tiết 25 7 26 : Việt bắc

- Trong tình l u luyến của buổi chia tay, Tố Hữu viết bài thơ để nói lên ân tình sâu nặng với nhân dân, để trong niềm vui hiện tại không quên cội nguồn thắng lợi là tình quân dân trong k

ViÖt b¾c

TiÕt 25 & 26 : §äc v¨n

Ng êi so¹n : NguyÔn §×nh Tu©n

I Đọc - tìm hiểu chung

1 Hoàn cảnh ra đời và ý nghĩa bài thơ

- Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ( tháng 7 -1954 )

- Tháng 10 năm 1954, Trung ơng Đảng, Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc về Hà Nội

- Trong tình l u luyến của buổi chia tay, Tố Hữu viết bài thơ

để nói lên ân tình sâu nặng với nhân dân, để trong niềm vui hiện tại không quên cội nguồn thắng lợi là tình quân dân

trong kháng chiến, để tin hơn vào t ơng lai

2 Cảm hứng chủ đạo:

3 Vị trí đoạn trích:

Nỗi nhớ th ơng da diết trong buổi chia tay.

-Đoạn mở đầu và phần một bài thơ - đoạn nói về kỉ niệm

-Thể hiện sâu sắc cảm xúc chủ đạo và chủ đề bài thơ.

II Đọc - hiểu văn bản

1 Đặc sắc nghệ thuật

Đọc một đoạn thơ mà em cho là hay trong

bài, thử nêu những cảm nhận về vẻ đẹp nghệ thuật?

- Thể thơ lục bát mềm mại và linh hoạt

- Kết cấu đối đáp quen thuộc của ca dao - dân ca Thực chất

là nghệ thuật phân thân, diễn tả sự hô ứng đồng vọng của những tâm trạng đang đắm chìm trong nhớ th ơng, kỉ niệm

- Dùng hệ thống từ ngữ th ờng dùng bộc lộ cảm xúc tình yêu

đôi lứa nh : mình, ta, th ơng, nhớ, bâng khuâng, bồn chồn

- Không gian nghệ thuật dễ bộc lộ tình cảm: chia ly

?

2 Giá trị nội dung

 Bài thơ là bài ca về tình quân dân thắm thiết trong kháng chiến Một trong những sức mạnh làm nên chiến thắng

a Lời Việt Bắc - Lời ng ời ở lại ?

Đọc 20 câu đầu và cho biết hình thức câu gì đ ợc

sử dụng nhiều trong đoạn thơ này? Nội dung

những câu thơ ấy nói lên điều gì?

- Câu hỏi “ mình đi có nhớ” đ ợc điệp đi điệp lại nh diễn tả một nỗi niềm băn khoăn, day dứt, cồn cào

- Trong từng câu hỏi đã mang những nỗi nhớ th ơng tha thiết

* Những kỉ niệm về cuộc kháng chiến gian khổ mà ân tình

“Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai”

+ Miếng cơm -> đời sống vật chất -> đạm bạc

+ Mối thù -> trách nhiệm

Việt Bắc đã cùng ng ời chiến sĩ cách mạng sẻ chia những gian khổ, cùng nhau gánh vác những trách nhiệm “Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son”

Phép tiểu đối đã làm nổi bật tấm lòng son sắt thuỷ chung của Việt Bắc Và tấm lòng ấy nh khắc ghi vào

những di tích lịch sử:

“ Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây đa”

Tóm lại:

thơ đã nói lên đ ợc ân tình của ng ời dân miền núi đối với cách mạng thật tha

thiết, mặn nồng.

b Lời cán bộ - Lời ng ời ra đi

?

Đọc đoạn thơ còn lại Nếu ng ời ở lại dùng nhiều kiểu

câu hỏi, thì lời ng ời ra đi dùng kiểu câu gì? Nội dung nổi bật trong lời của ng ời ra đi?

=> Khẳng định tình cảm tha thiết, nỗi nhớ khôn nguôi

?

Những từ ngữ, hình ảnh nào thể hiện sâu sắc sự khẳng

định đó? Thử bình luận?

“Ta với mình, mình với taLòng ta sau tr ớc mặn mà đinh ninh”

- Đinh ninh : ghi lòng tạc dạ

“ Mình đi, mình lại nhớ mình

Nguồn bao nhiêu n ớc, nghĩa tình bấy nhiêu”

- Chữ “ mình” đ ợc sử dụng sáng tạo : trong tiếng Việt,

“mình” vừa ở ngôi thứ nhất, chỉ chủ thể, vừa ở ngôi thứ hai chỉ đối t ợng - khi đối t ợng là ng ời bạn đời yêu dấu

Nhớ Việt Bắc là nhớ bạn đời, cũng là nhớ bản thân

Chữ “ lại” có tính chất khẳng định

Nhớ Việt Bắc cũng là nhớ nguồn

- Phép so sánh, cách diễn đạt dân gian gợi chiều liên t ởng đầy cảm xúc, diễn tả nỗi nhớ sâu sắc.

Ng ời đi nhớ về Việt Bắc bằng tình cảm tự trái tim

da diết, mãnh liệt, đắm say, chân thành “ nh nhớ ng ời yêu”

- Cảnh vật đ ợc liệt kê, thời gian đ ợc tô đậm

Nỗi nhớ nh bao trùm vạn vật, thẫm đẫm trong

không gian, thời gian

- Điệp từ “ nhớ” với các cung bậc khác nhau tạo thành một dòng chảy thiết tha

“Nhớ gì nh nhớ ng ời yêuTrăng lên đầu núi, nắng chiều l ng n ơng”

* Nhí ViÖt B¾c lµ nhí C¶nh, nhí Ng êi:

=> Thiªn nhiªn vµ con ng êi ViÖt B¾c ® îc nhµ th¬ miªu t¶ v« cïng Ên t îng §Æc biÖt qua bé tranh tø b×nh b»ng th¬

Hãy đọc m ời câu thơ sau!

Theo mạch cảm xúc, đây là lời

ng ời đi hay lời ng ời ở ? Cảm

hứng trong đoạn thơ là trữ tình

lãng mạn hay sử thi ?

=> Những câu thơ lục bát trong cảm hứng trữ tình mềm mại, làm sống dậy vẻ dẹp tuyệt nời về Việt Bắc, có hình ảnh, có mầu sắc, âm thanh

* Hai dòng đầu: Vừa giới thiệu chủ đề, vừa đ a đẩy kết

nối, chuyển đoạn

- Câu 1 là câu hỏi tu từ nh để khơi nguồn cảm xúc, h ớng lòng

ng ời về Việt Bắc để đồng vọng nhớ th ơng

- Cụm từ “hoa cùng ng ời” có sức gợi cảm lớn Hoa là hoa,

mà cũng là ẩn dụ tuyệt đẹp về cảnh sắc, về con ng ời

* Bốn cặp lục bát tiếp theo:

=> Là bộ tranh tứ bình: Đông, xuân, hạ, thu độc đáo Câu lục tả cảnh, câu bát tả ng ời, nhịp nhàng, cân xứng, hoàn

mĩ, cổ điển

- Mùa đông:

“Rừng xanh hoa chuối đỏ t ơi

Đèo cao nắng ánh, dao cài thắt l ng”

+ “Đèo cao nắng ánh, dao cài thắt l ng” đã tinh tế lại càng làm nổi bật hình ảnh ng ời đi rừng.

=> Con ng ời nh đang toả sáng

- Mùa xuân : “Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nhớ ng ời đan nón chuốt từng sợi giang”

- Mùa thu: “ Ve kêu rừng phách đổ vàng

Nhớ cô em gái hái măng môt mình”

+ Tiếng ve rạo rực, sắc hoa huy hoàng Núi rừng lộng lẫy Chữ “đổ” gợi sự luân chuyển của thời gian, không gian, kích thích mạnh cả thính giác lẫn thị giác.

+ Hình ảnh “ cô gái hái măng một mình” đã khiến cho cả mùa hè nh mềm lại, dịu dàng và thơ mộng hơn

Nỗi nhớ trở nên da diết, cồn cào hơn

- Mïa thu : “Rõng thu tr¨ng räi hoµ b×nh

Nhí ai tiÕng h¸t ©n t×nh thuû chung”

+ “Tr¨ng räi hoµ b×nh” thËt gîi

t¶: kh«ng gian mªnh mang, lan

to¶ mµ räi qua kÏ l¸ t¹o lÊp lo¸

nh ngµn hoa

+ Con ng êi còng kh«ng ® îc t¶

mµ ® îc gîi qua tiÕng h¸t “©n

t×nh thuû chung” TiÕng h¸t nh

nãi hé lßng ng êi

Tãm l¹i

M êi c©u th¬ - mét niÒm th ¬ng c¶m, lµ tÊm lßng g¾n

bã, biÕt ¬n cña nhµ th¬ muèn göi l¹i ViÖt B¾c gian lao

mµ ©n t×nh

Đọc đoạn thơ sau và cho biết nội

dung chính của đoạn thơ đó ?

* Hình ảnh Việt Bắc trong mùa chiến dịch đ ợc miêu tả

chân thực, sinh động, hoành tráng, đậm chất sử thi

hiện sâu sắc niềm tin, niềm tự hào

- Niềm vui chiến thắng đ ợc thể hiện qua phép liệt kê, trùng

điệp Các địa danh liên tiếp nh chiến thắng dồn dập, nh

niềm vui lan toả

- Nhạc thơ hào hùng thể hiện cảm hứng sử thi sâu sắc

§äc ®o¹n th¬ cuèi vµ cho

biÕt, nhí vÒ ViÖt B¾c, t¸c gi¶

Hệ thống từ ngữ th ờng dùng trong t/y Không gian nghệ thuật: buổi chia tay.

IV Giá trị nội dung

Khẳng định nỗi nhớ Việt Bắc nh nhớ nguồn, nhớ mình, nhớ ng ời yêu

Nhớ Việt Bắc là nhớ Hoa cùng

ng ời, nhớ kháng chiến, Đảng, Bác Hồ.

Mình về mình có nhớ ta

M ời lăm năm ấy thiết tha mặn nồng

Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn

Tiếng ai tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn b ớc đi

Mình về , rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng, măng mai để già.

Mình đi, có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son Mình về, còn nhớ núi non

Nhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh Mình đi , mình có nhớ mình

Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây đa?

Mình về, còn nhớ núi nonNhớ khi kháng Nhật, thủa còn Việt Minh

Mình đi, mình có nhớ mìnhTân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây đa

Sớm khuya bếp lửa ng ời th ơng đi về

Nhớ từng rừng nứa bờ tre

Ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy

Ta đi, ta nhớ những ngày

Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi

Th ơng nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng Nhớ ng ời mẹ nắng cháy l ng

Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô

Nhớ sao lớp học i tờ

Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan

Nhớ sao ngày tháng cơ quan

Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo

Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều

Chày đêm nện cối đều đều suối xa

Ta về, mình có nhớ ta

Ta về, ta nhớ những hoa cùng ng ời

Rừng xanh hoa chuối đỏ t ơi

Đèo cao nắng ánh dao cài thắt l ng

Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nhớ ng ời đan nón chuốt từng sợi giang

Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình Rừng thu trăng rọi hoà bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung

Ta vÒ, m×nh cã nhí ta

Ta vÒ, ta nhí nh÷ng hoa cïng ng êi

Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

Núi giăng thành luỹ sắt dày

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Quân đi điệp điệp trùng trùng

ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan Dân công đỏ đuốc từng đoàn

B ớc chân nát đá, muôn tàn lửa bay Nghìn đêm thăm thẳm s ơng dày

Đèn pha bật sáng nh ngày mai lên Tin vui chiến thắng trăm miền Hoà Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui về

Vui từ Đồng Tháp, An Khê Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng

Ai về ai có nhớ không?

Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang

Nắng tr a rực rỡ sao vàng Trung ơng, Chính phủ luận bàn việc công

Điều quân chiến dịch Thu-Đông

Nông thôn phát động, giao thông mở đ ờng

Giữ đê, phòng hạn, thu l ơng

Gửi dao miền ng ợc, thêm tr ờng các khu

ở đâu u ám quân thù Nhìn lên Việt Bắc: cụ Hồ sáng soi

ở đâu đau đớn giống nòi Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền

M ời lăm năm ấy, ai quên Quê h ơng Cách mạng dựng lên Cộng hoà

Mình về mình lại nhớ ta Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào