Giáo trình Đất trồng và phân bón

Giáo trình Đất trồng và phân bón là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

TR NGă IăH CăPH MăV Nă NG

KHOA S PH MăT ăNHIÊN

BƠiăgi ng:

TăTR NGăậ PHÂN BÓN (Dùng cho ch ng trình C SP chính quy ngành Công ngh có đƠo t o b môn KTNN)

S tín ch : 02 (Gi lý thuy t: 22; gi th c hành: 16)

L IăNịIă U

H c ph n t tr ng – Phân bón nh m cung c p cho sinh viên C SP ngành Công ngh có đào t o môn K thu t Nông nghi p nh ng ki n th c c b n v : khái ni m, vai trò c a đ t tr ng và phân bón trong tr ng tr t; quá trình hình thành và các tính ch t c

b n c a đ t; đ phì nhiêu c a đ t và c s khoa h c c a các bi n pháp k thu t c i t o

s d ng và b o v môi tr ng đ t; m i quan h t ng tác đ t tr ng – phân bón – cây

tr ng; tính ch t và k thu t s d ng m t s lo i phân bón Song hành v i ki n th c lỦ thuy t, h c ph n còn trang b cho sinh viên nh ng k n ng th c hành c b n đ mô t

m t ph u di n và l y m u đ t; xác đ nh thành ph n c gi i và các lo i đ chua c a

đ t; xác đ nh l ng vôi c n bón đ c i t o đ chua c a đ t và nh n di n m t s lo i phân bón thông th ng…

H c xong h c ph n, sinh viên c n ph i đ t đ c:

1 V ăki năth c

+ Hi u đ c khái ni m, b n ch t và các y u t hình thành đ t tr ng

+ N m v ng thành ph n, tính ch t chính c a đ t tr ng và c s khoa h c c a các bi n pháp c i t o b o v s d ng h p lỦ tài nguyên đ t

+ Hi u đ c vai trò, tính ch t và bi n pháp s d ng các lo i phân bón trong tr ng

tr t

+ Hi u đ c m i quan h t ng tác đ t tr ng – phân bón – cây tr ng Ch ng minh

đ c bón phân đúng k thu t không ch làm t ng n ng su t cây tr ng và ch t l ng nông s n mà còn c i t o, duy trì, nâng cao đ c đ phì nhiêu c a đ t và b o v môi

tr ng

+ N m v ng nguyên lỦ và th c hi n đ y đ các bài th c hành có trong h c ph n

2 V ăk ăn ngă

+ G n đ c ki n th c lỦ thuy t trong ch ng trình v i th c t tr ng tr t đ a

ph ng

+ Th c hi n thành th o các thao tác c a các bài th c hành có trong h c ph n

+ Bi t l a ch n và v n d ng linh ho t nh ng ki n th c đư h c và ki n th c th c t phù h p đ d y các bài h c c a b môn Công ngh tr ng trung h c c s (THCS)

có ch a n i dung đ t tr ng và phân bón đ t hi u qu cao

* t tr ng tr t là l p ngoài cùng t i x p c a v Trái đ t, có vai trò cung c p n c,

ch t dinh d ng và các đi u ki n khác cho cây tr ng s ng, phát tri n và t o ra nông

ph m t do đá bi n đ i lâu t o thành

* Phân tích K/n: v trí, tính ch t, vai trò, ngu n g c c a đ t tr ng

1.1.1.2 Thành ph n c u t o

* N c

+ Chi m kho ng 25% th tích đ t, có vai trò cung c p n c cho cây, hoà tan các ch t

trong đ t giúp cây d h p th

+ G m 4 d ng:

- N c t do: n m trong các khe h l n, nh c a đ t Cây hút n c t đ t ch y u là

d ng n c này N c t do g m n c mao qu n và n c tr ng l c:

N c mao qu n: n m trong khe h nh c a đ t, ch u tác đ ng c a l c mao qu n đ t

Là d ng n c có Ủ ngh a đ c bi t v i cây T ng n c mao qu n b ng cách: cày sâu,

b a k , làm đ t nh , t i x p

N c tr ng l c: n m trong khe h l n c a đ t, di chuy n theo chi u tr ng l c đ t

Nó đi t b m t xu ng lòng đ t và t o thành n c ng m trong đ t D ng này c ng có Ủ ngh a l n v i cây

- H i n c: là đ m không khí c a đ t D ng này cây ch hút đ c khi nó b ng ng t

l i do h r ho c các thành ph n khác trong đ t (t th khí chuy n thành th l ng)

- N c h p thu: là d ng n c đ c gi trên b m t c a keo đ t D ng này cây c ng có

th l y đ c nh t là cây h n sinh N c h p thu g m h p thu h và h p thu ch t (v

c u t o keo đ t đ minh ho ) N c h p thu ch t cây không th l y đ c

- N c liên k t: đ c gi b i các thành ph n khoáng ho c c u t o nên các th khoáng

c a đ t D ng này cây tr ng ít h p th đ c N c liên k t g m:

N c liên k t: b gi b i các thành ph n khoáng trong đ t (Cu(SO4)5H2O…

N c c u t o: c u t o nên các th khoáng c a đ t (Fe(OH)3, Al(OH)3 )

* Không khí

+ Chi m kho ng 25% th tích đ t, có vai trò cung c p O2 cho r cây và h sinh v t

(sv) đ t hô h p; cung c p N2 cho quá trình c đ nh đ m trong đ t

+ V c b n thành ph n khí đ t gi ng v i khí tr i (đ u có N2, O2, CO2, H2, NH3,

CH4 ) nh ng khác v l ng Khí đ t ít O2 nh ng l i nhi u CO2 h n khí tr i

* Ch t r n

+ Chi m kho ng 50% th tích đ t, có vai trò làm giá đ và cung c p dinh d ng cho

cây; là ph n c t lõi và quan tr ng nh t, quy t đ nh m i tính ch t c a đ t

+ Vi sinh v t (vsv) và th c v t b c th p: vsv phân hu xác h u c , chuy n hoá ch t

vô c , t o đ m khoáng cho đ t Th c v t b c th p chuy n m u ch t thành đ t và c

đ nh đ m cho đ t

+ Th c v t b c cao cung c p ch t h u c , b o v và t ng đ phì cho đ t

+ ng v t góp ph n phân hu và b sung ch t h u c , t ng mùn cho đ t

* Y u t khí h u

+ L ng m a, đ m, gió nh h ng tr c ti p và gián ti p đ n quá trình hình thành

đ t

+ Nhi t đ nóng l nh có tác d ng chuy n đá thành m u ch t và t m u ch t thành đ t Biên đ nhi t đ càng l n thì c ng đ phong hoá càng m nh

* Y u t đá m

Thành ph n và tính ch t c a đá m quy t đ nh thành ph n và tính ch t c a đ t á nào thì đ t đó C th :

+ Thành ph n khoáng ch t c a đá m nh h ng đ n thành ph n c gi i, đ dày

m ng và lỦ tính c a đ t Ví d (VD): đá granit, lipanit t o đ t có thành ph n c gi i (tpcg) nh ; đá bazan, đá foocphia t o đ t có tpcg n ng h n

+ á m còn nh h ng đ n hoá tính, thành ph n và s l ng keo đ t VD: đá nhi u CaCO3 thì đ t ki m, đá nhi u SiO2, CuSO4 thì đ t chua

* Y u t đ a hình

nh h ng gián ti p đ n quá trình hình thành đ t Vì đ a hình khác nhau thì l ng

m a, đ m, nhi t đ , gió khác nhau d n đ n quá trình phong hoá khác nhau

* Y u t th i gian

+ Tu i c a đ t chính là th i gian quá trình hình thành đ t Tu i đ t càng dài thì s phát tri n c a đ t càng rõ

+ t đ c hình thành ph i qua m t quá trình phong hoá lâu dài d i tác đ ng c a

m t ph c h các y u t

* Y u t con ng i

Qua quá trình tr ng tr t, con ng i đư tác đ ng tích c c ho c tiêu c c đ n quá trình hình thành đ t

Tómăl i: quá trình hình thành đ t là m t quá trình l ch s lâu dài d i tác đ ng t ng

h p c a các y u t : sinh v t, khí h u, đá m , đ a hình, th i gian và con ng i trong đó

- t cát: (tpcg nh ) là lo i đ t có t l c p h t cát cao, chi m t i 100%

Nh c đi m: d b khô h n do có t ng th tích khe h l n, nghèo mùn, d b đ t nóng và m t nhi t nên b t l i cho sv phát tri n, k t c u r i r c, d cày b a, nh ng đ t

d b l ng, bí ch t, kh n ng h p ph th p, gi n c và gi phân kém do ch a ít keo, nên n u bón nhi u phân vào m t lúc, cây không s d ng h t thì s b r a trôi Khi bón phân h u c ph i vùi sâu đ tránh s đ t cháy

u đi m: thích h p v i nhi u lo i cây có c nh khoai lang, khoai tây, l c Trong đ t các r và c d v n xa, v n sâu mà không b đ t chèn ép Các cây h đ u c ng có

th thích ng v i đ t cát M t s vùng đ t cát có th tr ng các lo i d a h u, d a lê

t cát thì d làm đ t, d ch m sóc và ít t n công

C i t o b ng cách cày sâu d n k t h p bón nhi u phân h u c và vôi

- t th t: nhóm đ t mang nhi u tính t t và phù h p v i nhi u lo i cây tr ng, nh t là

đ t th t nh và th t trung bình phì cao, nhi t đ n đ nh nên cây sinh tr ng phát tri n thu n l i S d ng b ng cách làm đ t đúng k thu t, bón phân h p lỦ, b trí c

c u gi ng và luân canh, xen canh cây tr ng thích h p

- t sét: là lo i đ t có c p h t sét chi m t l cao; đ t không có k t c u hay k t c u

kém

Nh c đi m: khe h r t nh , kh n ng th m và thoát n c kém nh ng b c h i n c

nhanh thoáng khí kém nên d b gley hoá Quá trình phân hu các ch t ch m nên

đ t giàu dinh d ng nh ng cây khó l y, r cây khó sinh tr ng

u đi m: ch t h u c đ c tích l y, gi đ c nhi u n c, ch m b đ t nóng, có kh

n ng h p ph l n, tính đ m cao, ít b r a trôi N u đ t sét đ c bón nhi u phân h u c

và vôi thì s có k t c u t t, tr thành m t lo i đ t lỦ t ng nh kh n ng cung c p ch t dinh d ng, n c và không khí đư đ c c i thi n nên r t phù h p cho cây tr ng

C i t o b ng cách bón nhi u ch t đ n và vôi đ t o cho đ t x p, bón phân làm nhi u

l n và bón t p trung vào g c cây

Tómăl i: D a vào tpcg c a đ t mà xây d ng bi n pháp c i t o s d ng đ t h p lỦ và

+ Quá trình hình thành k t c u đ t

- C ch : do b n ch t c a keo đ t là có kh n ng chuy n hoá t d ng sol sang gel và

ng c l i ng th i keo đ t mang đi n tích trái d u nên khi ti p xúc thì ng ng thành

h t k t

- Các y u t hình thành k t c u đ t g m: mùn là s n ph m cu i cùng c a quá trình phân hu xác h u c Trong mùn có ch a các acid nh humic, punvic là ch t c

b n g n các h t đ t thành h t k t b n v ng H sinh v t đ t v a phân hu xác h u c

t o thành mùn v a ti t ra ch t d ch g n các h t đ t thành h t k t Giun đ t cày x i xáo

đ t t o cho vsv háo khí ho t đ ng m nh và n m nh v n h u c t o thành mùn (trong phân Giun có 4,38% mùn, trong đ t ch có 2,3%)

K thu t canh tác: làm đ t h p lỦ, bón phân h u c , vôi và phân hoá h c thích h p làm t ng keo h u c và vô c cho đ t

Khí h u: th i ti t khô hanh làm cho đ t n t n t o thành h t k t đ c bi t đ t th t

n ng và đ t sét

+ Nguyên nhân làm đ t m t k t c u

- Nguyên nhân c gi i: làm đ t không đúng k thu t, s đ m nén không h p lỦ c a con ng i, s giày xéo c a gia súc

- Nguyên nhân lỦ hoá h c: r a trôi m t keo đ t, dùng phân hoá h c không h p lỦ, đ t

ru ng làm cháy keo đ t trên b m t, s thay th các ion đa hoá tr b ng ion hoá tr 1

Ví d : Mùn-Ca+ + + (NH4)2SO4 Mùn-(NH4)2 + CaSO4

- Nguyên nhân sinh v t: cây hút m t ch t dinh d ng, vsv háo khí ho t đ ng m nh

nh ng vùng đ t quá x p làm m t keo đ t

+ Bi n pháp t ng k t c u đ t: làm đ t đúng k thu t, t ng c ng bón phân h u c , bón vôi và dùng phân hoá h c h p lỦ Tr ng cây che ph đ t, luân canh, xen canh cây

- Xác sv ch a phân hu , trong đó ch y u là r th c v t b c cao

- Xác sv đư phân hu và t o nên các s n ph m trung gian: protid, glucid, lipid nh vsv khoáng hoá trong đ t

- Mùn th ng có màu đen, là h n h p ph c t p ch a ch y u là acid h u c

* Vai trò c a ch t h u c và mùn

+ C i thi n tính ch t lỦ h c, hoá h c và sinh h c c a đ t:

- T o đ t t i x p, t ng k t c u, t ng kh n ng gi n c, gi ch t dinh d ng và n

đ nh nhi t đ c a đ t

- B sung nhi u khoáng cho đ t; là y u t quy t đ nh đ phì c a đ t

- Thu hút và t ng c ng h sv đ t, nh t là vsv khoáng hoá; t o môi tr ng thu n l i cho h sv đ t phát tri n

+ Cung c p ngu n th c n đ c bi t cho cây, t o đi u ki n thu n l i cho cây sinh

tr ng phát tri n t t đ t n ng su t cao

+ Kích thích r cây và t o môi tr ng thu n l i cho r cây phát tri n

* Bi n pháp t ng l ng mùn trong đ t

+ T ng c ng tr ng cây gây r ng, b o v r ng đ v a che ph đ t ch ng xói mòn,

r a trôi, v a b sung xác h u c cho đ t

+ T ng c ng bón phân h u c , phân vi sinh và vôi Bón vôi đ t o pH thích h p cho vsv khoáng hoá ho t đ ng m nh

+ Làm đ t đúng k thu t, t i tiêu n c h p lỦ, dùng phân hoá h c thích h p

+ Luân canh, xen canh g i v cây tr ng h p lỦ

1.1.3.3 Dung d ch đ t

* K/n chung

+ K/n và t m quan tr ng: dung d ch đ t là n c và ch t hoà tan trong đ t N c có ngu n g c t n c m a Ch t hoà tan g m ch t vô c , h u c và khí có ngu n g c t

đá m và xác sinh v t Dung d ch đ t là 1 b ph n c a đ t, r t linh ho t và nh h ng

đ n các tính ch t lỦ, hoá, sinh h c c a đ t Cây hút ch t dinh d ng tr c ti p t dung

dch đ t nên thành ph n và s l ng ch t hoà tan trong dung d ch cho bi t ngu n th c

n c a cây Ph n ng dung d ch đ t nh h ng đ n s hoà tan các ch t, ho t đ ng c a vsv đ t và cây tr ng

- K/n: ph n ng c a dung d ch đ t là tính chua, ki m hay trung tính c a đ t đ c bi u

th b ng tr s pH t chua khi pH < 6,5 t trung tính có pH t 6,5 – 7,5 t ki m khi pH >7,5 Cây s ng đ c khi đ t có pH t 4,5 – 8,5 nh ng thích h p nh t là t 5,5

- 7,5

- chua c a đ t:- G m đ chua ho t tính và đ chua ti m tàng chua ho t tính có

s n trong dung dch đ t và nh h ng tr c ti p đ n cây, đ n các quá trình oxy hoá kh trong đ t chua ho t tính có th xác đ nh tr c ti p trên đ ng ru ng b ng th c đo

pH chua ti m tàng b gi trên b m t keo đ t và mu n xác đ nh ph i có phòng thí nghi m chua ti m tàng g m có đ chua trao đ i và đ chua thu phân chua trao đ i là đ chua có trong dung d ch đ t khi có m t mu i trung tính tác đ ng vào

đ t chua th y phân là đ chua có trong dung d ch đ t khi có m t mu i th y phân tác đ ng vào đ t

Nguyên nhân làm cho đ t chua g m: đ t m t ion ki m do cây hút, xói mòn, r a trôi;

do quá trình phân hu y m khí xác h u c chôn vùi sâu trong đ t t o nên các khí CO2,

CH4, H2S t đó t o nên các acid t ng ng làm cho đ t chua; do dùng phân hoá h c không đúng k thu t (dùng phân có acid t do ho c đ t đư chua còn dùng phân chua sinh lý); do m a acid

C i t o đ chua b ng cách bón vôi, bón phân sinh lỦ ki m, thu l i, t o đ t thông thoáng và t i x p

Bón vôi: CaCO3 + H2CO3 Ca(HCO3)2

[K ]2H+

+ Ca(HCO3)2 [K ]Ca++

+ 2H2O + 2CO2

- ki m c a đ t: nguyên nhân do đ t ch a nhi u ion K+, Ca++, Mg++ c đi m là

đ t ch t, bí, khó làm đ t, cây khó s ng C i t o b ng cách bón phân chua sinh lý, thu l i, bón ch t đ n

Các acid y u trong đ t nh acid amin, acid humic, acid acetic

Acid amin: HOOC-RCH-NH2 + HCl HOOC-RCH-NH3Cl

HOOC-RCH-NH2 + NaOH NaOOC-RCH-NH2 + H2O

Acid humic: HO-R-COOH + HCl Cl-R-COOH + H2O

HO-R-COOH + NaOH HO-R-COONa + H2O

+ Quá trình oxy hoá kh trong đ t

Là quá trình ph bi n trong đ t, gi vai trò quan tr ng v i đ phì và g n ch t v i s phân hu ch t h u c c a đ t

1.1.3.4 Sinh v t đ t

* H vsv đ t

+ Vsv có l i

- Vsv khoáng hoá: phân hu xác h u c t o mùn và khoáng cho đ t g m: vsv hi u khí (Bacterium Mesentericus, Bacillus Subtilic, Bacillus Mycoides ); vsv y m khí b t

bu c (Bacillus Potripicus ); vsv y m khí không b t bu c (Bacterium Coly, Bacterium Proteus vulgaris )

- Vsv c đ nh đ m t N2 thành NH4+ g m: Rhyzobium c ng sinh cây h đ u; Azotobacter s ng t do hi u khí; Clostridium s ng t do y m khí; Cyanophyta c ng sinh v i bèo hoa dâu; Actynomycetes g n v i đ t tr ng chè, cà phê

- Vsv chuy n hoá đ m và các ch t khác trong đ t g m: Nitrosomonas, Nitrococcus, Nitrobacter

+ Vsv gây h i: gây h i cho cây, làm m t ch t dinh d ng c a cây có trong đ t

Vi sinh v t đóng vai trò gián ti p trong s liên k t các h t đ t v i nhau Ho t đ ng

c a vi sinh v t, nh t là nhóm háo khí đư hình thành nên m t thành ph n c a mùn là acid humic Các mu i c a acid humic tác d ng v i ion calci t o thành m t ch t d o

g n k t nh ng h t đ t v i nhau

Vai trò tr c ti p c a vsv trong vi c t o thành k t c u đ t: trong quá trình phân gi i

ch t h u c , n m m c và x khu n phát tri n thành m t h khu n ti khá l n trong đ t Khi n m m c và x khu n ch t đi, vi khu n phân gi i chúng t o thành các ch t d o có

kh n ng k t dính các h t đ t v i nhau B n thân vi khu n ch t đi và t phân hu c ng

t o thành các ch t k t dính Ngoài ra l p d ch nh y bao quanh các vi khu n có v nh y

c ng có kh n ng k t dính các h t đ t v i nhau

Nh v y mùn không nh ng là n i tích lu ch t h u c làm nên đ phì nhiêu c a đ t

mà còn là nhân t t o nên k t c u đ t S hình thành và phân gi i mùn đ u do vsv đóng vai trò tích c c Vì v y các đi u ki n ngo i c nh nh h ng đ n vi sinh v t c ng

nh h ng đ n hàm l ng mùn trong đ t

c bi t n c ta trong vùng nhi t đ i nóng m, s ho t đ ng c a vsv r t m nh đư

nh h ng r t l n đ n s tích lu và phân gi i mùn Các bi n pháp canh tác nh cày

b a, x i xáo, bón phân đ u nh h ng tr c ti p đ n vsv và qua đó nh

h ng đ n hàm l ng mùn trong đ t

- Các y u t nh h ng đ n vsv trong đ t

Tác đ ng c a s cày x i, đ o tr n đ t đ n vi sinh v t đ t

Cày x i, đ o tr n có tác d ng đi u hoà ch t dinh d ng, làm đ t thoáng khí t o đi u

ki n cho vsv phát tri n m nh Theo thí nghi m c a Mitxustin và Nhiacôp, các ph ng pháp cày x i khác nhau có nh h ng rõ r t đ n s l ng và thành ph n vsv T đó

c ng đ các quá trình sinh h c trong đ t c ng khác nhau Khi x i l p đ t canh tác

nh ng không l t m t, s l ng vsv c ng nh c ng đ ho t đ ng có t ng lên nh ng không nhi u b ng x i đ t có l t m t ho c cày sâu Tuy nhiên không ph i đ t nào c ng theo quy lu t đó, đ i v i đ t úng ng p, quy lu t trên th hi n rõ h n trong khi đó đ t cát nh khô h n thì vi c x i xáo không h p lỦ l i làm gi m l ng vsv

Tác đ ng c a phân bón đ n vsv đ t:

Khi ta bón các lo i phân h u c và vô c vào đ t, phân tác d ng nhanh hay ch m đ n cây tr ng là nh ho t đ ng c a vsv Vsv phân gi i h u c thành d ng vô c cho cây

tr ng h p th , bi n d ng vô c khó tan thành d tan Ng c l i các lo i phân bón

c ng nh h ng đ n sinh tr ng và phát tri n c a vsv trong đ t Phân h u c nh phân chu ng, phân xanh, bùn ao đ c bi t làm t ng s l ng vsv vì b n thân trong đó

đư có m t s l ng l n vsv Ch t h u c vào đ t l i làm t ng s l ng vsv s n có

trong đ t, đ c bi t là vsv phân gi i celluloza, phân gi i protein và nguyên sinh đ ng

v t Tuy v y, các lo i phân h u c khác nhau tác đ ng đ n s phát tri n c a vsv đ t các m c đ khác nhau tu thu c vào t l C/N c a phân bón

Phân vô c c ng có tác d ng thúc đ y s sinh tr ng và phát tri n c a vsv đ t vì nó có các nguyên t N, P, K, Ca, vi l ng r t c n thi t cho vsv c bi t là khi bón ph i h p các lo i phân vô c v i phân h u c s làm t ng s l ng vsv lên t 3 - 4 l n so v i bón phân khoáng đ n thu n, nh t là các vi khu n Azotobacter, vi khu n amôn hoá, nitrat hoá, phân gi i celluloza Khi trong đ t có nhi u phân h u c thì vi c bón các

lo i phân vô c có tác d ng kích thích ho t đ ng phân gi i ch t h u c c a vsv Bón

vôi có tác d ng c i thi n tính ch t lỦ hoá c a đ t, làm t ng c ng ho t đ ng c a vsv,

nh t là đ i v i đ t chua, m n, b c màu

Tác đ ng c a ch đ n c đ i v i vsv

a s các lo i vi khu n có ích đ u phát tri n m nh đ m 60% - 80% m quá

th p ho c quá cao đ u c ch vi sinh v t Ch có n m m c và x khu n là có th phát tri n đ c đi u ki n khô các ru ng lúa n c, các lo i vi khu n đư thích h p v i

đ m cao nh ng ru ng có tính th m n c cao đ c làm i, s phát tri n vsv càng

t t h n, đ c bi t là cân đ i đ c t l gi a hai lo i háo khí và y m khí

Tác đ ng c a các ch đ canh tác khác t i vsv

Ngoài các ch đ phân bón, n c, làm đ t, các ch đ canh tác khác c ng có tác d ng

rõ r t t i ho t đ ng c a vsv Ví d nh ch đ luân canh cây tr ng M i lo i cây tr ng

đ u có m t khu h vi sinh v t đ c tr ng s ng trong vùng r c a nó B i v y luân canh cây tr ng làm cho khu h vsv đ t cân đ i và phong phú h n C n luân canh các lo i cây tr ng khác v i cây h đ u đ t ng c ng hàm l ng đ m cho đ t

Các lo i thu c hoá h c tr sâu, di t c tác đ ng gây h i t i vsv c ng nh h sinh thái

đ t nói chung Vi c dùng các lo i thu c hoá h c làm ô nhi m môi tr ng đ t, tiêu di t

ph n l n các lo i vi sinh v t và đ ng v t nguyên sinh trong đ t

T t c nh ng bi n pháp canh tác nói trên có nh h ng tr c ti p và sâu s c đ n s phát tri n c a vsv trong đ t, t đó nh h ng đ n quá trình ho t đ ng sinh h c, c th

là s chuy n hoá các ch t h u c và vô c trong đ t, nh h ng đ n quá trình hình thành mùn và k t c u đ t Nh ng y u t này l i nh h ng tr c ti p đ n cây tr ng

B i v y, vi c nghiên c u đ t sao cho thích h p v i n ng su t cây tr ng không th b qua y u t sinh h c đ t

- M i quan h gi a vi sinh v t và th c v t

M i lo i cây đ u có m t khu h vsv vùng r đ c tr ng cho cây đó b i vì r th c v t

th ng ti t ra m t l ng l n các ch t h u c và vô c , các ch t sinh tr ng , thành

ph n và s l ng c a các ch t đó khác nhau tùy lo i cây Nh ng ch t ti t c a r có

nh h ng quan tr ng đ n vsv vùng r Trên b m t và l p đ t n m sát r ch a nhi u

ch t dinh d ng nên t p trung vsv v i s l ng l n Càng xa r s l ng vsv càng

gi m đi

Thành ph n vsv vùng r không nh ng ph thu c vào lo i cây tr ng mà còn ph thu c vào th i k phát tri n c a cây Vi sinh v t phân gi i celluloza có r t ít khi cây còn non

nh ng khi cây già thì r t nhi u i u đó ch ng t vsv không nh ng s d ng các ch t

ti t c a r mà còn phân hu r khi r cây già, ch t đi

Vi sinh v t s ng trong vùng r có quan h m t thi t v i cây, chúng s d ng nh ng

ch t ti t c a cây làm ch t dinh d ng, đ ng th i cung c p ch t dinh d ng cho cây qua quá trình ho t đ ng phân gi i c a mình Vsv còn ti t ra các vitamin và ch t sinh

tr ng có l i cho cây tr ng

Trong khu h vsv vùng r ngoài nh ng nhóm vsv có ích còn có r t nhi u vsv gây

b nh cây ó là m i quan h kỦ sinh c a vsv trên th c v t Nhóm vsv gây b nh cây thu c lo i d d ng, s ng nh vào ch t h u c c a th c v t đang s ng (khác v i nhóm

ho i sinh - s ng trên nh ng t bào th c v t đư ch t)

Hàng n m b nh cây đư gây thi t h i to l n cho s n xu t nông nghi p Vi sinh v t gây

b nh không ch làm gi m s n l ng mà còn làm gi m ph m ch t nông s n Vi sinh v t

s d ng các ch t h u c c a cây b ng cách ti t ra các lo i men phân hu chúng Trong quá trình s ng chúng ti t ra các ch t đ c làm cây ch t Ví d nh đ c t Lycomaramin

do n m Fusarium Heterosporum ti t ra có th làm cây ch t Vi sinh v t gây b nh có

kh n ng t n t i trong đ t ho c trên tàn d th c v t t v này qua v khác d i d ng bào t ho c các d ng ti m sinh khác g i là ngu n b nh ti m tàng T ngu n b nh ti m tàng vi sinh v t đ c phát tán đi kh p n i nh gió, n c m a, d ng c lao đ ng, đ ng

v t và ng i, đ c bi t là qua côn trùng môi gi i Qua các con đ ng đó ngu n b nh lây lan sang các cây kho và b t đ u xâm nhi m vào cây khi g p đi u ki n thu n l i Các bào t n m trên b m t cây khi g p đ m và nhi t đ thích h p s n y m m và xâm nh p vào cây Sau khi xâm nh p vào cây chúng b t đ u s d ng các ch t c a cây

và ti t ch t đ c làm cây suy y u ho c ch t Qua quá trình ho t đ ng c a vi sinh v t cây b thay đ i các quá trình sinh lỦ, sinh hoá, sau đó thay đ i v c u t o và hình thái

t bào cu i cùng là xu t hi n nh ng tri u ch ng b nh nh nh ng đ m trên lá, trên thân N u b nh xu t hi n bó m ch thì bi u hi n tri u ch ng héo lá, héo thân Sau

m t th i gian phát tri n vsv b t đ u hình thành c quan sinh s n m c ra ngoài b m t

c a cây và t đó l i lan truy n đi

1.1 4.ă ăphìănhiêuăvƠăcácăy uăt ăquy tăđ nhăđ ăphìănhiêuăc aăđ t

Sinh viên đ c h c li u chính đ hoàn thành đ c ng sau:

-+ t xám b c màu: ch y u phát tri n trên đ t phù sa c , đá macma acid và đá cát, phân b t p trung ông Nam B , Tây Nguyên, Trung du B c B , có di n tích

1791021 ha t này có nh c đi m là chua, nghèo ch t dinh d ng, th ng b khô

h n và xói mòn Qu ng Ngưi đi n hình đ t c a các xư: Bình Trung, T nh Th , c Nhu n, Ph V n

+ t xám có t ng loang l : di n tích 221360 ha, t p trung Trung du B c B , đa s

là n m đ a hình b ng ph ng, tho i ho c l n sóng, đ d c d i 15o

Thành ph n khoáng v t ph bi n là th ch anh, kaolinit, haloizit, gozit.Thành ph n t ng s ch y u

là SiO2 và secquyoxit

+ t xám gley: di n tích 101471 ha, phân b Trung du B c B , Tây Nguyên và ông Nam B , đ a hình b c thang, b ng, th p, ít thoát n c t có tpcg t nh t i trung bình Ph u di n đ t có t ng đ cày và t ng gley rõ

+ t xám feralic: di n tích l n nh t trong nhóm đ t xám 14789505 ha; đ c hình thành d i s tác đ ng c a các quá trình chính: quá trình hình thành mùn, quá trình tích l y sét t ng B, quá trình ferlit ây là lo i đ t ch y u trung du và mi n núi

v i đ c đi m phát sinh và s d ng đa d ng D a vào đá m , đ t xám feralit đ c chia

ra làm 5 đ n v ph có tính ch t và s d ng khác nhau: đ t feralit trên phi n th ch sét;

đ t feralit trên đá macma acid; đ t feralit trên đá cát; đ t feralit trên phù sa c ; đ t feralit bi n đ i do tr ng lúa (ví d đ t : T nh Phong, c Hi p, Ph Thu n )

- t xám feralit trên đá phi n th ch sét: là lo i đ t ph có di n tích l n nh t 6876430

ha, đ c hình thành trên đá m : sét, phi n bi n ch t, gnai, phi n mica phân b

Vi t B c, Tây B c, Tr ng S n, Tây Nguyên

- t xám feralit trên đá macma acid: di n tích 4464747 ha, có nhi u Lào Cai, L ng

S n, V nh Phúc, Ngh An, Qu ng Tr á m hình thành đ t ch y u là granit, riolit,

th ch anh

- t xám feralit trên đá cát: di n tích 2651337 ha, phân b B c Giang, B c Ninh,

V nh Phúc, Ngh An, Qu ng Bình

- t xám feralit trên đá phát tri n trên phù sa c : di n tích 455402 ha, phân b n i

ti p giáp gi a đ ng b ng, trung du và mi n núi nh Hà Tây, ng Nai, c L c + t xám mùn trên núi: di n tích 3139285 ha, phân b đ cao 700 – 1800 m so v i

m t bi n, đ a hình chia c t, d c nhi u, t ng đ t th ng không dày Lo i đ t này

th ng phát tri n trong đi u ki n khí h u nhi t đ i m, vùng núi trung bình v i n n nhi t d th p và đ m cao h n so v i vùng đ i núi t này đ c chia làm 3 đ n v

ph : đ t xám mùn trên núi trên đ t sét và bi n ch t; đ t xám mùn trên núi trên đá macma acid và đá cát; đ t xám mùn trên núi trên đá macma baz và trung tính Trong

đó đ t xám mùn trên núi trên s n ph m phong hóa c a đá macma baz và trung tính,

đá sét và đá bi n ch t có đ phì và kh n ng bi n ch t cao h n c c đi m c b n

c a đ t xám mùn trên núi là có hàm l ng h u c cao, quá trình feralit y u, hi m th y

hi n t ng k t vón và đá ong

1.2.1.2 Các y u t hình thành

* a hình: ph n l n đ t b c màu n i cao và d c nên d b xói mòn và r a trôi ch t dinh d ng

* á m : granit, lipenit, feralitic, phù sa c h u h t có tính chua, r i, không có k t

c u nên không gi đ c ch t dinh d ng

* Khí h u: N ng l m, m a nhi u d n đ n xói mòn r a trôi m nh, cùng v i nhi t đ cao đư làm cho quá trình phong hoá, s phân hu các ch t nhanh m nh nên đ t b m t nhi u ch t dinh d ng

* Con ng i: s d ng đ t không h p lỦ: ch bi t bóc l t đ t mà không d ng đ t; ch t phá r ng phòng h nh t là r ng đ u ngu n, đ t r ng làm r y

1.2.1.3 Tính ch t c a đ t b c màu

* LỦ h c: t ng canh tác m ng, thành ph n c gi i nh , nghèo sét và limon, k t c u kém, th m và gi n c kém, biên đ nhi t l n

* Hoá h c: nghèo dinh d ng, pH th p Mùn trung bình <1%, pH<4,5 Quá trình phân

hu các ch t nhanh và không n đ nh N t ng s : 0,075%; N d tiêu t 1,2 – 2,5 mg/100 g đ t Lân (P2O5) t ng s : 0,02% Lân d tiêu: 1,5 mg/100 g đ t K2O t ng s : 0,18% K2O d tiêu: 4,5 mg/100 g đ t

* Sinh h c: h sinh v t đ t nghèo, nh t là vsv có l i

1.2.1.4 Bi n pháp c i t o

* Làm đ t đúng k thu t: theo đ ng đ ng m c, cày sâu d n, làm i ho c làm d m

đúng

* Bón phân h p lỦ: bón nhi u phân h u c và vôi, dùng phân hoá h c h p lỦ

* B trí c c u cây tr ng thích h p, luân canh, xen canh, g i v h p lỦ

Tómăl i: đ t xám b c màu là lo i đ t x u, không đáp ng đ c nhu c u sinh tr ng

phát tri n c a cây tr ng nên c n ph i c i t o đi cùng v i s d ng đ t h p lỦ

1.2.2 tăphèn

1.2.2.1 c đi m

* t phèn, đ t chua phèn hay đ t chua là các thu t ng khác nhau đ ch lo i đ t có

đ pH th p (pH <5,5), có khi pH ch còn 3 ho c 2 Nguyên nhân ch y u là do đ t có nhi u nhôm (Al) và s t (Fe)

* Tùy theo đi u ki n hình thành mà Fe ho c Al chi m u th , ho c 2 thành ph n cùng chung s ng v i nhau Khi quan sát màu n c trong ru ng ( các góc ru ng ho c quanh b ), m t n c có váng màu đ thì ru ng đó do phèn s t gây ra là ch y u (có

n i g i là phèn nóng) Còn nh ng ru ng có m t n c trong xanh, đ t quanh b có màu xám ít th y c m c ho c ch th y c n n m c lác đác t ng chòm thì ru ng đó do phèn nhôm gây ra (có n i g i là phèn l nh)

* M c đ phèn: nhi u hay ít tùy thu c vào đ nông, sâu c a t ng sinh phèn N u t ng

sinh phèn sâu d i m t đ t 1-2 m ho c sâu h n thì t l Fe, Al trên b m t ru ng ít

* Bên c nh ch n gi ng lúa thích h p cho vùng đ t phèn thì qui trình và k thu t bón

phân, k thu t canh tác là bi n pháp r t quan tr ng Khi bón phân c n chú ý phân bi t

đ t phèn n ng và đ t phèn trung bình (hay đ t phèn đư đ c c i t o) Phân bón quan

tr ng nh t cho đ t phèn là phân lân (P) Khi bón lân, m t ph n lân d tiêu đ c cung

c p ngay cho cây, m t ph n khác b k t h p v i Fe, Al đ thành phosphat - Fe, Al khó tan Tuy hi n t ng này làm l ng lân s d ng trên đ t phèn ph i t ng lên vì m t

ph n lân đư k t h p v i m t s l ng khá l n Fe, Al thành d ng khó di đ ng nên s không tr c ti p làm tác h i lên b r lúa, do đó lúa tránh đ c hi n t ng ng đ c c a phèn Do v y, đ i v i đ t phèn n ng thì l ng lân (P2O5) ph i đ c bón t 60-80 kg/ha, còn trên đ t phèn đư tr ng lúa nhi u n m hay đ t phèn trung bình thì dùng

3 Hi u đ c m i quan h t ng tác đ t tr ng – phân bón – cây tr ng Ch ng minh

đ c bón phân đúng k thu t không ch làm t ng n ng su t và ch t l ng nông s n

mà còn c i t o, duy trì, nâng cao đ phì nhiêu c a đ t và b o v môi tr ng

2.1 i c ng v phân bón

2.1.1 K/n và phân lo i

2.1.1.1 K/n: phân bón là “th c n” c a cây do con ng i cung c p; là ngu n ch t dinh

d ng con ng i bón vào đ t ho c tr c ti p lên cây nh m đáp ng nhu c u c a cây trong quá trình sinh tr ng phát tri n đ t o ra nông s n

2.1.1.2 Phân lo i:

Phân bón g m: phân h u c , phân hoá h c và phân vi sinh

* Phân h u c g m: phân chu ng, phân xanh, than bùn, phù sa sông, phân rác, phân

* Vai trò c a các nguyên t vi và siêu vi l ng: Mn, Cu, Zn, B, Co, Fe, Mo chúng

c u t o nên t ch c s ng và đi u khi n, đi u hoà các ho t đ ng s ng c a cây

+ m aminoacid: là d ng đ m h u c đ n gi n nh t trong cây Nó đóng góp quan

tr ng vào trao đ i ch t và t o nên các lo i protein (Pr) khác nhau c a cây

+ m proteit: là h p ch t đ m ph c t p, g m nhi u acid amin h p l i Tu theo thành ph n mà chia thành 2 lo i:

- Holoproteit: thành ph n ch có các acid amin Lo i này g m có: albumin, globulin,

glutein, prolamin

- Heteroproteit: thành ph n ngoài acid amin còn có các hydratcacbon, acid

photphoric, s c t Lo i này g m: nucleotit, glycoproteit, cromoproteit

T l N trung bình trong proteit là 16%, dao đ ng t 15,8% - 18%

+ m alcaloit: là h p ch t ki m ph c t p đ c tr ng cho gi i th c v t Ch 1 lo i không có gi i th c v t là adrenalin Các alcaloit nh : morphin, cafein, piperelin,

atropin, quynin, nicotin

+ Các h p ch t ch a đ m khác

- Glucozit

- Urê: th ng có m t s cây non (n m có nhi u)

- Amon và nitrat t n t i t m th i trong cây, sau đó đ c chuy n hoá thành đ m ph c

* Kh n ng hút đ m c a cây

+ Cây ch hút đ c 2 d ng đ m ch y u là amôn và nitrat

+ Kh n ng hút đ m c a cây tu thu c vào tính ch t lỦ hoá c a đ t, b n ch t c a t ng

lo i cây tr ng và đi u ki n th i ti t (ánh sáng, nhi t đ c a đ t, gió )

+ Kh n ng hút đ m amon và nitrat tu thu c t ng lo i cây và t ng lo i đ t

- Trong đi u ki n môi tr ng ki m, kh , ng p n c thì cây hút amon nhi u h n

- N th y phân: Pr, acid amin khi th y phân cho amon và nitrat

- N trong h p ch t h u c khó phân h y D ng này ph i qua m t th i gian dài d i tác đ ng c a vsv m i cho amon và nitrat

* Quá trình chuy n hoá đ m trong đ t

+ Quá trình amon hoá (khoáng hoá, th i r a ch t mùn…):

Chuy n N h u c thành NH3 nh vsv (Bacillus Subtilic, Bacillus Mensentericus,

Bacillus Mycoides, Bacterium Vulgaris …)

Protein Polypeptit acid amin NH3

R-NH2 + H2O vsv NH3 + R-OH + Q

Tu môi tr ng mà quá trình amon hoá di n ra theo nh ng con đ ng sau:

- Kh amin th y phân: R-CH-NH2 + H2O vsv NH3 + R-CH-OH + Q

COOH COOH

- Kh amin kh : R-CH-NH2 + 2H vsv NH3 + R-CH2 + Q

COOH COOH

+ Quá trình nitrat hoá

Là quá trình oxy hoá NH3 thành NO3-nh vsv Quá trình tr i qua 2 giai đo n:

- Nitrit hoá:

NH3 + 1/2O2 Nitrosomonas, Nitrococcus NO2- + H+ + H2O + 158 Kcal

- Nitrat hoá: 2NO2- + O2 Bacterodesma, Nitrobacter 2NO3- + 43,2 Kcal

Quá trình nitrat hoá di n ra trong đi u ki n môi tr ng thoáng, pH t 6,6 – 9,2, đ m t

50% - 60% Nhi t đ t 30oC– 37oC(di n ra t ng đ t m t)

NO3-đ c t o thành thì cây hút ho c b xói mòn, r a trôi …

+ Quá trình ph n đ m hoá

Là quá trình nitrit, nitrat b kh thành NH3, N2do vsv ho t đ ng trong môi

tr ng y m khí, trung tính hay ki m Quá trình này làm m t N t ng s c a đ t

Quá trình di n ra nh sau: 2HNO3 Pseudomonas Pyoxyanae 2HNO2 + O2

Ho c: HNO3 + H2O Bac Suptilis NH3 + 2O2

Cacbon đ c t o ra trong quá trình phân h y xác h u c c ng tham gia vào quá trình kh

nitrat và nitrit: 2NaNO3 + C CO2 + 2NaNO2

2NaNO2 + C N2O + Na2CO3

2N2O + C N2 + CO2

Tómăl i: quá trình chuy n hoá đ m trong đ t g m: khoáng hoá, nitrat hoá và

ph n đ m hoá Quá trình này ph thu c vào môi tr ng đ t (pH, đ m, b n ch t

ch t h u c , vsv…) và đi u ki n khí h u

* Cân b ng đ m c a đ t

m trong đ t luôn đ c cân b ng nh :

+ Các con đ ng b sung đ m cho đ t:

- C đ nh đ m sinh h c t o amon cho đ t

Vi sinh v t c ng sinh: c ng sinh cây h đ u (Rhyzobium t 40 – 250 kg N/ha/n m),

T o lam (Cyanophyta) c ng sinh cùng bèo hoa dâu các ao h đ m l y

- Khoáng hoá: vsv phân h y xác h u c

- Con ng i bón đ m vào đ t trong quá trình tr ng tr t

Cây

tr ng

S n l ng (t /ha)

L ng N cây hút (kg/ha)

Cây tr ng S n l ng

(t /ha)

L ng N cây hút (kg/ha)

R- NH2 + HNO2 R- OH + H2O + N2

Ho c NH4+ + HNO2 H+ + 2H2O + N2 trong đi u ki n đ t chua, thoáng, giàu dinh d ng N u đ t khô h n, thoáng, nhi t đ cao thí NH3 b thoát nhi u

+ nh h ng c a phân bón và luân canh đ n cân b ng đ m c a đ t

- Bón phân cân đ i và h p lỦ gi a N, P và K làm t ng đ m cho đ t

- Luân canh, xen canh, g i v cây tr ng h p lỦ làm t ng đ m cho đ t

L u ý: C ng c b ng chu trình N trong t nhiên

2.2.1.3 M t s lo i phân đ m và cách s d ng

* Nhóm phân đ m amon ch a N d ng NH4+ hay chuy n hóa thành NH4+ có th s

d ng d dàng đ ng th i đ t có th gi d ng h p thu trao đ i nên h n ch vi c r a

trôi

+ Phân đ m sulfate amon (NH4)2SO4: còn g i là phân SA Trên th gi i lo i phân này chi m 8% t ng l ng phân hoá h c s n xu t hàng n m

- Thành ph n c a phân có ch a các ch t theo t l : 20,8 - 21,0%N; 23 – 24 % S,

<0,2% H2SO4 t do; phân th ng có đ m 0,2 - 0,3% Phân có ch a l u hu nh (S)

c n thi t cho cây

- Tính ch t: tinh th thô, màu tr ng hay xám tr ng, xám xanh l c, hút m kém nên ít

b ch y n c, không đóng t ng, không vón c c, th ng t i r i nên d bón phân b ng

máy Phân có mùi n c ti u (mùi amoniac), v m n và h i chua (nên nhi u n i g i là phân mu i diêm) N u b o qu n lâu nhi t đ cao (h n 30oC), SA s b m t NH3

chuy n thành NH4HSO4, làm t ng đ chua t do c a phân (NH4)2SO4 NH4HSO4

Khi bón vào đ t, NH4+ đ c h p ph khá ch t trên b m t keo đ t ngay v trí bón nên h n ch đ c r a trôi, nh ng có th m t m t ph n th khí

Phân v a chua hóa h c v a chua sinh lỦ, vì v y liên t c bón phân SA trong tr ng tr t

s làm đ t m t vôi, gi m tính đ m và hóa chua, có th t o mu i Al, Fe hòa tan làm nh

h ng t i cây:

(NH4)2SO4 2NH4+ + SO4-2 SA có th b oxy hoá t o thành 2 acid:

(NH4)2SO4 + 4O2 2HNO3 + H2SO4 + 2H2O

- Cách s d ng:

SA có th s d ng cho nhi u lo i cây tr ng, nh ng đ c bi t đ i v i các lo i cây a

chua hay có nhu c u v l u hu nh cao nh các cây h th p t (c i b p, su hào), cây

l y d u…

Phân SA s d ng thích h p trên các lo i đ t ki m, nghèo S N u bón liên t c trên đ t

chua, c n ph i bón vôi đ trung hòa đ chua do phân gây ra Nên ph i h p s d ng

SA cùng v i phân chu ng, phân lân t nhiên Không nên bón t p trung SA v i s

l ng l n mà c n chia ra làm nhi u l n đ bón, nh t là đ i v i đ t có tpcg nh Không nên s d ng phân SA trên đ t tr ng, l y th t, đ t phèn và h n ch s d ng trên đ t

m nh h n SA C th khi bón vào đ t thì:

[K ]2H+

+ 2NH4Cl [K ]2NH4+ + 2HCl

Vì v y, nên bón k t h p v i lân và các lo i phân khác m clorua bón t t cho lúa, không nên dùng đ bón cho thu c lá, chè, khoai tây, hành, t i, b p c i, v ng … các vùng khô h n, các chân đ t nhi m m n không nên bón phân đ m clorua, vì nh ng

n i này trong đ t có th tích lu nhi u clo, d làm cho cây b ng đ c tránh tác h i

c a clo thì ta nên bón lót, tránh bón cho các cây m n c m v i clo

+ Amonbicarbonat: NH4HCO3ch a 15 – 17,5% N

- Khó b o qu n, d bón, phân h y nhi t đ cao Trên 35o

C thì:

NH4HCO3 NH3 + CO2 + H2O

- Dùng bón cho nhi u tri n đ t Khi bón thì ph i bón sâu

+ Amoniac l ng NH4OH: ch a 20% N

Là phân sinh lý chua: NH4OH + 2O2 HNO3 + 2H2O nh ng lúc đ u cho

ph n ng ki m Phân đ c dùng đ bón cho nhi u tri n đ t và ph i bón sâu đ tránh bay NH3

* Nhóm phân đ m nitrat (NO3-)

Nhóm phân đ m ch a N d ng NO3-, hòa tan m nh trong n c, d đ c cây hút

nh ng không b đ t gi nên c ng d b r a trôi, phân ki m sinh lỦ, r t thích h p cho

vùng khô h n, đ t m n, đ t có tpcg n ng, đ t chua…

+ Calci nitrat: Ca(NO3)2

Là d ng phân đ m Nitrat ph bi n, có ch a Ca là ch t dinh d ng trung l ng đ i v i

b r a trôi Phân ki m sinh lỦ, có kh n ng làm gi m đ chua đ t Tuy nhiên d hút m

ch y n c, đóng thành t ng khó b o qu n nên h n ch kh n ng s d ng trong đi u

ki n nhi t đ i m c a Vi t Nam Khi bón phân vào đ t phân nhanh chóng hòa tan vào dung d ch đ t đ cho cây s d ng và tham gia vào ph n ng trao đ i v i keo đ t:

[K ]2H+

+ Ca(NO3)2 [K ]Ca++

+ 2HNO3

NO-3 n u không đ c cây s d ng h t, không đ c đ t gi nên d b r a trôi xu ng

các t ng đ t sâu và nhanh chóng tham gia vào quá trình ph n đ m hóa

- Cách s d ng: dùng thích h p nh t là bón thúc cho cây tr ng c n và phun trên lá

cho cây Phân dùng bón cho lúa đ t hi u qu không cao, nh ng n u bón thúc th i k làm đòng đ n tr thì l i cho hi u qu cao Phân r t thích h p đ bón trên đ t chua, đ t

m n, đât phèn do có tác d ng làm gi m đ chua c a đ t

+ Nitrat amon: NH4NO3

- Thành ph n: th ng ch a 35%N, m t n a d ng amon, m t n a d ng nitrat

Phân còn đ c g i là phân đ m an toàn-phân đ m 2 lá

- Tính ch t: tinh th màu tr ng, d hút n c và ch y r a, khó b o qu n nên các nhà

s n xu t có th b sung thêm ch t b tr đ ch ng hút m và ch y n c Do v y có

th g p m t s d ng phân đ m nitrat amon không hút m ch y n c có t l đ m dao

đ ng t 22 - 27% N Lo i này hòa tan nhanh trong n c nhi t đ cao thì b phân

có nhi u Fe, Al thì trong th i gian đ u HNO3 xu t hi n có th hòa tan các lo i mu i

nhôm gây đ c cho cây Vì v y bón đ m NH4NO3trên đ t chua c ng c n thi t ph i bón vôi cho đ t tr c Nên bón vôi v i amon nitrat theo t l 1/1 Phân đ m amon nitrat có tác d ng nhanh do có ch a c hai d ng dinh d ng mà cây r t c n Th ng là nitrat có tác d ng ch m h n amon

- Cách s d ng: đ m nitrat có tác d ng d trong đi u ki n khô h n và đ m amon có

hi u qu h n trong đi u ki n m nên đây là lo i phân đ m bón r t t t cho các c y

tr ng c n Song bón cho lúa thì phân amon nitrat hi u qu kém phân đ m amon, vì trong đi u ki n ng p n c đ m NO3- d b r a trôi và kh thành đ m t do bay đi Do

v y phân amon nitrat không đ c a chu ng các vùng tr ng lúa, nhi u m nên lo i

phân này không ph bi n Vi t Nam

+ Natri nitrat (NaNO3): T l N t 14% – 15%

- Phân d ng m t nhiên ho c đi u ch b ng vi c t n d ng s n ph m ph (NO, NO2)

c a nhà máy s n xu t HNO3

- Là mu i k t tinh tr ng, d hoà tan trong n c, d ch y n c

- Là phân sinh lỦ ki m nên dùng bón thúc ru ng chua r t phù h p

[K ]2H+ + NaNO3 [K ]2Na+ + 2HNO3

* Nhóm phân đ m amid: g m phân urê và calci cyanamic, ch a N d ng NH2 ho c chuy n hóa thành NH2 Nhóm phân này khi bón vào đ t ph i qua chuy n hóa thành

NH4+ thì cây m i s d ng đ c

+ Urê (CO(NH2)2)

- Thành ph n: 45- 46% N và < 2% biure

- Tính ch t: tinh th hình viên tròn nh tr ng cá, màu tr ng đ c hay tr ng ngà, không

mùi, hòa tan nhanh trong n c, r t linh đ ng, b h p ph không m nh b ng SA Phân

có ph n ng trung tính sinh lỦ nhi t đ l n h n 20oC, phân hút m ch y n c, tr nên nh t và l nh, có th vón c c và đóng t ng gây nh h ng x u t i tr ng thái v t lỦ

c a phân Urê còn đ c g i là phân amon có hi u qu ch m, do s chuy n hóa c a urê trong đ t thành amon Quá trình chuy n hóa tùy thu c vào đ m, nhi t đ , ch t h u

c , đ pH, vsv đ t trong đó quan tr ng nh t là nhi t đ

x y ra m nh trong môi tr ng t trung tính đ n ki m ho c đi u ki n nhi t đ cao

- Cách s d ng: s d ng t t cho nhi u lo i cây tr ng trên các lo i đ t khác nhau,

nh ng đ c bi t thích h p trên đ t chua, đ t b c màu, đ t r a trôi m nh Phân có th s

d ng d i nhi u hình th c: bón lót hay bón thúc, bón vào đ t hay phun trên lá

tránh quá trình amon hóa phân urê trên đ t có th d n đ n m t đ m, c n bón phân sâu vào đ t Do hàm l ng dinh d ng trong phân cao và có t p ch t biurê, nên tr n phân

thêm v i đ t b t, phân chu ng hoai m c đ d bón đ u và tránh h i cây

+ Calci cyanamic (CaCN2)

- Thành ph n:20-23% N; 20-54% CaO

- Tính ch t: b t nh màu đen hay xám th m, có mùi đ t đèn vì có l n CaC2, không tan

trong n c, ít hút m, d gây b ng nên ph i đeo g ng tay và kính b o h khi dùng, có

tính sát trùng cao ây là d ng phân ki m sinh lỦ

Bón vào đ t phân CaCN2 th y phân d n qua các ch t trung gian, cu i cùng thành urê

và amon carbonat r i cây m i s d ng đ c Các ch t trung gian đ c hình thành trong quá trình chuy n hóa có th gây đ c cho r cây và sinh v t trong đ t Trong quá trình chuy n hóa t o ra Ca(OH)2 (ch a 20-28% CaO) nên thích h p đ c i t o các lo i

đ t n ng sét và đư m t nhi u vôi

2CaCN2 + H2O Ca(OH)2 + Ca(HCN2)2

- Cách s d ng: là lo i phân bón r t thích h p cho các lo i đ t c n bón vôi c i t o và

kh trùng sau m t v cây tr ng b d ch h i n ng Phân đ c dùng đ tr c , làm r ng

lá bông tr c khi thu ho ch b ng máy cho thu n l i Nên s d ng phân đ bón lót cho cây và c n bón s m ít nh t tr c khi gieo tr ng 7-10 ngày

* Nh ng chú Ủ khi s d ng phân đ m

+ Bón phân cho cây tr ng không th thi u bón phân đ m Bón phân đ m là c s cho

vi c bón các lo i phân khác cho cây

+ Khi bón phân đ m c n xác đ nh li u l ng và ph ng pháp bón đ đ m b o đ t

hi u qu cao, đ ng th i tránh đ c nh ng nh h ng x u có th x y ra đ i v i cây

tr ng và môi tr ng

C s đ xác đ nh là:

- Nh ng c s đ xác đ nh l ng phân đ m bón h p lỦ cho cây tr ng: đ c đi m sinh

lỦ và m c tiêu cho n ng su t c a cây tr ng c n đ t, đ c đi m đ t v t ng kh n ng cung c p đ m cho cây tr ng, đ c đi m và tình hình phát tri n c a cây tr ng v tr c,

đ c đi m khí h u, th i ti t

- Nh ng c s đ xác đ nh th i k bón phân N h p lỦ cho cây tr ng: đ c đi m sinh lỦ

c a cây tr ng v nhu c u đ m trong quá trình sinh tr ng, đ c đi m v thành ph n c

gi i đ t, đ c tính phân bón v thành ph n hóa h c và s chuy n hóa c a phân trong

đ t

- Nh ng c s đ xác đ nh v trí bón phân N h p lỦ cho cây tr ng: các đi u ki n đ

h n ch m t đ m và đ c đi m chuy n hóa c a các d ng phân đ m

+ Các bi n pháp nh m nâng cao hi u qu s d ng phân đ m trong tr ng tr t bao g m:

ch n lo i phân phù h p, bón phân đ m đ u cho di n tích tr ng cây, tránh đ th i ti t

nh h ng x u t i vi c bón phân, s d ng các bi n pháp k thu t liên hoàn tiên ti n

trong tr ng tr t

+ n c ta lo i phân đ m th ng đ c dùng ph bi n nh t là: phân urê và phân SA Khi đ c s d ng h p lỦ, 1 kg N nguyên ch t có th thu đ c 10 – 22 kg thóc ho c 25 – 35 kg ngô h t

2.2.2 Phân lân

2.2.2.1 Lân (P) trong cây

* T l : t 0,3% - 0,4% kh i l ng khô c a cây c quan sinh s n P nhi u h n c

quan dinh d ng Trong tro th c v t P2O5 chi m khá l n, nh t là tro h t ng c c Nên tro b p c ng là m t lo i phân lân

B ng 2.2 T l lân m t s loài cây tr ng

* Các d ng lân trong cây: g m d ng h u c và vô c

c quan sinh s n, lân h u c nhi u c quan dinh d ng, lân vô c nhi u (VD:

r m r , vô c chi m 80% lân t ng s )

Cây hút lân t đ t ch y u là mu i c a H3PO4: H2PO4-, HPO42-

Lân h u c trong đ t g m các d ng:

+ Nucleoproteit: thành ph n c u t o ADN, ARN và các h p ch t cao n ng (ATP,

ADP, NADP ) dùng trong trao đ i ch t và n ng l ng c a t bào, c a c th

+ Photphoproteit: là h n h p P + Proteit Nó có trong thành ph n c a nhi u men, không tan trong n c nh ng tan trong baz m nh

+ Lecithin: là 1 ph c h g m 3 ch t Glyxeron + Cholin + H3PO4 Nó th ng có trong

h t cây có d u và chi m 0,25 – 1,7% kh i l ng khô

+ Phytin: là phosphat Ca, Mg c a r u inositon (ch a 22% P2O5), có nhi u trong h t, cây h đ u, cây có d u

+ Saccarophosphat: có vai trò quan tr ng trong trao đ i ch t, đ c bi t trong quang

h p (chu trình Calvin), hô h p (trong giai đo n đ ng phân) và t ng h p các

hydratcacbon ph c t p

* Vai trò c a lân trong cây

+ Lân tham gia: vào trao đ i ch t và n ng l ng và h đ m c a cây; Phân chia t bào,

hình thành c quan; kích thích hình thành n t s n cây h đ u; vào quá trình chuy n

đ m khoáng thành đ m h u c trong cây giúp gi i đ c cho cây (xem l i ph n sinh lỦ cây tr ng)

+ Lân có vai trò quan tr ng trong đ i s ng c a cây tr ng Lân có trong thành ph n

c a nhân t bào, r t c n cho vi c hình thành các b ph n m i c a cây Lân tham gia vào thành ph n các enzim, các protein và quá trình t ng h p các acid amin Lân kích thích s phát tri n c a r cây, làm cho r n sâu vào đ t và lan r ng ra xung quanh, t o

thêm đi u ki n cho cây ch ng ch u đ c h n và ít đ ngư Lân kích thích quá trình đ nhánh, n y ch i, thúc đ y cây ra hoa k t qu s m và nhi u Lân làm t ng đ c tính

ch ng ch u c a cây đ i v i các y u t không thu n l i: ch ng rét, ch ng h n, ch u đ chua c a đ t, ch ng m t s lo i sâu b nh h i… Thi u lân không nh ng làm cho n ng

su t cây tr ng gi m mà còn h n ch hi u qu c a phân đ m Hi u su t c a phân lân khá cao Trên m t s lo i đ t Tây Nguyên bón 1 kg P2O5 cho hi u qu thu đ c 4,3 – 7,5 kg cà phê nhân ho c 8,5 kg thóc các vùng đ t phèn m i khai hoang, hi u su t

c a phân lân càng cao h n, 1 kg P2O5 mang l i 90 kg thóc v i m c bón 40 – 60 kg

P2O5/ha Bón quá nhi u phân lân có th làm cho cây b thi u m t s nguyên t vi

l ng Vì v y, c n bón thêm phân vi l ng, nh t là Zn

2.2.2.2 Lân trong đ t

* T l : ph thu c tính ch t c a đá m , thành ph n c gi i và hàm l ng ch t h u c trong đ t

+ á m không chua: Bazan, đá vôi, Foocphia giàu lân á m chua: Mica, Riolit,

Nai lân nghèo VD: t Bazan có 0,4 – 0,6% lân t b c màu ch có 0,3 – 0,4%

lân

+ t tr ng lúa c a n c ta r t nghèo lân: t 0,03 – 0,12%

* Các d ng lân trong đ t

+ Lân h u c : ch y u trong thành ph n c a mùn và t n t i d ng phytat (mu i c a

r u Inositon (CHOH)6 t chua thì có Al-Phytat, Fe-Phytat, đ t ki m và trung tính

có Ca-Phytat, Mg-Phytat D ng Nucleoproteit, Saccarophosphat (saccaro-PP) còn b

h p ph trong c th c a vsv đ t

+ Lân vô c : ch y u là PP-Ca ( đ t ki m và trung tính), PP-Fe, PP-Al ( đ t chua)

PP-Ca d huy đ ng làm th c n cho cây (nó d chuy n thành d ng d tiêu)

- PP-Ca g m có: Apatit 3Ca3(PO4)2CaX2, photphorit Ca3(PO4)2

- PP-Fe có: Vivianit Fe3(PO4)2, Duprenit Fe2(OH)3PO4

- PP-Al có: Varizit AlPO42H2O, Vavelit Al2(OH)3PO4

- đ t trung tính, ki m có các d ng d tiêu sau: NaH2PO4, KH2PO4, Ca(H2PO4)2, Mg(H2PO4)2

- đ t có pH < 6,5 thì PP-Fe, PP-Al d hoà tan, còn đ t có pH > 6,5 thì PP-Ca d hoà tan h n t ng p n c cây đ ng hoá Phosphat (PP) d h n ru ng c n

* Kh n ng cung c p lân c a đ t cho cây

Cây hút lân ch y u d ng H2PO4- và HPO42-nh ng d ng d tiêu này trong đ t r t

nghèo (<1 mg/kg đ t) Cây có th h p th PO43-vì nó ti t ra acid h u c đ hoà tan và

nh s c công phá c a vsv háo khí trong đ t Cây c ng có th hút đ c lân h u c

d ng phytin, glyxerophosphat nh ng không đáng k

* Kh n ng h p ph lân c a đ t: r t ph c t p

+ H p ph sinh h c: t m th i và do vsv đ t th c hi n

+ H p ph hoá h c: t PP d tan PP khó tan ít b r a trôi

- Trong đ t ít t n t i d ng PO43- vì H3PO4 là acid y u, s phân ly c a nó ph thu c pH

c a môi tr ng t trung tính, chua thì phân ly không hoàn toàn t o ra HPO42- và

H2PO4-còn pH>10 m i cho PO43-

- H p ph hoá h c là ch y u và nh các cation mà lân ít di chuy n trong đ t VD: bón lân supe vào đ t trung tính thì lân b h p ph

Ca(H2PO4)2 + Ca(HCO3)2 2CaHPO4 + 2H2CO3

Ho c Ca(H2PO4)2 + 2Ca(HCO3)2 Ca3(PO4)2 + 4H2CO3

N u trong đ t không có Ca(HCO3)2 thì s trao đ i v i Ca2+ t ng khu ch tán c a keo

+ NaH2PO4 H+[K ]Na+ + CaHPO4

[K ]Ca++ + 2CaHPO4 [K ]2H+ + Ca3(PO4)2

đ t chua thì Al, Fe, Mn di đ ng làm cho PP d tan chuy n thành khó tan:

3Ca(H2PO4)2 + 4Al(OH)3 4AlPO4 + Ca3(PO4)2 + 12H2O

Ca(H2PO4)2 + Fe(OH)3 + H2O FePO42H2O + CaHPO42H2O

Al(OH)3 + H2PO4- Al(OH)2H2PO4 + OH- đây là d ng lân b h p

* Phân lân t nhiên

+ Apatit: là lo i qu ng t nhiên c a PP3-Ca: 3Ca3(PO4)2CaX2 N u X là clo thì g i là cloapatit, X là flo thì g i là floapatit, X là OH thì g i là Hydroxyapatit Nó có đ c

đi m: phún xu t, c u trúc tinh th hay vi tinh th , t l lân cao và không có ch t h u

c Nó có màu nâu đ t ho c màu xám nâu T l lân nguyên ch t trong phân thay đ i nhi u Th ng chia thành 3 lo i: lo i apatit giàu có trên 38% lân; lo i phân apatit trung bình có 17 – 38% lân; lo i phân apatit nghèo có d i 17% lân Th ng lo i apatit giàu đ c s d ng đ ch bi n thành các lo i phân lân khác, còn lo i trung bình

và lo i nghèo m i đ c đem nghi n thành b t đ bón cho cây Ph n l n lân trong

phân apatit d i d ng cây khó s d ng Apatit có t l vôi cao nên có kh n ng kh chua cho đ t S d ng và b o qu n phân này t ng đ i d vì phân ít hút m và ít bi n

ch t Apatit Lào Cai c a N c ta có đ c đi m: t l lân khá cao, có m u >40%; T l

Ca2(PO4)2 + 2H2CO3 CaHPO4 + Ca(HCO3)2

[K ]2H+ + Ca3(PO4)2 [K ]Ca++ + 2CaHPO4

Photphorit dùng v i phân h u c v a giúp phân chóng phân hu , v a gi đ c dinh

d ng c a phân trong quá trình

+ Phân lèn: th c ch t là phân d i trong hang đá vôi T l lân bi n đ ng l n vì nó

l n v i đ t Phân lèn dùng bón lót v a kh đ chua c a đ t v a cung c p lân cho cây

Chú ý khi dùng phân lân t nhiên: ch y u dùng bón lót vì ph i có th i gian phân hu cây m i dùng đ c Bón l ng nhi u và ph i theo dõi qua nhi u mùa v Bón cho đ t chua ho c tr n v i đ m sinh lỦ chua đ bón N u đ t quá chua m n thì ph i bón vôi

tr c t nghèo dinh d ng thì tr n v i phân h u c đ bón

* Phân lân ch bi n

+ Supe lân: Ca(H2PO4)2 c ch bi n b ng cách dùng acid m nh đ hoà tan PP khó tan thành PP d tan:

3Ca3(PO4)2 Ca X2 + 7H2SO4 3Ca(H2PO4)2 + 7CaSO4 + 2HX

Là lo i b t m n màu tr ng, vàng xám ho c màu xám thi c M t s tr ng h p supe lân đ c s n xu t d i d ng viên Trong supe lân có 16 – 20% lân nguyên ch t, m t

l ng l n th ch cao, m t l ng khá l n acid, vì v y phân có ph n ng chua Thành

ph n c a supe lân do nhà máy Lâm Thao Phú Th s n xu t: Lân t ng s = 20,69%,