Phân biệt nghe – lắng nghe – lắng nghe thông minh Người ta mất ba năm để học nói nhưng mất cả đời để học cách lắng nghe, vì nghe thì rất dễ, lắng nghe mới khó và lắng nghe thông minh lại
Trang 1LẮNG NGHE THÔNG MINH
1 Phân biệt nghe – lắng nghe – lắng nghe thông minh
Người ta mất ba năm để học nói nhưng mất cả đời để học cách lắng nghe, vì nghe thì rất
dễ, lắng nghe mới khó và lắng nghe thông minh lại càng khó hơn Khó không có nghĩa là không làm được mà là bạn có muốn làm hay không?
Nghe: tiếng ồn mọi người khi lưu thông trên đường, trên mọi người xì xầm bàn tán
Lắng nghe: là dừng nói và dừng suy nghĩ Lắng nghe thông minh là nghe thấy cảm giác của người đối thoại
2 Bạn đang ở nấc thang nào?
- Nấc phớt lò: thực sự không nghe gì cả
- Nấc giả vờ: làm người khác quan tâm bằng cách lặp đi, lặp lại một cách máy móc và đôi khi không đúng chỗ như ừ đúng, đúng…
- Nấc từng phần: chỉ nghe một phần lúc nói chuyện thay vì toàn bộ câu chuyện
- Nấc chú ý: chăm chú nghe và tập trung sức lực vào những điều mình nghe được
- Nấc thấu cảm: đặt mình vào vị trí, cảm nghĩ của người khác để hiểu được họ có cảm nghĩ như thế nào Đi sâu vào ý kiến của người khác, qua đó phát hiện, nhìn nhận cuộc đời theo cách nhìn của người khác và hiểu được tâm tư, tình cảm của họ => Đây chính là LẮNG NGHE THÔNG MINH
3 Lắng nghe thông minh – Lắng nghe thông manh
Lắng nghe thông minh Lắng nghe thông manh
Bên
ngoài
Ánh
mắt
Giao tiếp mắt thường xuyên với người đối thoại
Nhìn 70% thời gian cuộc nói chuyện
Tránh ánh mắt của người khác: thể hiện sự nhu nhược của bạn
Chớp mắt quá nhiều: khiến lời nói thiếu tin cậy
Mắt nhìn dáo dác bất định: thể hiện sự hời hợt, đôi khi mang yếu
tố phản trắc
Mắt lờ đờ vô hồn: thể hiện sự khờ khạo, ngốc nghếch
Đầu Thỉnh thoảng cho thấy bạn đang
suy nghĩ về vấn đề họ nói Thỉnh thoảng gật đầu đồng ý
Hay lắc đầu một cách vô thức Hay gãi đầu
Nếu bạn quá ngứa đầu trong lúc nói chuyện mà không thể chịu nỗi
Trang 2hãy nhẹ nhàng đưa tay lên và gãi chậm nhưng mắt và tư thế vẫn rất tập trung vào câu chuyện của người đối diện
Nét nặt Thay đổi nét mặt theo diễn biến
câu chuyện, ví dụ: ngạc nhiên, sợ hãi, buồn,…
Cười chân thành Nhăn trán tỏ vẻ đang suy nghĩ
Giữ nguyên một nét mặt từ đầu đến cuối
Thể hiện thái quá cảm xúc trên nét mặt
Khóc sướt mướt khi nghe một câu chuyện cảm động
Tư thế Duy trì khoảng cách phù hợp giữa
mình và người nói, mức độ thân mật càng cao thì ngồi càng gần
Tay buông thỏng tự nhiên Ngồi đối mặt với người nói, không quay người hướng khác
Hơi nhoài người về phía trước một chút
Ngồi quá gần hay quá xa tạo cảm giác quá vồn vã hay quá xa cách Khoanh tay trước ngực trong suốt buổi nói chuyện
Cứ xoay người qua lại và dịch chuyển tư thế liên tục
Càng ngày càng xích lại gần hoặc càng lùi ra xa cũng làm cho người khác thấy khó chịu
Bên
trong
Phản
hồi
a.Dùng phản hồi bằng những âm mũi, họng và những từ có nghĩa đồng tình (à, uh huh, oh, vâng, dạ, vậy hả, thế à)
Cho tôi biết thêm, anh nói tiếp đi Lặp lại và khuyến khích: hãy lặp lại một vài từ chính yếu trong câu nói của họ và khuyến khích họ nói tiếp
Ví dụ: Năm nay thi cực quá anh
ơi, dù thi ít môn hơn nhưng nghe nói đề cho sẽ khó hơn, tưởng vậy chứ hổng có dễ ăn
Ừa, đúng là cực quá há, rồi em tính ôn tập như thế nào
b Tổng hợp và trình bày lại theo cách hiểu của mình
c Đặt câu hỏi để xác nhận thông tin như:
Theo em hiểu thì ý của anh/chị
Phản hồi vô duyên: mắc cười quá
há, chọt lét tao đi cho tao cười, ngắt lời để nói chuyện khác, … Phải hồi dập tắt: Thôi im đi, Nói vậy cũng đi nói, Sao mày ngu vậy,
… Tránh các cụm từ: Giống chuyện sạo quá vậy, đi ngủ đi ngày mai sẽ khỏe hơn
Võ đoán, phán xét: nóng vội phán đoán nội dung câu chuyện mà không đợi người đó nói hết
Cướp lời, ngắt ngang lời khi người khác đang nói để chèn vào
ý kiến của mình
Trang 3Mình hiểu như thế này không biết
có đúng ý bạn không há…
Ghi
nhớ Nhớ từ khóa – áp dụng quy tắc
80/20
80% những gì bạn nghe chỉ có
20% thật sự cần thiết Nên hãy
lắng nghe những từ khóa then
chốt trong câu nói
Tưởng tượng:
Tưởng tưởng những tình tiết trong
câu chuyện càng kỳ lạ, vui nhộn,
“hổng giống ai” thì khả năng ghi
nhớ càng dài, càng nhiều
Liên tưởng
Muốn nhớ cái này hãy liên kết nó
với cái khác
Vi dụ: Bạn nghe đối phương kể
họ bị té xuống giếng năm 13 tuổi
hãy liên kết cái giếng với cái
thùng nước nhà bạn và trên tờ lịch
có in thứ 6 ngày 13 Bạn sẽ dễ
nhớ hơn
Định vị
Lấy cơ thể bạn ra làm mẫu định
vị
Tưởng tượng từng bộ phận cơ thể
bạn là một thùng thư chứa một
thông tin nào đó
Ví dụ: Một người kể chuyện về
tối hôm qua của họ: họ đi học về,
họ đi tắm rửa, họ đi xem phim
Quả tim máu, trên đường về họ
cán chết một con chuột
Bạn ghi nhớ như sau:
Lấy 4 bộ phận trên cơ thể bạn làm
thùng thư: Chân, bụng, cổ, mũi
Chân chứa thông tin đi học về:
tưởng tượng bạn đạp xe đi học
bằng đầu gối
Bụng chứa thông tin tắm rửa:
tưởng tưởng bụng bạn là cục xà
bông tự nhiên, mỗi lần muốn gội
đầu chỉ cần chà vào bụng là có xà
bông để gội đầu
Ghi nhớ một phần
Gọi tên sai cảm xúc hoặc vấn đề của người đối thoại làm họ phải giải thích lại
Không ghi chép chỉ cần nhớ trong đầu
Trang 4Cổ chứa thông tin quả tim máu:
tưởng tượng cảnh bạn xem phim
Quả tim máu và la lớn đến mức
gân cổ của bạn to như ngón tay
Lỗ mũi chứa thông tin cán chết
con chuột: tưởng tượng con chuột
bịt mũi từ dưới cống chui lên và la
dưới cống hôi quá liền lúc đó xe
bạn nữ chạy qua và cán chết con
chuột Con chuột bị cán chết trong
tư thế tay vẫn còn bịt mũi
Hãy ghi ghép
Ghi lại những ý chính trong cuộc
nói chuyện để dễ dàng tra cứu khi
cần
Một trí nhớ đậm không bằng nét
mực mờ
Nghe ý Có những lúc ta phải hiểu ý
ngược lại của câu nói Để hiểu
được hãy nhìn vào ngôn ngữ cơ
thể của người nói
Em bảo anh đi đi,
Sao anh không đứng lại?
Em bảo anh đừng đợi,
Sao anh lại về ngay?
Ôi lời nói gió bay,
Đôi mắt huyền đẫm lệ.
Sao mà anh ngốc thế
Không nhìn vào mắt em?
Có lúc ta phải hiểu ý ngầm trong
câu nói
Bạn thử đoán xem ý ẩn đằng sau
những lời câu nói sau đây
1.Khi chàng nói, "Chúng ta nên xa
nhau một thời gian" Ý thật của
chàng là?
a, Anh sợ em sẽ nói không khi anh
nói: Chúng ta chia tay nhau đi
em!
Chỉ chú ý đến từ, cụm từ mà không nắm bắt được nội dung khái quát của buổi nói chuyện Nghe một đằng hiểu một nẻo Chưa nghe hết lời đã vội đoán ý
Trang 5b, Anh có thể gọi hoặc không gọi
cho em trong khoảng 3 tháng tới
c, Anh thực sự chỉ muốn lừa em
2.Khi chàng nói "Anh khá là cô
đơn", Ý chàng là?
a, Anh có bạn gái rồi, nhưng em
nóng bỏng hơn
b, Anh chỉ muốn chăm lo cho em
c, Anh chẳng bao giờ muốn hẹn
hò em
3.Khi nàng nói: Tại sao anh lại
chia tay bạn gái cũ? Ý thật của
nàng là?
a, Anh cũng sẽ đối xử như vậy với
em chứ?
b, Em tốt hơn cô ấy đúng không?
c, Em không muốn anh giữ bất kỳ
kỷ vật nào của hai người.
Đáp án: 1,a 2,a 3,a
Nghe
cảm
xúc
Mỗi một câu nói đi kèm với một
cảm xúc nhất định, đôi khi chính
cảm xúc quyết định cách chúng ta
nói
Như vậy, ta không chỉ lắng nghe
ý, lời, ngôn ngữ cơ thể mà còn
lắng nghe cảm xúc, tức là lắng
nghe giọng điệu
Độ cao thấp: giọng trầm
thường thể hiện sự phiền muộn/
giọng cao thường thể hiện sự
nồng nhiệt
Nhấn giọng: ý nào được
nhấn thì ý đó họ rất tâm đắc
Âm lượng:
Nhỏ: tâm sự chuyện thầm kín, muốn che dấu, phòng thủ
To: muốn người khác biết, muốn giải tỏa nỗi bức bối, đang
rất hào hứng, nhập tâm
Tốc độ (nhanh-chậm):
Nhanh: nồng nhiệt, vồn
Quá nhập tâm với cảm xúc của người nói dẫn đến việc đánh giá theo cảm xúc
Quá tập trung vào cảm xúc mà không để ý đến nội dung chung của câu chuyện
Chỉ tập trung vào nội dung mà không để ý đến giọng điệu
Trang 6vả, bênh vực quan điểm
Chậm: buồn bả, mệt mỏi
4 DANH NGÔN VÀ CÂU CHUYỆN VỀ LẮNG NGHE (Dùng làm tư liệu cho phần minh họa)
- Người ta mất ba năm để học nói nhưng mất cả đời để học cách lắng nghe
- Một người nói hay
Không bằng một người nghe giỏi
- Nói là gieo
Nghe là gặt
- Sự im lặng du dương hơn bất cứ bản nhạc nào
Christina Rossetti
- Càng trong tĩnh lặng, càng nghe được nhiều
Baba Ram Dass
- Nhà phân tâm học lỗi lạc Sigmund Freud gây ấn tượng với người khác qua thái độ chăm chú lắng nghe Một người đã nói về thái độ của ông khi lắng nghe người khác như sau: Ông ta tạo ra cho tôi ấn tượng mạnh mẽ đến nỗi tôi chắc chắn sẽ không bao giờ quên ông Ông có những oham63 chất mà trước nay tôi chưa hề thấy ở bất cứ ai Thái độ tập trung lắng nghe hết mức Một tâm hồn sáng suốt thể hiện qua cái nhìn sâu sắc Đôi mắt dịu dàng và tinh anh Giọng nói khẽ và thân ái Rất ít cử chỉ Sự chú ý
mà ông dành cho tôi, việc ông trân trọng, đánh giá cao những điều tôi nói , ngay dù cho tôi nói có sai đi nữa, tất cả quả thật phi thường
5 BÀI TẬP LẮNG NGHE
Bài tập 1: Yêu cầu một người bạn liệt kê 10 đồ vật không có trong nhà Lắng nghe cẩn
thận, sau một phút, lặp lại theo đúng trật tự đã được liệt kê Sau đó thực hành bài tập này lần thứ hai Khi lắng nghe, vẽ nên một bức tranh “ngớ ngẩn” thể hiện sự liên quan giữa
đồ vật thứ nhất và đồ vật kế tiếp Chẳng hạn : 1- muỗng, 1- bàn, 3- điện thoại – tưởng tượng hàng trăm chiếc muỗng đang nhảy múa trên bàn của bạn Sau đó là cảnh chiếc bàn của bạn đang trả lời điện thoại… Bằng cách này, nhiều ngày sau bạn vẫn còn nhớ đến những danh sách này Kế đến, cố gắng đưa các từ trừu tượng và danh sách này (ví dụ : hạnh phúc, đói, sợ hãi)
Bài tập 2: Lắng nghe đoan audio sau đây, sau đó viết 5 câu phản hồi thấu cảm cho bức
thư tâm sự sau đây
# Hãy áp dụng các nguyên tắc phản hồi vừa được học: Lặp lại và khuyến khích, tổng hợp
và trình bày lại, đưa ra những câu hỏi xác nhận thông tin và hạn chế đưa ra lời khuyên nhé!
Dành cho học sinh
Năm nay tớ lên lớp 11, tớ chẳng hiểu vì các bạn lớp tớ quá giỏi hay tại tớ quá dốt mà luôn bị đứng trong top 5 đội sổ của lớp Ngày học cấp II, tớ học không đến nỗi nào, thậm chí năm lớp 8, tớ được tặng giấy khen vì là học sinh tiên tiến Thế nhưng, khi vào học cấp III, tớ có cảm giác mình bị lép vế hoàn toàn so với bạn bè về chuyện học hành
Trang 7Các bạn trong lớp thì khác, hầu như các bạn đều học rất tốt, kết quả thi bao giờ cũng cao chót vót, còn lại một vài bạn cũng nằm trong top cuối của lớp về kết quả học, nhưng chẳng có ai ở “hạng bét” như tớ Cuối năm lớp 10, tớ bắt đầu nhận ra rằng lớp mình có sự phân biệt rõ ràng giữa các học sinh giỏi và học sinh dốt, tụi học giỏi bao giờ cũng được bạn bè trong lớp yêu quý, tin tưởng, ngưỡng mộ… Khi cô giáo cho một số bạn trong lớp được chọn vị trí ngồi, thì chẳng ai muốn ngồi cạnh tớ, chỉ muốn được chuyển đến ngồi cạnh những bạn học giỏi Có phải vì các bạn ấy sợ ngồi cạnh tớ lại “bị” tớ nhìn bài mỗi giờ kiểm tra?
Dành cho người đi làm
Mình yêu một cô gái làm cùng cơ quan, cô ấy cũng rất có tình cảm với mình Hai người chơi với nhau rất vui vẻ Mình thực sự thấy yêu cô ấy và mong mỏi cưới cô ấy làm vợ Nhưng có điều mình thấy rất khó chịu là khi có chuyện gì đó cô ấy cứ hay lôi chuyện tình yêu cũ ra để nói với mình Cô ấy hay so sánh mình với bạn trai kia Lúc nào cô ấy cũng bảo D tốt, D không bao giờ làm em buồn, …D này, D kia…làm mình rất buồn
Mình hy vọng một ngày nào đó, cô ấy là của riêng mình, cô ấy sẽ không mang chuyện cũ
ra để nói nữa nhưng xem sao không có gì thay đổi gì hết Mình gần như không chịu được nữa
Bài tập 3: Cùng xem một đoạn phim câm và đoán nội dung bên trong của đoạn phim đó.
Sau đó hãy so sánh kết quả với đoạn phim gốc có lời Bạn không cần đoán chính xác từng lời thoại chỉ cần phán đoán cốt chuyện qua cách diễn viên biểu lộ qua ngôn ngữ cơ thể của họ Sau khi so sánh kết quả hãy lắng nghe kỹ giọng điệu của các diễn viên để hiểu hơn về câu chuyện của họ
Bài tập 4: Rủ một người bạn ra công viên để tâm sự Hãy áp dụng những điều bạn đã học
trong kỹ năng lắng nghe thông minh Hãy lắng nghe nhiều hơn và khuyến khích họ nói càng nhiều càng tốt, bạn sẽ thấy thái độ của người bạn ấy đối với bạn sẽ thay đổi rất nhiều Nhớ chia sẻ kinh nghiệm này cho những học viên khác nhé!
Bài tập 5: Đem theo một cuốn sổ tay nhỏ và vào công viên, đóng vai là một nhà báo và
phỏng vấn khoảng 3 người về chủ đề: Bạn nghĩ sao về chuyện sống thử trước hôn nhân? Quan điểm của bạn về việc cha mẹ hay áp đặt những quan điểm của mình cho con cái hoặc một chủ đề nào đó bạn tâm đắc Ban hãy dùng những kỹ năng lắng nghe thông minh
để lắng nghe những chia sẻ của họ nhé!
6 KẾT LUẬN
Cái thâm thúy sâu sắc của từ “lắng nghe” cũng được thể hiện rất rõ trong ngôn ngữ được xem là thông dụng nhất trên thế giới Nếu quan sát chữ viết trong tiếng Trung Quốc, chúng ta sẽ thấy từ lắng nghe được viết bởi những nét chữ tạo nên bằng 5 từ bên trong – tai, mắt, tim, một và vua Lắng nghe ở đây bao hàm ý chúng ta luôn cần phải mở rộng tai, mắt, tấm lòng, hòa làm một với người đang giao tiếp và cho họ thấy họ là một người rất quan trọng