Tiết 73: Ôn tập Tiếng việt

Bài tập1: Em cho biết trong các tình huống sau ph ơng châm hội thoại nào đã không đ ợc tuân thủ?Vì sao có thể kết luận nh vậy?... Câu trả lời của ông bố không tuân thủ ph ơng châm quan

Trang 1

- -Gi¸o viªn:NguyÔn Kh¶ §èng

Trang 2

Đã về dự giờ học

TrườngưTHCSưĐạiưMạch

Trang 4

lịch sự. e’.Khi giao tiếp cần nói có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu

của cuộc giao tiếp, không thiếu không thừa.

đây, sao cho thích hợp:

Trang 5

2 Một số chú ý khi sử dụng các ph ơng châm hội thoại:

a.Một học sinh xin phép thầy giáo:

- Th a thầy, mai cho em nghỉ lao động ạ!

- Vì sao?

- Th a thầy, mai em bị đau đầu ạ!

Bài tập1: Em cho biết trong các tình huống sau ph

ơng châm hội thoại nào đã không đ ợc tuân thủ?Vì

sao có thể kết luận nh vậy?

Trang 6

b Ng ời con đang học môn địa lí, hỏi bố:

- Bố ơi! Ngọn núi nào cao nhất thế giới hả bố?

Ng ời bố đang mải đọc báo, trả lời:

- Núi nào mà không nhìn thấy ngọn, tức

là núi cao nhất.

(Truyện c ời dân gian Việt Nam).

Câu trả lời của ông bố không tuân thủ ph ơng châm quan hệ vì ở đây ng ời con hỏi ý là: Tên của ngọn núi nào cao nhất thế giới? chứ không hỏi:

nh thế nào là ngọn núi cao nhất?

c.

Hỏi tên, rằng: Mã Giám Sinh ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh” “Mã Giám Sinh” ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

Hỏi quê, rằng: huyện Lâm Thanh cũng gần ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh” ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh” ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

(Trích Truyện Kiều -Nguyễn Du)

Câu trả lời của M Giám Sinh không ã

tuân thủ ph ơng châm lịch sự vì cách trả lời cục cằn, thô lỗ.

d Một cậu bé năm tuổi chơi quả bóng nhựa trong phòng đọc sách của bố Quả bóng văng vào ngăn d ới của một kệ sách Cậu bé tìm mãi không ra, bèn hỏi bố Ông bố đáp:

- Quả bóng nằm ngay d ới cuốn Tuyển “Mã Giám Sinh”

tập truyện ngắn Nam Cao kia kìa ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

ơng châm cách thức, vì nó quá mơ hồ đối với

đứa con năm tuổi Câu nói trên không tuân thủ ph

ơng châm về l ợng vì những thông tin thừa.

e.

Bạn ấy đá bóng bằng chân.

Trang 7

Qua các tình huống trong bài tập trên, em

có nhận xét gì khi tham tham gia giao tiếp?

Trong giao tiếp , cần phải hết sức chú ý việc tuân thủ các ph ơng châm hội thoại nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

Trang 8

Bài tập 2 Trong các tình huống sau, ng ời nói đ không Trong các tình huống sau, ng ời nói đ không ã ã

đ ợc tuân thủ ph ơng châm hội thoại nào? Việc không tuân thủ ấy nbằm mục đích gì?

a Nam: - Cậu có biết gia đình bạn Hải ở

đâu không?

Bắc: - Nghe nói ở gần lối rẽ vào nhà

văn hóa quận.

Vì không có bằng chứng xác thực, Bắc không nêu đủ cái điều mà Nam cần biết (chỗ ở cụ thể của gia đình Hải) Tức là không tuân thủ ph ơng châm về l ợng mà chỉ trả lời một cách chung chung để cố gắng tuân thủ ph ơng châm về chất: Nghe nói ở gần lối rẽ vào nhà văn hóa quận.

Trang 9

( ) Vua sai lính điệu em bé vào, phán hỏi:

- Thằng bé kia, mày có việc gì sao lại đến đây mà khóc

- Tâu đức vua- em bé vờ vĩnh đáp- mẹ con chết sớm

mà cha con thì không chịu đẻ em bé để chơi với con cho con có bạn, nên con khóc Dám mong đức vua phán

bảo cha con cho con đ ợc nhờ

Nghe nói, vua và các triều thần đều bật c ời Vua lại

phán:

- Mày muốn có em thì mày phải kiếm vợ khác cho cha mày, chứ cha mày là giống đực, làm sao mà đẻ đ ợc!

(Trích Em bé thông minh- truyện cổ tích Việt Nam)

Nếu tách lời của em bé ra khỏi câu chuyện thì em bé không tuân thủ ph ơng châm về chất Song trong câu chuyện, em

bé vẫn tuân theo ph ơng châm hội thoại Vì

em muốn lấy lý luận sự phi lí của ng ời khác

để thực hiện mục đích trong lời nói của mình.

Nh vậy qua bài tập trên, em có nhận xét gì về việc không tuân thủ ph ơng châm hội thoại?

Các ph ơng châm hội thoại không phải là những quy định có tính chất bắt buộc trong

mọi tình huống Những tr ờng hợp không

tuân thủ ph ơng châm hội thoại là do mục

đích của ng ời nói hoặc do vô ý vụng về

Trang 10

Bài tập 3: Em hãy cho biết nhân vật chàng rể trong câu

chuyện sau đã thăm hỏi không đúng lúc gây ra hậu quả gì?

Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, đ ợc

ng ời nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi ng ời xung quanh

Một hôm , anh ta ra đ ờng và thấy một ng ời đang

đốn cành trên một cây cao, liền ra dấu gọi Ng ời

kia dừng việc, lật đật trèo xuống, hỏi:

Trang 11

 Khi giao tiếp cần phải vận dụng các ph ơng châm hội thoại phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp.

Qua bài tập trên em rút ra chú ý gì khi vận dụng các ph ơng châm hội thoại trong giao tiếp?

Trang 12

II ¤n tËp vÒ x ng h« trong héi tho¹i

Ng«i trong giao tiÕp Sè Ýt Sè nhiÒu

Ng«i thø nhÊt: Ng êi

chóng t«i, chóng

ta, chóng tao,

chóng mµy bän mi

chóng nã, bän h¾n

Trang 14

Em cã nhËn xÐt g× vÒ tõ ng÷ x ng h« trong TiÕng ViÖt?

 Tõ ng÷ x ng h« trong TiÕng ViÖt rÊt phong phó, tinh tÕ vµ giµu s¾c th¸i biÓu c¶m.

Trang 15

b Cách dùng từ ngữ x ng hô trong hội thoại:

Em hãy chỉ ra sự thay đổi về từ ngữ x ng hô của Dế Choắt với Dế Mèn trong hai đoạn văn sau? Vì sao có sự thay đổi x ng hô đó?

Đoạn1: Dế Choắt nhìn tôi mà rằng: Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:“Mã Giám Sinh” “Mã Giám Sinh”

- Anh đã nghĩ th ơng em nh thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng

khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy

sang ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

Đoạn 2: Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu “Mã Giám Sinh” “Mã Giám Sinh”

nh thế này:

- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng đ ợc Nh ng tr

ớc khi nhắm mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có có mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi

Trang 16

Sù x ng h« kh¸c nhau gi÷a hai ®o¹n v¨n:

Trang 17

Qua bài tập trên em có nhận xét gì về việc

sử dụng từ ngữ x ng hô trong Tiếng Việt?

 Ng ời nói cần căn cứ vào đối t

ợng và các đặc điểm khác của

tình huống giao tiếp để x ng hô

cho thích hợp.

Trang 18

Em có thể lấy ví dụ về một số từ ngữ x

ng hô trong hội thoại trong một số hoàn cảnh khác nhau?

em (con) Ngoài đời gọi mẹ – x ng con.

với bạn Khi đã quen x ng tớ –cậu hoặc

- Suồng sã: Tao,mày

- Thân mật: anh, chị,em

- Trang trọng: Quý ông, quý bà

Trang 19

Bài 2: Cho đoạn văn sau:

“ - Chúng ta vừa qua Sapa, bác không nhận ra ? - Ng ời lái xe bỗng nhiên lại hỏi.

- Có Tôi có nhận ra Sapa bắt đầu với những rặng

đào Và với những đàn bò lang cổ có đeo chuông ở các

đồng cỏ trong thung lũng hai bên đ ờng.Chỗ ấy là Tả Phình phải không bác? – Nhà hoạ sĩ trả lời.

Trang 20

Theo em hiểu, trong Tiếng Việt x

ng hô theo ph ơng châm “xưngư

khiêmưhôưtôn” là nh thế nào? Cho

ví dụ minh hoạ?

- Trong Tiếng Việt x ng hô theo ph ơng châm “xư

mình một câu khiêm nh ờng và gọi ng ời đối

thoại một cách tôn kính

- Khi giao tiếp, ng ời ở vai d ới phải kính trọng ng

ời vai trên Ng ời ở vai trên phải biết tôn trọng ng

ời vai d ới

VD1: Thời phong kiến bệ Thời phong kiến bệ “Mã Giám Sinh” “Mã Giám Sinh”

hạ dùng để gọi vua nói với ”Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”

Trang 21

Bài tập 3: Thảo luận

Vì sao trong Tiếng Việt khi giao tiếp ng ời nói phải hết sức chú ý đến lựa chọn từ

ngữ x ng hô?

Vì từ ngữ x ng hô trong Tiếng Việt không có tính chất trung hoà Mỗi ph ơng tiện x ng hô trong Tiếng Việt đều thể hiện tính chất của tình huống giao tiếp: thân mật hay xã giao, mối quan hệ giữa ng ời nghe và ng ời nói thân hay sơ, khinh

Trang 22

III C¸ch dÉn trùc tiÕp vµ c¸ch dÉn gi¸n tiÕp

thuéc c¸ch dÉn nµo?

BÊy giê bµ mÑ míi vui lßng nãi:

(MÑ hiÒn d¹y con)

a-C¸ch dÉn trùc tiÕp b-C¸ch dÉn gi¸n tiÕp

îc ”Hái tªn, r»ng: “M· Gi¸m Sinh”

Trang 23

Cách dẫn trực tiếp Cách dẫn gián tiếp

Em hãy phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp?

Khi dẫn cần thay đổi một số từ ngữ nh từ chỉ x ng hô, thời gian,

không đặt trong ngoặc kép không dùng dấu hai chấm(:)

Trang 24

Bài tập 3: Cho đoạn văn

bộ cùng ra đi Ngày 29 đến Nghệ An vua Quang Trung cho vời ng ời cống sĩ ở huyện La Sơn là Nguyễn Thiếp vào dinh và hỏi:

- Quân Thanh sang đánh, tôi sắp đem binh ra chống cự M

u đánh và giữ, cơ đ ợc hay thua, tiên sinh nghĩ nh thế nào?

Thiếp nói:

- Bây giờ n ớc trống không, lòng ng ời tan rã Quân Thanh ở

xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao Chúa công ra đi chuyến này không quá m ời ngày, quân Thanh sẽ bị dẹp tan.

Em hãy chuyển những lời đối thoại trong đoạn trích thành lời dẫn gián tiếp?

Trang 25

Có thể chuyển nh sau:

Vua Quang Trung hỏi Nguyễn Thiếp là quân Thanh sang đánh nếu nhà vua đem binh ra chống

cự thì khả năng thắng hay thua nh thế nào

Nguyễn Thiếp trả lời rằng bây giờ n ớc trống không, lòng ng ời tan rã Quân Thanh ở xa tới đây, không biết tình hình quân ta yếu hay mạnh, không hiểu rõ thế nên đánh nên giữ ra sao Vua Quang Trung ra Bắc không quá m ời ngày, quân Thanh sẽ

bị dẹp tan

Em hãy chỉ ra những thay đổi về từ ngữ trong lời dẫn gián tiếp so với lời đối thoại trực tiếp ?

Trang 26

Sự thay đổi Trong lời đối thoại

Tôi (ngôi thứ nhất) Chúa Công (ngôi thứ 2)

Nhà vua (ngôi thứ 3) Vua Quang Trung (ngôi thứ 3)

Đấy (Tỉnh l ợc)

Bây giờ Bấy giờ

Trang 27

KiÕn thøc cÇn ghi nhí:

II X ng h« trong héi tho¹i

1 Tõ ng÷ x ng h«: §¹i tõ, danh tõ; chó ý c¸ch dïng.

2 Chó ý “M· Gi¸m Sinh”x ng khiªm, h« t«n”Hái tªn, r»ng: “M· Gi¸m Sinh” trong héi tho¹i.

3 Lùa chän vµ sö dông tõ ng÷ x ng h« thÝch hîp.

III C¸ch dÉn trùc tiÕp vµ c¸ch dÉn gi¸n tiÕp.

2 C¸ch chuyÓn tõ lêi dÉn trùc tiÕp sang lêi dÉn gi¸n tiÕp.

Tiêu đề	Tiết 73: Ôn Tập Tiếng Việt
Người hướng dẫn	Nguyễn Khả Đống
Trường học	Trường THCS Đại Mạch
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Tiết học

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	358,5 KB