SKKN

Cũng từ đó âm nhạc đợc đa vào các nhà trờng với vị trí nh một môn học chính khoá để giáo dục toàn diện cho học sinh.. Tóm lại, muốn nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh cũng nh

A đặt vấn đề –

I – Cơ sở lý luận

- Âm nhạc là một trong những hình thái ý thức xã hội phụ thuộc vào quy luật chung của

tự nhiên Tuy nhiên đồng thời với nó âm nhạc cũng có những quy luật riêng bắt nguồn từ tính chất của loại hình nghệ thuật này.Vì vậy mà âm nhạc phản ánh cuộc sống xung quanh chúng ta bằng hình tợng âm thanh Cũng giống nh loại hình nghệ thuật khác nh hội hoạ sử dụng đờng nét,hình khối ,màu sắc, văn học với sực mạnh của ngôn từ - âm nhạc thông qua

âm thanh đặc trng dựa trên hai yếu tố cơ bản là giai điệu và tiết tấu Tất cả đã nói lên những gì mà cuộc sống con ngời đã trải qua từ lúc sinh ra đến khi giã từ cõi đời Chính vì vậy âm nhạc luôn gắn liền với con ngời, đễ đi vào lòng ngời Cũng từ đó âm nhạc đợc đa vào các nhà trờng với vị trí nh một môn học chính khoá để giáo dục toàn diện cho học sinh

- Âm nhạc nói chung và âm nhạc ở trờng THCS nói riêng có mục tiêu xây dựng và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh Đồng thời giáo dục tình cảm đạo đức trong sáng, lành mạnh, có một ý thức đúng đắn về âm nhạc để phát triển toàn diện cho học sinh

Đó cũng là lý do để môn âm nhạc chính thức đợc đa vào bậc THCS ở mỗi cấp học, lớp học

đều đợc phổ cập bộ môn này Bên cạnh đó điều còn tồn tại trong việc giáo dục và dạy môn

âm nhạc là phơng pháp giảng dạy

II Cơ sở thực tiễn:

Nh chúng ta đã biết hiện nay môn âm nhạc đã chính thức đợc đa vào chơng trình giáo dục THCS nhằm đảm bảo cho các em học đủ 9 môn và nhằm phát triển một cách toàn diện về

đức trí thể mỹ Đây là một môn tuy không mới nhng không hề dễ vì nó thuộc về lĩnh vực năng khiếu Vì vậy mà nó là vấn đề bức thiết cho giáo viên âm nhạc

Qua dự giờ một số tiết ở trờng THCS tôi thấy phần lớn giáo viên dạy theo phơng pháp truyền khẩu, rất hạn chế về việc sử dụng đồ dùng dạy học Dạy học theo cách : Một ngời thuộc sau đó hát cho nhiều ngời nghe và hát lại cho học sinh do vậy mà độ chính sác và hiệu quả không cao

Là một giáo viên đợc đào tạo chính quy để dạy âm nhạc tôi muốn đem tất cả kiến thức và khả năng mình có và đã đợc trang bị, học tập ở trờng chuyên nghiệp nhằm giúp các em học tốt hơn môn âm nhạc Mặc khác em cũng muốn nâng cao nghiệp vụ của mình qua cách đa

ra những phơng pháp giảng dạy mới áp dụng ở trờng THCS cụ thể ở khối lớp 8

Tóm lại, muốn nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh cũng nh sự chính xác về cao độ, trờng độ, kích thích đợc sự hứng thú, ham mê học tập, sáng tạo, khả năng t duy thì ngời giáo viên phải có một phơng pháp giảng dạy hợp lý Bản thân tôi nhận thấy môn âm nhạc cần có những phơng pháp phù hợp, chính vì vậy tôi mạnh dạn khai thác hớng sáng kiến của mình vào vấn đề phơng pháp giảng dạy

III Mục đích của sáng kiến

Dạy học và giáo dục các bộ môn trong đó có âm nhạc cho học sinh là một trong những phơng tiện hiệu quả nhất, đa vào ý thức học sinh một cách dễ dàng, tích cực, sâu sắc đặc biệt có quan hệ thẩm mỹ với thế giới tự nhiên và con ngời

Dạy học âm nhạc là quá trình cho học sinh nắm bắt, tổng hợp những kiến thức, kĩ năng,

kĩ xảo, tạo cơ sở cho khả năng cảm thụ âm nhạc

1 – Trang bị những kiến thức âm nhạc về cơ sở, kĩ năng kĩ xảo, tạo điều kiện cho hình thành khẳ năng , năng lực cảm thụ, hiểu và thể hiện tác phẩm âm nhạc

2 – Khơi dậy những khả năng sáng tạo trong hoạt động nghệ thuật âm nhạc Kích thích lòng say mê yêu thích ca hát ở học sinh

3 – Trau dồi tình cảm đạo đức và niềm tin , thị hiếu âm nhạc lành mạnh và nhu cầu âm nhạc ở học sinh trên cơ sở lý tởng thẩm mỹ lành mạnh tiến bộ

4 - Đa ra đợc những phơng pháp tốt nhất để phục vụ cho việc dạy môn âm nhạc ở trờng THCS , nhng đồng thời qua đề tài này tôi cũng làm quen đợc từng bớc công tác nghiên cứu khoa học Từ đó rút ra cho mình nhng kinh nghiệm về phơnbg pháp dậy bộ môn và đặc biệt là môn âm nhạc

III - Đối tợng nghiên cứu

1 - Đối tợng nghiên cứu: Phơng pháp dạy hát lớp 8 ở trơng THCS Kim Xuyên

2 - Khách thể: Phơng pháp dạy hát ở trờng THCS

PhầnB Phần nội dung. –

I – Tầm quan trọng phơng pháp dạy học

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình t-ợng có sức biểu cảm của âm thanh Cùng với phơng pháp diễn tả của âm nhạc nhng : Âm sắc, giai điệu , cờng độ cách cấu tạo, tiết tấu, cao độ, trờng độ, hình thức biểu diễn Âm nhạc có sức mạnh vô cùng to lớn, phong phú trong việc thể hiện nhng rung động,cảm xúc tinh tế ở mọi tâm trạng của con ngời nh: vui, buồn, hùng tráng hay sâu lắng ở trờng THCS nói chung và lớp 8 nói riêng âm nhạc là nhu cầu nhận thức, hoạt động giải trí cho các em Môn âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành ca sỹ mà chủ yếu thông qua môn này tác

động vào tâm hồn các em , giúp các em hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện Đúng nh câu nói của nhà s phạm nỗi lạc ngời Nga: Xu-Khôn-Lin-xki “ Giáo dục âm nhạc không phải là tái tạo nhạc sỹ mà trớc hết là giáo dục con ngời.”

Do vậy mỗi giáo viên phải tìm cho mình phơng pháp giáo dục con ngời có sáng tạo và đạt hiệu quả

Đặc trng của âm nhạc nói chung và ca hát nói riêng của trờng THCS cần phải chú ý đến các yếu tố cơ bản sau:

1- Cao độ

2- Cờng độ

3- Trờng độ

4- Sắc thái

Nếu giáo viên đảm bảo đợc những yếu tố này thì hiệu quả dạy học mới cao và nâng cao

đợc khả năng , năng lực cảm thụ âm nhạc một cách đúng đắn và chính xác

II. Một số phơng pháp dạy hát ở trờng THCS.

1 - Ph ơng pháp

( Phân tích đặc điểm, tính chất của bài hát trong chơng trình lớp 8 ở Trờng THCS).

Đây là vấn đề quan trọng mà bất cứ ngời giáo viên nào cũng phải nắm bắt đợc vì chỉ có

nh vậy thì hiệu quả dạy học mới cao

a/ Đặc điểm chủ yếu của các bài hát lớp 8

Lớp 8 gồm các bài hát phải học bắt buộc nh :

1/ Mùa thu ngày khai trờng -Vũ Trọng Tờng

2/ Lí dĩa bánh bò - Dân ca Nam Bộ

3/ Tuổi hồng - Trơng Quang Lục

4/ Hò ba lí - Dân ca Quảng Nam

5/ Khát vọng mùa xuân - Nhạc MÔDA

6/ Nổi trống lên các bạn ơi - Phạm Tuyên

7/ Ngôi nhà của chúng ta - Hình Phớc Liên

8/ Tuổi đời mênh mông - Trịnh Công Sơn

Tất cả các bài hát trong chơng trình chủ yếu có sắc thái, tính chất vui tơi rộn ràng, hồn nhiên ca ngợi cuộc sống yên vui, đầm ấm phù hợp với chất giọng , lứa tuổi lớp 8 Qua mỗi bài hát đều có tính giáo dục rất cụ thể qua lời ca cũng nh tiết tấu

b/ Tính chất của các bài hát lớp 8

Những bài hát trong chơng trình chủ yếu có nhịp và

* Bài 1: Loại bài có tính chất hành khúc ( Mùa thu ngày khai trờng ) Loại này mang tính

chất vận động với các hình nốt

* Bài 2 : Loại bài hát mang tính chất vui chơi nhẩy múa tạo sự hứng khởi cho các em , tiết

tấu sử dụng chủ yếu là đảo phách và nghịch phách

VD: Lí dĩa bánh bò, Nổi trống lên các bạn ơi , Tuổi hồng

* Bài 3 : Bài hát trữ tình , ở thể loại này các bài hát đều mang tính chất tự sự , kể chuyện ,

loại bài hát này phát huy cao độ của cá tính bài hát Khi gặp loại bài hát này giáo viên đặc biệt chú ý đến sắc thái tình cảm

VD: Tuổi đời mênh mông, Hò ba lí

* Bài 4: Loại bài hát mang đậm tính tự sự, gần giống kể chuyện có nội dung sâu lắng.

VD Khát vọng mùa xuân - MôDa

Qua việc nắm bắt đợc đặc điểm tính chất của bài hát thi khi dạy sẽ tự tin , hiệu quả hơn, kết hợp các phơng pháp tốt hơn

2 Ph ơng pháp h ớng dẫn học sinh học hát.

a/ Để một giờ dậy hát có chất lợng giáo viên phải quan tâm , tận dụng tối đa những hiệu quả của đồ dùng dạy học

+ Đồ dùng trực quan : Tranh ảnh minh hoạ

+Nhạc cụ, đài , đĩa nhạc Giáo viên phảI soạn đệm cho các bài hát mà mình phảI dạy và lấy ví dụ

Trớc khi lên lớp giáo viên phải chuẩn bị kỹ , soạn bài đầy đủ chi tiết nhng nội dung chính của bài cũng nh mục đích yêu cầu sẽ dậy Cụ thể nh:

+ Phân tích bài sẽ dạy để phát hiện ra những đặc trng nghệ thuật đợc nói đến trong bài Giai đi tiết tấu của bài hát , tính chất , xuất xứ , tác giả , hình tợng âm nhạc

+ Giáo viên phải chuẩn bị cho mình một phong thái thật tốt để đứng trớc tập thể học sinh tạo cho mình một phong thái tự tin , nghiêm túc nhng không cứng nhắc mà ngời giáo viên luôn mang đến cho các em sự hấp dẫn , mới mẻ

b/ Khi dạy một tiết âm nhạc giáo viên cần tiến hành theo những trình tự sau :

Bớc 1: Giới thiệu bài hát :

+ Xuất xứ , tên tác giả, hình tợng âm nhạc ,nội dung, t tởng bài hát , tiết tấu giai điệu + Đọc lời ca : Giáo viên treo bảng phụ đã viết sẵn lời ca bài hát cho các em đọc rõ ràng chính xác lời ca bài hát

Bớc2: Học bài hát

+ Giáo viên hát mẫu hoặc cho các em nghe đĩa nhạc mẫu ( tốt nhất là GV hát mẫu để các em nghe thấy đợc tính chất bài hát cần thể hiện của tác giả.)

+ Dạy từng câu : chia nhỏ bài hát ra từng câu nhạc , tiết nhạc

+ Dạy theo lối móc xích rồi sau đó ghép các câu, các đoạn hoàn thiện bài hát

- Khi đã hoàn thiện GV kiểm tra từng nhóm , cá nhân, nhận xét có thể cho điểm động viên học sinh

-Trong quá trình dạy giáo viên cần phải chú ý đến sắc thái tình cảm ( to nhỏ, nhanh chậm , mạnh mẽ đã đợc chỉ dẫn trong bài hát

- Trong quá trình dạy phải tập cho các em làm quen với động tác của giáo viên từ câu

1 sang câu 2 cho đến hết bài , giáo viên cũng có nhng cử chỉ thái độ biểu hiện để học sinh làm quen dần và kích thích đợc sự hào hứng của học sinh

3 Ph ơng pháp :

“ Hớng dẫn cho học sinh hát kết hợp vỗ tay theo nhịp.“

Trớc hết ta phải trang bị cho các em những kiến thức nh: Nhịp (là chu kì tuần hoàn của phách mạnh , phách nhẹ với giá trị độ dài xác định cho mỗi phách tính theo nốt

đen.) Nhịp đợc giới hạn bởi vạch nhịp và tạo thành các ô nhịp

a/ Nhịp….: là loại nhịp đơn giản gồm 2 phách trong một ô nhịp , mỗi phách có trờng

độ bằng một nốt đen , phách đầu mạnh phách sau nhẹ

b/ Nhịp…, Là loại nhịp đơn gồm 3 phách trong một ô nhịp , phách thứ nhất là phách

mạnh, hai phách còn lại là phách nhẹ, trờng độ của mỗi phách là một nốt đen

c/ Nhịp….: là loại nhịp gồm 4 phách trong một ô nhịp , mỗi phách có trờng độ bằng

một nốt đen, phách đầu là phách mạnh phách 2 nhẹ phách 3 mạnh vừa phách 4 nhẹ Ngoài ra còn một số nhịp nh

Thờng thì mỗi phách tơng ứng với từng từ trong câu hát Giáo viên còn có nhiệm vụ hớng dẫn học sinh gõ phách khi hát vào bài Phách mạnh thờng rơi vào đầu ô nhịp các

em phải nhấn vào phách mạnh

Ví dụ ở nhịp 2\4 ta vỗ tay theo cách sau :

Phách mạnh ta sẽ vỗ 2 lòng bàn tay vào nhau , phách nhẹ ta chỉ vỗ bằng nửa bàn tay Tuy nhiên ở mỗi loại nhịp đều có cách vỗ khác nhau Do vậy cần có phơng pháp cụ thể để hớng dẫn học sinh thực hiện sao cho đơn giản dễ học dễ nhớ để các em đều có thể thực hiện đợc

Mục đích của phơng pháp này giúp các em tìm hiểu đợc về nhịp, thể hiện đợc đúng nhịp điệu của bài kể cả khi hát và gõ phách Tuy nhiên lý thuyết là nh vậy nếu không

có thực tế thì sẽ không có giá trị Vì vậy mà tôi đã thực nghiệm 3 phơng pháp này ở một số lớp 8 Trờng THCS Kim Xuyên trong quá trình giảng dạy

C- Phần thực nghiệm.

I - áp dụng ph ơng pháp 1 .(Tại lớp 8A)

“Phân tích tìm hiểu đặcđiểm tính chất của bài hát trong chơng trình.”

Ngay từ đầu năm học giáo viên đã phải tiến hành công việc này.Khi đã nắm chắc phần này thì mỗi giờ dạy học không khí lớp sẽ trở lên sôi nổi , hấp dẫn hơn và hiệu quả giờ học sẽ cao hơn, Với phơng pháp này tôi đã áp dụng trong thực tế giảng dạy tại lớp 8A với bài : “ Nổi Trống Lên Các Bạn Ơi.”- Phạm Tuyên.Bài hát này đợc nhạc sĩ Phạm Tuyên viết ở nhịp 2/4 với đờng nét giai điệu sôi nổi linh hoạt , vui tơi ca ngợi tình đoàn kết của 54 dân tộc trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam Bài hát sử dụng hợp lí các nốt móc kép và dấu nối , dấu luyến phù hợp với chất giọng khoẻ khoắn của các em

Nhìn chung , qua việc áp dụng phong pháp này học sinh hiểu bài hát khá hơn , các em học thuộc bài ngay tại lớp tuy nhiên 1 số em còn hát sai về cao độ và trờng độ những chỗ xuất hiện dấu nối ( Nổi trống lên, hoà tiếng ca )

Kết quả mà tôi thu đợc qua việc áp dụng phơng pháp nay nh sau:

Lớp

8A

Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dới 5

II- áp dụng ph ơng pháp 2 ( thực hiện tại lớp 8B)

“Hớng dẫn học sinh tập hát”

ở phơng pháp này tôi đã đi sâu vào cách hớng dẫn các em hát có sắc thái tình cảm phù hợp với tính chất của bài hát Với phơng pháp này tôi đã áp dụng vào bài : “ Ngôi nhà của chúng ta“ - Hình Phớc Liên

Bài hát viết với giai điệu mềm mại, thiết tha Trong bài hát sử dụng đa dạng các hình nốt

đen, đơn, trắng, kép các kí hiệu nh dấu nối, dấu luyến song không quá phức tạp đối với học sinh

Qua quá trình thực nghiệm đã thu đợc kết quả nh sau :

Lớp

8B

Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dới 5

Khi áp dụng phơng pháp này thì đa số các em đều thuộc bài hát , hát đúng sắc thái tình cảm, tuy nhiên một số em vẫn còn sai về trờng độ những chỗ xuất hiện nối móc kép Ngợc lại có một số em lại hát rất tốt

III - áp dụng ph ơng pháp 3 (thực hiện tại lớp 8c)

“Hớng dẫn các em vỗ tay theo tiết tấu”

Cũng là bài hát : Nổi trống lên các bạn ơi - Phạm Tuyên Khi áp dụng phơng pháp này tại lớp 8C trờngTHCS hợng Vũ kết quả đạt đợc tơng đối khả quan và hiệu quả cao hơn 2 phơng pháp trớc

Với phơng pháp này trớc khi vào học hát tôi cho học sinh tiến hành học tiết tấu chủ đạo của từng đoạn

Sau đó cho thực hiện cùng với hát (Giáo viên làm mẫu trớc một cách chính xác, tốc độ vừa phải để các em dễ theo dõi sau đó cho các em thực hiện)

Qua áp dụng phơng pháp này kết quả thực hiện đợc nh sau:

Lớp 8c Điểm 9-1039% Điểm 7-849% Điểm 5-610% Điểm dới 52%

IV-Kết hợp 3 ph ơng pháp trên

áp dụng hợp lí cả 3 phơng pháp tôi dạy tại lớp 8D Bài hát:

“ Nổi trống lên bạn ơi“.

Nhạc và lời: Phạm Tuyên

A- Mục đích yêu cầu :

1 Mục đích :

- Giúp học sing nắm đựoc bài hát về nội dung t tởng , tình cảm của bài hát

- Học sinh hiểu biết thêm về nhạc sĩ Phạm Tuyên

- Hát thuộc bài hát đúng tính chất của bài

- Biết kết hợp với vỗ tay theo nhịp 2/4

- Biết nhận ra tiết tấu lời bài hát

- Giáo dục tinh yêu quê hơng đất nớc, lòng nhân ái, tình đoàn kết bạn bè…

2 Yêu cầu :

Kiến thức :

Nắm đợc nội dung t tởng của bài hát

Kĩ năng

Hát đúng sắc thái của bài hát , đặc biệt là đoạn hát có nốt móc kép phải hát nảy

Vỗ tay theo tiết tấu

B- Giáo viên chuẩn bị :

- Tìm hiểu về tác giả Phạm Tuyên

- Hát và đàn thuần thục

- ĐànOrgan, đài và đĩa nhạc 8

-Tranh ảnh âm nhạc 8

C- Tiến trình dạy và học

Hoạt động của Giáo

viên

- Giáo viên lên lớp

ổn định lớp

Thực hiện kiểm tra

bài cũ

Giáo viên ghi bảng

- Hớng dẫn các Em

tim hiểu bài

- Cho cả lớp nghe

bài hát mẫu

- Chia đoạn bai hát

Nội dung

I-ổn định tổ chức

Kiểm tra sĩ số

Giáo viên nêu nội dung bài học

II- Kiểm tra bài cũ.

Gọi học sinh lên bảng đọc lại bài TĐN 5 Giáo viên nhận xét và cho điểm học sinh

III- Bài mới : Học bài hát:

Nổi trống lên các bạn ơi.

Phạm Tuyên.

1/ Giới thiệi bài hát

Bài hát với tímh chất vui tơi , khoẻ khoắn linh hoạt

Tìm hiểu bản nhạc :

- Bài hát này viết ở giọng gì? Tại sao?

- Kể tên các kí hiệu trong bài ?

*Nhận xét

Nhịp…, giọng Am , sử dụng dấu nhắc lại, dấu nối, dấu luyến

2

/ Giáo viên đàn mẫu

Cho cả lớp nghe nhạc mẫu (đĩa âm nhạc 8)

3

/ Chia đoạn , chia câu

Bài hát chia lam 2đoạn : 1 đoạn: 4 câu

Đoạn 1

Câu 1:” Xa mẹ … con”

Câu 2: “Năm mơi …lên non “ Câu 3 :”Nay triệu …non”

Câu 4 :”Là hoa …1 nhà “

Đoạn 2 Câu 1 Nổi trống lên …năm xa Câu 2:”Cùng vỗ …đong đa “ Câu 3 :”Hoà tiếng …ngân vang “ Câu 4 :”Trong … VN”

Câu kết : “Tung ….”

HĐ của học sinh

Lớp trởng báo cáo

- Học sinh theo dõi

và ghi chép

- Cả lớp thảo luận

và trả lời bài

- Học sinh lắng nghe bài hát qua

đĩa nhạc

- Cả lớp quan sát và thực hiện chia bài hát cùng với Giáo viên

-Dùng đàn làm mẫu

để luyện thanh cho

học sinh

Giáo viên hớng dẫn

- Thực hiện dạy

từng câu

Dùng đàn organ để

dạy, mỗi câu hát

giáo viên lên hát

mẫu

- Đàn cho học sinh

cả lớp hát trọn vẹn

bài

- Chia lớp lam 2 hát

đối đáp thi đua

Giáo viên gọi học

sinh xung phong

4

/ Luyện thanh : (1 2 Phút )

Luyện theo thang âm Cdur

Từ thấp đến cao, kéo dài hơi

5/ Tập hát từng câu

Đoạn 1 : tập gõ tiết tấu

GV hát mẫu từng câu , đàn giai điệu rồi bắt nhịp 2-1 để học sinh hát hoà với tiếng đàn Tơng tự với các câu tiếp theo tập xong 2 câu , hát nối liền hai câu với nhau GV hát

2 câu , đàn giai điệu và yêu cầu học sinh hát cùng đàn

- GV chỉ định 1 2 học sinh hát lại hai câu này

- Tiến hành dạy 2 câu còn lại theo câu tơng

tự

- Tiến hành theo lối móc xích đến hết bài

6

/ Hát đầy đủ cả bài

GV hát cả bài để học sinh cảm nhận đợc nốt ngân dài ở cuối các câu hát GV điều chỉnh chỗ cần thiết cho các em hát đúng hơn và tốt hơn

7

/ Trình bày bài hát ở mức độ hoàn chỉnh

Tập sử dụng cách hát đối đáp ở đoạn 1 Câu 1 và câu 3: Học sinh nữ hát

Câu 2và câu 4 : Học sinh nam hát Đoạn 2

và câu kết tất cả hát hoà giọng Khi hát câu kết cả lớp vừa hát vừa vỗ tay theo âm hình tiết tấu:

IV - Củng cố bài

Mời 1vài học sinh xung phong trình bày từng đoạn và học sinh khác gõ đệm theo 2

âm hình tiết tấu vừa tập Mời một nhóm 4-5 Em học sinh hát tốt trình bày lại bài

Nhận xét và rút kinh nghiệm

Có thể cho điểm động viên các Em

-Học sinh đứng luyện thanh theo tiếng đàn

- Tập hát từng câu sau khi đã nghe kỹ

GV làm mẫu

- Học sinh thực hiện ghép các câu hát

- Nhóm học sinh thực hiện hoàn thiện bài, ghép với nhạc đệm

Học sinh trình bày

Các Em hát với mức độ hoàn thiện cao nhất