Sự cộng sinh giữa thơ và văn xuôi

Tống biệt hành : Sự cộng sinh giữa văn xuôi và thơ Bài thơ “Tống biệt hành” của Thâm Tâm nh một đoá hoa lạ đầy hơng sắc trong vờn thơ mới.. Sự cộng sinh thâm nhập giữa văn xuôi và thơ, g

Tống biệt hành :

Sự cộng sinh giữa văn xuôi và thơ

Bài thơ “Tống biệt hành” của Thâm Tâm nh một đoá hoa lạ đầy hơng sắc trong vờn thơ mới Cái lạ ấy không chỉ đợc toát ra từ “điệu thơ gấp, lời thơ ngắt, câu thơ rắn rỏi…Đ ợm chút bâng khuâng khó hiểu của thời đại” (Hoài Thanh) màĐ cái lạ ấy còn đợc làm nên bởi những câu thơ bị Văn xuôi hoá Sự cộng sinh thâm nhập giữa văn xuôi và thơ, giữa thơ và văn xuôi của văn học thời kỳ đầu thế kỷ

đã mang lại cho “Tống biệt hành” một tiếng nói riêng: Chất chứa Sự - Tình

Chất văn xuôi của bài thơ Tống biẹt đợc thể hiện ở ngay chính những nhân vật trong cuộc tiễn đa Mỗi nhân vật là một tâm hồn, tính cách khác nhau và sự bộc lộ tình cảm trong chia ly cũng mỗi ngời một vẻ:

Nhân vật Ta tự vấn lòng mình trong một nỗi buồn da diết:

Đa ngời ta không đa qua sông Sao có tiếng sóng ở trong lòng Bóng chiều không thắm, không vangg vọt Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong?

Nhân vật Mẹ mỏi mòn trong nỗi trông đợi con, mẹ trông con bằng chính

sự trải nghiệm của cuộc đời

Nhân vật Chị khuyên em trong im lặng của dòng nớc mắt, nhìn em mà lệ chứa chan

Nhân vật Em tiễn anh trong cái nhìn “Mắt biếc” cha vớng bụi trần, cha biết đến “ái biệt ly” “Bài thơ trữ tình, nhng trữ tình một cách đặc biệt: Không phải giãi bày gan ruột mình mà bộc lộ cảm xúc qua việc khắc hoạ hình tợng con ngời” (2) Qua thái độ, tình cảm của kể tiễn mà ngời độc hiểu đợc lòng ngời đi, bên ngoài cố tỏ ra cứng rắn, cơng quyết, dửng dng kiêu bạc mà bên trong không khỏi buồnbã ngậm ngùi có khác chi ngời ra đi trong thơ của Yên Thao

Ai ra đi mà chẳng từng bịn rịn Rời ngời yêu nào đã mấy ai vui

Em lặng buồn nhìn với lúc chia phôi Tôi mạnh bớc mà nghe hồn nhỏ lệ

Nhng đó là tình cảm rất ngời là phép biện chứng của một tâm hồn Việt Năm nhân vật trong một bài thơ ngắn, sự xâm nhập của văn xuôi vào thơ đã

chứng tỏ sức sống của bài thơ giầu hơn nó và rộng hơn nó - Nó đã tạo ra bội số của thơ

Sự xâm nhập của văn xuôi vào thơ còn khiến cho những câu thơ Tốgn biệt tràn đầy yếu tố tự sự:

Ta biết ngời buồn chiều hôm trớc Bây giờ mùa hạ sen nở nốt,

Một chị, hai chị, cùng nh em Khuyên nốt em trai dòng lệ sót.

Ngời đọc hiểu “ly khách” chia tay vào buổi chiều mùa hạ Một buổi chiều rực rỡ trong những cánh hoa sen bung nở cuối mùa thu nh muốn khoe sắc dâng hiến hết cho đời một mùa hoa Nhà thơ chọn từ “cùng” chứ không phải từ “cũng” trong câu thơ: Một chị hai chị cùng nh sen khiến câu thơ đẹp giản dị Nếu

“cùng” thiên về khẳng định: Hai chị đẹp nh sen, tơi thắm nh sen Một khung cảnh thật, ngời thật, tình ngời thật Một buỏi chiều đẹp, cảnh đẹp tình ngời đẹp

mà không níu giữ nổi một hồn trai quyết ra đi vì nghĩa lớn Ly khách ra đi không vơng thê nhi

Khổ hết bài, ngôn ngữ thơ chính là lời tự bạch ngắn gọn của cả kẻ tiễn lẫn ngời đi Khúc vĩ thanh kết thúc trong những lời đa thanh Những lời ấy giúp ngời

đọc hiểu rõ hơn thâm ý - Ly khách ra đi không ớc hẹn ngày về:

Ngời đi? ừ nhỉ, ngời đi thực!

Mẹ thà coi nh chiếc lá bay, Chị thà coi nh là hạt bụi,

Em thà coi nh hơi rợu say.

Đối với mẹ ngời con tự ví mình tơng xứng với chiếc lá, đối với em tơng xứng nh hạt bụi, đối với em anh chỉ thoảng qua nh hơi rợu say Tất cả đều gợi sự

xa cách chia lìa, kích thớc của chiếc lákíao với hạt bụi, hơi rợu là lớn nhất nh tình mẹ dành cho con thật lớn lao, nhng lá lìa cành đâu giữ đợc mầu xanh sự sống Còn hạt bụi nhỏ dần sẻ trở về với thế giới của cát bụi mênh mông, còn em hãy coi anh chỉ nh hơi rợu say dù say nồng nhng cũng chỉ thoảng qua trong cuộc

đời, những câu thơ giàu sắc màu giả tởng vời vợi chia ly, vời vợi xa xăm nh muốn nhấn mạnh thêm một lần nữa thái độ lựa chọn dứt khoát ra đi vì trí lớn của ngời ly khách Cuộc chia tay mang tính vĩnh quyết để cho ngời ở lại đợc thanh thản nhẹ lòng

Quả thực Tống Biệt hành của Thâm Tâm góp thêm phần khẳng định sự thắng thế của thơ mới trên thi đàn bởi sựk cộng sinh trong thể loại Cuộc xâm

lăng của xăn xuôi vào thơ đã để lại lớp phù xa mầu mỡ - Để lại một Tống biệt hành cứ ngạo nghễ với đời trong những nét lạ riêng

(1) Thi nhân Việt Nam Hoài Thanh Hoài Chân NXB Văn Học Hà Nội -1988

(2) Đọc văn học văn - Trần Đình Sử - NXB Giáo dục - 2001