Tổng kết từ vựng

Từ “đường” trong Phạm tiến Duật +Trường hợp A là hiện tượng nhiều nghĩa vì: thù màu xanh khác nhau nhưng thường mỏng  Nghĩa gốc giống hình lá  Nghĩa chuyển Có mối liên hệ ngữ ng

Chµo mõng c¸c thÇy, c« gi¸o

vÒ dù héi gi¶ng cÊp tr êng

n¨m 2008

Ph¹m ThÞ TuyÕt

Tr êng THCS B×nh Minh – TP H¶i D ¬ng

? Kiểm tra bài cũ

Những từ in đậm trong các câu sau được dùng

theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển ? vì sao ?

a Mùa xuân là tết trồng cây Làm cho đất nước càng ngày càng xuân

< Hồ Chủ tịch >

Xuân 1 (DT) : chỉ mùa thứ nhất trong một năm

 là nghĩa gốc

Xuân 2 (DT  TT) : trẻ , đẹp , đầy sức sống

 nghĩa chuyển

b Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông

Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng < Tế Hanh >

b “Chài lưới” , “cuốc cày” là động từ chỉ hoạt

động  nghĩa chuyển

1

2

(Tiếp theo)

Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau

V.Từ đồng âm

A Từ lá trong :

Mà sao em xa anh

Đời vẫn xanh rời rợi

(Hồ ngọc Sơn )

thành phố.

B Từ “đường” trong

( Phạm tiến Duật )

+Trường hợp A là hiện tượng nhiều

nghĩa vì:

thù màu xanh khác nhau nhưng thường

mỏng  Nghĩa gốc

giống hình lá

 Nghĩa chuyển

Có mối liên hệ ngữ nghĩa.

Trường hợp B là trường hợp đồng âm

vì :

chế từ mía hoặc củ cải đường

vỏ ngữ âm giống nhau

nghĩa khác xa nhau

Trong hai trường hợp (a ) và ( b ) sau đây, trường hợp nào là hiện tượng

từ nhiều nghĩa? trường hợp nào là hiện tượng từ đồng âm ? vì sao ?

Bài tập :

Điền nội dung thích hợp vào chỗ trống

+ là từ mà các nghĩa của nó có 1 mối liên hệ ngữ

nghĩa nhất định

+ ……… là những từ có âm thanh giống nhau nhưng chúng hoàn toàn không có mối liên hệ nào với nhau về nghĩa

Ghi nhớ :

Từ đồng âm

Từ nhiều nghiã

-Mồm bò không phải mồm bò mà lại mồm bò

Tác dụng :

Lợi dụng hiện tượng đồng âm trong tiếng việt để chơi chữ tạo ra những liên tưởng bất ngờ , thú vị.

Chỉ ra hiện tượng đồng âm trong ví dụ sau:

-Ruồi đậu mâm xôi đậu , kiến bò đĩa thịt bò

ĐT

3

2

1

1

2

ĐT

- Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau

- Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc vào nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác

- Có hai loại từ đồng nghĩa :

+ Đồng nghĩa hoàn toàn( không phân biệt sắc thái )

+ Đồng nghĩa không hoàn toàn (có sắc thái khác nhau )

Nhận xét Đ S

Đồng nghĩa là hiện tượng chỉ có trong một

số ngôn ngữ trên thế giới

Đồng nghĩa bao giờ cũng là quan hệ giữa 2

từ không có quan hệ đồng nghĩa giữa 3

hoặc hơn 3 từ

Các từ đồng nghĩa với nhau bao giờ cũng

có nghĩa hoàn toàn giống nhau

Các từ đồng nghĩa với nhau có thể không thay thế

nhau được trong nhiều trường hợp sử dụng

X

X

X

X

“Anh dắt em vào cõi Bác xưa Đường xoài hoa trắng nắng đu đưa “ (Tố Hữu)

Câu hỏi:

-Tìm từ đồng nghĩa với từ “cõi” trong câu thơ ?

Trả lời :

Vì vậy tác giả dùng từ cõi là đã thể hiện được niềm tôn kính rất đỗi thiêng liêng với lãnh tụ.

*

*Lưu ý

Cần cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thể hiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm

VII Từ trái nghĩa

Đọc 2 câu cuối trong bài thơ “ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh “ của Lí Bạch?

Cúi đầu nhớ cố hương”

(Lí Bạch)

Phân tích tác dụng của việc sử dụng cặp từ trái nghĩa trong 2 câu thơ trên

 Hoạt động nhiều mặt của chủ thể trữ tình  tình cảm nhớ quê sâu sắc , luôn thường trực trong lòng tác giả

Ngẩng đầu

Cúi đầu

* Bài học :

-Từ trái nghĩa thường được sử dụng trong thể đối, tạo các hình tượng tương phản, gây ấn tượng mạnh, làm cho sự diễn đạt thêm sinh động

khác nhau

*) Khi tìm từ trái nghĩa với từ “già” có bạn bảo từ “trẻ” ,

có bạn bảo từ “non” Ý kiến của em ?

Trả lời :

- Cả 2 đều đúng vì “già”là một từ nhiều nghĩa

VIII Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ

Từ ( xét về đặc điểm cấu tạo )

Từ đơn Từ phức

Từ ghép chính phụ

Từ ghép

đẳng lập

Từ láy âm

Từ láy

bộ phận

Từ láy vần

Từ láy hoàn toàn

Kết luận:

- Nghĩa của từ ngữ có thể rộng hơn ( khái quát hơn) hoặc hẹp hơn ( ít khái quát hơn ) nghĩa của từ ngữ khác.

- Một từ ngữ được coi là nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác.

- Một từ ngữ được coi là nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ đó được bao hàm trong phạm vi của một số từ ngữ khác

- Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với một từ ngữ này đồng thời cũng có thể có nghĩa hẹp với từ khác

Đọc đoạn văn sau:

Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm

nắm lấy tay tôi dẫn đi trên con đường dài và hẹp.Con đường này tôi quen đi lại lắm lần ,nhưng lần này tự nhiên thấy lạ.Cảnh vậtchung quanh tôi đều thay đổi, chính vì lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học

(Tôi đi học-Thanh Tịnh )

a.Sương thu c Con đường

b. Gió lạnh d Cảnh vật

a Làm rõ thêm phong phú sự cảnh sắc của thiên nhiên trong buổi đi học

b Kể thêm một biểu hiện của cảnh sắc thiên nhiên

nghĩa từ ngữ, cần chú đến việc sử dụng từ sao cho hợp lý: đi từ cái

chung, khái quát đến cái cụ thể hoặc đi từ cái cụ thể đến cái khái quát Giúp người đọc người nghe dễ hiểu, tránh nói viết lộn xộn.

c

IX Trường từ vựng

- Trường từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về nghĩa

Bài tập: Tìm trường từ vựng “ cá ”

• Động từ : Bơi, lặn

• Danh từ : Vẩy, đuôi, mang

- Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều từ khác biệt nhau

về từ loại

Bài tập: Từ “ nóng “ có thể thuộc trường từ vựng nào ?

A Trường nhiệt độ :Nóng, lạnh

B Trường tính tình : Hiền , cục, nóng……

C Cả A và B

- Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ nhiều nghĩa có thể

thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau

Bài tập : Vận dụng kiến thức về trường từ vựng

để phân tích sự độc đáo trong cách dùng từ ở

đoạn trích sau : “Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học Chúng thẳng tay

chém giết những người yêu nước thương nòi của ta Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu”

trả lời :

Hai từ “tắm”, “ bể ” cùng nằm trong một trường từ vựng

khiến cho câu văn có hình ảnh sinh động , có sức tố cáo mạnh

mẽ hơn.

Bài về nhà:

- Ôn tập lại kiến thức đã học trong 2 tiết ôn tập

- Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng trường từ vựng về trường học.

- Soạn bài đồng chí:

+ Học thuộc bài thơ

+ Trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa

+ Sưu tầm những tư liệu về nhà thơ Chính Hữu

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo về dự