Văn hóa du lịch:Dân tộc Hoa

• Mặt bằng sinh hoạt: Nhà chính gồm 5 gian,gian giữa rộng hơn các gian bên,bao giờ gian bên đều có tường ngăn cách với nhau... • Gian bên phải của này không có cửa sổ.. • Trở lại với

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

Lớp: du lịch 16c

ĐỀ TÀI

DÂN TỘC HOA

Cấu trúc bài thuyết trình

Phần I,II,III

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thìn

I Đặc điểm chung về dân tộc Hoa

II Tổ chức kinh tế

III Văn hóa vật chất

Phần IV,V,VI

Sinh viên thực hiện: Phạm Thị Trang

IV Văn hóa tinh thần

V Tổ chức xã hội

VI Phong tục tập quán

I Đặc điểm chung

 Người Hoa hay còn được gọi là người Hán,Tàu,Khách thuộc ngữ hệ (Hán- Tạng),nhóm ngôn ngữ Hán.Dân số khoảng 862 nghìn người,cư chú ở hầu hết các tỉnh và các vùng đồng bằng Bắc và Nam Bộ: Quảng Ninh, Đà Nẵng,TP.HCM,Cần Thơ…và dân số sống chủ yếu ở các khu thương mại lớn:50% dân số sống ở chợ lớn,quận 5,11(TP.HCM)

 5 nhóm ngôn ngữ chính: tiếng Quảng Đông,Triều Châu,Phúc kiến,Hải Nam,khách Gia

 Người Hoa di cư đến Việt Nam vào những thời điểm khác nhau từ thế kỉ XVI và sau này vào cuối thời Minh đầu thời Thanh,kéo dài cho đến nửa đầu thế kỉ XX

II Hoạt động kinh tế

• 1 Nông nghiệp:

 Người Hoa sống ở nông thôn chủ yếu làm nông nghiệp với nghề trồng lúa truyền thống Người Hoa có tinh thần lao động cần cù và có nhiều kinh nghiệm sản xuất.

 Công cụ sản xuất tốt: cày thon nhỏ phù hợp với sức kéo của trâu,bò hay bừa đôi 2 trâu kéo,cuốc,dao,liềm phù hợp với địa hình họ sinh sống và trồng trọt đã đem lại năng suất lao động cao.

• 2 Thủ công nghiệp:

 Thủ công nghiệp khá phát triển như:nghề gốm( Móng Cái , Sông Bé,Đồng Nai),nghề muối(Quất Đồng, Cô Tô, Cát Bà)

• Tiêu biểu là nghề gốm ở Móng Cái đã trở thành 1 cơ sở sản xuất khá lớn trong nước Hàng năm tạo ra khoảng 25triệu đơn vị sản phẩm,bao gồm nhiều mặt hàng

Nghề muối cũng có từ khá lâu đời

• Nghề muối ở Quất

Đồng

• Một số bộ phận người Hoa chuyên sống bằng nghề đánh cá ở ven biển,hải đảo,các cửa sông

III Văn hóa vật chất

• 1 Nhà ở

• 2 Trang phục

• 3 Ẩm thực

1 Nhà ở

a.Nhà của Người Hoa ở

MB tiêu biểu có kiểu nhà

• Mặt bằng sinh hoạt:

Nhà chính gồm 5

gian,gian giữa rộng hơn

các gian bên,bao giờ

gian bên đều có tường

ngăn cách với nhau.

• Gian bên phải của

này không có cửa sổ

Kề bên là gian hồi

phải có gác xép lui

về phía sau(GX1)

•Gian này có 1 cửa ra

giường đôi Từ gian

này xuống nhà phụ phải

• Trong nhà phụ, giáp nhà chính có 1 bàn ăn(BĂ),bên cạnh có các vò lớn nhỏ và các ang để rau cải muối(V,A) Ở giữa ,sát tường hậu

có bếp(BC,BP),sát tường hồi bên phải lại có 1 bàn ăn(BĂ),1 đống củi(CK) và 1 số vò nhỏ

về bên trái Tường

hồi bên phải và

tường hậu có 2 cửa

• Trở lại với nhà chính ,gian

bên trái của gian chính

giữa mặt trước có 1 cửa

sổ(CS6) Gian này có cửa

lớn(CL6) và 1 cửa

nữa(CL7) thông với gian

hồi bên trái Bên trong gian

này có 1 tủ nhỏ(TN) và 2

giường đôi(G5,G6) Còn

gian hồi trái chỉ để phân

tro(PT),gian này có

cửa(CL8) thông với hành

lang phía trước và có 1 cửa

sổ nhỏ(CS7) ở tường hồi

o Đầu hành lang,giáp tường

hồi trái là 1 hố tiểu(ĐT) Trong hành lang có quạt hòm(QH)

o Nhà phụ bên trái có 1 cửa

sổ(CS8) và 1 cửa ra vào(CL9) Nửa nhà phía trái

b.Nhà của người Hoa ở

MN(ĐBSCL )

Nhà của người Hoa ở MN chủ yếu là nhà

đất,và cũng có nhà sàn.

 Phân loại nhà theo kết cấu kĩ thuật:

 Nhà xuyên trính “vì không kèo”.

 Đây là kiểu vì truyền thống của nhà người

Hán ở phương nam Kiểu vì này chỉ gồm

các cây cột ngắn cũng chống đỡ các cây

trính,trên đầu cột ngắn tiếp giáp với đầu

trính đều có đòn tay,có bao nhiê cột ngắn

có bấy nhiêu đòn tay,cao trên hết là đòn

dông,mộng được ráp nơi đầu trính.

 Đây là loại vì có kết cấu chị lực,cứng

cáp,chắc chắn.Kết cấu truyền thống “vì

không kèo” thường có 2 hàng cột cái

(khác với nhà người Việt:1 hàng cột

cái,luôn có 2 cây kèo)

 Nhà xuyên trính “vì có kèo”

• Vẫn giữ hình thức cột giữa(trụ ngắn) đỡ cây đòn dông cùng các cây cột ngắn đỡ trính

• Đặc biệt lại có thêm hai cây kèo - ảnh hưởng văn hóa Việt

• Đặc thù về kết cấu kĩ thuật nhà người Hoa là hệ thống các loại cửa Họ thường làm loại cửa song ngang bằng cây gỗ vuông nguyên cả bức vách phía trước Cửa có lưỡi gà để cài chốt cửa

ở trên

• Đặc biệt là loại cửa gồm 2 tấm gỗ lớn,phía trong có bộ phận

để chốt chắc chắn

• Cửa được liên kết với bộ khung viền cửa,ngạch cửa với toàn

bộ bức vách phía trước thành 1 điểm tựa kiên cố chắc chắn Đầu dưới gắn vào ngạch cửa(nếu không có ngạch cửa thì chôn sâu dưới đất) Đầu trên gắn vào cây đà ngang của bộ khung cửa

• Bộ phận chốt cửa:người Hoa Quảng Đông gọi là “mù xá”,người Hoa Triều Châu gọi “mứng khuấn” Nó được phân

bố cấu tạo gồm: 2 cây dọc được gắn chặt ở giữa mỗi cánh cửa

là điểm tựa chắc chắn cho 2 cây thanh ngang,2 cây thanh ngang có mấu ở đầu khi cài di chuyển chuyển ngược chiều nhau Chốt then cửa bên phải chồng lên then cửa bên trái,họ kiêng lam ngược lại coi đó là không tốt

• Hiện nay,nhà người Hoa ở ĐBSCL làm cửa ra vào theo lối 8 cánh hoặc 6 cánh xếp,không cần cửa sổ thuận lợ cho việc mở rộng vách trước của nhà tùy theo số cánh được mở Ngoài ra,nhà người Hoa hiện nay phổ biến nhất vẫn là kiểu cửa sắt kéo,vừa tiện lợi vừa an toàn.

 Phân loại nhà theo vật liệu xây dựng

• Nhà bán kiên cố: kết hợp giữa vật liệu thô sơ và bán kiên cố:

• VD: nhà vách lá nhưng mái tole,nhà vách gỗ mái ngói,nhà tường gạch mái lợp lá…….

• Khác với vùng nông thôn ở Trung Quốc mái nhà họ lợp rơm hoặc tranh,người Hoa ở ĐBSCL dùng lá dừa nước lợp mái.

• Những nha khá giả thường lợp ngói âm dương theo kiểu “lợp lót” (mặt dưới của ngói sơn vôi trắng) Nền lót gạch “tàu” bằng đất nung màu đỏ sậm.

• Nhà kiên cố: thường ở thị xã,thị trấn với các dạng nhà trệt hoặc nhà lầu đúc

bê tông cốt sắt,thép một hay nhiều tầng Vật liệu hiện đại:đá rửa,đá mài,đá

ốp lát,cửa kính,cửa sắt cuốn.

 Nhà sàn

• Ở những vùng ngập nước (Châu Phú-An

Giang,Hồng Ngự-Đồng Tháp) cũng cư

trú tren nhà sàn Nhà sàn người Hoa

cũng giống như nhà sàn người Việt

trong vùng ở chỗ kết cấu nhà kết hợp cột

liền và cột ngắn đỡ sàn.

• Cửa chính cũng trổ ở cạnh dài của

nhà,cầu thang cũng bắc ở nơi góc trái

hoặc góc phải của mặt tiền nhà,không

bắc vào giữa nhà, cầu thang dẫn lên

hàng hiên trước có bao lơn gỗ……

• Phân bố mặt bằng sinh hoạt giống của

người việt: Phòng khách đặt bộ bàn

ghế,ván và hệ thống tủ thờ,phía trong là

buồng của cha mẹ và các thành viên

trong gia đình

• Trên khung chính cửa gắn 2 mắt cửa tròn hoặc vuông bằng gỗ chạm với ý nghĩa : “thần cửa bảo vệ nhà”,theo âm dương biểu tượng “nhật nguyệt”.

• Quan niệm của người Hoa nhà phải có ngạch

• Tín ngưỡng đa thần:thờ thần “Thiên Quan”-vị thần giữ của,xua đuổi tà ma, Đem lại sự yên bình cho gia đình.

• Trong nhà chính thờ Ông Bổn-thủy tổ của người di cư lập nghiệp.

• Bàn thờ tổ tiên đặt ở vị trí thấp hơn bàn thờ thần-bàn thờ đặt những bài vị ghi rõ dòng họ,quê quán gia đình.

• Người Hoa Triều Châu,Phúc Kiến còn thờ “huyền thiên thượng đế”-phân thân của ngọc hoàng với 2 vị “Môn Quan’, “Huệ Quan’.

• Người Hoa Triều Châu,Phước Kiến còn thờ “bà mẹ sanh”-tượng trưng lòng nhân hậu,mang lại điều lành cho phụ nữ và trẻ em.

• Bàn thờ thổ thần đặt thấp hơn bàn thờ tổ tiên,kệ thờ thần tài đặt ở dưới đất,trong 1 góc nhà.

• Ở cửa bếp nơi cao ráo thờ phật táo và thổ táo.

• Vào dịp tết nhà người Hoa rực lên màu giấy kim hoa ,hồng dán trước cửa cho tới trong bếp.

 Kiến trúc chùa,miếu của người Hoa ở Nam Bộ

 Chùa:

• Thường được đặt ở nơi đông dân cư

• Chùa thường sơn màu đỏ,nhiều lớp mái chồng lên nhau theo kiểu thức “ trùng thiềm điệp ốc” ,những hàng ngói ống màu xanh được gọi là “thanh lưu ly” hay màu vàng gọi là “hoàng lưu ly” che phủ mái chùa với những đầu đao cao vút-tạo nét thanh thoát

• Trên đỉnh mái là một ngọn tháp nhỏ

• Quần thể kến trúc được xếp theo chiều ngang:cấu trúc mặt bằng xây dựng theo hình cái ấn,bốn bề bao boc khuân viên bên trong

• Hình chữ tam với tòa tiền điện,trung điện,chính điện Ngăn cách các tòa điện là sân thiên tỉnh-để lấy ánh sáng Có mái ống màu vàng hoặc màu xanh kết hợp với hàng cột tròn màu đỏ,tường đỏ

• Những viên gạch xây tường nguyên bản,không tô hồ

• Các cổng tam quan có mái che

• Trang thờ: tượng thờ đặt trong khánh,có mái che khác với chùa việt

• Tháp của người Hoa có đặc điểm cao,hình lục giác,hoặc vuông.VD:tháp Từ Ân,Pháp Quang

• 2 Miếu:Lấy tòa nhà cao trội bật hơn làm trung tâm,2 phần phụ ở 2 bên thấp hơn chút ít,có công dụng làm nơi trường học,công sở,hội hội quán VD:miếu Hoa-Quảng Đông:đầu đao vuông bằng,sắc cạnh.Miếu Hoa-Phúc Kiến:mái miếu hình thuyền,2 đầu đao vút cong

• Cửa sổ và cửa cái có hình tròn như 2 mắt cọp –con vật biểu trưng cho cộng đồng

• Miếu của người Phúc Kiến cột chống đỡ miếu là những trụ đá sa thạch,chạm nổi hình rồng cuốn nên được gọi là long trụ

• Đặt lân đá hay sư tử đá trước cửa vào miếu(ở miếu hoa)

• Ngạch cửa vào miếu làm bằng đá sa thạch,2 cánh cửa bằng gỗ,sơn đỏ,mắt cửa dạng mắt hổ phù ngậm vòng,chốt cài cửa là 1 thanh gỗ kéo ngang

• Thuyền bát nhã bawbgf gỗ treo trên mi cửa- dặc thù của người Hoa nam bộ-tưởng nhớ những người hoa vượt biển sang việt nam sống

• Hoa văn trang trí:hình nhân gốm những tuồng tích trung Quốc,cây trái nam bộ

• Ở Hội An:các ngôi miếu Hoa chú ý trang trí trên các vì kèo,đặc biệt là vì kèo,đầu cột với hoa văn hình đóa sen bằng gỗ,chạm úp ngược xướng

nở nhiều lớp cánh

• Miếu Thiên Hậu(Bình Dương): mái ngói

ống,diềm mái màu ngọc thạch và 2 con rồng

được trang trí trên đỉnh mái,cổng vào miếu sơn màu đỏ

Áo yếm mang dáng vuông, hình thoi, tam giác bán nguyệt,hai loại chính: đồ hai mảnh che cả phần ngực và lưng, đồ một mảnh chỉ che phần ngực Về thiết kế có thể phân biệt từ vị trí dây buộc đồ lót: ở vai, nách tay hay sau cổ Một số loại còn không có dây buộc

• Y phục nam:

•

Trang phục của nam giới người Hoa lớn tuổi họ mặc rất đơn giản Trong nhà họ chỉ mặc quần đùi màu đen rất rộng và dài đến gối,lưng cột dây rút và cuốn vòng quanh bụng Khi lao động họ mặc quần vải màu đen,áo cùng màu,áo “xá xẩu” cổ truyền,xẻ giữa từ cổ xuống vạt,cài nút thắt,lưng áo có đường nối.

• Trang phục lễ cưới

cổ truyền:

• Cô dâu mặc bộ áo cuới (xám khoành)màu đỏ bằng gấm thêu,dài chấm gối,chiếc áo ngắn bằng gấm ngũ sắc,cổ đứng ,xẻ giữa,nút thắt to,tay áo dài và rộng

để lộ chiếc áo trắng bên trong Toàn bộ áo

và xiêmđược thêu nổi hình phụng “phùng xám”(áophụng)

•Cô dâu còn đội thêm chiếc

mũ cưới(mũ phụng),gồm hình chim phượng với các bông nhung đỏ đung đưa theo bước chân,phía trước mũ có chiếc rèm thưa bằng hạt châu để che mặt Chân đi hài bọc gấm hoặc nhung thêu hoa

• Áo của chú rể thêu rồng gọi là “lùng xám”(áo rồng) Trang phục là bộ xiêm và áo bằng gấm xanh,dệt chữ thọ hay chữ phúc Áo kiểu thường dài ,cổ áo cao ,tay dài và rộng,cài cúc ở sườn phải hoặc ở giữa Bên trong mặc áo trắng,trên đầu đội

mũ quả bí hoặc mũ dưa hấu màu xanh sậm,chân

di hài bọc gấm

• Giữa ngực chú rể có đính

1 bông hoa vải to màu đỏ,các dải dây buộc chéo vào người Cũng có khi chú rể không cài hoa mà khoác bên ngoài áo dài 1 chiếc áo ngắn không tay,xẻ giữa gọi là “mạ hoa”.

• Kiểu tóc đặc trưng của người phụ nữ bình dân là cắt tóc ngắn ,để thẳng chấm tới vai,phía trước vén đường ngôi giữa và vén sau tai,cũng có khi

họ búi sau gáy và cài trâm,ép xuống sát da

là loại mi mặn,sợi dài,trước khi ăn phải trần trog nước sôi để nhạt bớt

• Họ thích ăn các loại gia vị như hành tỏi ,

ớt ,gừng,rau thơm

• Món “lục”(nước lèo) rất nổi tiếng của người Hoa

ở ĐBSCL được chế biến

từ xương heo thêm củ cải trắng có khi cả cải bắc thảo để ngọt nước

• Tiêu biểu là món cháo:

• Cháo Quảng Đông nấu thật nhừ,ăn kèm với thịt,tôm,cua cá

và nhiều lát gừng thái nhuyễn,còn có món cháo Quảng nấu nhừ cùng với trái bạch quả thơm ngon Món chao của Triều châu,Phúc Kiến ăn với cá khô,trứng vịt muối,dưa cải muối và cải tần ô.

• Vào ngày tết họ còn còn

có trữ sẵn lạp xưởng với nhiều loại:lạp xưởng thịt heo ướp ngũ vị

hương,lạp xưởng ướp

riệu mai quế lộ khiến thịt săn chắc,thơm phức,lạp xưởng vịt để nguyên con ướp gia vị màu sậm nâu gọi là vịt bắc thảo……

Người Hoa Triều Châu thích ăn cơm với món ăn khô vì có thể để dành,bảo quản được lâu tiện cho việc di làm rẫy,xa chợ như củ cải muối,măng khô,nấm khô,cá khô… món Hàm dủy

là món bình dân phổ biến chỉ có cá khô mặn chưng với trứng vịt và thịt mỡ hoặc cá mặn chiên,nêm dầm dỏ và đường…

•món lạp dục tức thịt heo ba chỉ cắt từng miếng nhỏ ,dài,ướp

xì dầu và gia vị,sấy khô

• Vào dịp lễ hỏi của người Hoa Triều Châu ở ĐBSCL,trong số lễ vât của đàng trai đưa sang đàng gái

có nguyên con heo quay

Trong tiệc cưới họ thường đãi món cá vò viên xào bông cải

với ý nghĩa “hoa đẹp trăng tròn” để chúc tụng tình cảm vợ

chồng luôn được như thế.món cá cũng được lấy ra mời

khách trong mọi cuộc liên hoan cưới hỏi với ý nghĩa mọi

việc được thuận lợi như ý

• Món gà ngậm “hành” được nấu và trình bày khéo léo,hai cánh và hai đùi gà được bẻ ngoặt dấu gọn vào mình gà nên hình con gà tròn quay ngộ nghĩnh,người ta cho gà ngậm ở mỏ một túm hành lá cuốn đẹp như một cành hoa ước mong năm mới tất cả mọi việc được thông suốt,suôn sẻ,tốt đẹp

Họ thường biếu nhau quít tiều màu cam đỏ ối vị ngọt,vỏ dày

và thơm chỉ sự tốt lành may mắn,làm ăn phát tài,cửa nhà vui vẻ,vào ngày tết để trong nhà được làm ăn phát tài

• Tết nguyên Đán là việc trọng đại đối với người Hoa họ thường gửi gắm những mong muốn cho năm mới vui tươi,làm ăn phát đạt,gặp mọi sự tốt lành suôn sẻ vào những món ăn ngày tết Bánh Tổ tượng trưng cho năm mới tốt hơn năm cũ,hoặc “bách

sự cư cao”(trăm việc đều tốt đẹp)

món giò heo nấu đậu phụng được chế biến từ giò heo mong cho năm mới việc lam ăn sẽ được phát tài dễ dàng,thuận lợi

Món tôm lăn bột tượng trưng cho “niềm vui tươi,tiếng cười sẽ rộng ràng,vui vẻ,chan hòa trong nhà quanh năm suốt tháng”.Món mì xào tượng trưng cho sự trường thọ vì thế năm mới ăn món này “để được khỏe mạnh,phúc đức ,sống lâu

• Những loại bánh dùng trong lễ cưới của người Hoa cũng

là những biểu tượng tốt đẹp như:bánh long phụng trong giống bánh trung thu,trên mặt bánh in nổi hình rồng phụng ngụ ý chúc cho đôi vợ chồng trẻ sống với nhau tâm đầu ý hợp gắn bó nhơ rồng với phượng

Bánh Chíu túi gồm 2 loại:một loại chiên phồng to như quả dừa no tròn vàng rộm,bên ngoài rắc mè thơm lấm tấm,loại thứ hai có hình dáng như quả lựu,nhân bánh là bắp rang ngào đường,tượng trưng cho hạt lựu bánh có ý nghĩa chỉ sự inh sôi nảy nở,cầu phúc cho dôi vợ chồng sẽ được “ con đàn cháu đống”

Trong dịp mừng thọ các cụ già người Hoa thường dùng bánh đào tiên(nhằm chúc các cụ trường thọ an khang) hoặc bánh trường thọ với hính trái đào vừa chín tới