Giáo trình Giải phẩu và sinh lý

Giáo trình Giải phẩu và sinh lý là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

M C L C

Trang

BÀI M U 6

PH N I GI I PH U SINH LÍ TR EM 7

PH N A LÍ THUY T 7

Ch ng 1 M U 7

1.1 Khái ni m, đ i t ng nghiên c u c a môn h c 7

1.1.1 Gi i ph u h c 7

1.1.2 Sinh lí h c 7

1.1.3 V sinh h c 7

1.2 Ý ngha 7

Ch ng 2 C U TRÚC T BÀO VÀ S PHÁT TRI N C TH 9

2.1 T bào 9

2.1.1 i c ng v c u trúc siêu hi n vi c a t bào 9

2.1.2 Các b ph n chính c a t bào 9

2.1.3 Thành ph n hóa h c c a t bào 9

2.2 Các mô 10

2.2.1 Mô bi u bì 10

2.2.2 Mô liên k t 10

2.2.3 Mô c 10

2.2.4 Mô th n kinh 11

2.3 S l n lên và phát tri n c th tr em 11

2.3.1 Các giai đo n phát tri n c a c th tr em 11

2.3.2 S phát tri n c a tr em qua các giai đo n 12

2.3.3 Bi u đ phát tri n 12

Ch ng 3 H TH N KINH 14

3.1 Gi i thi u v h th n kinh 14

3.1.1 Vai trò c a h th n kinh 14

3.1.2 Các b ph n c a h th n kinh 14

3.1.3 Ph n x và vòng ph n x 17

3.1.4 H th n kinh th c v t 17

3.1.5 S phát tri n c a h th n kinh 18

3.2 Ho t đ ng th n kinh cao c p 19

3.2.1 Ph n x có đi u ki n 19

3.2.2 Ho t đ ng th n kinh cao c p ng i 20

3.2.3 c đi m ho t đ ng th n kinh cao c p tr 21

3.2.4 Các lo i hình th n kinh cao c p tr em 21

3.2.5 Gi c ng 22

3.2.6 V sinh h th n kinh 23

Ch ng 4 CÁC C QUAN PHÂN TÍCH 25

4.1 Khái ni m v các c quan phân tích 25

4.1.1 C u t o 25

4.1.2 Vai trò 25

4.2 Các c quan phân tích 25

4.2.1 CQPT th giác 25

4.2.2 CQPT thính giác 28

4.2.3 CQPT xúc giác 30

4.2.4 CQPT kh u giác 31

4.2.5 CQPT v giác 31

Ch ng 5 H V N NG 32

5.1 Hê x ng 32

5.1.1 C u t o và ch c n ng c a h x ng 32

5.1.2 Thành ph n hóa h c và đ c tính c a x ng 34

5.1.3 S phát tri n c a h x ng và đ c đi m x ng tr em 35

5.2 H c 36

5.2.1 C u t o và ch c n ng 36

5.2.2 S phát tri n c a h c tr em 38

5.3 T th 38

5.3.1 T th bình th ng 38

5.3.2 T th không bình th ng 38

5.3.3 phòng t th không bình th ng 38

5.4 V sinh h v n đ ng 39

Ch ng 6 H TU N HOÀN 40

6.1 Máu 40

6.1.1 Khái ni m 40

6.1.2 Ch c n ng c a máu 40

6.1.3 Thành ph n c a máu 40

6.1.4 S t o máu 41

6.1.5 c đi m máu tr em 41

6.2 Tu n hoàn 42

6.2.1 C u t o và s ho t đ ng c a tim 42

6.2.2 C u t o c a h m ch - vòng tu n hoàn 43

6.2.3 Huy t áp 44

6.2.4 c đi m c u trúc và s ho t đ ng c a h tim m ch tr em 45

6.2.5 V sinh h tu n hoàn 45

Ch ng 7 H HÔ H P 46

7.1 C u t o và ch c n ng c a h hô h p 46

7.1.1 ng d n khí 46

7.1.2 Ph i 46

7.2 c đi m ho t đ ng c a h hô h p 47

7.2.1 C đ ng hô h p 47

7.2.2 S trao đ i khí ph i và t bào 48

7.3 c đi m h hô h p tr em 48

7.3.1 ng d n khí 48

7.3.2 Ph i 48

7.4 V sinh h hô h p 48

Ch ng 8 H TIÊU HÓA 50

8.1 C u t o và ch c n ng c a h tiêu hóa 50

8.1.1 ng tiêu hóa 50

8.1.2 Các tuy n tiêu hóa 52

8.2 S tiêu hóa, h p thu th c n và th i bã 52

8.2.1 S tiêu hóa th c n 52

8.2.2 S h p thu th c n 52

8.2.3 S th i bã 53

8.3 c đi m tiêu hóa tr em 53

8.3.1 Mi ng 54

8.3.2 Th c qu n 54

8.3.3 D dày 54

8.3.4 Ru t 54

8.4 V sinh h tiêu hóa 54

Ch ng 9 TRAO I CH T VÀ N NG L NG 56

9.1 i c ng v trao đ i ch t và n ng l ng 56

9.1.1 ng hóa 56

9.1.2 D hóa 56

9.2 Chuy n hóa các ch t c b n trong c th 56

9.2.1 Chuy n hóa saccarit 56

9.2.2 Chuy n hóa lipit 56

9.2.3 Chuy n hóa protein 56

9.2.4 Chuy n hóa n c và mu i khoáng 57

9.3 Nhu c u v các lo i vitamin chính tr em 58

9.3.1 Vitamin A 58

9.3.2 Vitamin B1 58

9.3.3 Vitamin B2 58

9.3.4 Vitamin B12 58

9.3.5 Vitamin C 58

9.3.6 Vitamin D 58

Ch ng 10 H BÀI TI T 60

10.1 H bài ti t n c ti u 60

10.1.1 c đi m c u t o 60

10.1.2 S hình thành và bài xu t n c ti u 61

10.1.3 c đi m c quan bài ti t n c ti u tr em 62

10.1.4 V sinh h bài ti t n c ti u 62

10.2 Da 62

10.2.1 C u t o và ch c n ng c a da 62

10.2.2 c đi m da tr em 63

10.2.3 V sinh v da 63

Ch ng 11 H SINH D C 65

11.1 C quan sinh d c nam 65

11.1.1 C u t o 65

11.1.2 Ch c n ng sinh lí c a tinh hoàn 66

11.2 C quan sinh d c n 66

11.2.1 C u t o 66

11.2.2 Ch c n ng sinh lí c a bu ng tr ng 67

11.2.3 Chu kì kinh nguy t 67

11.3 S phát tri n gi i tính c a tr em 67

11.4 Giáo d c gi i tính cho tr 68

11.5 V sinh h sinh d c 68

PH N B TH C HÀNH 69

Bài 1 L P BI U PHÁT TRI N THEO DÕI S C KH E C A TR 69

1.1 H ng d n 69

1.2 Cách cân tr 69

1.3 ánh giá k t qu 69

Bài 2.CH M SÓC V SINH CHO TR EM 70

2.1 Yêu c u chung 70

2.2 N i dung 70

TÀI LI U THAM KH O 71

BÀI M U

1 N i dung bài gi ng

Gi i ph u Sinh lí tr em là h c ph n nghiên c u các quá trình phát tri n di n

ra trong c th tr em l a tu i m m non Nh m đáp ng các nhu c u đ t ra trong

ch ng trình đào t o Trung c p S ph m đ c ban hành đ i v i ngành Giáo d c

m m non Giúp ng i h c không ch n m v ng các ki n th c c b n v quá trình phát tri n c a tr em l a tu i m m non mà còn giúp ng i h c khi ra tr ng có th

v n d ng nh ng ki n th c c a h c ph n này trong vi c nuôi , d y tr m t cách khoa

- Xây d ng c s khoa h c, giúp cô giáo nhà tr , m u giáo ch m sóc và giáo

d c tr m t cách h p lý, t o đi u ki n t t cho s phát tri n hoàn thi n c th tr

*Thái đ

- Có tinh th n, ý th c, thái đ ch m sóc tr ; giáo d c tr đ tr em phát tri n toàn di n

PH N I GI I PH U SINH LÍ TR EM

PH N A LÍ THUY T

Ch ng 1. M U

*M c tiêu

- Bi t đ c khái ni m, đ i t ng nghiên c u c a môn h c đ i v i ch ng trình đào

t o giáo viên Nhà tr - M u giáo.

- Hi u đ c ý ngh a c a môn h c đ i v i nh ng ng i làm công tác nuôi, d y tr

tr ng m m non.

1.1 Khái ni m, đ i t ng nghiên c u c a môn h c

1.1.1 Gi i ph u h c: là khoa h c v c u t o và các quy lu t phát tri n c a c th

s ng Nó nghiên c u nh ng quy lu t đó trong m i liên h v i các ch c n ng và môi

tr ng xung quanh c a c th

1.1.2 Sinh lí h c: là khoa h c v các ch c n ng, ngh a là ho t đ ng c a các c

quan, h c quan và c th Nó nghiên c u các quy lu t làm c s cho các quá trình

s ng c a c th

1.1.3 V sinh h c: là khoa h c v nh h ng c a các đi u ki n s ng đ n s c kh e

con ng i Nó nghiên c u các bi n pháp nh m ng n ng a các đi u ki n b t l i và

t o ra nh ng đi u ki n thu n l i cho s c kh e con ng i

1.2 Ý ngha

Môn h c Gi i ph u Sinh lí V sinh Phòng b nh tr em có ý ngh a quan tr ng trong công tác nuôi d y tr C th tr em và ng i l n có nh ng đ c đi m khác nhau v c u t o và ch c ph n c a t ng c quan, h c quan trong c th Nh ng đ c

đi m đó thay đ i trong các giai đo n phát tri n khác nhau c a tr Vì v y, s hi u

bi t các đ c đi m gi i ph u, sinh lí và v sinh c a tr em là r t quan tr ng đ i v i

ng i nuôi d y tr Vi c b o v s c kh e tr em và hoàn thi n s phát tri n th l c, tinh th n cho tr ch có th có khi bi t đ c nh ng ki n th c v c u t o và ch c

n ng c a các c quan, h c quan c a c th tr em

Câu h i ôn t p

1 Trình bày khái ni m, đ i t ng nghiên c u c a môn h c đ i v i ch ng trình đào

t o giáo viên Nhà tr - M u giáo

2 Môn h c Gi i ph u Sinh lí V sinh Phòng b nh tr em có ý ngh a quan tr ng nh

th nào trong công tác nuôi, d y tr ?

- Nhân: n m bên trong t bào có màng nhân bao b c, bên trong có h ch nhân

và nhi m s c th ch a ADN là n i ch a đ ng thông tin di truy n

- T bào ch t: là kh i ch t ch a bên trong t bào Trong t bào ch t ch a các bào quan nh : ti th , trung th , m ng l i n i ch t, b máy golgi…m i bào quan

th c hi n m t ch c n ng nh t đ nh, đ m b o cho s t n t i và phát tri n c a t bào

- Màng t bào: bao b c bên ngoài t bào, có nhi m v b o v t bào và trao

đ i ch t gi a bên trong và bên ngoài t bào

2.1.3 Thành ph n hóa h c c a t bào: n c, ch t vô c và các ch t h u c

- Protein: chi m 75%, g m các nguyên t : C, H, O, N ngoài ra còn có P, S

n v c u t o c s c a protein là axit amin

- Saccarit: g m các ch t đ ng, tinh b t…đây là thành ph n ch y u cung

c p n ng l ng cho các ho t đ ng s ng c a t bào c ng nh c th

- Lipit: là ch t d tr ch y u c a c th , ngoài ra nó c ng phân gi i đ cung

c p n ng l ng cho c th ho t đ ng và xây d ng t bào

m ADN và ARN là n i ch a đ ng thông tin di truy n

- Enzim: là ch t xúc tác sinh h c c a t bào, giúp các ph n ng hóa h c trong

c th di n ra nhanh h n

Hình 2 C u t o chung c a t bào

2.2 Các mô

* Khái ni m: mô là t p h p các t bào có cùng ngu n g c và cùng th c hi n

m t ch c n ng chung Có 4 lo i mô: mô bi u bì, mô liên k t, mô c và mô th n kinh

2.2.4 Mô th n kinh

Có c u t o t các n ron, có ch c n ng đi u khi n, ph i h p ho t đ ng gi a các c quan và gi a c th v i môi tr ng

2.3 S l n lên và phát tri n c th tr em

2.3.1 Các giai đo n phát tri n c a c th tr em

- Giai đo n bào thai: tính t lúc tr ng đ c th tinh đ n khi tr ra đ i, trung bình kho ng 270 - 280 ngày

- Giai đo n s sinh: t lúc c t r n đ n tu n th 4 sau khi sinh Giai đo n này

tr ph i thích nghi v i s thay đ i đ t ng t c a môi tr ng s ng, ch u m i nh

h ng c a môi tr ng xung quanh xung quanh tác đ ng lên c th Do s thay đ i

ch đ dinh d ng nên n c ti u có màu vàng s m, phân có màu đen, nhão Ph n

x c a tr đ n gi n: bú, mút, ho…

-Giai đo n bú m : sau khi sinh đ n 12 tháng Giai đo n này tr s ng ch y u

d a vào ngu n dinh d ng là s a m Các quá trình chuy n hóa di n ra r t m nh Chi u cao, kh i l ng t ng đáng k Do ti p nh n ngu n kháng th t s a m nên

tr d i 3 tháng th ng không m c các b nh lây nhi m Tr t 5 đ n 7 tháng có th

- Tu i h c sinh l n (tu i d y thì): t 12 - 15 tu i, giai đo n này xu t hi n

nh ng thay đ i l n v hình thái và sinh lí Chi u cao và kh i l ng c th t ng nhanh S ph i h p các đ ng tác ch a t t nên tr th ng v ng v , nóng tính H n i

ti t phát tri n và hoàn thi n làm xu t hi n nh ng đ c đi m sinh d c th phát Bé trai

v ti ng, m c râu, lông; bé gái tuy n vú phát tri n, xu t hi n kinh nguy t l n đ u.Nhìn chung, s phân chia các th i kì ch có tính ch t t ng đ i, chúng có th thay đ i tùy gi i tính, ch ng t c, đi u ki n s ng

2.3.2 S phát tri n c a tr em qua các giai đo n

đánh giá s phát tri n c a tr em, ng i ta d a vào m t s tiêu chí nh : chi u cao, cân n ng, vòng đ u, vòng ng c, vòng đùi…và t l gi a các c a các thành ph n y

2.3.2.1 S phát tri n v chi u cao: ph thu c vào gi i tính, ch ng t c, l a tu i và

Trong đó: X là chi u cao đ ng (cm), n: s tu i (n m)

2.3.2.2 S phát tri n v kh i l ng: ph thu c vào gi i tính, ch ng t c, l a tu i và

- Khái ni m: là bi u đ ghi chép cân n ng c a tr t ng ng v i tháng tu i

nh ng th i đi m khác nhau Trên bi u đ v 4 đ ng cong bi u di n cân n ng theo tháng tu i, t ng ng v i s c kh e lo i A, B, C, D

- Ý ngh a: giúp ng i d y tr bi t đ c tình tr ng s c kh e c a tr và phát

hi n k p th i các b nh c a tr đ có bi n pháp x lí k p th i

1 Trình bày các b ph n chính và thành ph n hóa h c c a t bào.

2 Có m y lo i mô c b n? Trình bày đ c đi m c a t ng lo i mô

3 Trình bày đ c đi m phát tri n c a tr em qua các giai đo n

4 Bi u đ phát tri n là gì? Ý ngh a c a bi u đ trong công tác nuôi d y tr ?

Ch ng 3.H TH N KINH

* M c tiêu

- Trình bày đ c nh ng đ c đi m c b n v c u t o và ch c ph n c a h th n kinh.

- Bi t đ c các đ c đi m phát tri n v m t c u t o và ch c ph n c a h th n kinh trong quá trình phát tri n c a tr em.

- Hi u đ c các lo i hình th n kinh c p cao đ v n d ng vào nuôi d y tr

- Trình bày đ c nh ng đ c đi m ho t đ ng th n kinh c p cao trong các giai đo n phát tri n c a tr

3.1 Gi i thi u v h th n kinh

3.1.1 Vai trò c a h th n kinh

- Ti p nh n và tr l i nh ng bi n đ i x y ra bên trong và bên ngoài c th

- i u hòa, ph i h p các ho t đ ng c a mô, c quan, h c quan trong c

th , giúp cho c th ho t đ ng m t cách th ng nh t

3.1.2 Các b ph n c a h th n kinh (HTK)

HTK g m: HTK trung ng và HTK ngo i biên

-HTK trung ng g m: não b và t y s ng

- HTK ngo i biên g m: dây th n kinh và h ch th n kinh

não b và t y s ng có b ph n th n kinh đ ng v t và b ph n th n kinh

th c v t, b ph n th n kinh th c v t có h giao c m và phó giao c m

- B ph n th n kinh đ ng v t đi u khi n ho t đ ng c a c vân, l i, h u, thanh qu n

- B ph n th n kinh th c v t đi u khi n các c quan bên trong: h tu n hoàn,

h hô h p, h tiêu hóa, h bài ti t, h sinh d c…

3.1.2.1 T y s ng

* C u t o t y s ng: ng i, t y s ng dài ch ng 45 cm, phía trên ti p giáp

v i hành t y, t n cùng ngang đ t th t l ng I - II ng i tr ng thành Trong giai

đo n phôi, t y s ng n m su t c t s ng, trong quá trình phát tri n t y s ng phát tri n

ch m h n c t s ng, tr m i sinh t y s ng n m ngang đ t th t l ng th III

T 2 bên t y s ng xu t phát 31 đôi dây th n kinh t y g m 8 đôi c , 12 đôi

ng c, 5 đôi th t l ng, 5 đôi cùng và 1 đôi c t

*Ch c n ng: i u khi n ph n x v n đ ng c a tay, chân, c , da, nh ng ph n

x bài ti t và nh ng ph n x không đi u ki n đ n gi n

Hình 3 1 C u t o c t ngang c a t y s ng

3.1.2.2 Não b :

N m trong h p s tr m i sinh não có kh i l ng 400 g, 20 tu i não đ t

kh i l ng t i đa (kho ng 1300 g) cho đ n 60 tu i sau đó gi m d n S l ng n ron không t ng nh ng có s phát tri n v ch t l ng

*Hành t y: là n i ti p giáp v i t y s ng g m ch t xám bên trong, ch t tr ng ngoài, là đ ng đi c a m i đ ng d n truy n lên xu ng gi a não b và t y s ng

t hành t y xu t phát 4 đôi dây th n kinh não: IX - XII

Ch c n ng: đi u khi n ho t đ ng tu n hoàn, hô h p, tiêu hóa, bú, nôn…

*Não gi a: n m phía trên hành t y g m ch t xám ngoài, ch t tr ng trong

Ch c n ng: đi u ch nh nh ng ch c n ng sinh lí quan tr ng, các đ ng tác tinh

vi c a tay, nh ng ph n x đ nh h ng v th giác, thính giác…

*Não trung gian: là n i ti p giáp gi a não gi a và 2 bán c u đ i não

Ch c n ng: là tr m d ng chân c a m i đ ng d n truy n th n kinh c m giác (tr kh u giác) tr c khi lên v não, là trung tâm c a ph n x : đau, v n đ ng, c m xúc, đi u hòa thân nhi t, n i ti t, dinh d ng…

*Ti u não: n m d i bán c u não, phía sau hành t y

Ch c n ng: đi u khi n s ph i h p nh p nhàng gi a tay và chân, gi th ng

b ng cho c th

Hình 3 2 C u t o chung c a não

*Bán c u đ i não: là ph n l n nh t, chi m 80% kh i l ng c a não, quan

tr ng nh t c a HTK trung ng G m 2 n a trái và ph i n i v i nhau qua th chai,

có nhi u khúc cu n và n p nh n giúp di n tích v não t ng lên r t nhi u Có 2 l p:

- L p ch t xám bao quanh 2 bán c u g i là v não là n i t p trung c a nhi u

n ron

- L p ch t tr ng n m trong đ c c u t o b i nh ng s i th n kinh làm thành

h th ng d n truy n gi a não b v i t y s ng và các c quan khác c a c th

Ch c n ng: là trung tâm c a ph n x có đi u ki n, tình c m, tâm lí, trí khôn,

t duy tr u t ng, hi u ti ng nói và ch vi t, v n đ ng, c m giác, thính giác, v giác, kh u giác, th giác

3.1.3 Ph n x và vòng ph n x

3.1.3.1 Ph n x : là ph n ng c a c th đ đáp l i kích thích v i s tham gia c a h

th n kinh Ví d : đ ng tay vào l a thì r t tay l i

3.1.3.2 Cung ph n x : là con đ ng d n truy n th n kinh t c quan th c m đ n

c quan th a hành Cung ph n x g m 5 b ph n chính:

- C quan c m th : ti p nh n kích thích, c quan này có m t kh p m i n i trong c th

- Dây th n kinh h ng tâm: d n truy n xung đ ng đ n HTK trung ng

-Trung ng th n kinh: ti p nh n, phân tích, t ng h p kích thích

- Dây th n kinh li tâm: truy n m nh l nh tr l i đ n các c quan trong c th

- B ph n đáp ng: là c quan th c hi n ph n ng tr l i

3.1.3.3 Vòng ph n x : h ng ph n xu t hi n t c quan c m th s truy n đ n HTK trung ng qua dây th n kinh h ng tâm, sau đó trung ng s phát tín hi u tr l i

đ n c quan c m th qua dây th n kinh li tâm Ti p theo c quan c m th s có xung đ ng ng c v HTK trung ng đ báo cáo k t qu hành đ ng g i là tín hi u

- H giao c m: xu t phát t ph n ng c và trên vùng hông c a t y s ng

- H phó giao c m: xu t phát t m t s khu c a não

Ch c n ng: hai h này có tác d ng trái ng c nhau

3.1.5 S phát tri n c a h th n kinh

phôi ng i, HTK phát tri n s m lúc phôi đ c 2 tu n r i, sau đó ph n

tr c phát tri n thành não b , ph n sau phát tri n thành t y s ng Kho ng 3 tháng

tr c khi ra đ i, HTK đã có c u t o đ y đ , v não s l ng n ron đã n đ nh

Nh đó, tr em có nh ng ph n x không đi u ki n b m sinh: bú, n m, đ nh h ng

v não có s phát tri n m nh c a đ ng d n truy n, đ n 7 tu i v não tr

em c n b n gi ng ng i l n, s l ng n ron không t ng nh ng có s phân hóa

m nh và l n lên làm t ng di n tích v não ch y u là t ng khúc cu n và lõm sâu vào

- Ti u não: tr s sinh ti u não kém phát tri n, sau đó phát tri n m nh n

c a tr em hoàn thi n Ngoài ra, nó còn t ng v n t c d n truy n h ng ph n lên 10

-12 l n Quá trình này x y ra t tháng th 4 c a giai đo n phát tri n phôi thai đ n lúc

3 tu i thì hoàn t t

3.2 Ho t đ ng th n kinh cao c p

3.2.1 Ph n x có đi u ki n (PXC K)

3.2.1.1 Khái ni m

* Thí nghi m c a Pavlov: Ông t o m t l dò ti t n c b t chó, khi cho chó

n thì chó ti t n c b t Sau đó tr c m i b a n ông b t đèn r i cho chó n, ông

l p đi l p l i nhi u l n, sau đó ch c n b t đèn mà không cho chó n chó c ng ti t

n c b t

*Khái ni m

- Ph n x không đi u ki n (PXK K): là ph n x có m t cung ph n x v nh

vi n, khi có m t kích thích nh t đ nh s gây m t đáp ng nh t đ nh mà không c n

đi u ki n gì c Ví d : khi cho chó n thì chó ti t n c b t

-PXC K: là ph n x có m t cung ph n x không c đ nh, khi mu n gây m t PXC K thì c n m t kích thích nh t đ nh

Nh v y: PXK K là n n t ng c a s thích nghi c a c th có tính ch t b m sinh, di truy n, không c n t p luy n, giúp cho c th t n t i PXC K giúp cho c

th thích nghi linh ho t v i môi tr ng luôn thay đ i, đ c hình thành trong quá trình s ng cá th , có vai trò quan tr ng trong ho t đ ng có ý th c c a con ng i.3.2.1.2 C ch thành l p PXC K: Pavlov gi i thích c ch thành l p PXC K b ng

đ ng liên h th n kinh t m th i, m i ph n x đ u có m t đi m đ i di n trên v não Khi k t h p gi a 2 kích thích không đi u ki n (th c n) và có đi u ki n (ánh đèn) s làm xu t hi n 2 đi m trên v não cùng h ng ph n Theo quy lu t lan t a, 2

h ng ph n s lan t a và g p nhau t o thành m t đ ng mòn, làm cho h ng ph n

đi m này lan sang h ng ph n đi m kia t o thành đ ng liên h th n kinh t m th i

ây ch là m t đ ng liên h ch c n ng ch không có dây th n kinh Do đó n u

đi u ki n s ng thay đ i đ ng liên l c này s m t, nên đ duy trì PXC K thì tác nhân kích thích ph i đ c duy trì, c ng c , n u không PXC K s m t đi

-PXC K đ c duy trì khi PXK K đ c c ng c (b t đèn ph i cho chó n)

- Ph i có s k t h p gi a 2 kích thích không đi u ki n và có đi u ki n

- V não không b t n th ng v c u t o và sinh lí

- Kích thích có đi u ki n ph i v a ph i không nh h ng l n đ n đ i s ng (ánh đèn đ sáng, ti ng chuông v a ph i…)

- S chua c a qu chanh kích thích v giác làm ti t n c b t: đây là PXK K

- Nhìn qu chanh kích thích th giác làm ti t n c b t: đây là PXC K

3.2.2.3 H th ng tín hi u th 2: là tín hi u ngôn ng g m ti ng nói và ch vi t, là

nh ng tín hi u có tính ch t khái quát, gián ti p Ví d :

Khi ta nói chanh chua s kích thích HTK trung ng làm ti t n c b t V y

ti ng nói chanh chua là h th ng tín hi u th 2

* M i quan h gi a 2 h th ng tín hi u: ng i, hai h th ng này có m i quan h ch t ch , tác đ ng qua l i l n nhau, trong đó h th ng tín hi u th 2 chi m

u th đ c xây d ng trên c s h th ng tín hi u 1 nên đ i v i tr m u giáo c n

k t h p k chuy n b ng l i nói v i ph ng ti n tr c quan

3.2.3 c đi m ho t đ ng th n kinh cao c p tr

3.2.3.4 Tr 5 - 7 tu i: vai trò c a h th ng tín hi u th 2 t ng lên, t duy b ng t

ng gi vai trò ch đ o Ch c n ng khái quát hóa c a t g n nh ng i l n dù còn

m c đ h p n 6 tu i tr b t đ u s d ng nh ng khái ni m tr u t ng, bi t đ c,

bi t vi t

3.2.4 Các lo i hình th n kinh cao c p tr em

3.2.4.1 C s khoa h c: Pavlov c n c vào m i t ng quan, c ng đ , tính linh

ho t c a 2 quá trình h ng ph n và c ch ông chia thành 4 lo i

* Lo i m nh, không cân b ng

- c đi m: quá trình h ng ph n, c ch đ u m nh, trong đó h ng ph n

m nh h n c ch PXC K d hình thành nh ng c ch ph n x r t khó

- Bi u hi n: h ng hái, nghich ng m, thi u k lu t, khó d y b o

- Bi n pháp s ph m: giáo d c cho tr tính kiên trì, t ki m ch

* Lo i m nh, cân b ng, linh ho t

- c đi m: quá trình h ng ph n và c ch m nh ngang nhau, PXC K d thành l p nh ng c ng d xóa đi

- Bi u hi n: có ngh l c, t ch , h ng hái, l c quan nh ng c ng d bi quan

- Bi n pháp s ph m: giáo d c cho tr tính chu đáo, c n th n, kiên trì

* Lo i m nh, cân b ng, không linh ho t

- c đi m: quá trình h ng ph n và c ch đ u m nh, vi c chuy n t h ng

ph n sang c ch và ng c l i ch m ch p

- Bi u hi n: đi m đ m, bình t nh, chín ch n, có ngh l c, khó n i nóng nh ng lâu nguôi, b o th , l m

- Bi n pháp s ph m: giáo d c cho tr tính nhanh nh n, c i m

B n lo i hình th n kinh có ranh gi i không rõ ràng, m i lo i đ u có u khuy t đi m riêng C n h n ch khuy t đi m, phát huy u đi m tr em

3.2.4.3 Tính m m d o c a các lo i hình th n kinh cao c p: đ c đi m c a lo i hình

th n kinh cao c p mang tính ch t di truy n nh ng chúng có th thay đ i nhi u

m c đ tùy theo công tác giáo d c và rèn luy n Cho nên v n đ giáo d c t th u

th có ý ngh a đ c bi t quan tr ng N u có bi n pháp giáo d c k p th i, thích h p, đúng đ n s giúp cho tr phát huy nh ng tính t t, gi m tính x u

3.2.5 Gi c ng

3.2.5.1 Ng và b n ch t sinh lí c a gi c ng

* T m quan tr ng c a gi c ng : ng giúp cho não ph c h i kh n ng làm

vi c và cho s c kh e con ng i Ng là nhu c u c b n c a c th , c n h n n

* Khái ni m: ng là tr ng thái đ c bi t c a c th , c th không liên l c v i môi tr ng ngoài qua đ ng th n kinh, ph n l n các c quan không ho t đ ng, ch

có c quan c s là ho t đ ng y u, riêng bài ti t m hôi thì t ng

* B n ch t sinh lí c a gi c ng : khi v não b m t m i, c ch có xu h ng lan t a ra xung quanh chi m toàn b v não và lan xu ng các ph n d i v c a HTK làm xu t hi n gi c ng

- Nh ng đi m tr c t nh trên v não: trong lúc ng say v n còn m t s đi m trên v não h ng ph n g i là nh ng đi m tr c t nh trên v não Nguyên nhân là lúc

th c chúng ta quan tâm đ n m t v n đ gì đó, khi ng nh ng đi m này không b c

ch

- Hi n t ng chiêm bao: là tr ng thái ho t đ ng đ c bi t c a v não, khi ta

ng không say Nh ng hình nh trong chiêm bao th ng phi lí, kì qu c, không logic Nguyên nhân là nh ng hình nh, suy ngh khi th c đ l i nh ng đi m trên v não, khi ng v não không b c ch hoàn toàn, nh ng đi m này gây h ng ph n

t ng ph n trên v não Nh ng đi m này lan t a và ph i h p ng u nhiên t o nên

nh ng hình nh khác nhau, không mang nh ng n i dung nh t đ nh, nên chiêm bao

- Trong đi u ki n nhà: không cho tr n quá no, u ng cà phê, ca cao, chè

đ c, không k chuy n gây s hãi, ch i nh ng trò ch i quá h ng ph n, c n có

gi ng cá nhân, phòng ng tho i mái, yên t nh

3.2.6 V sinh h th n kinh

S phát tri n c a HTK có liên quan đ n ngo i c nh, giáo d c và đ c đi m

c a t ng tr , nên tùy theo đ c đi m l a tu i c n t ch c gi h c, vui ch i, ng cho phù h p đ HTK phát tri n t t

- Bi t v n d ng các ki n th c c a ch ng vào vi c giáo d c tr em.

4.1 Khái ni m v các c quan phân tích

4.1.1 C u t o: m i c quan phân tích g m 3 ph n:

- B ph n th c m: là đ u t n cùng c a các n ron đã đ c chuyên hóa có

kh n ng nh y c m v i m t kích thích nh t đ nh

- B ph n d n truy n: là dây th n kinh h ng tâm có nhi m v d n truy n

h ng ph n t c quan th c m đ n trung ng th n kinh

- B ph n trung ng: n m trên v não, m i c quan phân tích có m t vùng

t ng ng trên v não

4.1.2 Vai trò

-Giúp c th ti p nh n nh ng thông tin t môi tr ng đ đáp ng k p th i

- M i c quan phân tích (CQPT) giúp c th nh n bi t đ c m t đ c tính riêng r c a s v t hi n t ng Các CQPT ph i h p v i nhau cho chúng ta m t thông tin đ y đ v s v t hi n t ng y

- Khi m t CQPT b t n th ng, m t tác d ng thì các giác quan khác đ c

t d ch và nhân m t

+ Màng c ng: mà l p màng ngoài cùng, phía tr c l i lên đ ánh sáng xuyên qua g i là màng giác, phía sau có màu tr ng đ c có m t ph n nhìn th y đ c g i là lòng tr ng c a m t.

+ Màng m ch: ch a nhi u m ch máu đ nuôi d ng m t, ph n tr c t o thành m ng m t (lòng đen), gi a m ng m t có m t l nh đ ánh sáng đi vào g i là

+ Lông mày: ng n m hôi t trán

* B ph n d n truy n: dây th n kinh th giác xu t phát t đi m mù đ n thùy

ch m v não (dây th n kinh não s II)

* B ph n trung ng: trung khu th giác thùy ch m

4.2.1.2 Ch c n ng

- S t o nh: nh màng giác, th th y tinh, ch t d ch trong su t có kh n ng chi t quang nên m t là m t h th ng quang h c Khi ánh sáng c a v t ph n chi u vào m t thì t o cho ta m t nh nh , ng c chi u trên màng l i, nh c quan trung

ng trên v não phân tích ta nh n bi t đ c hình nh c a v t

- S đi u ti t: mu n nhìn rõ v t thì nh c a v t ph i hi n lên trên màng l i,

n u v t tr c ho c sau màng l i thì m t ph i đi u ti t b ng cách thay đ i đ cong c a th y tinh th , n u v t g n thì th y tinh th ph ng lên và ng c l i

Hình 4.1 C u t o c a m t

4.2.1.3 Các t t c a m t:

- C n th : m t có kh n ng nhìn g n do đ ng kính tr c sau c a m t quá l n

ho c do th y tinh th ph ng quá nên nh hi n tr c màng l i, nh ng v t g n m i

hi n lên trên màng l i Ng i c n ph i đeo m t kính lõm

- Vi n th : m t có kh n ng nhìn xa do đ ng kính tr c sau c a m t quá

nh ho c do th y tinh th d p quá nên nh hi n sau màng l i, nh ng v t xa m i

hi n lên trên màng l i Ng i c n ph i đeo m t kính l i

- Lo n th : hình nh c a v t b bóp méo theo nh ng cách khác nhau do đ cong c a giác m c và th y tinh th không đ u Ng i b b nh ph i đeo kính cho

* B ph n th c m: tai g m có: tai ngoài, tai gi a, tai trong

- Tai ngoài: vành tai, ng tai, màng nh

+ Vành tai: thuvà đ nh h ng phát ra ti ng đ ng

+ ng tai: truy n âm thanh vào tai gi a, Trên thành ng có nhi u lông và tuy n ti t ra ráy tai có tác d ng b o v không cho v t l l t vào tai

+ Màng nh: ng n cách gi a tai ngoài và tai gi a Màng nh m ng nh ng

ch c, đàn h i và rung lên khi có ti ng đ ng và âm thanh

- Tai gi a: khoang tai gi a, ng eustach, chu i x ng tai

+ Khoang tai gi a: n m trong h c x ng thái d ng n i v i vùng m i h ng qua ng eustach giúp gi m s c c ng áp su t gi a tai ngoài và tai gi a

+ Chu i x ng tai: g m x ng búa, x ng đe, x ng bàn đ p, nh ng x ng này n i màng nh v i tai trong.

Màng nh - x ng búa - x ng đe - x ng bàn đ p - c a s b u d c (tai trong), nh đó âm thanh đ c khu ch đ i lên nhi u l n

Khi áp l c không khí gi a tai ngoài và tai gi a cân b ng màng nh rung đ ng bình th ng Khi áp l c 2 bên chênh l ch màng nh có th b rách cân b ng áp

l c c n nu t n c b t

- Tai trong: g m h th ng mê l , có 2 ph n:

+ Ph n trên g m 3 ng bán khuyên n m trên 3 m t ph ng vuông góc v i nhau và thông v i ti n đình t o c m giác th ng b ng trong không gian

+ c tai: là ph n xo n trôn c g m 2.5 vòng trong đó ch a c quan Corti thu

nh n âm thanh C quan Corti g m nhi u dây m nh, m i dây n i v i m t dây th n kinh thính giác

* B ph n d n truy n: dây th n kinh thính giác (dây th n kinh não s VIII)

* B ph n trung ng: vùng thính giác thùy thái d ng

4.2.2.2 Ch c n ng

- Thu nh n âm thanh: âm thanh - màng nh - chu i x ng tai - c a s b u

d c - c tai - v não - âm thanh

Tai ng i ch thu nh n đ c âm thanh v i t n s nh t đ nh: 16 - 20000Hz, không nghe đ c siêu âm

- i u ch nh c m giác th ng b ng: là ng 3 bán khuyên và c quan ti n đình.4.2.2.3 S phát tri n CQPT thính giác: tr s sinh có ph n ng v i âm thanh, đ n 3

- 4 tháng có th phân bi t âm thanh c a ng i l , ng i quen, đ n 18 tháng bi t nghe hát và nh c, 30 tháng tr hi u đ c nh ng câu chuy n đ n gi n, đ n 36 tháng

tr hi u đ c giai đi u bài hát Tuy nhiên, kh n ng này ph thu c vào luy n t p.4.2.2.4 V sinh v tai

- Cho tr sinh ho t n i yên t nh, tránh ti ng đ ng l n

- Giáo d c tr bi t gi tr t t , yên l ng, không làm n, la hét m t tr t t n i công c ng, l p h c

- Gi tai s ch s , tránh viêm nhi m, không b i l i n i ao h m t v sinh, tránh ngoái tai b ng v t c ng, v sinh khi xâu l tai

- Th c m v đau đ n:

* B ph n d n truy n: dây th n kinh xúc giác

* B ph n trung ng: Vùng c m giác n m thùy đ nh c a v não

4.2.3.2 Ch c n ng: giúp tr nh n th c th gi i xung quanh, là ngu n g c c a ph n

x

- i v i tr s sinh c n ti p xúc thân th nhi u đ t o c m giác an toàn: b ,

ôm p…

- C m giác xúc giác t ng d n theo tu i và đi u ki n t p luy n.

- Tr s sinh có c m giác đau, phân bi t đ c nóng l nh và có ph n ng khi

ch m vào chân

4.2.4 CQPT kh u giác

- B ph n th c m: là nh ng t bào kh u giác trong màng nh y xoang m i

- B ph n d n truy n: dây th n kinh kh u giác

- B ph n trung ng: vùng kh u giác thùy trán

Con ng i có th nh n bi t đ c mùi v i n ng đ r t th p: ete: 10 -5

g/l không khí, H2S: 10- 8g/l không khí Kh n ng nh n đ c mùi ph thu c vào nhi u

y u t : khi ti p xúc nhi u v i mùi đó thì không nghe mùi đó n a ho c khi niêm m c

m i b viêm nhi m ho c khi trung khu kh u giác b t n th ng

tr em kh u giác ho t đ ng sau khi sinh, đ n 7 tu i thì t ng đ ng ng i

l n

4.2.5 CQPT v giác: c quan c m giác v giác n m r i rác trên b m t l i, h u,

vòm mi ng Th quan v giác g i là ch i v giác n m trên l i Có 4 lo i v giác c

b n: ng t, đ ng, chua, m n, nh ng ch t này tác đ ng lên c quan v giác khi chúng hòa tan trong ch t l ng Nhi t đ c c thu n v i v giác là 24o

1 Nêu đ c đi m c u t o và c ch c m th ánh sáng c a c quan phân tích th giác

2 Nêu đ c đi m c u t o và ch c n ng c a c quan phân tích thính giác

3 Trình bày các t t c a m t và cách phòng tránh các t t c a m t

4 Trình bày s phát tri n c a các c quan phân tích trong quá trình phát tri n tr em

* X ng chi: g m x ng tay và x ng chân

-X ng tay: g m x ng đai vai và x ng tay

+ X ng đai vai: g m x ng đòn và x ng b vai X ng đòn là x ng dài,

ch c, cong hình ch S m t đ u kh p v i x ng c m t đ u kh p v i x ng b vai.+ X ng tay: g m x ng cánh tay, x ng c ng tay, x ng c tay, x ng bàn tay và x ng ngón tay

-X ng chân: g m x ng đai hông và x ng chân

* X ng s : g m x ng s não và x ng m t

- X ng s não: là 1 h p g m 8 x ng d t kh p b t đ ng v i nhau đ t o thành h p s b o v não G m x ng b m, x ng ch m, x ng sàn, x ng trán, 2

x ng đ nh và 2 x ng thái d ng

-X ng m t: g m 6 x ng ch n: x ng hàm trên, x ng gò má, x ng m i,

x ng l , x ng xo n, x ng kh u cái và 3 x ng l : x ng hàm d i, x ng lá mía, x ng móng Các x ng này kh p b t đ ng v i nhau (tr x ng hàm d i)

t o thành x ng m t

5.1.1.3 Các ki u kh p x ng

- Kh p b t đ ng: các x ng kh p v i nhau c đ nh ki u cài r ng l c nh các x ng s

- Kh p bán đ ng: gi a 2 đ u x ng kh p v i nhau có m t đ a s n làm h n

ch c đ ng c a x ng nh kh p đ t s ng

- Kh p đ ng: là kh p ph bi n nh t nh kh p vai, kh p háng, kh p c tay…5.1.1.4 Ch c n ng c a x ng

- Là tr c t c a c th , là b khung cho các ph n m m khác, giúp c th có hình dáng n đ nh

- T o ra các khoang tr ng ch a và b o v các c quan khác: b não, t y

- Ch t vô c : ch y u là mu i Ca, I2… chi m 2/3 b x ng

T l 2 thành ph n này thay đ i theo theo t ng lo i x ng, tu i, ch đ n…

Ví d :

-X ng đùi ch u s c n ng c a toàn c th nên l ng ch t vô c nhi u h n

-X ng tr em l ng ch t h u c nhi u h n nên x ng có tính đàn h i C

th càng tr ng thành l ng ch t h u c gi m, l ng ch t vô c t ng nên ng i già

x ng c ng giòn, d gãy, khó li n v t gãy

- Ch đ n thi u Ca++, vitamin D, A x ng ch m phát tri n

5.1.2.2 c tính c a x ng: tính đàn h i và r n ch c c a x ng nh s k t h p c a

ch t h u c và ch t vô c Ch t h u c giúp x ng đàn h i, ch t vô c giúp x ng

r n ch c

- N u đ t cháy x ng thì ph n ch t h u c s m t đi nên x ng giòn d v

- N u ngâm x ng trong HCl (loãng) thì ph n ch t vô c s m t đi nên

x ng m m có th u n cong đ c

5.1.3 S phát tri n c a h x ng và đ c đi m x ng tr em

5.1.3.1 S phát tri n c a h x ng: ng i x ng hình thành qua 3 giai đo n:

- Giai đo n phôi là dây s ng sau đó bi n đ i thành c t s ng và nh ng thành

ph n khác g i là x ng màng

- n tháng th 2 x ng màng bi n đ i thành s n sau đó mô x ng thay th cho mô s n (c t hóa) và s n bi n thành x ng

tr s sinh b x ng ph n l n là s n sau đó m i hóa x ng d n

5.1.3.2 c đi m c a h x ng tr em: quá trình t o x ng k t thúc lúc 20 - 25

tu i

- V hình th : x ng tr em khác ng i l n v t l gi a các x ng: đ u to, thân dài, chi ng n, c t s ng th ng, l ng ng c tròn, x ng s n n m ngang

- Thành ph n hóa h c: x ng tr em đàn h i, m m vì l ng ch t h u c nhi u h n ch t vô c