Nhắc đến người Hà Nội là nhắc đến những nét văn minh thanh lịch, từ cử chỉ, lời ăn tiếng nói, phong cách ứng xử... Tuy nhiên, trước những tác động của đời sống kinh tế hiện nay, nhiều nét văn hóa tinh tế của người Hà Nội đang mai một dần, nhất là trong lớp trẻ.
Trang 1BÀI TÌM HIỂU VỀ NÉT THANH LỊCH
CỦA HỌC SINH HÀ NỘI
Của học sinh: Nguyễn Ngọc Khang
- Lịch sử sẽ mãi chỉ là lịch sử…
Nhắc đến người Hà Nội là nhắc đến những nét văn minh - thanh lịch, từ cử chỉ, lời ăn tiếng nói, phong cách ứng xử Tuy nhiên, trước những tác động của đời sống kinh tế hiện nay, nhiều nét văn hóa tinh tế của người Hà Nội đang mai một dần, nhất là trong lớp trẻ
Giáo sư Lê Văn Lan cho rằng, nếp sống của nhiều người dân Hà Nội đã hoàn toàn khác xưa Hiện nay dân số thủ đô gấp 10 lần năm 1954, thành phố đang đô thị hoá những vùng phi đô thị và thu hút nhiều người dân nhập cư, ảnh hưởng không tích cực đến lối sống, văn hoá của những thị dân "Hà Nội hiện đang có những thị dân non về mọi mặt, họ chỉ có ý thức là người dân sống vì mưu sinh Do vậy, họ ít tự hào về thành phố, không sống chết với thành phố" Giáo sư Lan cho rằng cần xây dựng người dân trở thành thị dân, vì họ mới là người xây dựng đô thị Từ nền tảng kinh tế xã hội bền vững, mới có thể hình thành nét văn hoá thanh lịch lâu dài
Bên cạnh những cái "được" dễ thấy của người Việt trẻ như kiến thức rộng, tiếp thu nhanh các tiến bộ khoa học kỹ thuật, tư duy nhạy bén thì cũng có những điều trái khoáy: các bạn "thiếu văn hóa" một cách trầm trọng trong ứng xử Chúng ta vẫn thường nghe "Thanh niên là rường cột của nước nhà", là "hy vọng của quốc gia" và nhiều nữa Vậy thì Việt Nam ta rồi sẽ về đâu, với một thế hệ trẻ thừa kiến thức nhưng lại thiếu văn hóa như thế nhỉ?
- …nếu giới trẻ không có nhận thức đúng đắn về văn hóa
Rèn luyện ý thức cho học sinh thì lại đang trở thành một vấn đề nan giải cho các bậc phụ huynh cũng như các nhà chức trách khi mà tình trạng xuống cấp trầm trọng về ý thức của học sinh ngày nay
đã trở thành 1 phong trào được rộ lên trong mỗi người Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra điều đó khi nghe một nhóm học sinh tụ tập nhau đứng nói chuyện trong bất kì hoàn cảnh, không gian, thời gian nào, nhất là với phong cách nói chuyện của những học sinh được mệnh danh là " dân teen" ngày nay Ảnh hưởng bởi các tệ nạn xã hội và ảnh hưởng lẫn nhau, sự vô ý thức trong lời ăn tiếng nói dường như
đã trở thành 1 căn bệnh truyền nhiễm, lây lan nhanh chóng mà không có phương pháp phòng bệnh hay chữa bệnh cụ thể Tìm hiểu trong 1 lớp học của bất kì ngôi trường nào ta cũng sẽ dễ dàng nhận thấy có khoảng 75% số học sinh trong lớp thiếu ý thức về lời ăn tiếng nói của mình, vấn đề chỉ là người ít, người nhiều, Thái độ cư xử của học sinh với giáo viên cũng từ đó đi xuống 1 cách trầm trọng Trước đây, mỗi khi học sinh trông thấy giáo viên 99% họ có thái độ tôn trọng, lễ phép với giáo viên, nhưng hiện nay con số đó chỉ còn dao động từ 70% đến 80%, thất vọng hơn cả là chủ yếu rơi vào "dân teen" của thế kỉ này Ông cha ta ngày xưa có câu :
" Lời nói chăng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau."
Hoặc là :
" Uốn ba tấc lưỡi trước khi nói"
Vậy mà học sinh vẫn không thể bỏ được thói quen nói chuyện quá vô tư của mình để rồi nhiều lúc những lời nói đó của họ trở thành lí do trực tiếp phục vụ cho những cuộc ẩu đả không đáng có
Như đã nói ở trên, sự vô ý thức trong lời ăn tiếng nói của học sinh giờ đây đã trở thành 1 căn bênh truyền nhiễm lây lan nhanh chóng, cũng có thể vì thế mà ngôn ngữ nói của học sinh ngày nay đã trở thành câu chuyện bình thường trong tiềm thức của mỗi người, nhưng liệu họ có biết rằng chính điều đó
Trang 2lại làm đau đầu những bậc phụ huynh - cha mẹ của họ Tuy rằng không phải tất cả học sinh trong thời đại ngày nay có ý thức như vậy, mà một số trong đó vẫn ý thức được lời ăn tiếng nói của mình trong nhà trường, trong gia đình cũng như trong xã hội, nhưng đó chỉ là số ít
- Chim khôn kêu tiến rảnh rang
Người khôn nói tiếng dịu dàng…dể nghe?
Nhấc điện thoại lên, tiếng quát bên kia đầu dây: "Mày đang ở đâu đó thằng thần kinh kia?" làm tôi hốt hoảng dù vẫn biết đó là thằng bạn của mình Bạn trẻ vào quán cà phê vô tư cho cả 2 chân lên ghế cũng không còn là chuyện lạ và họ vẫn mặc nhiên xem đó là chuyện bình thường, vì nào có ai dám nói gì họ đâu Khách hàng là Thượng Đế kia mà! Một tiếng rít rợn cả người của cái thắng xe ngay trước câu gắt: "Mắt mù hả, ông già? Có biết nhìn đường không đấy! Đi đúng cho cẩn thận chứ!" Nhìn người anh ta lắc đầu, vội vã bước đi, tôi chợt chạnh lòng sao các bạn trẻ lại có thể hành xử với người đáng tuổi cha chú mình như thế được nhỉ? Chẳng lẽ ở nhà các bạn cũng chửi rủa phụ huynh mình như thế?
Chuyện các bạn trẻ chửi thề, nói tục có vẻ như không còn thuốc chữa bởi những ngôn từ ấy đã trở thành một thói quen mất rồi Và, có lẽ là để chứng tỏ sự sang trọng, sành điệu, đẳng cấp của mình, các bạn đã chửi thề bằng cả tiếng ngoại quốc nữa kia Chuyện có thật trong một quầy bida, sau khi cô gái tóc nhuộm vàng hoe đánh hụt một cơ, cô giậm chân: "Oh, shit!" Chàng trai đi cùng cô, cũng đánh hụt một cơ, cũng vung cây cơ, buông tiếng "Damn it!" Chắc các bạn nghĩ rằng phải vậy mới là người văn minh mà lại không hiểu rằng đó là một sự phỉ báng tiếng Việt - ngôn ngữ là niềm tự hào của dân tộc Các bạn đâu biết khi buông lời như thế, các bạn đang phỉ nhổ vào chính bản thân mình
Cứ thế, những minh chứng cho lối ứng xử thiếu văn hóa của người Việt trẻ vẫn đầy dẫy, mà nếu tôi liệt
kê chắc cũng được vài trăm hay vài trăm trang giấy Điều đó thể hiện gì? Cả một thế hệ trẻ Việt Nam là những người thiếu văn hóa Vâng, bạn có thể cho là tôi quá lời Nhưng hãy cứ thử nhìn ra kia mà xem Trên những chatroom, forum trực tuyến vẫn nhan nhản những lời lẽ cục súc, miệt thị lẫn nhau Đến cả những em bé đang theo bậc tiểu học vẫn sử dụng tiếng chửi thề làm tiếng đệm đầu môi Nếu hỏi chúng
từ đâu mà biết những từ ngữ như thế, chúng sẽ trả lời cho ta rằng chúng học được từ cha mẹ, anh chị Từng ngày từng giờ, chúng ta đang làm nhơ nhuốc tâm hồn của trẻ thơ mà không hề cảm thấy đó là tội
ác Thậm chí khi dạy cho các em bé tập nói ta lại càng khuyến khích trẻ chửi thề qua những câu như:
"Chửi nó đi …con!"
Một người khi được hỏi rằng: “ Ông nghĩ sao khi có nhũng người nó rằng lời ăn tiếng nói của lớp trẻ ngày nay ?” và ông nói:
“Vâng, tôi đã mang nỗi lòng ấy trò chuyện với vài bạn trẻ, tôi lại thêm bẽ bàng khi các bạn nghĩ
về tôi như một sinh vật lạ từ hành tinh nào đấy câu trả lời tôi nhận được là: "Chuyện bình thường thế
mà cũng lôi ra nói Điên à?" Vâng, tôi điên nên mới trăn trở về một thế hệ trẻ - tương lai của nước nhà Tôi điên nên mới nói về những cái mà các bạn mặc nhiên thừa nhận như là chuyện thường ngày và chẳng có gì sai “
- Nơi công cộng cũng như nhà mình
Ở những nơi công cộng, trong sự giao lưu tiếp xúc với mọi người xung quanh, con người có điều kiện thể hiện tính cách, lối sống và hành vi ứng xử của mình Cũng chính vì vậy mà ở những nơi công cộng, người ta có thể dễ dàng nhận ra ai là người có văn hóa Đáng buồn là đang xuất hiện không ít những cách hành xử thiếu văn hóa của giới trẻ
- Như chỉ mình ta
Việc những công trình trọng điểm kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long - bị nhiều bạn trẻ viết bậy, bôi bẩn lem luốc đã nhanh chóng được đưa lên các mặt báo Một bài báo mạng có đoạn viết:
“Ngay sau lưng tượng đài Đức Thánh Gióng đã bắt đầu hiện lên chi chít những dòng chữ được viết bằng bút xóa, thậm chí được khắc, mài trực tiếp lên thân tượng với nội dung bậy bạ và thiếu văn hóa nghiêm trọng khiến cho bất cứ ai chứng kiến cũng phải bức xúc, xót xa… Những dòng chữ hết sức phản cảm chi chít trên thân tượng, trên các phiến đá được khắc chữ Nho đề tên Đức Thánh Phù Đổng
Trang 3Thiên Vương do các đôi trai gái thiếu ý thức tạo nên như: Mãi mãi pên nhau Đức love Hương,
OX&PX, Hằng + Sinh + V.Anh - Tiên dược kỷ niệm”
Hồ Gươm rác la liệt sau đêm giao thừa
Sự việc trên chỉ là một trong số không ít những biểu hiện thiếu văn hóa trong cách hành xử nơi công cộng của giới trẻ trong thời gian qua Đến những nơi đền, chùa linh thiêng, cần sự trang nghiêm, một số bạn trẻ vẫn “diện” những bộ trang phục hở hang, “mát mẻ” và cho đó là cách ăn mặc “sành điệu” khác người
Mua vé vào xem những trận thi đấu bóng đá thu hút sự chú ý của người hâm mộ, có không ít cảnh chen lấn, xô đẩy và kéo theo đó là những câu chửi thề tục tĩu, rất phản cảm mà “nhân vật” phát ngôn là những người trẻ
Vào nhà hát, tới các rạp chiếu phim, nhiều người cảm thấy khó chịu khi tận mắt nhìn thấy bã kẹo cao su dính ở khắp nơi: trên tường, trên các thành ghế, dưới sàn… mà thủ phạm không ai khác chính là một số bạn trẻ thiếu ý thức
Đến những địa điểm vui chơi công cộng như: công viên, sân tập thể thao của các khối, phố… có nhiều bạn trẻ tụ tập, vui chơi, thư giãn, rèn luyện sức khỏe Nhưng sau mỗi buổi vui chơi, cuối mỗi buổi tập người ta lại nhìn thấy những vỏ lon nước ngọt, túi đựng đồ ăn vương vãi trên bãi cỏ, dọc các lối đi Trong các quán cà phê, quán kem vỉa hè, nơi gặp gỡ quen thuộc của nhiều bạn học sinh, sinh viên, không khó để nhìn thấy những cái gác chân vô tư lên ghế, tàn thuốc lá vẩy tứ tung Không ít nhóm nam nữ mở hết “âm lượng” mặc sức nói chuyện, nô đùa ầm ĩ, sẵn sàng buông ra những câu bình phẩm khó nghe, thậm chí sẵn sàng chửi thề, văng tục bất chấp sự khó chịu của những người xung quanh
- Hồn nhiên phô diễn
Trong thời hiện đại, sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã giúp cho giới trẻ dễ dàng, thuận lợi hơn trong việc giao lưu, tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau Giới trẻ cũng ngày càng năng động, nhạy bén hơn trong việc tiếp thu cái mới, các xu hướng thời trang, các kỹ thuật về công nghệ số v.v… Mặc dù vậy, việc trau dồi, rèn luyện để có được những cách ứng xử thực sự có văn hóa ở nơi công cộng vẫn còn bị nhiều bạn trẻ xem nhẹ, bỏ qua
Biết kiên nhẫn xếp hàng mua vé khi đến sân vận động hay tới rạp chiếu phim, bến xe, ga tàu; biết nhường nhịn người già, trẻ em và phụ nữ mang thai khi đi xe buyt… , những điều tưởng chừng như đơn giản và nhỏ nhặt ấy nhưng không ít bạn trẻ vẫn không làm được hoặc biết nhưng không muốn làm vì sợ ảnh hưởng đến chút lợi ích của bản thân
Điều đáng lưu tâm là cứ sau một kỳ lễ hội, một sự kiện văn hóa… những biểu hiện, hành vi thiếu văn hóa của một bộ phận giới trẻ bị mọi người phản ứng, chỉ trích, các phương tiện thông tin đại chúng
Trang 4phanh phui Nhưng dường như cũng chỉ dừng lại ở đó, bởi rồi thi sự việc lại dần rơi vào quên lãng Những cách ứng xử thiếu văn hóa của một số bạn trẻ vẫn tiếp tục “hồn nhiên” diễn ra Phải chăng, có một sức ỳ trong việc hấp thu, học hỏi, rèn luyện những kỹ năng ứng xử có văn hóa, hay đang có một lỗ hổng trong văn hóa ứng xử nơi công cộng của một bộ phận giới trẻ ngày nay?
- Và hậu quả
Chỉ cần một bức ảnh đã cho ta thấy sự khác biệt của người có văn hóa và vô văn hóa
Đây là tương lai rộng mở cho những kẻ thiếu văn hóa!
Trang 5Thời đại nam nữ bình đẳng nên càng ngày càng có những hình ảnh, clip thế này được tung lên mạng,
mà đáng buồn hơn là đến 95% số clip như thế này là của học sinh nữ.
Ban đầu là “dằn mặt” nhau Tìm thêm người khác để cùng xử lý
Trang 6Những hình ảnh như thế này chỉ còn trong kí ức người Hà Nội
Trang 7Bao giờ cho đến ngày xưa ?
Trang 8- Cần một cái kết khác
Đã đến lúc gia đình, nhà trường và xã hội cần có những quan tâm thực sự đến việc điều chỉnh những hành vi lệch lạc trong văn hóa ứng xử nơi công cộng của giới trẻ Trong đó, mỗi người lớn phải thực sự là tấm gương trong việc ứng xử có văn hóa mọi lúc, mọi nơi để giới trẻ noi theo - Nhìn vào cách ứng xử ở nơi công cộng, có thể thấy được trình độ văn minh của một dân tộc cũng như trình độ dân trí của dân tộc đó Những người có đầy đủ lòng tự trọng, không bao giờ có những ứng xử vô văn hóa như các hiện tượng được nêu trong bài viết trên đây
Mong rằng lên trong một không gian thanh lịch, giữa những con người thanh lịch mỗi bạn trẻ sẽ dần
thanh lịch lên
Giáo dục văn hóa ứng xử nói chung và nhất là ở nơi công cộng nên trở thành chủ đề giáo dục đạo đức của các nhà trường cũng như của mọi gia đình và các đoàn thể xã hội Vai trò gương mẫu của người lớn, của các bậc cha mẹ và thầy cô giáo là rất quan trọng trong sự giáo dục bền bỉ và kiên nhẫn đối với con em mình, học trò mình