1. Trang chủ
  2. » Giáo án - Bài giảng

Tìm hiểu giói tính và SKSS (Phần 2)

37 511 1
Tài liệu đã được kiểm tra trùng lặp

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Tiêu đề Tìm hiểu giới tính và sức khỏe sinh sản
Tác giả Trịnh Anh Tình
Trường học Trường Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
Chuyên ngành Y học
Thể loại Tài liệu
Năm xuất bản 2008
Thành phố Thành phố Hồ Chí Minh
Định dạng
Số trang 37
Dung lượng 4,66 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Hôm thứ 5, Bộ Y tế Ai Cập đã công bố một sắc lệnh "cấm tất cả các bác sĩ, y tá hoặc bất kỳ người nào khác được thực hiện bất kỳ việc cắt bỏ, làm mỏng hoặc sửa chữa bất kỳ phần tự nhiên n

Trang 1

TÌM HIỂU GIỚI TÍNH

VÀ SỨC KHỎE SINH SẢN

Phần 2: NỮ

Tài liệu này có đi sâu tìm hiểu về giới tính, có ảnh minh họa.

Giúp GV và người lớn tham khảo Chưa phù hợp với các em dưới 16 tuổi Không nên đọc tài liệu nơi đông người

Trang 2

BỘ PHÂN SINH DỤC NỮ

1-Bàng quang 2-Tử cung 3- Ống dẫn trứng 4-Buồng trứng 5-Môi lớn 6-Môi bé

7-Lỗ tiểu 8-Âm đạo 9-Trực tràng

Trang 3

1 MÔI LỚN, MÔI NHỎ

Khi xét nghiệm hạ bộ phụ

nữ, trước hết sẽ thấy hai môi

lớn ở ngoài và hai môi nhỏ

nằm phía trong Môi lớn và

môi nhỏ có tác dụng che chắn

bảo vệ toàn bộ phần trong của

hệ sinh sản, có hình dạng như

các đôi môi

Vùng da bên ngoài của môi

lớn và môi nhỏ có màu tương

tự như màu da của người nữ,

còn phần bên trong có thể có

màu hồng, hoặc màu ghi, màu

nâu, tùy theo từng cơ thể Hai

môi nhỏ gặp nhau ở giữa, bọc

lên phía trên của âm vật

Môi nhỏ ở từng người phụ nữ không giống nhau lắm, có người nhỏ nằm kín trong môi

lớn, có người dài ra lộ hẳn ra ngoài (xem hình tham khảo dưới)

Âm vật là một khối mô cứng dài khoảng 1,5 cm, nằm ở

giữa và phía trên của âm hộ, đầu âm vật được che một phần

bởi nơi hai môi nhỏ hợp lại

Trang 4

Âm vật là cơ quan nhạy cảm nhất trong cơ thể con người (cùng hạng với dương vật ở nam

và lưỡi), nơi đây tập trung nhiều (khoảng 8000) đầu dây thần kinh có chức năng mang lạikhoái cảm tình dục

Âm vật được mô tả theo y học đầu tiên bởi một nhà khảo cứu cơ thể người Pháp năm1559

Ai Cập cấm cắt âm vật ở các bé gái

Bé gái Badour Shaker

Cái chết của một bé gái 12 tuổi khi đang được bác sĩ cắt âm vật

đã làm bùng lên làn sóng căm phẫn của công chúng và thúc

giục các quan chức y tế, tôn giáo ra lệnh cấm hoạt động này

Cô béBadour Shaker đã tử vong hồi tháng qua 6/2007

khi đang được tiểu phẫu tại một phòng khám bất hợp pháp ở

thị trấn Maghag, phía nam Ai Cập Mẹ cô, bà Zeniab Abdel

Ghani, cho biết bà đã trả khoảng 9 đôla cho một nữ bác sĩ để

thực hiện thủ thuật này

Giải phẫu pháp y cho thấy cô bé tử vong do quá liều thuốc

gây tê

Cái chết của cô bé đã thổi bùng lên sự phản đối của công

luận về việc cắt âm vật (phần nhạy cảm nhất trong cơ quan sinh dục của các bé gái)

Hôm thứ 5, Bộ Y tế Ai Cập đã công bố một sắc lệnh "cấm tất cả các bác sĩ, y tá hoặc bất

kỳ người nào khác được thực hiện bất kỳ việc cắt bỏ, làm mỏng hoặc sửa chữa bất kỳ phần

tự nhiên nào trong hệ thống sinh sản của nữ giới, cả ở các bệnh viện nhà nước, bệnh viện tưcũng như ở bất kỳ nơi nào khác."

Sắc lệnh cũng cảnh báo những ai vi phạm sẽ bị trừng phạt Tuy nhiên, lệnh cấm nàykhông có hiệu lực mạnh như luật, bởi luật thì phải được quốc hội thông qua

Cắt âm vật để " giữ trong sạch"

Những người theo chủ trương cắt âm vật của nữ giới cho biết việc này nhằm kìm chế hammuốn tình dục và duy trì đức hạnh của một cô gái

Chủ trương này phổ biến trong những người theo đạo Hồi cũng như đạo Cơ Đốc, đã ănsâu bắt rễ ở vùng thung lũng sông Nile và một phần của vùng châu Phi cận Sahara, cả ởYemen và Oman

Thập kỷ 1950, Bộ Y tế Ai Cập cũng cấm đoán các bệnh viện và bác sĩ được thực hiện thủthuật này Nhưng sau đó, nó vẫn xảy ra ở Ai Cập, chủ yếu bởi những tay thợ cắt tóc, các bà

mụ và những người nghiệp dư khác

Một khảo sát do UNICEF thực hiện năm 2003 cho thấy 97% phụ nữ Ai Cập đã kết hôntừng trải qua thủ thuật này Gần đây, nghiên cứu của Bộ Y tế và Dân số Ai Cập cũng tìmthấy 50,3% các bé gái từ 10 đến 18 tuổi đều đã bị cắt phần nhạy cảm nhất

Đạo Hồi " không liên quan gì đến việc cắt âm vật"

Trang 5

Sau cái chết của bé gái mới đây, các quan chức tôn giáo cao cấp nhất của nước này khẳngđịnh đạo Hồi chống lại việc cắt âm vật ở phụ nữ

Mặc dù các chức sắc tôn giáo cao cấp khẳng định thủ thuật nói trên không liên quan gìvới đạo Hồi, nhưng các bậc cha mẹ, đặc biệt ở nông thôn và những khu ổ chuột Cairo, đềutin rằng họ làm thế là giúp con gái mình Họ cho rằng thủ thuật này là cần thiết cho sự trongtrắng và nhằm bảo vệ trinh tiết của con gái trước khi kết hôn

Những người phản đối cho biết các cô bé bị cắt âm vật có thể chết vì mất máu hoặc nhiễmtrùng đường tiểu kinh niên, và phải chịu những nguy cơ khác đe doạ tính mạng

4 LỖ TIỂU

Còn gọi là cửa niệu đạo, là chỗ thoát của nước tiểu từ bàng

quang qua ống dẫn tiểu ra ngoài Lỗ này nằm ngay trên cửa âm

đạo, và chừng 2 cm dưới âm vật Ống dẫn tiểu dài khoảng 4 cm,

nằm dọc theo bên trong tường của âm đạo

5 ÂM ĐẠO

Âm đạo (tiếng Latinh: Vagina, tiếng Hy Lạp: Kolpos) là ống mô cơ ở bộ phân sinh dục nữ,

là đường sinh đẻ và cơ quan thụ tinh (Tiếng Anh: copulation).

Cấu tạo

Âm đạo là một ống rỗng, thành ống là niêm mạc, dài 8 - 10 cm ở trạng thái bình thường,

có khả năng co giãn rất tốt Âm đạo nằm bên trong âm hộ, thuộc thuộc cơ quan sinh dụcngoài, nằm trong thành môi nhỏ, phía dưới lỗ niệu đạo và phía trên hậu môn

Phần dưới cửa âm đạo (tiếng Latinh: Ostium vaginae), hướng hậu môn có các tuyến

Bartholine tiết ra chất nhờn âm đạo, không màu khi người phụ nữ chịu kích thích tình dục,

giúp bạn tình dễ đưa dương vật vào ngưỡng ngoài âm đạo (tiếng Latinh: Vestibulum vaginae) Cuối ống âm đạo bên trong cơ thể là cửa tử cung.

Phần lớn, phụ nữ khi chưa giao hợp có màng trinh (hymen) che âm đạo Màng trinh

không che kín hoàn toàn âm đạo, do nó có các lỗ nhỏ trên màng để thoát kinh nguyệt

Cơ thành âm hộ có hình lưới, trơn Phần cuối âm hộ có các sợi cơ nằm ngang, có tácdụng co bóp mạnh Thành âm hộ được lưu thông nhiều máu, có nhiều nhánh dây thần kinh

và dày đặc các mô collagen Ở vị trí khoảng 1/3 chiều dài âm đạo từ cửa vào, trên thànhtrước có một vùng có lượng dây thần kinh lớn, gọi là điểm G (đúng ra gọi là vùng G) Một sốphụ nữ có thể dễ kích thích tình dục tại điểm G này, đến mức đạt cực điểm tình dục

Trang 6

TÌM HIỂU VÙNG "G"

Giới thiệu

Trên cơ thể người phụ nữ có một vùng nhạy cảm thầm kín mà không phải người đàn ôngnào, thậm chí kể cả chủ nhân cũng biết Tuy nhiên vùng này lại có khả năng gây khoái cảmmạnh mẽ cho phái đẹp Được đặt tên là G, bộ phận này của cơ thể sẽ mang lại hạnh phúcchăn gối cho người phụ nữ nếu biết tận dụng nó

''Vùng G'' là gì?

Vào năm 1944, bác sĩ sản phụ người Đức Ernst Grafenberg với sự cộng tác của bác sĩ sảnphụ người Mỹ Robert Dickinson đã công bố phát hiện về một vùng nhạy cảm tình dục màtheo họ nằm ở phía mặt trước âm đạo Bác sĩ Grafenberg đã tình cờ tìm ra vùng này trongmột lần khám phụ khoa cho một phụ nữ Khi ông vô tình chạm tới vùng này, bà ta đã khôngkiềm chế được và khẽ rên lên vì khoái cảm

Thuật ngữ vùng G bắt đầu được dùng một cách phổ biến trong cuốn sách (NXB Dell,New York, 1983) Vùng G thường được dùng để gọi tắt vùng nhạy cảm của phụ nữ do bác sĩGrafenberg phát hiện ra

Thuật ngữ vùng G quả thực đã gây ra nhiều tranh cãi về sự tồn tại của nó Giới báo chíđôi lúc còn gây hiểu nhầm bằng cách dùng từ ''điểm G'' để ám chỉ vùng nhạy cảm này Vậythực sự vùng G hay một điểm G có tồn tại ở mọi phụ nữ không?

Tìm vùng G ở đâu?

Niệu đạo của phụ nữ chạy dọc theo mặt phía trên của âm đạo, khoảng ở giữa âm đạo vàxương mu Vùng G được coi là phần mô nằm sau xương mu, bao quanh niệu đạo và rộngkhoảng 3cm cho tới 5cm Có thể xác định vùng này bằng cách đưa ngón tay trỏ vào bêntrong âm đạo khoảng 2 đốt và móc lên phía trên Vùng này có thể gây hưng phấn khi đượckích thích bằng cách massage từ phía trong

Để dễ dàng nắm được khái niệm thì vùng G ở phụ nữ cũng tương tự như tuyến tiền liệtcủa nam giới Nếu so sánh thì tuyến tiền liệt ở nam giới cũng nằm sau xương mu và quanhniệu đạo Hai ống dẫn tinh cũng nối tới nơi này Ở nam giới, vùng này có chức năng sản xuất

ra chất nhầy tinh dịch (không chứa tinh trùng) Việc kích thích liên tục vùng này có thể dẫntới tình trạng hưng phấn cao độ

Vùng G nhạy cảm đến đâu?

Như chúng ta đã biết, vùng G là thể mô xốp nằm quanh niệu đạo của phụ nữ Khi ngườiphụ nữ cảm thấy hưng phấn tình dục, thể mô xốp này dồn tích máu lại, cương lên và tăngkích thước đáng kể Bạn có thể cảm nhận được vùng này nếu chạm vào nó từ phía âm đạo.Phần lớn phụ nữ đạt được trạng thái cực khoái khi vùng này được kích thích

Đôi khi trạng thái cực khoái đi kèm với sự ''xuất tinh'' ở phụ nữ Nhiều chị em nhầmtưởng rằng trong lúc không kiềm chế được, mình đã trót mót tiểu ra ngoài Thực ra, chất lỏngđược xuất ra không phải là nước tiểu mà chính là chất nhầy do thể mô xốp của vùng G pháttiết ra Tuy nhiên một số phụ nữ sẽ không cảm thấy gì ở vùng G và thậm chí một số khác còncảm thấy hơi nhột khi bị kích thích Sẽ chẳng có gì bất bình thường nếu chị em không pháthiện được cảm giác ở vùng G của mình

Chỉ có một vùng nhạy cảm?

Như vậy vùng G quả thật tồn tại ở phái đẹp, tuy rằng một số chị em có thể không có phảnứng gì ở vùng này Một lời khuyên để có cuộc sống tình dục hạnh phúc là người chồng cần

Trang 7

phải biết dịu dàng, tự khám phá những nơi nhạy cảm ở người vợ Thật sai lầm nếu quan niệmrằng khoái cảm tình dục chỉ tồn tại ở một vùng duy nhất và thất vọng nếu bạn không tìm ra.

6.MÀNG TRINH

Một màng mỏng nằm trong âm đạo cách cửa âm đạo khoảng 1 cm Màng sẽ bị rách ởlần giao hợp đầu tiên hoặc do chơi thể thao, chạy

nhảy, đi xe đạp Khi màng trinh bị rách cơ thể

chảy một vài giọt máu, hoặc chỉ có chút chất tiết

hơi hồng Một số bạn gái khi sinh ra đã không có

màng này hoặc nó đàn hồi đến mức tiếp tục tồn

tại cho đến lần sinh con đầu tiên

Màng trinh thật ra là một phần dư sót lại

trong thời kỳ thai nhi phát triển Do đó, có nhiều

bé gái khi sinh ra đã không có màng trinh, trong

khi ở một số phụ nữ màng trinh dầy và che kín

âm đạo gây trở ngại khi giao hợp và có triệu

chứng không có kinh Vì văn hóa xưa nay coi trọng vấn đề giữ trinh tiết nên màng trinh đượcnhiều chú ý

Nhiều cô dâu đau khổ vì sự nghi ngờ của chồng do thiếu “bằng chứng trinh tiết” trong đêm tân hôn Hơn ai hết, các chàng trai cần nhanh chóng “nâng cấp” kiến thức về màng trinh, để có thể hiểu và trân trọng sự trong trắng của vợ mình.

1 Màng trinh là gì? Đó là niêm mạc mỏng chắn ngang âm đạo, lui vào trong độ một đốt

ngón tay Đến nay, người ta vẫn chưa hiểu màng trinh có chức năng sinh học gì ngoài vai trò

“chứng nhân” cho trinh tiết

Trang 8

2 Đa số màng trinh có một lỗ nhỏ để thoát dịch kinh nguyệt lúc chủ nhân còn con gái(đôi khi còn nhiều hơn) Hình dáng, độ rộng của nó thay đổi, tùy theo cơ thể mỗi người

3 Tuy hiếm, nhưng màng trinh khi bị “bít bùng” sẽ khiến dịch kinh nguyệt không thểthoát ra Để giải quyết, người ta cần chọc thủng màng trinh để “mở lối”

4 Một số màng trinh có độ đàn hồi rất cao hoặc lỗ thoát dịch kinh nguyệt khá rộng, dẫnđến tình huống “tình ngay lý gian” Trong một hay vài lần giao hợp đầu tiên, màng chắn nàyvẫn còn nguyên vẹn Thậm chí, có trường hợp sau khi sinh nở, nó vẫn… được bảo toàn

5 Hầu hết màng trinh khi rách đều có vài giọt máu rịn ra ngoài Sự “tồn tại hay khôngtồn tại” của nó có ý nghĩa đặc biệt với người phụ nữ trong đêm tân hôn

6 Nếu màng trinh có độ đàn hồi cao hoặc lỗ thoát dịch quá rộng, nó sẽ không rách khi có

“khách lạ” len qua Mặt khác, do máu chảy ít nên đọng lại trong âm đạo hoặc đông quánhanh, không kịp “trình diện” làm bằng chứng

7 Với những màng trinh mỏng, sự mất mát còn do những lý do vô tình như: xoạc chânquá trớn hoặc do đạp xe qua những đoạn đường lồi lõm với tư thế hai đùi dang rộng

8 Với những màng trinh quá mỏng, việc sử dụng hoặc lỡ tay, sử dụng vòi nước có tiaquá mạnh cũng có thể vô tình gây nên “cái chết của con thiên nga”

9 Việc xác định còn hay mất chỉ có giá trị khi trực tiếp nhìn thấy Việc này phải do bác

sĩ chuyên môn thực hiện chứ không thể tìm “dữ liệu” bên ngoài mà đoán già đoán non

Trang 9

Hình 4 Hệ thống sinh sản - chụp siêu âm

TC: Tử cung, AD: Âm đạo, NM: Nội mạc, CTT: Cổ tử cung

Những bệnh và bất thường liên hệ đến tử cung và cổ tử cung:

1 U tử cung

2 Ung thư cổ tử cung

3 Ung thư nội mạc tử cung

U xơ tử cung là khối u lành tính có nguồn gốc từ tử cung Mặc dù trong thành phần của

nó bao gồm một số sợi cơ tử cung Theo thời gian, khối u này càng trở nên dày đặc hơn U

xơ tử cung thường có hình tròn hoặc hơi tròn

Tại sao phụ nữ lại bị u xơ tử cung và bệnh này có thường gặp hay không ?

Chúng tôi vẫn chưa biết chính xác tại sao phụ nữ hay bị những khối u này Tuy nhiên, sựphát triển của khối u xơ tử cung lại phụ thuộc phần lớn vào sự sản xuất nội tiết tố nữ như:estrogen Dường như estrogen kích thích liên tục tử cung nếu không có sự hiện diện củaprogesterone, làm tăng yếu tố nguy cơ phát triển u xơ tử cung Tiền sử gia đình có người bị u

xơ tử cung cũng là một yếu tố nguy cơ khác Chủng tộc cũng giữ vai trò trong phát triể u xơ Phụ nữ châu Phi thì dễ bị u xơ tử cung hơn những phụ nữ giống dân khác Nói chung, u

xơ tử cung rất thường gặp, xảy ra ở 50% tất cả phụ nữ ở mọi lứa tuổi Theo thời gian, u xơ tửcung thường không gây ra triệu chứng hay vấn đề gì và phụ nữ bị u xơ tử cung thường khôngbiết mình bị

Triệu chứng của u xơ tử cung là gì ?

Thường, phụ nữ bị u xơ tử cung không triệu chứng Tuy nhiên, u xơ có thể có gây ranhiều triệu chứng tùy thuộc vào kích thước của chúng, vi trí của chúng bên trong tử cung vàcác cơ quan lân cận trong vùng chậu U xơ tử cung lớn có thể chèn ép vùng chậu gây đau,chèn ép bàng quang gây kích thích đi tiểu hoặc bí tiểu, nếu chèn ép lên trực tràng có thể gâyđau mỗi khi đi cầu Nếu khối u nằm sát lớp nội mạc tử cung, hoặc làm trở ngại dòng máu đến

Trang 10

nuôi tử cung có thể là nguyên nhân gây đau theo từng giai đoạn hay đau kéo dài hay giữa kỳkinh U xơ tử cung đôi khi gây ra đau trầm trọng, đau tại chỗ.

U xơ tử cung nếu không điều trị có nguy hiểm không?

Phần lớn, u xơ tử cung không phải là nguyên nhân hay vấn đề đối với phụ nữ, nếu bị đơnthuần Trong một số trường hợp, không gây triệu chứng gì thì không cần phải cắt bỏ Sự tăngtrưởng nhanh chóng là lý do cần phải theo dõi sát hơn nữa, vì có một số hoá thành ung thư từ

u xơ tử cung, thường đó là những khối u phát triển quá nhanh, và nó không thể phân biệtđược với những khối u lành tính nếu chỉ dựa trên siêu âm, MRI hay các chẩn đoán hình ảnhkhác Tuy nhiên, loại khối u này xảy ra ít hơn 1% u xơ tử cung Các yếu tố nguy cơ khác, làkhi khối u tăng kích thước quá lớn cần phải cắt bỏ Nếu khối u phát triển đủ lớn, thì việc mổcắt bỏ khối u có thể gặp khó khăn và có nguy cơ Thường, u xơ tử cung là nguyên nhân haygây sảy thai Trong trường hợp này, nếu u xơ không được cắt bỏ, thì người phụ nữ không thể

có thai được

Các bước thường để chẩn đoán u xơ tử cung như thế nào?

U xơ tử cung được chẩn đoán bằng khám vùng chậu, và siêu âm Thường khi khám thấykhối u vùng chậu đơn thuần không thể xác định được u xơ tử cung Siêu âm giúp ích rấtnhiều trong việc phân biệt u xơ tử cung với những u khác như u nang buồng trứng ChụpMRI và CT scans cũng có thể đóng vai trò trong việc chẩn đoán u xơ tử cung, siêu âm làphương pháp đơn giản, rẻ tiền, không gây tác dụng phụ gì, là một kỹ thuật tốt nhất cho hìnhảnh vùng chậu Thường, trong trường hợp khó xác định xem có u xơ bên trong tử cung haykhông, lúc đó người ta thực hiện siêu âm qua ngã âm đạo Trong phương pháp này, người tabơm vào trong buồng tử cung một chất dịch qua lỗ cổ tử cung Chất dịch này giúp cho buồng

tử cung dãn ra, và như vậy giúp thấy được những khối bất thường bên trong lòng tử cung

Các kỹ thuật thường để điều trị u xơ tử cung như thế nào?

Có một số phương pháp điều trị u xơ tử cung Phương pháp phẫu thuật bao gồm cắt bỏ tửcung(có cả u xơ theo), hay phẫu thuật chỉ bóc tách lấy u xơ Cắt bỏ u xơ có thể thực hiện quađường rạch da ở thành bụng dưới Một vài trung tâm y khoa hiện đại người ta dùng chùm tialaser rạch tạo thành một lỗ, có đầu dò làm lạnh ( phẫu đông) và một số kỹ thuật phá hủy kháchiện nay không cắt bỏ mô, nhưng nó có thể làm phá hủy mô tại chỗ Một trong những kỹthuật cổ điển là làm tắc động mạch nuôi khối u xơ Kỹ thuật này sử dụng cho những khối unhỏ, giới hạn rõ, được gọi là kỹ thuật dùng polyvinyl alcohol, bằng cách tiêm chất này vàonhánh động mạch nuôi u xơ Các mạch máu này bị tắc nghẽn, làm cho máu và chất dinhdưỡng đến u xơ bị ngưng trệ

Mặc dù kỹ thuật này đang được sử dụng rộng rãi, những nó vẫn có những thất bại vànguy cơ riêng Ngày nay, phương pháp này thường không khuyến cáo sử dụng ở những phụ

nữ mong muốn có con

Phương pháp điều trị u xơ tử cung không mỗ, thường dùng nội tiết tố thiên nhiên và baogồm dùng thuốc giúp làm cắt đứt việc sản xuất estrogen từ hai buồng trứng (tương tựGnRH) Các thuốc này dùng trong vòng 3 đến 6 tháng Khi thành công, nó có thể làm cho u

xơ tử cung giảm đi 50% kích thước Khi ngưng điều trị, u xơ sẽ phát triển trở lại trong vòngvài tháng Đôi khi, thuốc này phải được dùng liên tục trên 6 tháng cho những phụ nữ có giảmliều estrogen và progesterone để bảo vệ xương tránh loãng xương, vì loãng xương có thể xãy

ra khi không có estrogen Một số nội tiết tố khác có thể được sử dụng bao gồm Danazol vàRU486 Mặc dù việc sử dụng thuốc ngừa thai uống đã làm đảo ngược được tình thế trên, vớiliều thấp trong công thức của thuốc ngừa thai, có thể được coi như là một lựa chọn để điều trịtriệu chứng u xơ

Tóm lược u xơ tử cung.

Trang 11

U xơ tử cung là một khối u lành tính có nguồn gốc từ tử cung

U xơ tử cung không phải là ung thư

Người ta chưa biết chính xác tại sao phụ nữ lại bị u xơ tử cung U xơ tử cung phát triểnphần lớn phụ thuộc vào sự sản xuất nội tiết tố nữ, estrogen

Phụ nữ bị u xơ tử cung thường không có triệu chứng Tuy nhiên, u xơ tử cung có thể gây

ra nhiều triệu chứng tuỳ thuộc vào kích thước khối u, vị trí khối u ở tử cung và các cơ quanxung quanh bên trong vùng chậu

U xơ tử cung được chẩn đoán bằng khám và siêu âm vùng chậu

Điều trị u xơ tử cung bao gồm : phẫu thuật, thuốc và các biện pháp khác sẵn có

Theo Bác sĩ gia đình

- 6 điều cần biết về u xơ tử cung

Thay vì lo lắng, hãy gọi điện cho bác sĩ và đến phòng khám để tìm đúng nguyên nhângây đau và khó chịu vùng xương chậu

Những thắc mắc và giải đáp về bệnh u xơ tử cung sẽ giúp chị em hiểu thêm về căn bệnhphổ biến này

1.Triệu chứng của bệnh u xơ tử cung?

Những phụ nữ bị u xơ tử cung thường thấy các triệu chứng điển hình như đau khi ra máu

và ra máu nhiều trong suốt kỳ kinh, ra máu giữa chu kỳ kinh, cảm giác đầy ở vùng bụngdưới, thường xuyên đi tiểu là hậu quả của khối u xơ chèn lên bàng quang, đau trong khi quan

hệ tình dục, đau vùng lưng dưới, hay sảy thai và không có khả năng sinh đẻ…

2 Thế nào là u xơ tử cung?

U xơ tử cung là những cục u nhỏ gồm các tế bào cơ mềm và các mô (các sợi nối vớinhau) phát triển trong thành tử cung

Khối u xơ có thể là cục nhỏ đơn hay chụm lại thành đám có kích cỡ từ 1mm đến hơn20cm.Chúng có thể phát triển bên trong thành tử cung hoặc lồi ra từ phía trong hay ngoài bềmặt của tử cung Trong những trường hợp hiếm thấy, khối u xơ có thể lồi ra ở phần thânhoặc phần trên của bề mặt tử cung

3 Nguyên nhân gây u xơ tử cung?

Nguyên nhân ban đầu gây u xơ vẫn chưa được xác định rõ tuy nhiên u xơ tử cung thườngxuất hiện nhiều ở những phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, phụ nữ da đen có nguy cơ bị u xơ tửcung cao gấp 2-3 lần phụ nữ da trắng

Hiếm khi bệnh u xơ tử cung xuất hiện ở những thiếu nữ chưa có kinh nguyệt và bệnh có

xu hướng ổn định với những phụ nữ qua giai đoạn mãn kinh

4 U xơ tử cung có khả năng gây ung thư?

U xơ là khối u lành tính được chuẩn đoán nhiều nhất ở vùng khung xương chậu của nữgiới và không liên quan gì đến bệnh ung thư

U xơ tử cung không bao giờ phát triển thành ung thư vì thế không làm tăng nguy cơ ung thư

tử cung ở phụ nữ

5 Người nào có nguy cơ cao bị u xơ tử cung?

Những phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ có nguy cơ cao bị u xơ tử cung

Trang 12

Nghiên cứu với một nhóm phụ nữ thấy rằng những phụ nữ đã có từ 2 con thì nguy cơ bị u

xơ tử cung giảm 1 nửa so với những phụ nữ chưa có con vì thế sinh nở giúp bảo vệ chị emtránh khỏi nguy cơ mắc u xơ tử cung

U xơ tử cung có thể là nguyên nhân gây giảm khả năng sinh sản và vô sinh ở nữ giới

6 Điều trị u xơ tử cung thế nào?

Những phụ nữ bị u xơ tử cung thường phải làm phẫu thuật cắt bỏ tử cung tuy nhiên cáchđiều trị này khiến người phụ nữ mất khả năng sinh đẻ đồng thời ảnh hưởng đến tâm sinh lýtrong cơ thể

Với những phụ nữ thỉnh thoảng thấy đau và khó chịu ở cùng khung xương chậu, dùngthuốc chống viêm hay giảm đau là cách hiệu quả tuy nhiên nên đi khám bác sĩ để có nhữngchuẩn đoán và điều trị kịp thời

- Vài điều cần biết về ung thư cổ tử cung

Tại nước ta hiện nay, ung thư cổ tử cung (UTCTC) vẫn chiếm tỉ lệ cao nhất trong tổng sốcác loại UT và cũng là loại UT thường gặp nhất trong các loại UT ở cơ quan sinh dục nữ Các yếu tố thuận lợi:

- Giao hợp sớm trước 17 tuổi

- Giao hợp với nhiều người

Phát hiện sớm

Nếu phụ nữ được khám phụ khoa và làm xét nghiệm pap’ smear định kì thì sẽ phát hiệnđược hầu hết các trường hợp UT ở giai đoạn sớm và ở giai đoạn bệnh có thể điều trị được.Pap’s là một xét nghiệm đơn giản, không đau nhằm phát hiện tế bào bất thường ở cổ tửcung Phụ nữ nên làm xét nghiệm này khi không đang có kinh, tốt nhất là 10 – 20 ngày saukhi có kinh đầu tiên

Triệu chứng

- UTCTC giai đoạn sớm thường không có triệu chứng khi các triệu chứng xuất hiệnthường ung thư đã lan rộng

- Dịch âm đạo nhiều

- Xuất huyết âm đạo bất thường

Trang 13

Bs Hoàng Minh Hạnh - Khoa sản - Bệnh Viện Hoàn Mỹ

- Làm thế nào biết ung thư cổ tử cung

Hỏi: “Tôi bị viêm âm đạo và cổ tử cung, đã chữa kháng sinh nhiều đợt nhưng bệnh chỉgiảm mà không khỏi Tôi vẫn bị đau lưng, khí hư vẫn ra nhiều, màu vàng, đặc, ngứa Tôimuốn có con nhưng lại sợ là đã bị ung thư Vậy làm thế nào để biết chính xác là có bị ungthư tử cung và cổ tử cung hay không?”

Trả lời:

Ung thư thân và cổ tử cung là bệnh của người sắp hoặc đã mãn kinh Triệu chứng chính

là ra máu bất thường, không liên quan đến kinh nguyệt, ra khí hư hôi thối, đôi lúc có thể đaubụng (nếu bệnh đã lan tràn và chèn ép các tạng xung quanh) Khi đi khám phụ khoa, bác sĩ

có thể dựa vào triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm đặc hiệu để phân biệt hai bệnh này Nếu bạn đã khám phụ khoa, được kết luận là viêm âm đạo và cổ tử cung thì cần điều trịtích cực để khỏi bệnh Viêm âm đạo và cổ tử cung có thể do nhiều nguyên nhân như nấm, kýsinh trùng, vi khuẩn gây bệnh… gây nên Vì vậy, bạn cần làm xét nghiệm khí hư để tìm đúngnguyên nhân rồi chữa bằng thuốc đặc hiệu thì mới mau khỏi được Cách chữa chủ yếu là đặtthuốc trong âm đạo, giữ vệ sinh cơ quan sinh dục Thuốc kháng sinh toàn thân ít có tác dụnghơn

- Vaccine ngừa ung thư cỏ tử cung cho hiệu quả gàn 100%

Tin vui cho chị em phụ nữ: vaccine ngừa ung thư cổ tử cung Gardasil cho hiệu quả gần100% trong việc chống lại hai type virus HPV gây ung thư cổ tử cung và chống lại căn bệnhnày trong ít nhất 3 năm

Theo báo chí Anh, các nhà nghiên cứu tại hàng chục trung tâm y tế quốc tế đã đánh giáhiệu quả của loại vaccine này, được tung ra thị trường dưới tên gọi Gardasil, trên 4 type củavirus HPV ở hơn 12.000 phụ nữ từ 15-26 tuổi tại 13 nước trong gần 3 năm

Họ đưa ra kết luận: vaccine có hiệu quả ngăn ngừa hai type 16 và 18 của virus HPV, vốngây ra khoảng 70% các ca ung thư cổ tử cung, đến 98%

Trên thế giới, mỗi 2 phút lại có 1 phụ nữ chết do ung thư cổ tử cung Ở Việt Nam, đâycũng là căn bệnh thường gặp nhất trong các loại ung thư

Theo Xinhua

Trên 97% trường hợp ung thư cổ tử cung gây ra do nhiễm virus HPV- một bệnh lâytruyền qua đường tình dục Quan hệ tình dục sớm trước 18 tuổi là một trong những yếu tốthuận lợi để mắc căn bệnh này Thường ung thư CTC sẽ xuất hiện sau nhiều năm mắc phảivirus này Khả năng mắc ung thư CTC ở cô bạn chỉ mới 19 tuổi của em là rất hiếm Muốnchẩn đóan chính xác có mắc căn bệnh này hay không, bạn em nên được khám và làm một sốxét nghiệm cần thiết khác bởi bác sĩ chuyên khoa Sản Phụ Khoa.Nếu chỉ có ra huyết sau giaohợp mà nghĩ là bị ung thư cổ tử cung thì không hẵn là chính xác

8 BUỒNG TRỨNG

Mỗi bên tử cung có một buồng trứng (Hình 2,3 - 4), hình bầu dục, tròn nhỏ hơn tinh

hoàn ở nam, mầu trắng đục, nằm gần những dây tua ở cuối ống dẫn trứng Trong thời kỳphôi thai, hai buồng trứng có khoảng 6 triệu bọc trứng non, khi sinh còn lại 1 triệu và chỉ còn40.000 khi tới tuổi dậy thì Khi dậy thì, dưới tác dụng của hormone sinh sản, trứng theo chu

kỳ phát triển, chín và rụng Trong cả đời người nữ, chỉ có 400 trứng hoàn thành chu kỳ vàrụng, những trứng khác thường teo nhỏ rồi tan biến

Trang 14

Ngoài ra, buồng trứng còn có chức năng tạo ra các hormone điều hòa sinh lý.

Những bệnh chứng liện hệ đến buồng trứng:

1 Ung thư buồng trứng

2 Buồng trứng không hoạt động (ovarian failure)

3 Chứng đa bọc ở buồng trứng (polycystic ovarian syndrome)

- U nang buồng trứng nghĩa là gì?

Trả lời:

Theo tài liệu y học định nghĩa, thì u nang buồng trứng là tên thường gọi để chỉ một khốiphát triển bất thường trên buồng trứng Khối này có thể là tổ chức (mô) mới khác với tổ chứcbuồng trứng bình thường (tổ chức/mô tân sinh) hay là sự tích tụ dịch tạo thành một nang trênbuồng trứng U nang buồng trứng có thể phát triển từ các mô của buồng trứng hay từ mô củacác cơ quan khác trong cơ thể

Có hai loại u nang buồng trứng, đó là: “sinh lý” và “bệnh lý”

“Sinh lý” nghĩa là chỉ xuất hiện những u nang lành tính, có thể tự biến mất hoặc chỉ cầnđiều trị tối thiểu Và bạn chẳng cần phải quan tâm tới nó nhiều lắm đâu, nhưng nhớ là nên đitái khám để theo dõi chuyển biến của u nang

Còn “bệnh lý” hay còn gọi là u ác tính ý chỉ ung thư buồng trứng, loại này có thể pháttriển từ mô buồng trứng hay do di căn từ các cơ quan khác trong ổ bụng (ung thư buồngtrứng do di căn) Tuy nhiên, thăm khám hay làm xét nghiệm không thể xác định được khối unào là lành tính hay ác tính Tính chất lành/ác chỉ có thể được nhận biết sau khi phẫu thuật vàlấy khối u đem đi xét nghiệm giải phẫu bệnh Thông thường thì một khối u phát triển nhanh,gây ảnh hưởng nhiều đối với sức khỏe thì nên nghĩ tới ung thư

- Buồng trứng có bao nhiêu trứng?

Đối với đàn ông, tinh trùng được sinh ra hằng ngày và kéo dài đến gần hết cuộc đời Thếnhưng ở phụ nữ ngay từ khi mới sinh ra đã có một số lượng trứng nhất định (1-2 triệu trứng)trong buồng trứng, đến giai đoạn dậy thì có khoảng 3-4 triệu trứng, trứng lúc này được gọi làtrứng chưa trưởng thành

Khi đến giai đoạn trưởng thành, chỉ còn lại khoảng 300.000 trứng phát triển để trởthành tế bào trứng trưởng thành hoặc nang noãn bào (nang Graff) Phụ nữ trưởng thành mỗitháng có một trứng chín và rụng, trong cả cuộc đời sẽ có khoảng 400 trứng rụng, chưa bằngmột phần vạn trong tổng số tế bào noãn mẫu Bắt đầu từ đây, cứ mỗi tháng một số trứng sẽbắt đầu phát triển theo chu kỳ Tuy nhiên, thông thường thì chỉ có một nang noãn bào trưởngthành thành trứng và được phóng từ buồng trứng vào trong vòi trứng Đó là hiện tượng rụngtrứng hay còn gọi là hiện tượng phóng noãn Như vậy trải qua quá trình phát triển, có rấtnhiều nang noãn bào không phát triển được thành tế bào trứng trưởng thành và bị thoái hóa.Khi người phụ nữ mãn kinh, thường là vào giai doạn 45 - 50 tuổi, các tế bào noãn mẫu trongbuồng trứng về cơ bản đã kiệt quệ, chỉ còn lại một vài trăm trứng Nhưng do sự thay đổi củacác hormon, các tế bào trứng này cũng khó có thể phát triển thành tế bào trứng trưởng thành

có khả năng phóng noãn Một số phụ nữ do số lượng tế bào trứng trong thời kỳ phôi thai quá

ít, hoặc do tế bào trứng thoái hóa quá nhanh nên bị mãn kinh sớm

(Theo TS Nguyễn Lê Hoàng Sức khoẻ & Đời sống)

- Hội chứng buồng trứng đa nang

Trang 15

Những phụ nữ có chu kỳ kinh dưới 25 hoặc trên 35 ngày sẽ có nhiều nguy cơ khôngphóng noãn; khoảng 3/4 trường hợp không phóng noãn liên quan đến hội chứng buồng trứng

đa nang (buồng trứng có nhiều nang nhỏ, không phát triển được, dẫn đến vô sinh) Cứ 5 phụ

nữ thì 1 người có dấu hiệu của bệnh này

Ở hội chứng trên, buồng trứng có một lớp vỏ dày, chắc và không có sự phóng noãn Cóthể hình dung các nang trứng là các quả bóng Nếu được thổi trong một thùng kín có thànhdày thì bóng không thể to lên và không thể vỡ; nếu có vỡ cũng không thông với bên ngoàiđược Tương tự, do vỏ buồng trứng dày nên hằng tháng các nang trứng không thể phát triểnthoải mái, cũng như không thể phá vỡ lớp vỏ dày để có hiện tượng phóng noãn

Biểu hiện ban đầu của hội chứng buồng trứng đa nang là kinh nguyệt không đều, thường

là thưa và kéo dài, máu kinh thất thường, ít Sau 2-3 năm kể từ lần hành kinh đầu tiên, nếukinh nguyệt vẫn không đều, cần nghĩ nhiều đến hội chứng này Nếu đúng là đa nang buồngtrứng, các nang trứng sẽ tích tụ dần nội tiết tố, làm thay đổi đáng kể tình trạng nội tiết ởngười phụ nữ Nồng độ hoóc môn nam trong cơ thể tăng lên, khiến lông phát triển giống nhưnam giới (mọc ria mép, lông mày rậm, lông chân, lông bụng nhiều) Do nồng độ hoóc môn

nữ cũng rất cao nên bệnh nhân vẫn có nhu cầu và khả năng hoạt động tình dục như bìnhthường

Do không để ý nhiều đến các dấu hiệu rậm lông, kinh không đều nên phần lớn bệnhnhân buồng trứng đa nang chỉ đi khám và được phát hiện bệnh khi đã kết hôn lâu ngày màkhông có thai (khoảng 10 năm sau lần hành kinh đầu) Bệnh được phát hiện càng muộn, việcđiều trị càng khó khăn và ít hiệu quả

Nguyên tắc điều trị chung đối với hội chứng đa nang buồng trứng là gây phóng noãn;cách thực hiện có khác nhau tùy theo việc bệnh nhân muốn có thai ngay hay không Nhữngphụ nữ chưa muốn có thai sẽ được điều trị bằng thuốc kích thích phóng noãn Các thuốc nàygiúp nang trứng phát triển to lên, vỡ ra và phóng noãn Khả năng thành công tùy thuộc vào

độ dày của vỏ buồng trứng và mức độ đáp ứng của từng người Trong khi điều trị bằngphương pháp này, người phụ nữ có thể mang thai nên phải áp dụng các biện pháp phòngtránh (trừ việc dùng thuốc tránh thai vì dược phẩm này ức chế phóng noãn)

Những phụ nữ muốn có thai ngay (thường thuộc nhóm hiếm muộn) sẽ được điều trị theo các bước:

- Kích thích thử buồng trứng bằng các thuốc gây phóng noãn Trong quá trình dùngthuốc, bác sĩ sẽ theo dõi sự phát triển nang noãn bằng đầu dò âm đạo hoặc que thử phóngnoãn (thử nước tiểu) Bệnh nhân cần giao hợp quanh những ngày nghi ngờ có phóng noãn.Sau không quá 6 chu kỳ, nếu không có thai, bệnh nhân sẽ chuyển sang bước sau

- Can thiệp ngoại khoa buồng trứng: Bác sĩ cắt bỏ một phần hoặc chọc thủng vài vị trí bềmặt buồng trứng để giải phóng các nang noãn Bằng kỹ thuật nội soi, họ trổ vài điểm trên bềmặt buồng trứng, phá vỡ bức tường dày và chọc bớt vài nang noãn phát triển dở dang trướckia Các nang bị phá này sẽ làm thay đổi nội tiết, giúp các thuốc kích thích phóng noãn có tácdụng hơn, đồng thời các nang khác có cơ hội lách vào những khoảng trống vừa tạo ra để tolên và vỡ ra ngoài Với cách điều trị này, 50-60% trường hợp hiếm muộn đơn thuần (chỉ mắchội chứng buồng trứng đa nang) sẽ có thai Sau mổ, bệnh nhân thực hiện thụ thai ngay; nếuqua 6 chu kỳ không thành công, nên thực hiện kích thích phóng noãn như bước một, nhưngkhông quá 6 chu kỳ Nếu vẫn không mang thai thì tốt nhất là thụ tinh trong ống nghiệm.Những phụ nữ từng mắc hội chứng buồng trứng đa nang rất dễ bị sẩy thai Vì vậy, khi đã

có mang, họ cần được hỗ trợ bằng nội tiết tố nhau thai

Theo BS Nguyễn Mạnh Trí, Sức Khỏe & Đời Sống

Trang 16

Hình ảnh trứng rụng:

THỤ THAI

1- Thời gian có thể thụ thai kéo dài bao lâu?

Ngay sau khi rụng trứng, tế bào trứng sống được 10 giờ và tinh trùng có thể ở lại trong

tử cung khi còn nóng ấm ít ra cũng gần tuần lễ Những ngày trước và ngày rụng trứng đều

là ngày tốt đẹp

2 Quá trình thụ thai

Khi trứng chín, tại buồng trứng sẽ có

hiện tượng phóng noãn và được loa vòi trứng

hứng Noãn này có khả năng sống trong vòi

trứng khoảng 12 - 24 giờ, kể từ lúc rụng

Khi thụ tinh, tất cả các tinh trùng đều cố

gắng đến được các vòi trứng, nhưng chỉ có

khoảng 2000 tinh trùng đến được điểm đích

là noãn (đang trên đường đến tử cung) Quá

trình này thường xẩy ra ở 1/3 ngoài của vòi

trứng

Trước khi tinh trùng xâm nhập vào noãn

thì tất cả các tinh trùng đều vây xung quanh

noãn Các tinh trùng này cùng tiết ra các men phá huỷ làm mỏng vỏ trứng Sau đó chỉ có mộttinh trùng sẽ được phép chui vào nó Khi vào trong, xung quanh noãn tiểt ra lớp albumin dàykhông cho các tinh trùng khác chui vào nữa Tất cả các tinh trùng khác bị gãy nát và đượcdòng máu dọn sạch Trong trường hợp số lượng tinh trùng quá ít, việc làm thủng vỏ trứng sẽkhó được thực hiện hơn do vậy cũng có thể làm khó khăn trong quá trình thụ thai

Trang 17

Em bé sẽ thừa hưởng gen di truyền của cả bố và mẹ

- Nếu tinh trùng mang NST ‘Y’ kết hợp với noãn thì hợp tử được tạo thành là ‘XY’, sẽphát triển thành cơ thể nam

- Nếu tinh trùng mang NST ‘X’ kết hợp với noán thì hợp tử được tạo thành là ‘XX’, sẽphát triển thành cơ thể nữ

Sau khi thụ tinh trứng di chuyển về tử cung làm tổ gọi là di trú Sự di chuyển này nhờ cácđường rãnh giữa các tua vòi trứng và thời gian di chuyển của nó tới tử cung mất khoảng từ 4– 7 ngày

Trong giai đoạn này của chu kỳ kinh nguyệt, tử cung đã có sự chuẩn bị cho nội mạc tửcung Nội mạc tử cung rất dày, được cung cấp máu dồi dào để đảm bảo cho việc làm tổ củatrứng Trứng (mà lúc này đã trở thành một khối gồm hàng trăm tế bào) khu trú trong lớp nộimạc và nối với nguồn cung cấp máu của tử cung Một khi điều đó đã được hoàn thành thìtrứng trở thành một cái phôi thai, có nghĩa là một cơ thể sống ở giai đoạn sơ khai của nó Vàlúc này giai đoạn thụ thai đã được hoàn tất và bắt đầu giai đoạn thai nghén

Chửa trứng

Theo số liệu thống kê của Bộ y tế, ở nước ta tỷ lệ gặp chửa trứng khá cao: 1/500 người có thai

Trang 18

Thế nào là chửa trứng

Thông thường sau khi trứng được thụ tinh sẽ phân chia rất nhanh để cấu tạo thành thai vàphần phụ của thai (như túi ối, gai rau, rau ) Sự phát triển giữa phần thai và phần phụ củathai phải tương ứng với nhau Tuy nhiên, có những trường hợp tế bào nuôi (phần phát triểnthành gai rau) phát triển quá nhanh nên tổ chức liên kết và các mao mạch của mạch máu rốncủa gai rau không phát triển kịp nên gai rau bị thoái hoá, sưng mọng lên và tạo thành các túichứa dịch dính vào nhau như chùm nho, thường chiếm toàn bộ diện tích buồng tử cung Cáctổn thương này đã làm trứng hỏng nhưng gai rau vẫn được nuôi dưỡng bằng máu mẹ nên vẫntiếp tục hoạt động Hiện tượng này gọi là hiện tượng chửa trứng

Nguyên nhân gây chửa trứng

Hiện nay, vẫn chưa xác định được một cách chính xác nguyên nhân gây chửa trứng Y học mới xác định một số yếu tố làm tăng nguy cơ chửa trứng như:

- Tuổi của người mẹ (một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng nếu tuổi của người mẹ khi mang thai trên 40 tuổi thì nguy cơ chửa trứng tăng 5,2 lần so với những bà mẹ mang thai ở độ tuổi

từ 21 đến 35 Đồng thời nếu tuổi của người mẹ khi mang thai dưới 20 thì nguy cơ chửa trứngcũng tăng đáng kể)

- Có tiền sử thai nghén lần đầu không bình thường

- Đã đẻ nhiều lần

- Thiếu chất dinh dưỡng (chủ yếu là đạm)

Các loại chửa trứng

Chửa trứng có hai loại: Chửa trứng hoàn toàn và chửa trứng không hoàn toàn

- Chửa trứng hoàn toàn: Là loại chửa trứng không có tổ chức thai, các gai rau phình to, mạch máu lông rau biến mất, lớp tế bào nuôi tăng sinh mạnh

Ngày đăng: 01/07/2013, 01:27

HÌNH ẢNH LIÊN QUAN

Hình 4. Hệ thống sinh sản - chụp siêu âm - Tìm hiểu giói tính và SKSS (Phần 2)
Hình 4. Hệ thống sinh sản - chụp siêu âm (Trang 9)
Hình ảnh trứng rụng: - Tìm hiểu giói tính và SKSS (Phần 2)
nh ảnh trứng rụng: (Trang 16)
Hình dạng giống quả cầu của vú đã làm giảm sự mất nhiệt, bởi vì nhiệt độ cao là một điều  kiện cần có để sản xuất sữa. - Tìm hiểu giói tính và SKSS (Phần 2)
Hình d ạng giống quả cầu của vú đã làm giảm sự mất nhiệt, bởi vì nhiệt độ cao là một điều kiện cần có để sản xuất sữa (Trang 29)

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TRÍCH ĐOẠN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

w