Bài giảng bệnh tủy sống

SINH LÝ BỆNH Thay đổi TKTV Tuỳ thuộc vị trí  Tủy cổ: HC Horner  Cắt ngang tủy: rối loạn tiết mồ hôi, giãn mạch, tăng thân nhiệt, rối loạn bàng quang, trực tràng bí tiêu tiểu, liệt dươ

BEÄNH TUÛY SOÁNG

Traàn Coâng Thaéng

GIẢI PHẪU

HỆ THẦN KINH:

 Trung ương: não bộ và tủy sống

 Ngoại biên: phần còn lại

 Nhân và dây TK sọ

 Sừng trước, rễ, đám rối, hạch và dây TK sống.

GIẢI PHẪU

Hình thể ngoài

 Hình trụ, 42-45 cm.

 Phình cổ (C 5 - T 1 ): tay Phình TL (L 1 - L 4 ): chân

 Chóp cùng, chùm đuôi ngựa, dây tận.

 31 khoanh tủy: 8 cổ, 12 ngực, 5 TL, 5 cùng và 1 cụt.

GIẢI PHẪU (Hình thể ngoài )

 TK sống đi ra khỏi ống sống qua lỗ liên hợp

 Tương quan giải phẩu giữa tuỷ sống và đốt sống ở người trưởng thành

GIẢI PHẪU Cấu trúc bên trong: Rãnh giữa trước &

sau Rãnh sau bên và trước bên

 Chất xám: H, đối xứng

Sừng trước: rễ vận động

Sừng sau: cảm giác

 Chất trắng:

Cột trước Cột bên Cột sau

Các bó dẫn

truyền

VĐ & CZ

GIẢI PHẪU

Mạch máu tủy:

 ĐM tủy trước: mặt trước

 2/3 trước TS.

 ĐM tủy sau: rãnh sau bên

 cột sau &

sừng sau

CHỨC NĂNG (dẫn truyền)

Bó vỏ gai:

CHỨC NĂNG (dẫn truyền)

Bó cột sau:

 CN: CZ sâu

 Da, khớp 

nhân Burdach > đồi thị  vỏ não

Goll- Bó thon (chân) Bó chêm (tay)

CHỨC NĂNG (dẫn truyền)

Bó gai-đồi thị:

 CN: CZ nông

 Da  sừng sau

> đồi thị  vỏ não

 Bó gai-ĐT trước

(sờ thô)

Bó gai-ĐT bên

(đau, nhiệt)

CHỨC NĂNG (phản xạ)

SINH LÝ BỆNH (Liệt vận động)

 Bó cột bên: liệt trung ương dưới mức tổn thương

 Sừng trước/ rễ TK: liệt mềm ngoại biên

Ví dụ:

 C3,C4: liệt cơ hoành  suy hô hấp

 C5,C6: liệt cơ delta, nhị đầu,… , mất pxạ gân cơ nhị đầu

 S2,S3.S4: liệt bàng quang, trực tràng, liệt dương

SINH LÝ BỆNH (Thay đổi cảm giác)

SINH LÝ BỆNH (Thay đổi TKTV)

 Tuỳ thuộc vị trí

 Tủy cổ: HC Horner

 Cắt ngang tủy: rối loạn tiết mồ hôi, giãn mạch, tăng thân nhiệt, rối loạn bàng quang, trực tràng (bí tiêu tiểu, liệt dương)…

HỘI CHỨNG TRUNG TÂM TỦY (Rỗng ống tủy)

HỘI CHỨNG CẮT NGANG NỬA TỦY (Brown-Sequard)

HỘI CHỨNG CHÈN ÉP TỦY

 TC tại nơi tổn thương:

đau cột sống, đau teo

rễ, teo cơ & mất PXGC

tương ứng

 TC dưới nơi tổn thương:

mất cảm giác, liệt cứng,

rối loạn cơ vòng

Các hội chứng khác:

 HC sừng trước: teo cơ, mất PXGC, CZ bình thường.

 HC sừng trước và cột bên: kết hợp TC trung ương và ngoại biên (XCCBTC)

 HC cắt ngang tủy:

Gđ choáng tủy

Gđ liệt cứng

CÁC BỆNH TỦY SỐNG

 Chấn thương tủy

 Bệnh mạch máu tủy

 Bệnh tủy mất myelin

 Bệnh tủy do nhiễm trùng

 Bệnh tủy do biến dưỡng

 Thoái hoá cột sống cổ

 Dị tật bẩm sinh

 U tủy và chèn ép tủy

 Xơ cứng cột bên teo cơ

Cấp, đột ngột

Cấp, tăng dần

Bán cấp/

mãn tính

CHẤN THƯƠNG TỦY

 Cắt ngang tủy toàn bộ

 Gđ choáng tủy: liệt, mất CZ, bí tiêu tiểu

 Gđ liệt cứng (sau vài tuần): PXGC  ,

Babinski (+), tiêu tiểu tự động

 Chấn thương tủy không hoàn toàn

Yếu 2 chân/ tứ chi, rối loạn CZ, rối loạn tiêu tiểu

 Điều trị: bất động , PT giải ép (nếu cần), corticoids, giãn cơ, săn sóc…

NHỒI MÁU TỦY

 Thường gặp do tắc ĐM tủy trước (sau CT, phình ĐMC bóc tách, chụp hình ĐMC, viêm nút quanh ĐM, cơn hạ HA, …)

 Thường bị ở tủy ngực (do tủy cổ được tưới máu tốt)

 Khởi phát cấp tính, đột ngột với liệt mềm 2 chân, bí tiêu tiểu, phân ly cảm giác

 Điều trị triệu chứng

XƠ CỨNG RẢI RÁC

 Cấp, tăng dần, từng đợt

 Tổn thương TK nhều nơi, nhiều thời điểm

thường tự biến mất

 Diễn tiến nhiều đợt, tổn thương chổ cũ/ mới

 Chẩn đoán: LS và CLS (DNT, điện thế gợi, MRI)

(Chẩn đoán loại trừ)

 Điều trị: corticoids, interferon

ÁP XE NGOÀI MÀNG CỨNG

 Sau NT da, NT huyết, viêm tủy xương sống, CT/PT

vùng lưng,… (YTTĐ: AIDS, suy giảm MD do thuốc)

 LS: sốt , đau lưng và nhạy đau, đau theo rễ TK  liệt 2 chân, rối loạn CZ, bí tiêu tiểu (cấp tính)

 MRI (Gadolinium) xác định chẩn đoán

Myelography: tắc lưu thông DNT

DNT: BC tăng nhẹ, Protein tăng

CTM: nhiễm trùng

 Điều trị: PT và kháng sinh

THOÁI HÓA CỘT SỐNG CỔ

 Thoái hóa đĩa đệm, thoát vị nhân đệm, vôi hoá dây chằng và tạo gai xương  tổn thương rễ, tủy sống

 Khởi phát: đau cổ, giới hạn VĐ hoặc đau đầu vùng chẩm  đau theo rễ, rối loạn CZ ở tay, yếu tay chân

ở nhị đầu và cánh tay quay; giảm CZ vùng vai, bờ

ngoài cánh cẳng tay Có thể liệt TW ở một/ hai chân, rối loạn CZ do tổn thương bó cột sau và bó gai-ĐT

THOÁI HÓA CỘT SỐNG CỔ

 CLS:

1 Xquang CS cổ  gai

xương, hẹp đĩa đệm, hẹp lỗ

tủy

Xquang CS cổ

CHÈN ÉP TỦY

 NN: TVĐĐ, chấn thương, u, lao cột sống (thường gặp) Ngoài ra: áp xe, tụ máu

ngoài màng cứng, K di căn.

 LS: h/c chèn ép tủy

(khác nhau tùy căn nguyên)

 CLS:

DNT: phân ly đạm() tế

bào(), QS tắc Myelography, CTscan, MRI

 Điều trị: tùy NN