d9 thanh khoan 46

1.4.2.1 Phuang phap do chi phi 47

1.4.2.2 Phuang phap dva tren kh6i luqng giao dich 47

1.4.2.3 Phuang phap dva tren giL 49

1.4.2.4 Cac phu~g phap do tac d9ng cua thi truemg 49

1.5 £>o luemg rui fO CUa IDQt danh IDl,lC ddu tu 52 K~t lu~ chuong 1 hay Iva chQn phuang phap thich hqp cho thi truemg c6 phi~u Vi~t Nam

CHUdNG 2: TONG QUAN VE THl TRUONG CO PHIEU TAP TRUNG GIAI DOAN

2000-2004 59

2.1 Ca sa du 1i~u 59

2.2 Tflng quan 60

CHUdNG 3 : KHA NANG SINH LQI CUA cAc CO PHlEU NIEM YET TAl TRUNG TAM GIAO DlCH CHUNG KHOAN TP HO CHI MINH 65

·A " ''kh' 'nh , " J 'nh1 • 3 1 D1eu ch1nh gm 1 t1 to an ty suat s1 Q'l 6 5 3.2 Su~t sinh 1qi c6 tU:c 66

3.3 Su~t sinh 1qi vS v6n 69

3 4 Su~t sinh 1qi thvc 77

3.5 Quan h~ giua su~t sinh 1qi vS v6n va su~t sinh 1qi v~ c6 tU:c 81

, , ? " 'nhl "'b" 3.6 Ttnh toan ty suat Sl Q'l nQl Q 82

CHUdNG 4 : RUI RO CUA CAC CO PHIEU NIEM YET TAl TRUNG TAM GIAO DlCB CHUNG KHOAN TP HO CHI MINH 84

, J " h'nh , h' ' il h'/

4.1 MQt so rut ro c 1 cua t l truang co p 1eu 84

4.2 Rui ro kinh doanh Bibica- vi dv diSn hinh v~ sv giam gia c6 phiSu do che d~u thOng tin x~u trong nam thU: 3 84

"• •;, " A • 1 4.3 Rut ro bten dQng suat s1nh Q'l 86

' I ' 1\ J ' ? ' h' hA hA 4.4 Rm ro h~ thong va rut ro p 1 ~ t ong 94

4.5 D() thanh khoan 98

4 6 H~ A so tuang quan ve suat s1 J A / 'nh 1 ·-Q'l gma cac co p 1eu , A h'/ 1 06 CHUdNG 5 : MQT SO DANH GIA VA KIEN NGHJ 111

5 1 Tang cuemg kha nang sinh 1qi 111

5.2 Giam thiSu rui ro kinh doanh 112

: , ? ' b'J , .,

5.3 Dot va1 rut ro ten dQng g1a 113

5 4 Tang cuemg kha nang thanh khoan 115

KET LUAN ··· 124

TN LIEU THAM KHAO 125

PH1J Lt)C 127

Phv1vc 1 : M()t s6 chi s6 chu ySu cua thi truemg v6n thS gi&i 127

Phv1vc 2 : M()t chi s6 c6 phiSu to an cAu 128

Phv1vc 3 : Danh gia ho~t d()ng thi truemg chU:ng khoan nam 2004 129

Phv1vc 4: Bao cao tflng kSt 2004 cua Uy ban ChU:ng khoan Nha nu&c 134

Phvlvc 5 : Mvc tieu, nhi~m V\1 phat tri~n thi truemg chU:ng khoan nam 2005 139

Chung toi xin bay to S\f biSt on chan thanh dSn cac Co, Th~y :

TS N guySn Thi N g9c Trang

TS Bui Kim YSn

TS NguySn Quang Thu

TS Si'r E>inh Thanh

ThS Phan Thi Tubng Tam

Trubng Dliti h9c Kinh tS TP HCM

Trubng Dliti h9c Kinh tS TP HCM Khoa Ngan hang

Trubng Dliti h9c Kinh tS TP HCM

Trubng Dliti h9c Kinh tS TP HCM Khoa Tai chinh Nha nu6c

Trubng Dliti h9c Kinh tS TP HCM Trubng Dliti h9c Ngan hang TP HCM Trung tam Giao dich Chilng khoan TP.HCM

TP.HB Chi Minh, ngay 21/0112005

Chu nhi~m dS tai H6 ViSt TiSn

Tdc giii chiu trdch nhifm hoan toan vJ nhimg sai sot co tid co trong aJ tai Nhimg nh~n ilinh trong

aJ tai chi mang tfnh chat h(JC thu~t, khong nhat thi€t fil quan iliJm CUQ CO' quan nO'i tac giii cong tdc, ciing khong co m{lC ilfch chi trich cdc cong ty niem y€t Nhimg nh~n ilinh nay khong chiu (mh htritng CUa bat CU tJ chti'c nao hO(lt ilpng trong linh V{l'C thi trtdlng chti'ng khoan va a/iu tU' chlfng khodn, va do v~y tdc giii khong chiu trdch nhifm ilai vOi nhii'ng hanh vi llliu ttr chli'ng khodn ilU'!fc cho Ia can eli' tren nhii'ng nh~n ilinh cua aJ tai nay

M6'£>AU

1 Ly do nghien c(pu a~ tai

thi tnl'ong xu6ng gia va lu'<jng giao dich giam, du'ong nhu' cac nha bao con bi

nhung thong tin n6ng h6i va nhi€u bie'n d()ng cua thi tru'ong, cac nha phan

cua nhung phan tich trung va dai hqn, dlfa tren nhung con s6 th6ng ke

mong d<Ji Cac ke"t qua phan tkh trung va dai hqn phffn nao se c6 kh d6i voi cac nha hoqch dinh chinh sach, nhung ngu'oi quan ly thi tru'ong, cong ty niem

gia thi tru'ong, tu d6 hlnh thanh nen nhung chinh sach cho rieng hQ Cac ke't qua cling c6 the dung tham khao cho cac mon hQC tqi Truong Dqi hQC Kinh te" TP H6 Chi Minh lien quan de"n chung khoan va dffu tu' chung khoan

D6 Ht do muc sinh lqi thap hay Ia dod¢ rui ro cao? Trong t1nh hlnh d6, vi~c phan

cua thi truang la rat cin thi€t, d~ m¢t m~t c6 nhfrng bi~n phap tang kha nang sinh

diu tu quay lc;ti v6i thi trubng

' , , ? ? "" ,.? , , " , , " L(H VA MDC DO RUI RO CUA CAC CO PHIEU NIEM YET T~I TRUNG TAM GIAO DlCH CHUNG KHOAN TP HO CHI MINH SAU 4 NAM HO~ T DQNG "

2 N9i dung nghien ciPu

phan tich nay dva chu y€u vao muc tang (giam gia) qua cac thm ky' song cling

sanh v6i thi truemg c6 phi€u cua cac nu6'c khac va v6'i cac v6'i cac h1nh thuc va thi truemg diu tu khac

d¢ng gia cua tung c6 phi€u va cua thi trubng, d¢ thanh khoan cua tUn.g c6 phi€u

bi~n phap nh~m nang cao kha nang sinh lqi cua tUn.g c6 phi€u n6i rieng va cua

giam b6t rui ro cho cac nha diu tu khi hq tham gia thi truang

3 Phflm vi nghien ciPu

Khong gian : Chi nghien c(ru cac c6 phiSu cua cac cong ty niem ySt ti;li Trung

tnii phiSu niem ySt t~i thi truemg nay Ngay ca ch(mg chi quy dfiu tu VFI, m9t

nhien day la toan b9 thi truemg, do v~y cac nh~n dinh dSu dga tren "t6ng th@"

(population) chu khong phai dga tren "mfiu" (sample)

khoang thai gian nay vfin duqc thu th~p s6 li~u, tuy nhien cac cong ty d6 se

khong duqc dS c~p t 6i Vi~c p han c hia t hOi gian nay keo theo v i~c t hu t h~p

thong tin cua cac ngubn khac, cling nhu cac dfr ki~n tham chiSu Ch&ng h~n nhu cac s6 Ii~u cua 55 thi truCm.g c6 phiSu dling d@ so sanh, d6i chisu cling I~y theo

chi cung c~p theo nam duong lich (nhu tinh hinh thi truCm.g v6n thS gi6i cua

IMF) thi se l~y s6 li~u g&n nh~t c6 th@, vi dv nhu s6 li~u ngay 31/12/2003 ch&ng h~n Khi d6, d@ so sanh se l~y sBli~u thi truCm.g Vi~t Nam ngay 31112/2003

4 PhLPO'ng phap nghien cCPu

Khung nghien cttu

Trinh tt;r nghien cliu duqc mo ta theo mo hinh sau :

xAc DJNII VAN DE

NGIDENCUu

Nghien c(ru phuong phap do luang Thu th~p s6 li~u tren cac trang web, h,ra su~t sinh lqi va riii ro sir dlfng t~i cac chQn s6 li~u, ki~m tra cheo tinh ch~c ch~n thi trubng c6 phi6u tren th6 giai cua s6 li~u tru6'c khi l~p ca sa dii li~u tren

L\fa ch<;>n phuong phap phil hqp v6'i H Ca sa dfr lieu d~c di~m thi trubng nho va mai thanh

Danh gia, ki~n nghi

Cac phuong phap su df:tng

Nguon stf li~u : to~m be) s6li¢u la s6li¢u thu cAp, lAy tu cac trang web cua Uy ban Chling k:hoan Nha nu6'c, Trung tam Giao dich Chling khoan TP H6 Chf

Phzt{fflg phap : Chu y~u su d-r;mg cac phuong phap th6ng ke m6 ta K~t qua philn tfch th6ng ke se duqc so sanh theo hai hu6'ng : so sanh qua cac nam (time-series

5 Ket cau cua de tai

Chuang 1 : Cac phuang phap phan tfch kha nang sinh lqi va rui ro cua tht truemg c6 phi€u;

1

Th\fc ra k€t du 5 chuong nay khong c6 gi la d~c bi~t, m&i me va ci.1ng nhu khong d€n muc khong th€ chtlp

nh~n duqc Khong ai phan nan vi~c dS phfin phuong phap ra 1 chuong rieng, lam M quy chi8u, g6c nhin cac chuong v~ th\fc ti~n & nhfrng phfin sau Chi't y cua tac gia mu6n tach b~ch 2 ph§n chinh Ia phan tich kha nang sinh lqi va phan tich mfrc d9 rui ro nen danh cho cht!ng 2 chuong rieng (3 va 4) Phfui tlJng quan ro rang la cfin thi€t nhung khong bie't nen x€p vao dau, do v~y m&i danh cho phfin nay chuong 2 Ki€n nghi la chuong cu6i Thlfc ra, theo thiSn y cua tac gia,logic cua S\f trinh bay c6 ch~t che va d~ theo doi, c6 tinh thuy8t phvc m&i la quan trQng va logic tty quan trQng hon la s6 luqng chuang cua m9t d~ tai, m()t cong trinh

Danh myc vi~t t~t ten cong ty niem y~t

1 AGF Cong ty Co Phan Xuat Nh~p Khau Thuy san An Giang

2 BBC cong ty co Phan banh k~o Bien Hoa

3 BBT cong ty co Phan song Bt;~ch Tuyet

4 BPC cong ty co Phan sao bi Bim Sdn

5 BT6 cong ty co Phan se tong 620 - Chau Thai

6 BTC Cong ty Co Phan cd khf va Xay dlfng Sinh Tri~u

7 CAN cong ty co Phan Do h9p Ht;~ Long

8 DHA cong ty co phan Hoa An

10 GIL Cong ty Co Phan San xuat kinh doanh & Xuat nh~p khau Sinh

Th9nh

11 GMD Cong ty Co Phan Dt;~i ly Lien hi~p v~n chuyen

13 HAS Cong ty Co Phan xay lap Bu'u di~n Ha NC)i

14 KHA Cong ty Co Phan Xuat nh~p khau Khanh HQi

15 LAF cong ty co Phan Che bien xuat khau Long An

16 NKD Cong ty Co Phan che biet thl/C pham Kinh Do Mien Sac

17 PMS Cong ty Co Phan Cd khf xang dau

18 REE cong ty co Phan Cd ai~n lt;~nh

19 SAM Cong ty Co Phan Cap va V~t li~u vien thong

20 SAV Cong ty Co Phan hqp tac kinh te va Xuat nh~p khau

21 SFC cong ty co Phan Nhien li~u Sai Gon

22 SGH Cong ty Co Phan khach st;~n SaiGon

23 TMS Cong ty Co Phan kho v~n giao nh~n ngot;~i thu'dng

24 TRI cong ty co Phan Nu'oc giai khat Sai Gon

25 TS4 Cong ty Co phan Thuy san so 4

CHU'ONG 1 : cAc PHU'O'NG PHAP PHAN TICH KHA NANG

nhung vf dt;t cua loqi d()ng cd nay Nhung voi dqi da s6 nhung nha dffu ttl',

nhu~n cho dffu ttl' da bo ra Tuy nhien, lt;ta chQn san phftm dffu tu' n6i chung,

phie'u hll'a hyn ty sua"t sinh lqi cao nha"t cho tha' y hQ con quan tam de'n nhung

f)~ n6i r~ng nha dffu tu' thfch lqi nhu~n va khong thfch rui ro thl th~t ddn gian

luang chung

Quye"t dinh d~u ttl' cu6i cling cffn tra IOi 1t nhfft 4 cau hoi sau : 1) cffn dffu tu'

khmin bao nhieu ti~n dftu tu' va 4) cftn dftu tu' khi nao? Cau hoi thu nhfft va thu 4 mang tinh chu quan, lien quan d€n ca nhan nha dftu tu' Hai cau hoi 2 va

phan b6 v6n dffu tu' theo m()t each nao d6 vao cac chung khoan k€ tren Bu'oc phan tich nay gQi la phan tich, Iva chQn va quan ly danh illl,lC dftu tu'

thu nh~p rna hQ ky VQng (sufft sinh lqi ky VQng) tu vi~c n~m giil' chung khoan

1 1 Suat sinh /Q'i

Slf ki~n m<)t s6 nha dffu tu' mong mu6n t6i da hoa l<;ii nhu~n cua hQ cho tha"y

khli' cho phep nha dffu tu' danh gia khoan dffu tu' cua hQ tO't nhu' th€ nao va la

co sd d€ dlf bao tu'dng lai ba"t dinh

1.1.1 Cac y~u t6 cua kha nang sinh IQ'i

V€ m~t thu nh~p, c6 dong CUa illQt cong ty CO th€ hy VQng nhil'ng khoan lqi

nh~p tu vi~c du'<jc nh~n cac c6 phi€u thu'dng tu cong ty (m~c du thu nh~p nay

nh~p dlf tru vao v6n ; thu nh~p tu chung quy~n hay quy~n mua c6 phi€u

kinh doanh chung khmin la "mua va girl" ("buy and hold strategy") thl hai

quy~n bftu va ling cu, quy€n du'<jc cung ca'p thong tin, cfing co gia tri ti€n t~

nhung khong thS quy tnfc tie'p ra ti€n Theo m<)t each nao do, nhung quy€n

Tom l~i, c3 phftn nay chung ta se quan tam chu ye'u de'n hi~u qua kinh doanh

hdn ho~c b~ng khong Phffn thu hai Ia tu Slf thay d6i gia cua tai san, con gQi

Thu nh~p cua m<)t khoan dffu tu' duoi d~ng ti€n m~t thu'ong du'<jc chi tra dinh

ho~c 1 nam m<)t lffn Trang khi do, c6 tuc cua c6 phie'u ph6 thong thu'ong

ti~n cua sua't sinh l<Ji Ty sua't l<Ji nhu~n du'<Jc dinh nghia la ty 1~ giua khoan thu nh~p va gia cua m<)t chung khoan, thu'ong la gia mua chung khoan Ty

khong phai la cong C\1 thich hqp dS do htong sua't sinh lqi cua m<)t chung

giam gia chung khoan

1.1.2 Do IU'ang suat sinh IQ'i m(>t ky

va ye'u tO' bie'n d<)ng gia Ty sua't sinh lqi t6ng thS cho m<)t thoi ky n~m giu

nhung khoan sinh lqi v€ v6n chia cho khoan ti€n phai bo ra dS dffu tu' Cong thuc tinh sua't sinh lqi sau m<)t ky don gian nhu' sau :

ky)/gia cu6i ky tru'oc

hay:

R = U: -~_,)+ Dt

Trang d6 : Rt: sufft sinh lqi sau ky t;

Pt : gia t(;li thoi di€m t Pt_1 : Gia t(;li thoi di€m t-1

nh~p c6 tuc du<;1c coila nh~n m()t lftn trong nam va vao ngay cuo'i nam quy

b6 nhi~u lftn c6 tuc trong 1 nam va lffn cuo'i cung cua nam t-1 thu'ong vao khoang quy II cua nam t, khi da duqc dC;li h()i c6 dong thong qua cac bao cao

thoi di6m t (gia dinh gia ban ra) va gia thoi di€m t-1 (gia dinh gia mua vao)

thue" khong du'<jc tfnh trong c6ng thuc nay

1.1.3 Trung binh c(»ng va trung blnh nhim cua su&t sinh IQ'i

phai dung de"n cac cong thuc tfnh trung blnh

Trung blnh s6 hQC thfch h<jp d~ do lu'ang khuynh hu'ong t~p trung cua sua't

qua khong chinh xac Vi dv nSu m9t khoan dffu tu' 50 USD va m9t chung

thu 2 chung khoan nay giam gia va khoan dffu tu' chi con 50 USD, sua't sinh

[(100%+(-50%)]/2=25% Tuy nhien k€'t qua nay khong chinh xac, b<Ji vl sau 2 nam

Trong tru'ang h<Jp nay trung blnh nhan se chinh xac hdn Trung blnh nhan mo

ta sua't sinh I<1i g9p theo chiSu thai gian, do luang sua't sinh lqi qua nhiSu ky

lqi qua cac nam

I

RG ~[u (J+R,)r -I

11 Trung blnh c<)ng thu'ong dung d€ u'oc lu'<jng sua't sinh l<ji ky VQng cua m<)t chung khmin tu nhfi'ng dfi' li~u Jich su va dung d€ tinh phu'dng sai va d<) l~ch

1.1.4 suat sinh IQ'i ky vQng

d day chung ta cffn phan bi~t hai thu~t ngfi' du'<Jc su dl;lng r<)ng dii trong dffu tu' : sua't sinh l<;1i thLfc hi~n va sua't sinh l<Ji ky VQng Sufft sinh l<;1i thlJ'c hi~n Ia

muc sinh l<ji da xay ra, nha dffu tu' da thu du'QC Con sua't sinh l<Ji ky VQng tu ffiQt tai san Ia muc sinh l<ji rna nha dffu tu' dlJ' doan se dc;tt du'QC trong tu'dng

lai £>6 la sufft sinh l<Ji dlJ' kie'n Bi€u nay c6 th€ xay ra ho~c khong xay ra

Nha dffu tu' c6 y dinh mua m<)t tai san nao d6 ne'u sua't sinh l<;1i ky VQng chffp

nh~n du'QC, tuy nhien hQ cffn phai hi€u r~ng ky VQng CUa hQ CO th€ khong bao giO thanh hi~n thLfc

£>€ u'oc lu'<Jng sua't sinh l<Ji ky VQng, nguoi ta thu'ong dung 2 phu'dng pha p :

Thu nhfft, s6 nhfi'ng kha nang suat sinh l<;1i se xay ra trong tu'dng lai la rfft

nhi€u, c6 th€ Ia vo s6 Nha phan tkh gan cho tung kha nang a'y m<)t xac sua't c6 th€ xay ra Sufft sinh l<ji ky VQng khi ffy se Ia :

II

E(R) = ~Rl + PzR2 + + P,Rll = L~Rk

k=l

Trong d6 : E(R) : sua't sinh l<;1i ky VQng ;

Rk: sua't sinh l<Ji d6i voi kha nang k;

Pk : xac sua't xay ra Rk trong thtfc te'

Tu cong thuc tren, c6 th~ n6i sua't sinh l<;Ji ky VQng cua m<)t chung khoan

b~ng trung blnh c6 trQng s6 ta't ca nhfi'ng sua't sinh l<;Ji c6 th~ xay ra, trong d6 trqng s6la xac sua't cua m6i sua't sinh l<;Ji kha nang d6

sinh lqi trong qua khu, da thtfc hi<%n se l~p lc;ti trong tu'dng lai Ne'u ljch sli' l~p lc;ti thl khi d6, sua't sinh l<;Ji ky VQng se b~ng trung blnh c<)ng sua't sinh l<;Ji da thlfc hi<%n trong thoi gian tru'oc d6 Khoang thoi gian rna cac nha dftu tu' thu'ong sli' dl;lng d~ u'oc lu'<;Jng Ia trung blnh cua 60 ky' m6i ky 1 thang, nghia

la t6ng c<)ng g6m s6li<%u cua 5 nam giao djch cua thi tru'ong Sau d6, tu sua't sinh l<;Ji thang se u'oc lu'<;Jng sua't sinh l<;Ji cua nam

Khi d6:

Trong d6 : E(R) : sua't sinh l<;Ji ky VQng ;

R : sua't sinh l<;Ji trung blnh;

R1: sua't sinh lqi cua ky t;

n : s6 ky thu'ong b~ng ho~c Ion hdn 60

Tren thj tru'ong chung khoan c6 2 each thuc giao djch : giao djch khop l<%nh djnh ky (fixing) va giao djch lien tl;lC Giao djch djnh ky chi khop l<%nh m<)t

vai Ifin trong ngay (2lftn/ngay nhu' tru'ong h<;Jp tc;ti Trung tam Giao djch Chung khoan TP H6 Chi Minh) Nhfi'ng thi tru'ong da phat tri~n ltfa ch9n giao djch lien tl;lC, ngma la illQt lftn khop l<%nh chi tfin chu'a de'n 30 giay (illQt khao sat cho tha'y con s6 nay la 22 giay tc;ti NYSE), vl the' t6ng c<)ng c6 ca 1000 lftn khop l<%nh trong 1 ngay D6 la chua k~ sau khi san giao djch dong cll'a thl cac

chli'ng khmin niem ye't vfin c6 th6 chuy6n qua giao dich OTC V oi tntang

ngay ca cai g<;>i la "gia dong cll'a" cling ra't kh6 khan Cac nha phan tkh

vo s6 giao djch, sua't sinh lqi thlfc (effective rate) se phv thu(>c vao so'lgn (n)

Bang 1.1 Sua't sinh hji tht;ic dol vOi s6Iiln nh(lp l<Ji nhu(ln viw v6n khac nhau

Ky nh~p l«ti nhu~n v~w v6n n Ty sua't sinh l«;ti thvc (%)

R : sua't sinh lqi danh nghia

Theo dinh nghia, sua't sinh lqi thvc qua n ky se b~ng Rr trong cong thuc sau :

p n : gia t(;li thai diem n ;

P0 : gia t(;li thai diem o

Cong thuc cu6i cling Rr=ln(Pn/Po) duqc sll' dt;mg ra't r()ng rai tren thi tnrang Uti

nhien, trong nghien cuu nay se chi dung each tinh thong thu'ang, nghla la sll'

khong lien we Khi nao dung dsn cong thuc ham logarithm kS tren se ghi chu

1.1.5 Ty suat sinh IQ'i n(>i b¢

ty sufft dung d~ chie't kha'u, hi~n gia toan b9 nhfi'ng "thu nh~p" tu'dng lai cua

ni~m ty sua't sinh lqi n()i b9 la ty sua't r sao cho :

ro + + + + + - -.r, + L J +

" -r + 1 (r + 1)2 (r + 1Y (r + 1Y 0 i=t (1 + rY (r + 1)"

Trong d6 : Po : Gia mua chung khoan ;

Pn : gia chung khoan t(;li thai diem n ;

r : ty sua't sinh lqi n()i b() ;

n : s6 ky tinh tmin

Vit%c sti' dvng ty sua't sinh l<;1i nQi bQ cffn ra't th~n trQng voi m<)t s6 ly do sau day:

• Dffu tien la va'n d~ tfnh tm1n Cach tfnh nay g~p 2 kh6 khan : thli nha't, c6 m()t s6 tntong h<;ip se tfnh du'<Jc 2 ty sua't sinh l<;ii n<)i b() Ch~ng h~n

nsu taco dong ti~n dffu tu la -1, +4 va -3, ty sua't sinh l<Ji n9i b9 r cua dong ti~n -1 +4(r+ 1)-3(r+ 1)2=0 Ke't qua cU a phu'dng trlnh nay c6 th6 la 0% ho~c 200% Thli hai, c6 tru'ong h<;1p khong tfnh du<Jc ty sua't sinh l<;1i n<)i bQ Vf dv nhu' voi dong ti~n -1,+1, -1 se kho~g tlm du'QC ty sua't sinh l<;1i n()i bQ

+ Them v~w d6, ty sua't sinh l<;1i n<)i bQ IRR gia dinh r~ng ta't ca cac khoan thu nh~p d~U du'QC tai dffu tu', Va tai dffu tu' chi VOi sua't sinh lQi la

ty sua't IRR D6 la gia dinh khong thl.fc te'

• C6 m<)t s6 tru'ong h<;ip ke't lu~n can eli tren IRR rna u thu§:n voi ke't

lu~n can eli tren dong thu nh~p thuan hit%n gia (NPV)

1.1.6 Ty suAt sinh IQ'i cua mc)t danh mvc d~u tU'

sua't sinh lQi ky VQng CUa IDQt danh ffil.}C b~ng trung blnh CO trQng s6 CUa sua't sinh l<;ii cua toan b() cac chling khoan thanh phffn Cong thlic nhu sau :

n

E(RP) = x 1 E(R 1) +x 2 E(R 2 ) + + x,E(R,) = LX;E(R;)

i=l

Trong d6 : E(Rp) : Sua't sinh l<;ii ky VQng cua danh ffil.}C dffu tu' p ;

Xi : ty trQng CUa chling khoan i trong danh ffil.}C;

n : s6lo~i chling khoan trong danh ml.}c;

E(Ri) : Sua't sinh lQi ky VQng cua chling khoan i

1.2 Rui ro theo nghia truyen thong

Rui ro cua vic$c nclm gifi' m<)t chung khoan la kha nang rna sua't sinh lqi thlfc

sinh tu ngoai cong ty, khong thS kiSm soat duqc va anh hu'dng cling hie len

hu'dng de'n nhi€u chung khoan cling m<)t hie gQi la cac rui ro he$ th6ng Ngu'QC

nganh cong nghic$p hay m<)t cong ty gQi la cac rui ro phi he$ th6ng

Rui ro he$ thO'ng du'qc dinh nghia la m<)t phffn bie'n d<)ng v~ sua't sinh lqi c6

ro he$ thO'ng Anh huC1ng cua chung tac d9ng de'n gia cua hffu nhu toan b9 cac

cong ty niem ye't tren thi tru'ong se c6 xu hu'ong giam M<)t vi dl;l khac, hffu

Rui ro phi h~ thO'ng la phffn rui ro t6ng th~ chi lien quan de"n 1 chung khoan ho~c m()t nganh cong nghi~p Cac nhan tO' nhu' kha nang quan tri, sd thich cua ngu'oi tieu dung, bi ki~n tl;lng, dlnh cong cua cong nhan la cac nhan t6

gay ra rui ro phi h~ thO'ng cua cong ty Cac nhan tO' nH ro phi h~ thO'ng hffu nhu' d()c l~p voi cac nhan t6 anh hu'dng de"n to~m b() thi tntong chung khoan

cffn du'QC danh gia trong bO'i canh Cl;l th~ cua cong ty hay nganh do

C6 th6 mo ta m()t sO' nguyen nhan gay nen rui ro h~ thO'ng va rui ro phi h~ th6ng nhu' sau:

1.2.1 Nguyen nhan cua rui ro h~ thOng

Rid ro c im biin than thj trliilng co? phitu

Tru'oc he't xin ghi chu rang ffil;lC nay ban de"n rui ro cua toan b() thi tru'ong c6 phie'u chtl khong phai thi tru'ong san phffm va dich Vl;l rna CaC cong ty niem

ye"t dang kinh doanh Rui ro thi tru'ong c6 phie'u (nhung ngay thu hai den t6i, thu tu' den t6i tren san giao dich ch£ng h~n) la rui ro h~ thO'ng, trong khi rui

fO thi tru'ong san phffm Va dich Vl;l rna cong ty niem ye"t dang kinh doanh thu'ong l~i Ia rui ro phi h~ th6ng (vi dl;l nhu' anh hu'dng cua dich cum ga de'n cong ty tht;(c phffm dong h()p cac san phffm thit ga va de"n cong ty kinh doanh khach s~n, nhu'ng it ho~c khong anh hu'dng de"n cong ty di~n til' ch£ng h~n)

Khong hie'm khi ngu'oi ta tha'y gia c6 phie"u giam trong khi lqi nhu~n cua cong

ty phat hanh c6 phie"u do l~i dang tang len Va ngu'QC l~i gia c6 phie'u tang trong khi lqi nhu~n cong ty giam Gia c6 phie"u cilng c6 th~ bie"n d()ng dang k6 trong m()t khoang thoi gian tu'dng dO'i ngcln m~c du lqi nhu~n cua ho~ t d()ng kinh doanh hffu nhu' khong thay d6i Nguyen nhan cua nhung slf ki~n

ki€u nay c6 nhi~u, tuy nhien m()t trong nhfi'ng nguyen nhan chinh la do sv thay d6i tam ly cua nha dffu tu' de'n c6 phie'u n6i chung, de'n m()t vai lo~i c6 phie'u ClJ th€ n6i rieng Bie'n d()ng sua't sinh l<;1i cua c6 phie'u c6 nguyen nhan

la sv thay d6i trong tam ly cua nha dffu tu' gQi chung la rui ro thi tru'ong c6 phie'u

Rui ro thi tru'ong c6 ngu6n g6c la do phan ling cua nha dffu tu' d6'i voi cac sv ki<%n vo hlnh ho~c hfi'u hlnh Dv bao rang ty It% tang tru'C1ng khong nhu' dl! bao, lQi nhu~n cua cac cong ty se suy giam c6 th€ lam giam gia c6 phie'u tren di<%n r()ng Co sC1 cua nhfi'ng phan ling cua nha dffu tu' c6 th€ la nhfi'ng sv ki<%n thl.fc

tS, quan sat du'QC nhu' CaC Slf ki<%.n kinh te', chfnh tri, Xa h()i

Cac Slf ki<%n thvc te' anh hu'C1ng de'n tam ly cua cac nha dffu tu' tren thi tru'ong, tuy nhien tam ly ba't 6n cua nha dffu tu' thu'ong khue'ch d~i nhung phan ling nay thanh nhung phan ung qua muc M9t sl.f giam gia nho nho tren thi tru'ong c6 th€ Ia nguyen nhan cho m()t khoan 16 to IOn Tam ly bffy dan (animal effect) hlnh thanh khi toan b() cac nha dffu tu' d~u mong mu6n ra khoi thi tru'ong ho~c nhay vao thi tru'ong Phan ling n6'i tie'p phan ling, anh hu'CJng cua cac phan ling nay du'QC c()ng hu'CJng, cac nha dffu tu' dua nhau ban ra lam gia giam xu6'ng mlic tha'p hon ra't nhi~u gia tri n()i t~i cua c6 phie'u, la gia tri rna chung ta tlm du'QC bang each Slt d1Jng phan tich CO ban V oi CO chS phan ling ngay tlic thl tru'oc nhung sv ki<%n nhu' am sat chinh tri gia, de dQa chie'n tranh, ngu'ng cung ca'p dffu hoa, gia cua gffn nhu' toan b() cac c6 phie'u se bi anh hu'C1ng tieu cl.fc Dang cua Ba Sonia Gandi th~ng l<;1i ba't ngo lam chi s6 thi tru'ong chling khoan Bombay giam mlic ky llJC trong ngay 17/05/2004

Va'n d~ rui ro thi tru'ong thu'ong chi nha'n m~nh de'n phan ling tieu clfc Ta't nhien khung hoang "mua vao" cfing Ia m()t ki€u phan ling voi nhung sv ki<%n

thlfc te" Tuy nhien, cac nha dffu tu' hffu nhu' khong coi vi~c gia tang la m()t nH

ro Tang gia chi la rili ro dang kS d6i voi truong h<;Jp ban kh6ng rna thoi

Rili ro lo~i nay c6 anh hudng trlfc tie"p de"n dffu tu' trai phie'u

Rui ro liii sulit thj trliUng

su~t cila ngan hang trung u'dng

cac chll'ng khoan khac nhu' c6 phie"u va trai phie"u cong ty cling tang hay giam theo N6i khac di, vl chi phi v6n cila cac chli'ng khoan gffn nhu' la khong rili ro

cho chi phi v6n cila cac chung khoan do cac cong ty phat hanh chtu rili ro cling thay d6i theo

2

Ta't nhien, chung khoan chinh phd t~i cac mrdc c6 thi tntong chung khoan phat tri~n se it rdi ro hon nhi6u

so vdi chung khoan do cac chinh phd cac nude ch~m phat tri~n phat hfmh ra Tuy nhien nhu' da n6i day chi

la quy u'oc vii quy u'oc nay da du'<;lc dung ri}ng rai nha't la trong mo hlnh CAPM, lai sua't phi nii ro du'<;lc gan cho Hii sua't cda tin phie'u kho b~c t11-i nude sd t~i Se la khong h<;lp ly ne'u chung ta la'y lai sua't tin phie'u kho

la Hii sua't "rong", "thuffn tuy", chi phi v6n khong rili ro Thay d6i Hii sua't chung khocin chinh phil se c6 tac d()ng Ian toa de"n ta't ca cac chung khoan

cffu chung khoan chinh phil Vi dt;t khi chinh phil tham ht;tt ngan sach trffm trQng se doi hoi b6 sung, tang cttong ngu6n tai tr<;1 Phat hanh them trai phie'u chinh phil la m()t giai phap, tuy nhien giai phap nay lam tang cung chung

hi~n dang htu hanh Vi dt;t, lai sua't chung khoan chinh phil tang len, tu 9 len 9,25% Vl trai phie"u c6 lai sua't 9% da c6 dinh trong h<;1p d6ng giil'a trai chil

va chinh phil "eli", nha dffu ttt ti~m nang se chi mua trai phie'u voi lai sua't 9,25%, va ngttoi sd hil'u trai phie'u 9% bat bu()c phai giam gia trai phie'u cua mlnh moi hy VQng c6 ngttoi mua

thay vl mua trai phie'u cila cong ty Gia trai phie'u cong ty giam xu6ng trong khi lai sua't cila trai phie'u cong ty bat bu()c phai tang len Ne'u cong ty bu()c

se lam cho chi phi v6n trung blnh cila cong ty tang len, lam cho gia c6 phie'u cong ty giam theo, phan ling day chuy€n d6 anh hu'dng de'n ty sua't sinh l<;Ji

b~c cua Hoa ky lam Hii sua't phi rui ro khi tinh tmin sua't sinh lqi ky VQng cho cac chung khoan t~i Chau Au hay (J Vi~t Nam Vii l~i, ne'u "dinh muc tin nhi~m" cua chinh phu qua tha' p thl chinh phu cling khong thg phat himh chung khoan du'qc, ne'u c6 phat hanh cling chhg ai mua

C6 thS ke't lu?n r~ng c6 m()t cd ca"u lien h<% ch~t che gifi'a ty sufft sinh lqi cua

vit%c tang lai sufft se lam giam gia tnfc tie'p hay gian tie'p hfiu he't cac chung khoan tren thi tru'ong Nguqc h;li, vit%c giam lai sua"t se lam tang gia chung khoan tren thi tru'ong theo m()t each nao d6 Chung ta ra"t thu'ong tha"y m6i khi

la thi tru'ong chung khoan phan ling ngay Tuyen b6 tang lai sua"t gfin nhu'

pha t n6i chung rna chi ban de'n lai sua"t) anh hu'dng tnfc tie'p de'n gia trai

lai sua"t cao len se lam giam cfiu cua nhfi'ng nha dfiu co sll' dvng mua ban

len

Thu hai, ra"t nhi~u cong ty, d~c bit%t la nhfi'ng cong ty dich Vl.J cong c()ng c6 ngu6n tai trq dlfa chu ye'u vao v6n vay M()t sO' cong ty khac, nhu' cac dinh

N~u lai sua"t tang, cac cong ty dlfa chu ye'u vao v6n vay se tha"y r~ng m()t

khoan lai cua phfin v6n vay d6 Do v?y, lqi nhu?n rong se giam xu6ng, c6

tuc giam xu6ng, va ta"t nhien, gia c6 phie'u cfing se giam xu6ng Ngu<;fc lc;ti, tang Hii sua"t se dem lc;ti nhi€u l<;fi nhu~n han cho cac dinh che' tin dl;lng, la

B6i voi cac cong ty loc;ti nay, tang lai sua"t c6 th~ lam tang l<;fi nhu~n cua he;>

Rui ro lq,m phat

Rui ro thi truang va rui ro lai sua"t c6 th~ dinh nghia Ia slf khong ch:lc ch:ln v€ kh6i htqng ti€n rna nha dffu tu' se nh~n Rui ro lc;tm phat Ia slf khong ch:lc ch:ln v€ sue mua cua kh6i lu<;fng ti€n rna nha dffu tu nh~n du'<;fc N6i khac di, d6 la anh hudng cua lc;tm phat va thi~u phat d6i voi dffu tu' Sau day mo til

anh httdng cua lc;tm phat d6i voi nha dffu tu' va do'i voi cong ty niem ye't

Do'i v8i nha dftu tli Ne'u chung ta cho d.ng dffu tu' la m()t slf trl hoan tieu dung, chung ta se tha"y r~ng, khi m()t ngu'oi mua m()t c6 phie"u, anh ta (chi ta) phai bo qua nhfi'ng co h()i mua s:lm cac hang hoa va dich V\1 trong su6t thai gian rna anh ta (chi ta) n:lm gifi' c6 phie'u d6 Gia dl;l nhu' trong khoang thai gian do, gia cua nhfi'ng san ph§:m va dich Vl;t rna nha dffu tu' mu6n mua tang len, nha dffu tu' se bi giam bot sue mua Ca lc;tm phat va thi~u phat d€u anh hudng de'n sue mua, tuy nhien n6i chung khi n6i de'n rui ro sue mua nguoi ta chi c6 y d€ c~p de'n lc;tm phat, bdi vl anh hu'dng cua thi~u phat d6i voi sue mua khong ph6 bie'n l:lm

Cfing gi6ng nhu' lai sua"t, lc;tm phat anh hu'dng de'n ta"t ca mc;>i chung khoan Anh hu'dng nay th~ hi~n d ty sua"t sinh l<;fi ky vc;>ng Khi lc;tm phat tang len thl

ty sua't sinh lqi ky vc;>ng cfing doi hoi phai tang len tu'ong ling, sao cho ty sua"t sinh lqi thlfc (real rate) it ra la khong giam

D6i voi cong ty niem ye't Rid ro l~rn phat anh hu'ong de"n cac cong ty niern

thu nha"t, chi phi d~u vao tang nhanh hdn gia ca va dich Vl;l tieu th1;1 thl lQi

nhu~n cong ty se giarn xu6ng va gia c6 phie"u se giarn Ngu'QC l~i ne"u chi phi

nhu~n rong khong giarn rna l~i tang, do v~y gia c6 phie"u se tang C6 ve nhu' tac d()ng cua l~rn phat de"n cac cong ty niern ye"t c6 tinh cha"t rieng bi~t, d~c

thu

1.2.2 Nguyen nhan rui ro phi h~ thOng

Nhfi'ng ye"u tO' nhu' nang hfc quan ly, so thich ngu'oi tieu dung, dlnh cong cua

cd ca"u ali chinh cong ty)

Rui ro kinh doanh

kie'"n lqi nhu~n cua ho~t d{)ng kinh doanh se d~t khoang 10% (ty sufft lqi

nhu~n ky v<;mg) thl rui ro kinh doanh cua nhung cong ty rna mll'c tang cua lqi

nhu~n nay bie'"n d{)ng tu 6% de"n 14% se cao hdn so voi nhung cong ty rna mll'c tang lqi nhu~n chi bie"n d{)ng tu 9% de'"n 11% MU'c d{) bie"n d{)ng so voi mll'c ky v<;mg la thu'oc do rui ro kinh doanh

ngoai cong ty (moi tru'ong kinh doanh)

m()t dlf bao sai lgm v€ tfnh mua V\1 cua san ph~m d~n de'n t6n kho qua

Rui ro kinh doanh ben ngoai la ke"t qua cua nhung anh hu'dng moi tru'ong

m()t nha cung cffp huy hqp d6ng cung U'ng nguyen li~u quan trQng, lam nha

c~nh tranh quO'c t€ tren thi tru'ong lam cong ty mfft thi phgn d mll'c dang k~ ho~c chfnh phil cffm hut thuO'c ndi cong c{)ng, nang thuS tieu tht;t d~c bi~t dO'i

hu'ong la bie'n d6i theo chu ky, trong khi do, m()t s6 nganh khac lc;ti khong c6

ciia cac ngu6n v6n Ne'u lai sua't tang cao thl m()t s6 ngu'oi tieu dung mua tra

ch~m se khong mua nua, nhung nha ban Ie cling nhu' san xua't T.V bi anh huang Khi do chinh quySn dia phu'dng cung se khong pha t hanh trai phie'u

Riti ro vi cd cifu tili chfnh cf)ng ty

du'qc hu'ong lqi til' don bffy tai chinh)

r=i+p+b+f+m+o

trong do : r : Sua't sinh lqi ky vQng ;

i : lai sua't phi nli ro ;

p : bU d~p nli ro lcpn phcH;

b : bU d~ p nli ro kinh doanh ; f: bU d~p nli ro cd ca'u ati chinh;

rn : bU d~ p nii ro thi tntong ;

o :bU d~p cho cac riii ro khac

Tren day la m9t sd rui ro chfnh ma nha dtiu tzt cd philu g(lp phili Vi~c phan loc;ti cung chl la tudng ddi Cdc rui ro tdc d9ng qua lc;ti wJi nhau, la nguyen nhan va klt qua cua nhau Cung kh6 djnh lu(Jng tdc d9ng cua tang loc;ti riti ro

V~y nen, nguiJi ta thuiJng tlm each do luiJng m9t each gdn dung rui ro tdng thi (toan b9 riH ro) ma khong do, va cung khong thi do chung m9t each rieng le, tang riti ro m9t

Budc dfiu tien r5 rang la xac dinh ty sua't phi riii ro Tren tht;tc te', tht;tc ra khong c6 khoan dfiu tu' nao rna l~i khong riii ro, nhu'ng trong da sci cac tru'ong h<;1p ngu'oi ta vfin coi tin phie'u Kho b~c Ia nhung san phffrn khong riii ro d

My, lai sua't phi riii ro ciia tin phie'u Kho b~c thuong la 8%

1.2.3 Do IU'ang rui ro

Kh6 c6 th€ dlf bao rnQt each chinh xac r~ng gia c6 phie'u se tang hay giarn,

va tang giarn bao nhieu, cling kh6 c6 th€ dlf bao rnQt each chinh xac r~ng

cong ty se phan b6 c6 tuc Ia bao nhieu Ddn gian la vl khong thti do lu'ong rn9t each chinh xac nhil'ng tac dQng kinh te' xa hQi dO'i vdi cong ty va d6i vdi gia chung khoan

St;t t6n t~i ciia slf khong ch~c ch~n nay khong c6 nghia Ia khong th€ do Iuong

khong nhung phai th~n tn;mg trong vi~c dt;t bao kha nang sinh l<ji rna con phai do lu'ong rnuc dQ rui fO kern theo kha nang sinh lQi ky VQng d6

Lucjng hoa rui ro con cffn thie't dS c6 thS c6 cd sd th6ng nhfft cho vi~c di~n

te' co th€ bie'n thien tu 9% de'n 11%, rna ctlng co th€ bie'n thien tu 6% de'n 14%

Vi~c do Iuong Slf bie'n thien tren cua sufft sinh lcji chinh Ia do Iuong de) phan

l~ch chuffn

nhi~u, c6 thS Ia vo s6 Nha phan tich gan cho tung kha nang ffy rn()t xac sufft

Ne'u nguoi ta tinh toan theo each thll' nhfft thl cong thll'c ducjc sll' d1;1ng d€ do

R = Trung blnh sua't sinh l<;1i ;

8 2 (R) = Phu'dng sai cua sua't sinh l<;1i ky VQng;

8 = f){) l~ch chuffn CUa sufft sinh l<;ji ky VQng ;

Pi= Xac sua't gan cho sua't sinh l<;1i Ri c6 th~ xay ra trong thL;t'c te',

do v~y LPi = 1

Ri = Sua't sinh l<;1i tru'ong h<;1p i;

n = S6 tru'ong h<;1p sua't sinh l<;1i khac nhau

Trong tntong h<;1p din ell' vao chu6i sua't sinh l<;1i qua khU', ngu'oi ta u'oc lu'<;1ng phu'dng sai nhu' sau4 :

Trong d6 : R = Trung blnh sua't sinh l<;1i ;

8 2 (R) = Phu'dng sai cua sua't sinh l<;ji ky VQng ;

8 = f){) l~ch chuffn CUa sufft sinh lQi ky VQng ;

Rt = Sua't sinh l<;1i ky t;

n = s6 ky quan sat

Trong di tai nay, cong thuc sau dzt(Jc sii dl}ng di tinh phztdng sai va dQ l~ch

chuiln cua cac ciJ phie"u va cua thi trztung Day la cong thU'c tinh phu'dng sai t6ng th~ din ell' tren s61i~u cua m~u (nen phai chia cho n-1), trong khi d6, trong d€ tai nay chung toi do lu'ong tren toan b() c6 phie'u va trong suo't thoi gian 4 nam (nghia la "t6ng th~" hay "dam dong"), nen ap dlJ.ng cong thU'c tren c6 phffn khong thich h<;1p l~m (dang ra phai chia chon) Tuy nhien, ne'u cho r~ng R ch1la trung blnh cua qua khU', vi~c u'oc lu'<;jng phu'dng sai va dQ

l~ch chuffn con dung d~ suy doan cho tu'dng lai thl ap dlJ.ng cong thU'c nay khong c6 gl qua sai Hdn nua, th~t ra thl khac bi~t v€ ke't qua khi m()t s6 dem chia cho 839 hay 838 cfing khong khac nhau nhi€u

4

Xem Morissette, D., 1993, Valeurs Mobilieres et Gestion de Portefeuille, Les Editions SMG, Canada, Chapitre

12: "Theorie de Portefeuille", tr 325

Mli'c d() bie'n d()ng cua sua't sinh lqi thl,l'c te' xung quanh sua't sinh lqi trung

(b~ng nii ro h~ thfmg + nii ro phi h~ th6ng) Phu'dng sai hay d() l~ch chuffn

Cac t6 chli'c tai chinh va cac cong ty tu' va'n tai chinh ra't hay do Iuong rui ro

sinh Iqi cac thi truong moi n6i thuong cao hdn nhiSu so voi cac thi truong

thi 1.1.) void(> lech chuffn cua cac thi tru'ong moi n6i (d6 thi 1.2.)

DO thj 1.1 Rui ro cua cac thi tru'O'ng cfi phie'u phat triin tfnh b~ng d() l~ch chufin sua't

sinh l<ji

Ngu6n : International Monetary Fund, 2004, Global Financial Stability Report, Market Developments and Issues, Washington D.C., USA, tr.l77, xem http://www.imtorg

DO thj 1.2 Rui ro cua cac thi tru'O'ng c6 phie'u moi n6i tfnh b~ng d() l~ch chutln sua't

Ngu6n : International Monetary Fund, 2004, Global Financial Stability Report, Market Developments and Issues, Washington D.C., USA, tr.l95, xem http://www.imtorg

Hai d6 thi 1.1 va 1.2 cho tha"y trung blnh d() lt$ch chuffn cua cac thi tntong

50% trong 5-6 nam vua qua, nghia la rui ro cua thi tnl'ong moi n6i cao gffn

nguyen nhan chu ye'u : Thll' nha"t, do t6ng s6 v6n nho va do d() thanh khoan

bdi cac hanh vi ling xU' cua cac t6 chU'c dffu tu' qu6c te', khi cac t6 chuc nay thay d6i cd ca"u danh ffil;J.C dffu tu' (portfolio) cua hQ Vi dl;l nhu', tru'oc khi

blnh hang ngay cua Malaysia tu 5 ty USD nam 1993 giam xu6ng 500 trit$u USD nam 1994, sau khi m()t vai quy dffu tu' My nit khoi nu'oc nay Thu hai, cac thi tru'ong moi n6i ra"t nhe;ty cam voi tac d()ng ben ngoai Nhu' gia nguyen

bie'n d()ng gia dffu tho, khi rna chie'n tranh Vung Vinh dang du'qc tri€n khai ThU' ba, nhung ba"t 6n kinh te', chinh tri-xa h()i cua nhung nu'oc nay Cu()c

mU'c gffn 188,5 ty vao cu6i nam 1995 Thu tu', slf phl;l thu()c cua cac thi tru'ong moi n6i vao m()t vai cong ty IOn hang dffu niem ye't tren thi tru'ong, khong chi tren quy mo v6n rna ca tren kh6i lu'qng giao dich Vi dl;l vao cu6i nam

1994, trong khi 10 cong ty hang dffu d My chi chie'm 13% t6ng s6 v6n thi

5

Biti bao cua P Jorion va W N Goetzmann cilng cho ke't qua tu'dng tlf

la 51,1 %, d Hungaria la 44% M()t sv bfft 6n cua m()t trong 10 cong ty nay c6

Ngoai ra cfing cftn kS de"n nhfi'ng ye"u t6 ben trong tht tru'ong nhu' : thong tin

emergents ", Encyclopedie des marches financiers, chu bien Yves Simon, Ed Economica, Paris, 1997, t(jp I)

each do rui ro m(>t each gftn dung rna thoi, bdi vl con c6 nhfi'ng phu'dng phap khac co thS duqc sli' d1:1ng dS do luang st;t rui ro

1.3 EJo IU'iYng rui ro hiijn d{li

hlnh dtnh gia tai san v6n (CAPM)

s6 lol;l.i chung khoan du IOn Lol;l.i rui ro nay la ke"t qua cua nhfi'ng bie"n c6

ng~u nhien ho~c khong kiSm soat duqc chi anh hudng de"n m9t cong ty ho~c

phat, sv ki~n kinh te" va chinh trt

Vl hfru he"t cac nha dfiu tú c6 hĩu biét t6i thĩu d~u c6 th~ loc;ti bo nli ro c6 ·

th~ phan tan dú<;1c b~ng each n~m giu m()t danh mlJc dfiu tú du IOn Danh mlJc

ra r~ng, ne"u h;L'a chQn chung khoan m()t each cffn th~n thl ch1 cfin khoang 15

chung khoan la CO th~ lam nen ffiQt danh ffilJC dfiu tú loc;ti bo dúQC hfiu hét rui

ro c6 th~ phan tan dúQC Rui ro khong th~ phan tan la rui ro khong th~ loc;ti

dú<;5c do b~ng h<$ s6 betẵ)

1.3.1 Djnh nghia h~ sO beta (f3)

Beta do lúong rui ro khong th~ phan tan dú<;1c Beta cho thffy cai each rna

gia cua m()t chung khoan cang phan ung voi thi trúong mc;tnh me bao nhieu thl h<$ s6 beta cua chung khoan d6 cang cao bffy nhieụ Beta cua m()t chung khoan dúQC tlnh thong qua m6i lien h<$ giua sufft sinh l<;Ji cua chung khoan do

va sufft sinh J<;5i cua thi trúong rna chung khoan d6 dang giao dich Sufft sinh l<;1i CUa thi trúong dúQC do bCfi trung blnh sufft sinh l<;Ji CUa illQt mfiu túdng d6i Ion cac chung khoan trong thi trúong d6 Vi dl;l, muc tang giam cua ch1 s6 S&P 500 la thúoc do sufft sinh l<;5i thi trúong c6 phie"u Mỵ H<$ s6 beta cua thi trúong b~ng 1 con beta cua cac chung khoan khac tlnh theo h<$ s6 naỵ