For example, both ACTH, which stimulates cortisol secretion, and angiotensin II, which stimulates aldosterone secretion, increase the con-version of cholesterol to pregnenolone.. Figur
Trang 1Có hai tuy n thư ng th n, m i tuy n n ng kho ng 4 gam, ,
n m c c trên 2 th n Hình 78-1, môĩ tuy n g m 2 ph n
chính: t y thư ng th n và v thư ng th n t y thư ng th n
n m ph n trung tâm tuy n, chi m kho ng 20%tr ng
lư ng tuy n, ch c năng liên quan ho t đ ng h th n kinh
giao c m; nó ti t các hormon epinephrine và norepinephrine
khi h th n kinh giao c m b kích thích Nh ng hormon
này gây ra tác d ng tương t như khích thích tr c ti p h
th n kinh giao c m c a t t c b ph n cơ th Các hormon
này và nh hư ng c a nó đư c th o lu n rõ trong chương
61 v h th n kinh giao c m
V thư ng th n ti t 1 nhóm hormon hoàn toàn khác
g i là corticosteroid Nh ng hormon này đ u đư c t ng
h p t steroid cholesterol, và t t c đ u có công th c hóa
h c tương t nhau Tuy nhiên, khác bi t nh trong c u trúc
phân t l i t o cho chúng các ch c năng quan tr ng khác
nhau
CHƯƠNG 7 8
Hormon V Thư ng Th n
CORTICOSTEROID:
MINERALOCORTICOID, GLUCOCORTICOIDS VÀ ANDROGEN
v thư ng th n ti t 2 lo i hormon chính: miner
alocorticoid và glucocorticoid Thêm vào đó nó còn ti t 1
lư ng nh hormon sinh d c, đ c bi t hormon andro- gen,
tác d ng gi ng hormon sinh d c testosteron Vai trò quan
tr ng không đáng k , m c dù trong m t s b t thư ng c a tuy n thư ng th n có th đư c ti t ra s lư ng c c l n (v n đ này đư c th o lu n trong chương sau) và có d n
đ n tác d ng nam hóa
Tên mineralocorticoid có đư c là do chúng đ c bi t tác
đ ng đ n ch t đi n phân (“minerals”- ch t vô cơ ) c a
d ch ngo i, đ c bi t natri và kali Tên glucocorticoids có
đư c b i vì nó cho th y tác d ng quan tr ng là làm tăng
n ng đ đư ng máu Chúng có th tác đ ng thêm c chuy n hóa protein và ch t béo quan trong như tác d ng chuy n hóa carbohydrat
Hơn 30 lo i costicoid nhưng 2 trong s đó nh
hư ng quan tr ng t i ch c năng n i ti t c a cơ th :
aldosteron ch y u c a mineralocorticoid, và corti-sol ch y u c a glucocorticoid.
T NG H P VÀ BÀI TI T HORMON V THƯ NG TH N.
V THƯ NG TH N CÓ BA L P
Hình 78-1 cho th y v thư ng th n g m 3 l p riêng
bi t:
1 L p c u( zona glomerulosa), là m t l p t bào
m ng n m dư i v tuy n, chi m kho ng 15% v thư ng th n Nh ng t bào này ch là m t trong nh ng t bào c a tuy n thư ng th n có
th ti t s lư ng đáng k aldosteron do chúng
ch a enzym t ng h p aldosterone c n thi t cho
t ng h p aldosteron Bài ti t c a các t bào này đư c đi u khi n ch y u b i
Hình 78-1 Bài ti t hormon v thư ng th n b i các
vùng khác nhau c a v và bài ti t catecholamin t y
thư ng th n
Cortisol and androgens
Magnified section
Zona glomerulosa
aldosterone
Zona fasciculata
Zona reticularis
Cortex Medulla
(catecholamines)
Trang 2Nó đi u khi n bài ti t s n ph m hormon chính aldos-terone và cortisol Ví d , c ACTH kích thích ti t cor-tisol , và angiotensin II kích thích ti t aldosterone , tăng chuy n cholesterol thành pregnenolone
Con đư ng t ng h p steroid tuy n thư ng th n Hình 78-2 các bư c ch y u trong quá trình t ng h p nh ng
s n ph m steroid quan tr ng c a v thư ng th n in the formation of the important steroid products of the adrenal cortex: aldosterone, cortisol, và androgen V b n ch t
t t c các bư c ti p x y ra 2 trong các cơ quan c a t
bào, ty th (mitochondria) và m ng lư i n i ch t ( en-doplasmic reticulum), m t vài bư c x y ra t i 1 trong
nh ng cơ quan này và m tvài cơ quan khác M i bư c
đư c xúc tác b i m t h th ng enzym đ c bi t.thay đ i ngay c m t enzym đơn gi n trong sơ đ có th gây ra các lo i khác bi t l n và liên quan l l c a hormon
đư c hình thành Ví d , s lư ng r t l n hormon sinh
d c nam hóa (masculinizing sex hormones) ho c h p ch t steroid khác không bi u hi n bình thư ng trong máu có
th x y ra v i ho t đ ng thay đ i c a ch m t trong các enzym c a con đư ng này
Công th c hóa h c c a aldosterone và cortisol, ch
y u trong l n lư t hormon mineralocorticoid và gluco-corticoid, đư c bi u di n Hình 78-2 Cortisol có m t keto-oxygen trên cacbon s 3 và đư c hydroxyl hóa
v trí carbon s 11 và 21 Aldosterone có m t nguyên t oxy g n v i v trí cacbon 18
Ngoài aldosterone và cortisol, các steroid khác có ho t tính glucocorticoid ho c mineralocorticoid, ho c c 2
đ u đư c v thư ng th n ti t ra v i m t lư ng nh Hơn
n a, thêm m t vài hormon steroid tác d ng m nh là d ng không thư ng g p trong tuy n thư ng th n đư c t ng
h p và s d ng nhi u trong lâm sàng M t vài trong s
nh ng hormon steroid quan tr ng hơn, g m c lo i t ng
h p là dư i đây, tóm t t trong B ng 78-1
Nhóm hormon v chuy n mu i nư c (Mineralocorticoid)
1.Aldosterol ( tác d ng m nh; chi m kho ng 90%
ho t tính)
2.Desoxycorticosterone (đ m nh b ng 1/30 aldos-terone, lư ng bài ti t r t nh )
3.Corticosteron ( ho t tính y u) 4.9 -Fluorocortisol (t ng h p; ho t tính y u hơn al dosterone)
5.Cortisol (ho t tính r t y u nhưng bài ti t m t lư ng
l n)
6.Cortison (ho t tính chuy n hóa mu i nư c y u)
Nhóm hormon chuy n hóa mu i đư ng (Glucocorticoid).
1.Cortisol (r t m nh; chi m 95% t ng ho t tính) 2.Corticosterol (tác d ng y u hơn nhi u cortisol, chi m 4% t ng ho t tính)
3.Cortison (m nh g n như costisoll) 4.Prenisolon (t ng h p; m nh 4 l n cortisol) 5.Methylprednisone (t ng h p; m nh g p 5 l n corti-sol)
6.Dexamethason (t ng h p; m nh g p 30 l n corti-sol)
-angiotensin II và kali c a d ch ngo i bào, c hai đ u
kích thích ti t aldosteron
1.L p bó ( zona fasciculata), n m gi a và là vùng
r ng nh t , chi m kho ng 75% v thư ng th n và ti t
các glucocorticoid cortisol và corticosterone, cùng lư ng
nh hormon sinh d c (adrenal androgen) và estrogen
Bài ti t c a các t bào này đư c đi u khi n ph n l n
b i tr c tuy n yên dư i đ i qua adrenocorti-cotropic
hormone (ACTH).
2 L p lư i (zona reticularis), vùng trong
nh t c a v , ti t hormon sinh d c
dehydroepiandros-terone và androstenedione, cũng như m t lư ng nh
es-trogen và m t ít glucocorticoid ACTH cũng đi u hòa
bài ti t c a các t bào này, m c dù y u t khác như là
cortical androgen stimulating hormone, đư c gi i phóng
t tuy n yên, cũng có th tham gia Tuy nhiên, cơ ch
ki m soát s n xu t hormon sinh d c là không đư c bi t
gi ng như glucocorticoid và mineralocorticoid
Bài ti t aldosterone và cortisol đư c đi u hòa b i
cơ ch riêng Angiotensin II làm tăng s lư ng
aldos-terone và gây ra s n to c a l p c u, không nh hư ng 2
vùng khác Tương t , ACTH làm tăng ti t cortisol và
các hormon sinh d c và gây ra phì đ i l p bó và l p
lư i, nh hư ng ít t i l p c u
Hormon v thư ng th n là steroid, chuy n hóa t
g m hormon s n xu t t l p v thư ng th n, t ng h p t
cholesterol M c dù t bào v thư ng th n có th t ng h p
m t l n n a lư ng nh cholesterol t acetate, kho ng 80%
cholesterol s d ng t ng h p steroid đư c c p b i các
lipoproteins t tr ng th p (LDLs) trong huy t tương Khi
n ng đ cholesterol máu cao, LDLs khu ch tán t huy t
tương vào d ch k và g n v i recepter đ c bi t g n trong
bào( endocytosis), t o thành d ng túi là d ng h p nh t
v i các t bào lysosome và gi i phóngcholesterol nó có
th đư c s d ng t ng h p các hormon steroid hình thành
các túi mà cu i cùng k t h p đư c v i lysosome c a t bào
và gi i phóng cholesterol có th đư c s d ng đ t ng h p
hormone steroid thư ng th n V n chuy n cholesterol vào
trong t bào thư ng th n đư c đi u hòa b i cơ ch
feed-back nó có th thay đ i rõ s lư ng đ t ng h p steroid Ví
d , ACTH kích thích tuy n thư ng th n t ng h p steroid,
tăng s lư ng recepter t bào v thư ng th n v i LDL , cũng
như ho t đ ng c a enzym gi i phóngs cholesterol t LDL
M t l n cholesterol vào trong t bào , nó gi i phóng ra
mi-tochondria, nơi nó c t ra b i enzyme cholesterol desmolase
thành d ng pregnenolone;đây là bư c gi i h n t l trong
t t c 3 vùng c a v thư ng th n, đây là bư c đ u t ng h p
steroid đư c kích thích b i các y u t khác nhau
Trang 3thích ho t tính chuy n hóa mu i nư c đ c bi t
Hormon v thư ng th n đư c g n v i các protein huy t tương Kho ng 90-95% cortisol trong huy t tương g n
v i protein huy t tương, đ c bi t m t protein huyêt tương là
cortisolbinding globulin ho c transcortin, m t lư ng nh
g n v i albumin Liên k t protein m c đ l n làm ch m th i
tr c a cortisol; do đó, cortisol có th i gian bán h y tương
đ i t 60-90 phút Ch kho ng 60% ph c h p aldosteron lưu
Rõ ràng t danh sách này, m t s trong nh ng hormon này
và steroid t ng h p có c ho t tính glucocorticoid và mineralo-corticoid Nó đ c bi t ý nghĩa , cortisol thư ng có m t s ho t tính mineralocorticoid , do m t s h i ch ng c a bài ti t quá
m c cortisol có th gây ra các tác d ng chuy n hóa mu i nư c đáng k , cùng v i nó có ho t tính chuy n hóa đư ng m nh.
Ho t tính chuy n hóa đư ng r t m nh c a horom t ng h p dexamethasone, nó h u như không có ho t đ ng chuy n hóa
mu i nư c, t o ra m t thu c có ch c năng đ c bi t đ kích
factors that control secretion of the major hormone prod-ucts aldosterone and cortisol For example, both ACTH,
which stimulates cortisol secretion, and angiotensin II, which stimulates aldosterone secretion, increase the
con-version of cholesterol to pregnenolone.
Synthetic Pathways for Adrenal Steroids Figure 78-2
gives the principal steps in the formation of the important steroid products of the adrenal cortex: aldosterone,
corti-sol, and the androgens Essentially all these steps occur
in two of the organelles of the cell, the mitochondria and the endoplasmic reticulum, with some steps occurring in
one of these organelles and some in the other Each step is catalyzed by a specific enzyme system A change in even a single enzyme in the schema can cause vastly different types and relative proportions of hormones to be formed
For example, very large quantities of masculinizing sex hor-mones or other steroid compounds not normally present
in the blood can occur with altered activity of only one of the enzymes in this pathway.
The chemical formulas of aldosterone and cortisol, which are the major mineralocorticoid and glucocorticoid
hormones, respectively, are shown in Figure 78-2 Cortisol
has a keto-oxygen on carbon number 3 and is hydroxylated
at carbon numbers 11 and 21 The mineralocorticoid aldo-sterone has an oxygen atom bound at the number 18
carbon.
In addition to aldosterone and cortisol, other steroids having glucocorticoid or mineralocorticoid activities, or both, are normally secreted in small amounts by the adrenal cortex Furthermore, several additional potent steroid
hor-mones not normally formed in the adrenal glands have been synthesized and are used in various forms of therapy
Some of the more important of the corticosteroid hor-mones, including the synthetic ones, are the following, as
summarized in Table 78-1.
Mineralocorticoids
• Aldosterone (very potent; accounts for about 90 percent of all mineralocorticoid activity)
• Deoxycorticosterone (1/30 as potent as aldosterone, but very small quantities are secreted)
• Corticosterone (slight mineralocorticoid activity)
• 9α-Fluorocortisol (synthetic; slightly more potent than aldosterone)
• Cortisol (very slight mineralocorticoid activity, but a large quantity is secreted)
• Cortisone (slight mineralocorticoid activity)
Glucocorticoids
• Cortisol (very potent; accounts for about 95 percent
of all glucocorticoid activity)
• Corticosterone (provides about 4 percent of total glu-cocorticoid activity, but is much less potent than
cortisol)
• Cortisone (almost as potent as cortisol)
• Prednisone (synthetic; four times as potent as cortisol)
• Methylprednisone (synthetic; five times as potent as cortisol)
• Dexamethasone (synthetic; 30 times as potent as cortisol)
Adrenocortical Hormones Are Steroids Derived from
Cholesterol All human steroid hormones, including those
produced by the adrenal cortex, are synthesized from
cho-lesterol Although the cells of the adrenal cortex can
syn-thesize de novo small amounts of cholesterol from acetate,
approximately 80 percent of the cholesterol used for steroid
synthesis is provided by low-density lipoproteins (LDLs) in
the circulating plasma The LDLs, which have high
concen-trations of cholesterol, diffuse from the plasma into the
interstitial fluid and attach to specific receptors contained
in structures called coated pits on the adrenocortical cell
membranes The coated pits are then internalized by endo
cytosis, forming vesicles that eventually fuse with cell
lyso-somes and release cholesterol that can be used to synthesize
adrenal steroid hormones.
Transport of cholesterol into the adrenal cells is
regu-lated by feedback mechanisms that can markedly alter the
amount available for steroid synthesis For example, ACTH,
which stimulates adrenal steroid synthesis, increases the
number of adrenocortical cell receptors for LDL, as well as
the activity of enzymes that liberate cholesterol from LDL.
Once the cholesterol enters the cell, it is delivered to the
mitochondria, where it is cleaved by the enzyme cholesterol
desmolase to form pregnenolone; this is the rate-limiting
step in the eventual formation of adrenal steroids (Figure
78-2) In all three zones of the adrenal cortex, this initial
step in steroid synthesis is stimulated by the different
Figure 78-2. Pathways for synthesis of steroid hormones by the adrenal cortex. The enzymes are shown in italics.
Cholesterol desmolase (P450 scc)
17 -Hydroxylase (P450 c17)
3 -Hydroxysteroid dehydrogenase
HO
CH3
A
HO 3
2 1
1911
12 13
18 17 16
21 2022
23
24 26 27 25
9
7 8
5 B
17 -Hydroxylase (P450 c17)
21 -Hydroxylase (P450 c21)
O
CH3
11 -Hydroxylase (P450 c11)
O
CH2OH
Aldosterone synthase (P450 c11AS)
O
HO
CH2OH
17, 20 Lyase (P450 c17)
17, 20 Lyase (P450 c17)
HO
OH
OH
OH
OH
CH3
O
CH3
O
CH2OH
HO
O
O
O
O
HO
CH2OH
O
O CH2OH
Pregnenolone
Progesterone
11-Deoxycorticosterone
Corticosterone
17-Hydroxypregnenolone
17-Hydroxyprogesterone
Dehydroepi-androsterone
Androstenedione
11-Deoxycortisol
Cortisol
Aldosterone Cholesterol
Trang 4CH C NĂNG C A MINERALOCORTICOIDS
— ALDOSTERONE
Thi u h t Mineralocorticoid làm m t lư ng l n NaCl qua th n và tăng kali máu (Hyperkalemia) N u m t
t t c hormon c thư ng th n có th ch t trong vòng 2 ngày t i 2 tu n tr khi ngư i b nh đư c nh n m t
lư ng l n mu i ho c tiêm mineralocorticoid
Khi không có mineralocorticoid, n ng đ ion kali trong
d ch ngo i bào tăng lên rõ r t, còn n ng đ natri và clo thì m t nhanh kh i cơ th , và th tích d ch ngo i bào
gi m r t nhi u Ti n tri n sau đó là gi m hi u su t c a tim, d n ti n tri n sang tr ng thái gi ng shock, cu i cùng
là t vong Ngăn c n t t c quá trình này b ng cách s
d ng aldosteron ho c m t vài mineralocorticoid khác
Do đó, mineralocorticoid đư c coi là tác d ng có tính sinh m ng trong hormon v thư ng th n Tuy nhiên, nhóm glucocorticoid cũng có vai trò quan tr ng, do chúng cho phép con ngư i ch ng l i nh ng nh hư ng tiêu c c do stress th ch t và tinh th n, đư c th o lu n chương ti p theo
Aldosterol là Mineralocorticoid chính đư c bài
ti t b i tuy n thư ng th n.
loài ngư i, aldosterol chi m 90% ho t tính min-eralocorticoid c a hormon v thư ng th n, nhưng corticoid
là glucocorticoid chính đư c ti t v thư ng th n, cũng tham giá đáng k vào ho t tính c a mineralocorticoid
Ho t tính mineralocorticoid c a aldosterone m nh g p
3000 so v i cortisol, nhưng n ng đ corticoid g p g n
2000 l n so v i aldosterone
Cortisol cũng có th g n v i recepter c a mineralo-corticoid v i ái l c cao Tuy nhiên, t bào bi u mô th n
có enzyme 11 -hydroxysteroid dehydrogenase
hành v i protein huy t tương , do đó kho ng 40% d ng
t do; k t qu là aldosterone có th i gian bán th i tương
đ i ng n kho ng 20 phút Nh ng hormon này đư c v n
chuy n xuyên qua d ch gian bào d ng g n k t và c
d ng t do
G n steroid thư ng th n v i protein huy t tương có
th đáp ng gi ng như m t kho d tr đ gi m s bi n
đ ng nhanh n ng đ hormon t do, ví d , v i cotisol
trong th i gian ng n c a stress và ti t ACTH t ng đ t
Ch c năng ch a này có th đ m b o phân b tương đ i
đ ng đ u c a hormon thư ng th n t i các mô
Hormon v thư ng th n đư c chuy n hóa gan
Các hormon steroid thư ng th n đư c thoái hóa chính
gan và đư c k t h p t o ra glucuronic acid, đ n m t
m c đ th p hơn, thành sunfat Nh ng ch t này là không
ho t đ ng và không có đư c ho t tính mineralocorticoid
ho c glucocorticoid Kho ng 25% lo i liên h p là đư c
bài ti t vào trong m t và sau đó đư c đ y ra phân Ph n
còn l i c a d ng k t h p t i gan thì đi vào tu n hoàn
máu nhưng không g n v i protein huy t tương, lư ng
l n đư c hòa tan trong huy t tương, và sau đó đư c l c
th n và bài ti t ra nư c ti u Các b nh c a gan làm
gi m rõ t l m t ho t tính c a hormon v thư ng th n,
và các b nh c a th n làm gi m kh năng bài ti t c a các
ch t không ho t đ ng
N ng đ hormon aldosterol bình thư ng trong máu là
kho ng 6 nanogram (6 t c a gram) trên 100 ml, m c
ti t trung binh kho ng150 µg/ngày (0.15 mg/ngày) Tuy
nhiên, n ng đ trong máu c a aldosterol trong máu ph
thu c l n vào m t sô y u t bao g m ch đ ăn u ng có
natri và kali
N ng đ costisol trong máu trung bình là 12 µg/100
ml, ti t trung bình 15 t i 20 mg/ngày Tuy nhiên, n ng
đ trong máu và m c ti t ra c a costisol l i dao đ ng
su t c ngày, tăng vào sáng s m và gi m vào bu i t i,
đư c th o lu n sau
Table 78-1 Adrenal Steroid Hormones in Adults; Synthetic Steroids and Their Relative Glucocorticoid and
Mineralocorticoid Activities
Steroids
Average Plasma Concentration (free and bound, µg/100 ml) Average Amount Secreted (mg/24 hr)
Glucocorticoid Activity
Mineralocorticoid Activity
Adrenal steroids
Synthetic steroids
Glucocorticoid and mineralocorticoid activities of the steroids are relative to cortisol, with cortisol being 1.0.
Trang 5type 2 (11 -HSD2), nó ngăn c n corticoid kích ho t recepter mineralocorticoid M t tác d ng khác c a 11 -HSD2 là đ
bi n đ i costicoid, đ chúng không g n vào recepter min-eralocorticoid Cũng có b ng ch ng r ng 11 -HSD2 th
có tác d ng trên tình tr ng oxi hóa kh trong t bào (gi m
và quá trình oxy hóa), chúng ngăn c n corticoid kích ho t recepter mineralocorticoid nh ng b nh nhân thi u h t di truy n ho t tính 11 -HSD2, thì corticoid có th nh hư ng
l n t i mineralocorticoid Tình tr ng này g i là h i ch ng apparent mineralocorticoid excess (AME) do nh ng b nh nhân này cơ b n gi ng nh ng b nh nhân ti t quá m c dosterol, lo i tr nh ng b nh nhân AME thì n ng đ al-dosterol th p Ăn m t lư ng l n cam th o, chúng có acid glycyrrhetinic có th gây ra AME do nó có th ngăn ho t
đ ng c a enzym 11 -HSD2
TÁC D NG LÊN TH N VÀ TU N HOÀN
C A ALDOSTEROL.
Aldosterone tác d ng lên ng th n tăng tái h p thu natri và bài ti t kali Nó s đư c nh c l i chương 28,
aldosterol tăng tái h p thu natri đ ng th i tăng bài ti t kali qua t bào bi u mô ng th n, đ c bi t trong t bào chính
c a ng góp nh và ít hơn ng lư n xa và ng góp Do
đó aldosterol gi natri trong d ch ngo i bào trong khi đó tăng bài ti t kali vào nư c ti u
N ng đ aldosterol trong huy t tương cao có th làm
gi m m t natri trong nư c ti u ít nh t vài mEq trên ngày,
đ ng th i m t kali trong nư c ti u vài l n Do đó, h u qu khi tăng aldosterol quá m c trong huy t tương làm tăng s
lư ng l n natri và gi m kali trong d ch ngo i bào
Ngư c lai khi bài ti t aldosterol thi u có th gây ra m t
t m th i 10 t i 20 gam natri vào nư c ti u hàng ngày, tương đương 1/10 t i 1/5 lư ng natri trong cơ th Đ ng
th i, kali đư c duy trì lâu trong d ch ngo i bào
Cư ng aldosterol gây tăng th tích d ch ngo i bào và tăng huy t áp, nhưng ch nh hư ng nh lên n ng đ natri trong huy t tương
M c dù aldosterol có tác d ng m nh làm gi m bài ti t natri qua th n, n ng đ natri trong d ch ngo i bào thư ng
ch tăng vài mEq Nguyên nhân trong trư ng h p này là khi natri đư c tái h p thu b i các ng th n, cùng lúc đó
h p thu lư ng nư c g n tương đương Ngoài ra, tăng
lư ng nh natri trong d ch ngo i bào kích thích khát nư c
và u ng nư c tăng, n u nư c có s n thì tăng ti t hormon
ch ng bài ni u
of 60 to 90 minutes Only about 60 percent of circulating
aldosterone combines with the plasma proteins, so about
40 percent is in the free form; as a result, aldosterone has
a relatively short half-life of about 20 minutes These
hor-mones are transported throughout the extracellular fluid
compartment in both the combined and free forms.
Binding of adrenal steroids to the plasma proteins may
serve as a reservoir to lessen rapid fluctuations in free
hormone concentrations, as would occur, for example, with
cortisol during brief periods of stress and episodic
secre-tion of ACTH This reservoir funcsecre-tion may also help to
ensure a relatively uniform distribution of the adrenal
hor-mones to the tissues.
Adrenocortical Hormones Are Metabolized in the
Liver The adrenal steroids are degraded mainly in the liver
and are conjugated especially to glucuronic acid and, to a
lesser extent, to sulfates These substances are inactive and
do not have mineralocorticoid or glucocorticoid activity
About 25 percent of these conjugates are excreted in the
bile and then in the feces The remaining conjugates formed
by the liver enter the circulation but are not bound to
plasma proteins, are highly soluble in the plasma, and are
therefore filtered readily by the kidneys and excreted in the
urine Diseases of the liver markedly depress the rate of
inactivation of adrenocortical hormones, and kidney
dis-eases reduce the excretion of the inactive conjugates.
The normal concentration of aldosterone in blood
is about 6 nanograms (6 billionths of a gram) per 100
milliliters, and the average secretory rate is
approximate-ly 150 µg/day (0.15 mg/day) The blood concentration of
aldosterone, however, depends greatly on several factors,
including dietary intake of sodium and potassium.
The concentration of cortisol in the blood averages
12 µg/100 ml, and the secretory rate averages 15 to
20 mg/day However, blood concentration and secretion
rate of cortisol fluctuate throughout the day, rising in
the early morning and declining in the evening, as
dis-cussed later
Chúng làm tăng tái h p thu nư c t i ng lư n g n và ng góp c a th n Do đó, th tích d ch ngo i bào tăng nhi u như ư ng natri gi l i nhưng n ng đ natri thay đ i không nhi u
M c dù aldosterol là m t hormon gi natri m nh nh t trong cơ th , ch gi natri t m th i khi bài ti t quá m c al-dosterol Tăng aldosterol m c trung bình có th gi th tích d ch ngo i bào đư c hơn 1 t i 2 ngày cũng làm tăng huy t áp, đư c gi i thích trong chương 19 Khi tăng huy t
áp đ ng m ch thì sau đó th n tăng bài ti t c a c mu i và
nư c, g i tương ng là áp l c natri ni u và áp l c nư c
ni u( pressure diuresis) Do đó, sau khi th tích d ch ngo i bào tăng 5-15 % thì huy t áp đ ng m ch cũng tăng 15-25 mmHg, this elevated blood pressure returns the renal out-put of sodium and water to normal m c dù aldosterol ti t quá m c.(Hình 78-3)
Ngư c l i khi n ng đ aldosterol gi m xu ng b ng không làm m t đi lư ng l n natri vào nư c ti u, không
nh ng v y th tích d ch ngo i bào cũng gi m, k t qua làm
m t nư c d ch ngo i bào n ng và th tích máu th p d n
t i shock tu n hoàn Khi không đi u tr nó thư ng gây ra
t vong trong vài ngày sau khi tuy n thư ng th n đ t ng t
d ng ti t aldosterol
Cư ng aldosterol gây h kali máu và y u cơ; suy gi m aldosterol gây tăng kali máu và ng đ c tim Cư ng
aldosterol không ch m t ion kali trong d ch ngo i bào mà còn kích thích kali t d ch ngo i bào vào trong t bào Do
đó, khi ti t quá nhi u aldosterol x y ra m t s d ng c a
u tuy n thư ng th n có th gây gi m nghiêm tr ng n ng
đ kali máu, đôi khi t bình thư ng là 4.5 mEq/L h
xu ng th p hơn 2 mEq/L Tình tr ng này g i là h kali
máu (hypokalemia) Khi n ng đ kali máu gi m m t n a
so v i bình thư ng thì xu t hi n như c cơ n ng Tình
tr ng như c cơ là do thay đ i kích đi n c a màng th n kinh và cơ, ( xem chương 5) khi đó ngăn c n ho t đ ng
d n truy n c a đi n th ho t đ ng
Ngư c lai khi suy gi m aldosterol thì n ng đ kali trong
d ch ngo i bào tăng hơn nhi u so v i bình thư ng Tăng
t 60-100% trên m c bình thư ng gây ng đ c tim r t
n ng bao g m co cơ tim y u, lo n nh p, và tăng cao d n
n ng đ kali ch c ch n d n t i suy tim
Trang 6Aldosterol làm tăng h p thu nhi u natri và bài ti t nhi u kali vào trong ng d n Tác d ng c a tuy n m hôi là r t quan trong đ duy trì mu i cơ th trong môi trư ng nóng,
và các tác d ng lên tuy n nư c b t c n thi t duy trì mu i khi m t quá nhi u nư c b t
Aldosterone cũng làm tăng đáng k h p thu natri ru t,
đ c bi t đ i tràng, ngăn m t mu i theo phân Ngư c l i, khi không có aldosterol thì tái h p thu natri kém d n t i không x y ra quá trình h p thu clo, anion khác và nư c
Khi không tái h p thu natri clorua và nư c d n t i tiêu
ch y và m t nhi u mu i hơn n a kh i cơ th
HO T Đ NG CHUY N HÓA T BÀO C A ALDOSTEROL.
M c dù chúng ta đã bi t toàn b tác d ng c a mineralocorticoid lên cơ th nhi u năm nay, nhưng ho t
đ ng chuy n hóa nó trong t bào ng d n đ làm tăng v n chuy n natri v n còn chưa bi t rõ
Tuy nhiên, chu i quá trình làm tăng tái h p thu natri
c a t bào đư c trình bày dư i đây
Đ u tiên, do lipid hòa tan đư c màng t bào, aldosterone khu ch tán d dàng vào bên trong các t bào bi u mô ng
th n
Th hai, trong t bào ch t c a t bào ng th n
al-dosterol k t h p đ c hi u v i protein alocorticoid receptor
(MR) c a t bào ch t (Hình 78-4), trong đó có m t stere-omolecular configuration ch cho aldosterol ho c h p ch t tương t g n v i nó M c dù recepter MR c a t bào bi u
mô ng cũng có ái l c cao v i corticoid, enzym 11 -HSD2 thư ng bi n đ i cortisol thành cortison, mà không d dàng
g n vào recepter MR như đã th o lu n trư c đó
Th ba, ph c h p recepter- aldosterol ho c s n ph n
c a ph c h p này khu ch tán vào trong nhân, nơi tr i qua
bi n đ i l n n a, cu i cùng t o ra m t ho c nhi u ph n ADN riêng đ t o thành mARN cho quá trình v n chuy n natri và kali
Th tư, mARN khu ch tán tr l i t bào ch t, ho t
đ ng liên k t x i các ribosom, đ hình thành protein
Hình thành protein là t h p c a m t ho c nhi u enzym và
và protein v n chuy n trên màng đó, t t c ho t đ ng cùng nhau đ v n chuy n natri, kali, hydro qua màng t bào ( xem Hình 78-4) M t trong nh ng enzym đ c bi t tăng là Na-K ATPase, ho t đ ng như là ph n chính c a bơm đ trao đ i Na và K trên màng đáy t bào ng th n
Cư ng aldosterol làm tăng ti t ion hydrogen và gây
nhi m ki m
Aldosterol làm tăng tái h p thu natri và đ ng th i tăng bài ti t
kali trong các t bào chinhd c a ng th n nh nhưng cũng
bài ti t ion hydro đ trao đ i v i kali vào trong t bào v
ng góp, đư c th o lu n chương 28 và 31 Gi m n ng
đ ion hydro trong d ch ngo i bào gây nhi m ki m chuy n
hóa
ALDOSTEROL KÍCH TÍCH V N CHUY N NATRI
VÀ KALI VÀO TRONG CÁC T BÀO TUY N M
HÔI, TUY N NƯ C B T VÀ T BÀO BI U MÔ
RU T.
Aldosterone có tác d ng lên tuy n m hôi và tuy n nư c
b t tương t như trên ng th n C hai tuy n này có thành
ph n chính trong ch t ti t ch a lư ng l n natri clorua,
nhưng nhi u natri clorua đư c tái h p thu xuyên qua thành
ng ti t, trong khi đó ion kali và ion bicacbonat đư c bài
ti t ra ngoài
Figure 78-3. Effect of aldosterone infusion on arterial pressure,
extracellular fluid volume, and sodium excretion in dogs. Although
aldosterone was infused at a rate that raised plasma concentrations
to about 20 times normal, note the “escape” from sodium retention
on the second day of infusion as arterial pressure increased and
urinary sodium excretion returned to normal. (Data from Hall JE,
Granger JP, Smith MJ Jr, et al: Role of hemodynamics and arterial
pressure in aldosterone “escape.” Hypertension 6[suppl I]:I183-I192,
1984.)
100
400
300
200
100
90
120
110
Extracellular fluid volume (% Normal)
100
80
120
Time (days) Aldosterone
Trang 7và t bào bi u mô ng góp c a th n ít hơn 2 phút, kho ng
th i gian đó quá ng n cho phiên mã gen và t ng h p các protein m i Trong các lo i t bào khác, aldosterone nhanh chóng kích thích phosphatidylinositol c a h th ng truy n tin th hai Tuy nhiên, cơ ch chính xác c a các re-ceptor gây ra tác d ng nhanh chóng c a aldosterone chưa
đư c xác đ nh, tác d ng sinh lý quan tr ng ngoài nhân c a steroid cũng không đư c hi u rõ
ĐI U HÒA BÀI TI T ALDOSTEROL
Đi u hòa bài ti t aldosterol cúng g n k t v i đi u hòa
n ng đ đi n gi i trong d ch ngo i bào,th tích d ch ngo i bào, th tích máu, huy t áp và nhi u ch c năng đ c bi t
c a th n, nên khó th o lu n đư c kh năng ki m soát bài
ti t c a aldosterol đ c l p v i t t v i t t c y u t khác
Ch đ này đư c trình bày chi ti t chương 29 và 30
Đi u hòa bài ti t aldosterol t bào l p c u g n như
đ c l p hoàn toàn v i đi u hòa bài ti t c u costisol và an-drogen l p bó và l p lư i
B n y u t sau đây đóng vai trò quan tr ng trong đi u hòa aldosterol:
1 Tăng n ng đ ion kali trong d ch ngaoij bào làm tăng bài ti t aldosterol
2.Tăng n ng đ angiotensin II trong d ch ngo i bào cũng tăng bài ti t aldosterol
3.Tăng n ng đ ion natri trong d ch ngo i bào làm
gi m nh bài ti t aldosterol
4.ACTH t thùy trư c tuy n yên c n thi t cho bài
ti t aldosterol nhưng ít có tác d ng trong vi c
ki m soát m c bài ti t h u h t các đi u ki n sinh lý
Trong các y u t trên thì n ng đ ion kali và h th ng renin-angiotensin có hi u l c m nh trong đi u hoà bài ti t aldosteron N ng đ ion kali ch c n tăng nh ho c lưu
lư ng máu qua th n gi m đ u tăng bài ti t aldosteron lên nhi u l n so v i bình thư ng Nói cách khác ho t đ ng c a aldosterol lên th n (1) giúp chúng bài ti t nhi u ion kali và (2)tăng th tích máu và huy t áp, do đó h renin-angiotensin
tr v ho t đ ng bình thư ng Cơ ch đi u hòa ngư c là
c n thi t duy trì cu c s ng và tham kh o chương 28 và
30 mô t đ y đ hơn v ch c năng c a chúng
Thêm m t s protein có tác d ng không kém, là các protein
kênh natri trên bi u mô n m xen vào màng phía lòng c a
t bào ng th n cho phép nhanh chóng khu ch tán ion natri
t lòng ng vào trong t bào, sau đó natri đư c bơm vào
màng đáy t bào b i bơm ion Na-K trong tr ng thái ngh
Do đó, aldosterol không có tác d ng v n chuy n natri
ngay l p t c; đúng hơn tác d ng này ph i ch hình thành
liên t c nh ng ch t đ c bi t c n thi t v n chuy n natri
M t kho ng 30 phút trư c khi ARN m i đư c t ng h p,
và sau 45 phút m c v n chuy n ion natri m i tăng và ph i
sau nhi u gi m i đ t hi u qu t i đa
TÁC D NG NGOÀI NHÂN C A
ALDOS-TEROL VÀ CÁC HORMON STEROID KHÁC
M t s nghiên c u cho r ng nhi u steroid, bao
g m aldosteron, không ch ch m phát tri n tác d ng
h gen nó còn làm ch m 45-60 phút và yêu c u
phiên mã gen và t ng h p các protein m i, mà còn
tác d ng ngoài nhân nhanh hơn di n ra trong m t vài
giây ho c phút
Nh ng tác đ ng ngoài nhân này do g n v i steroid
trên reeceptor màng t bào mà đư c cùng v i các h
th ng truy n tin th hai, tương t như dùng truy n
tín hi u c a hormon peptid Ví d , aldosterone cho
th y làm tăng t o cyclic adenosine monophosphate
(cAMP) trong t bào cơ trơn
Figure 78-4. Aldosterone-responsive epithelial cell signaling
path-
ways. Activation of the mineralocorticoid receptor (MR) by aldoste-rone can be antagonized with spironolactone. Amiloride is a drug
that can be used to block epithelial sodium channel proteins (ENaC).
ATP
N
Na a +
K +
E
EN N Na a aC C
R
Re e en n na a alll
iiin n nttte e errrs sstttiiitttiiia a alll
ffflllu u uiiid d
S
Sp p piiirrro o on n no o ollla a ac ccttto o on n ne e
A
Allld d do o os ssttte e errro o on n ne e
m
mR R RN N NA A
P Prrro o ottte e eiiin n ns ss
A
Am m miiilllo o orrriiid d de e M
Miiittto o oc cch h ho o on n nd d drrriiia a alll e
en n nzyym m me e es ss
T
Tu u ub b bu u ullla a arrr lllu u um m me e en n P
Prrriiin n nc cciiip p pa a alll c cce e elllllls ss
M
MR R
N
Na a +
Nucleus
Trang 8CH C NĂNG C A GLUCOCORTICOID
M c dù mineralocorticoid có th gi l i m ng s ng c a
m t đ ng v t c t tuy t thư ng, the animal still is far from normal Thay vào đó, h th ng trao đ i ch t c a đ ng v t như s d ng protein, cacbohydrate và ch t béo v n còn
b r i lo n Hơn n a, con v t không th ch ng l i stress v tinh th n ho c th ch t, và các b nh nh như nhi m tr ng
đư ng hô h p có th gây ch t Do đó glucocorticoids có tác d ng quan tr ng kéo dài cu c s ng gi ng như tác
d ng c a mineralocorticoid Nh ng ch c năng này đư c
gi i thích trong ph n sau
Costisol chi m ít nh t 95% ho t glucocorticoid c a hormon v thư ng th n, cũng bi t hydrocortisone Ngoài
ra corticosterone cũng chi m đáng k ho t tính glucocorti-coid
TÁC D NG C A CORTISOL LÊN CHUY N
Kích thích t o đư ng m i Tác d ng chuy n hóa c a cortisol và glucocorticoid khác đư c bi t nhi u nh t là tác
d ng kích thích t o đư ng m i t i gan (hình thành carbohydrate t protein vàm t vài ch t khác), m c tăng
t o đư ng m i dư i tác d ng c a cortisol có th tăng t 6-10 l n M c tăng t o đư ng m i là k t qu chính do tác
d ng c a cortisol lên gan, nó cũng kháng l i tác d ng c a insulin
1 Cortisol làm tăng t t c các enzym tham gia trong quá trình chuy n hoá acid amin thành glucose gan. Tác d ng c a glucocorticoids kích ho t phiên
mã ADN trong nhân t bào gan b ng cách gi ng
ch c năng c a aldoslerol trong t bào ng th n, hình thành mARN sau đó hình thành các enzym c n cho
t ng h p đư ng m i
2 Cortisol làm tăng huy đ ng acid amin t các mô ngoài gan mà ch y u t cơ vào huy t tương r i vào
gan, do v y thúc đ y quá trình t o glucose gan
K t qu là làm tăng d tr glucose gan
3.Cortisol đ i kháng tác d ng cu insulin trong t bào gan c ch t o đư ng m i trong gan Như đư c
th o lu n chương 79 insulin kích thích t ng h p glycogen gan và c ch enzym t ng h p glucose
t i gan Tác d ng c a corticoid làm tăng s n xu t glucose gan
Tăng d tr đáng k glycogen trong t bào gan m t khác tăng t o đư ng m i do tác d ng c a các hormon phân
gi i đư ng khác, như epinephrine và glucagon, đ huy
đ ng đư ng gi a các b a ăn
Gi m s d ng đư ng trong t bào Cortisol cũng làm gi m
v a ph i s d ng đư ng h u h t các t bào c a cơ th
Hình 78-5 cho th y nh hư ng c a n ng đ aldosterone
trong huy t tương làm ngăn c n t o angiotensin II b ng
thu c c ch men chuy n sau vài tu n ăn m t ch đ ăn ít
natri, đi u đó làm tăng n ng đ aldosterone huy t tương
Lưu ý khi ngăn c n hình thành angiotensin II làm gi m
n ng đ aldosterone huy t tương rõ r t mà không thay đ i
đáng k n ng đ cortisol, cho th y vai trò quan tr ng c a
angiotensin II trong vi c kích thích bài ti t aldosterone khi
lư ng natri đi vào và th tích d ch ngo i bào gi m
Ngư c l i, tác d ng c a n ng đ ion natri và ACTH
lên ki m soát aldosterol thư ng nh Tuy nhiên, gi m
10-20 % n ng đ ion natri trong d ch ngo i bào, hi m x y ra,
có th làm tăng ti t aldosterol kho ng 50% Trong trư ng
h p c a ACTH, ngay c m t lư ng nh đư c ti t ra t
tuy n yên, thư ng đ đ các tuy n thư ng th n ti t ra b t
kì s lư ng aldosterone khi c n thi t, nhưng khi không có
aldosterol có th gi m bài ti t đáng k aldosterol Do đó,
xu t hi n ACTH đóng vai trò ” permissive” trong đi u hòa
bài ti t aldosterol
Figure 78-5. Effects of treating sodium-depleted dogs with an
angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitor for 7 days to block
formation of angiotensin II (Ang II) and of infusing exogenous Ang
II to rrr
esto e
plasma Ang II levels after ACE inhibition. Note that block-ing Ang II formation reduced plasma aldosterone concentration with
little ef
fect on cortisol, demonstrating the important role of Ang II in
stimulating aldosterone secretion during sodium depletion. (Data
from Hall JE, Guyton AC, Smith MJ Jr, et al: Chronic blockade of
angiotensin II formation during sodium deprivation Am J Physiol
237:F424, 1979.)
0.0
3.0
2.0
1.0
+ Ang II infusion
ACE inhibitor
20
50
40
30
Trang 9Ngoài ra, ch c năng mi n d ch c a mô b ch huy t có th
gi m th p so v i bình thư ng
Cortisol làm tăng protein trong gan và trong huy t tương Cùng c i tác d ng c a glucocorticoids làm gi m protein nh ng nơi khác trong cơ th , nhưng protein trong gan l i Hơn n a protein huy t tương (s n ph m
c a gan và đư c gi i phóng vào máu) cũng đư c tăng lên
Quá trình này là trư ng h p ngo i l , gi m protein x y ra
nh ng nơi khác trong cơ th Ngư i ta tin r ng k t qu khác nhau này có th t m t tác d ng c a costisol làm tăng v n chuy n amino acid vào t bào gan (nhưng không vào t bào khác) và làm tăng enzym c n thi t đ t ng h p protein
Tăng amino acid trong máu, gi m v n chuy n acid aminvào trong các t bào ngoài gan , tăng v n chuy n vào trong các t bào gan.
Nghiên c u trong các mô b cô l p, ch ng minh corticois làm gi m v n chuy n acid amin vào trong t bào cơ và các
t bào ngoài gan khác
Gi m v n chuy n acid amin vào các t bào ngoài gan làm
gi m n ng đ acid amin trong t bào và k t qu làm
gi m t ng h p protein Tuy nhiên quá trình d hóa protein trong t bào ti p t c gi i phóng acid amin khu ch tán ra
kh i t bào đ làm tăng n ng đ acid amin huy t tương
Do đó, cortisol huy đ ng acid amin t các mô không ph i gan và cũng làm gi m mô d tr protein
Tăng n ng đ acid amin trong huy t tương và tăng v n chuy n acid amin vào trong t bào gan b i corticoid và cũng có th gi i thích cho tăng s d ng acid amin b i t bào gan gây ra tác d ng như (1) tăng t l kh amin c a acid amin do gan, (2) tăng t ng h p protein gan, (3) tăng hình thành protein huy t tương gan, (4) tăng chuy n hóa acid amin thành glucose, tăng t o đư ng m i Do đó, có
th có nhi u tác d ng c a cortisol lên h th ng chuy n hóa
c a cơ th , k t qu chính là huy đ ng acid amin t mô ngo i vi đ ng th i tăng các enxym gan c n thi t cho các tác d ng gan
TÁC D NG C A CORTICOID LÊN CHUY N HÓA CH T BÉO
Huy đ ng các acid béo Tăng cư ng huy đ ng ch t
béo t mô m tương t cách mà corticoid tăng cư ng huy
đ ng amino acid t cơ Huy đ ng này làm tăng n ng đ aicd béo t do trong huy t tương, cũng tăng s d ng đ sinh năng lư ng Corticois cũng làm tăng tác d ng oxy hóa acid béo trong t bào
M c dù nguyên nhân chính c a suy gi m này là không rõ
ràng, m t trong nh ng nh hư ng quan tr ng c a cortisol
là đ gi m di chuy n c a các ch t v n chuy n glucose
GLUT 4 vào màng t bào, đ c bi t là trong các t bào cơ
bám xương, d n đ n đ kháng insulin (insulin resistance).
Glucocorticoid cũng có th làm gi m bi u hi n và
phos-phoryl hóa c a of other signaling cascades có nh hư ng
t i vi c s d ng glucose tr c ti p ho c gián ti p b i tác
d ng chuy n hóa protein và lipid Cho ví d , glucocorticoid
đư c ghi nh n làm gi m bi u hi n c a receptor insulin
substrate-1 và phosphatidylinositol 3 kinase, c hai đ u
tham gia gián ti p vào ho t đ ng c a insulin cũng như oxy
hóa c a nicotinamide-adenine dinucleotide (NADH) hình
thành NAD+ Do NADH ph i đư c oxy hóa cho quá trình
đư ng phân, tác d ng này góp ph n làm gi m s d ng
glucose trong t bào
Tăng đư ng máu và “ti u đư ng do tuy n thư ng
th n.” Tăng m c t o đư ng m i và gi m s d ng
đư ng trong t bào làm cho n ng đ đư ng máu tăng
Tăng đư ng máu làm kích thích bài ti t insulin Trong
huy t tương n ng đ insulin tăng, tuy nhiên không có tác
d ng duy trì glucose huy t tương gi ng như trong tình
tr ng bình thư ng Vì nh ng lý do đã th o lu n trư c đó,
n ng đ glucocorticoid cao làm gi m đ nh y c m c a
nhi u mô, đ c bi t mô cơ xương và mô m , v i tác d ng
kích thích insulin lên h p thu và s d ng glucose Bên c nh
tác d ng tr c ti p c a corticoid trên bi u hi n v n chuy n
glucose và enzym tham gia vào đi u hòa glucose, n ng đ
cao acid béo gây ra b i tác d ng c a glucocorticoid đ
huy đ ng lipid t kho ch a ch t béo, có th làm y u ho t
tính c a insulin trong các mô Trong con đư ng này bài
ti t quá m c glucocorticoid có th làm r i lo n chuy n hóa
carbohydrate tương t nh ng b nh nhân có n ng đ GH
quá m c
Tăng n ng đ glucose trong máu đ l n ( trên 50% trên
bình thư ng) tình tr ng này g i là đái tháo đư ng do
tuy n thư ng th n(adrenal diabetes) Ki m soát insulin
làm gi m đư ng trong máu lư ng v a ph i đái tháo đư ng
thư ng th n không nhi u như đái tháo đư ng do t y, do
các mô còn ch u tác d ng c a insulin
TÁC D NG C A CORTICOID LÊN CHUY N
HÓA PROTEIN
Gi m protein c a t bào M t tác d ng chính c a
corticoid lên h th ng chuy n hóa c a cơ th làm gi m d
tr protein trong t t c các t bào c a cơ th ngo i tr các
t bào gan Nguyên nhân gi m là do gi m t ng h p
protein và tăng d hóa protein đã có trong các t bào Các
tác d ng này có th làm gi m m t ph n amino acid v n
chuy n vào trong các t bào ngoài gan, đư c th o lu n sau
đó, nhưng đi u này có th không ph i là nguyên nhân chính
do cortisol cũng làm gi m t ng h p ARN và sau đó t ng
h p protein nhi u mô ngoài gan, đ c bi t trong mô cơ và
mô b ch huy t khi n ng đ cortisol bi u hi n quá m c thì
cơ có th y u đ n m c mà ngư i đó không th đ ng lên
khi đang ng i x m
Trang 10M c dù cortisol thư ng tăng nhi u trong tình tr ng stress, chúng tôi không ch c ch n t i sao nó có l i cho đ ng v t
M t kh năng là glucocorticoid làm huy đ ng nhanh acid amin và ch t béo t t bào d tr , làm cho chúng ngay l p
t c có năng lư ng và t ng h p các h p ch t khác, bao
g m glucose, c n thi t cho các mô khác c a cơ th Th t
v y, nó đư c th y trong m t vài vi d v các mô b t n thương b gi m protein có th s d ng acid amin m i đ hình thành protein c n thi t cho cu c s ng c a các t bào
Ngoài ra, các acid amin có th đư c dùng đ t ng h p các
ch t khác c n thi t trong t bào, như purin, pyrimidin và creatine phosphate, chúng c n thi t đ duy trì đ i s ng t bào và tái s n xu t t bào m i
T t c đây là gi thuy t chính và ch đư c h tr b i
vi c cortisol thư ng không huy đ ng ch c năng cơ b n protein c a t bào, như protein co cơ, và protein c a t bào th n kinh, cho đ n khi g n như t t c các protein khác
đư c gi i phóng Tác d ng ưu tiên này c a cortisol trong khi huy đ ng các protein không b n có th làm cho các acid amin có s n cho các t bào c n đ t ng h p ch t c n thi t cho cu c s ng
Tác d ng ch ng viêm c a n ng đ cortisol cao
Khi các mô b nguy hi m do ch n thương, do nhi m vi khu n, ho c trong con đư ng khác, chúng h u h t tr thành “viêm” Trong m t vài trư ng h p như viêm kh p
d ng th p, viêm nhiêm nguy hi m hơn so v i ch n thương
ho c chính b nh đó Qu n lý m t s lư ng l n costisol có
th thư ng gây ng ng quá trình viêm này ho c đ o ngư c tác d ng viêm c a nó khi nó b t đ u
Cơ ch mà corticoid làm tăng cư ng huy đ ng acid béo
còn chưa đư c bi t Tuy nhiên m t ph n tác d ng có th là
k t qu t vi c gi m v n chuy n glucose vào trong t bào
m Nh c l i -glycerophosphate ngu n g c t glucose,
c n thi t cho c l ng đ ng và gi triglyceride trong t bào
trong trư ng h p v ng m t nó, t bào m gi i phóng acid
béo
Tăng huy đ ng ch t béo do cortisol, đư c g n v i vi c
tăng oxy hóa acid béo trong t bào giúp h th ng chuy n
hóa c a t bào s d ng glucose t s d ng acid béo đ
sinh năng lư ng trong khi đói hoăc các căng th ng khác
Tuy nhiên trong cơ ch c a cortisol này c n vài gi đ
phát tri n hoàn hoàn- g n như không quá nhanh ho c quá
m nh gi ng tác d ng tương t do làm gi m insulin, th o
lu n chương 79 Tuy nhiên, tăng s d ng acid béo cho
chuy n hóa sinh năng lư ng là y u t quan tr ng đ duy
trì lâu dài glucose và glycogen trong cơ th
Cư ng costisol gây ra béo phì M c dù cortisol có th
gây huy đ ng acid béo t mô m m c đ v a ph i, béo
phì nh ng ngư i tăng ti t quá m c costisol là tăng l ng
đ ng qua m c ch t béo vùng ng c và vùng đ u c a cơ
th , t o bư u gi ng bư u trâu trên thân và m t tròn
hình m t trăng M c dù nguyên nhân chưa rõ, có ý ki n
cho r ng béo phì là do kích thích ăn nhi u và ch t béo
đư c sinh ra t m t s mô trong cơ th nhanh hơn quá
trình huy đ ng và oxy hóa
CORTISOL QUAN TR NG TRONG CH NG
STRESS VÀ CH NG VIÊM
H u như b t k lo i stress nào, v t lý hay th n kinh, đ u
gây ra tăng bàu ti t ACTH nhanh chóng và rõ r t, sau đó
vài phút là tăng bài ti t m nh cortisol c a v thư ng th n
Tác d ng này đư c ch ng minh ngay thí nghi m th
hi n tronh Hình 78-6, trong đó hình thành corticosteroid
và bài ti t tăng g p sáu l n trong m t con chu t trong
vòng 4-20 phút sau khi gãy hai xương chân
Danh sách sau đây trình bày chi ti t m t s lo i khác nhau
c a stress làm tăng gi i phóng cortisol:
1.Ch n thương
2.Nhi m trùng
3.Quá nóng ho c quá l nh
4.Tiêm norepinephrine và thu c giao c m khác
5.Ph u thu t
6.Tiêm ch t ho i t dư i da
7.Ngăn di chuy n c a m t con v t
8.B nh suy như c
-Figure 78-6. Raaapid r of the adrenal cortex of a rat to stress caused by fracture of the tibia and fibula at time zero. (In the rat, corticosterone is secreted in place of cortisol.)
–0
45 40 35 30 25 20 15 10 5 55 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5
15 30 45 60 90 2 3 4 5 6 8 101215 2025 30
concentration (µg/100 ml)