Tiết 37: Thuật hoài

Mục đích yêu cầu: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp con nguời thời đại nhà Trần, thế kỉ XIII qua hình tợng trang nam nhi với lí tởng và nhân cách lớn lao, sức mạnh và khí thế hào hùng: sự nghiệp cô

6 -11- 2007

Tiết 37

Phạm Ngũ Lão

A Mục đích yêu cầu:

- Cảm nhận đợc vẻ đẹp con nguời thời đại nhà Trần, thế kỉ XIII qua hình tợng trang nam nhi với lí tởng

và nhân cách lớn lao, sức mạnh và khí thế hào hùng: sự nghiệp công danh của cá nhân thống nhất với sự nghiệp chung, sự nghiệp cứu nớc cứu dân, quyết chiến quyết thắng Đó chính là tình thần, khí phách của hào chí Đông A

- Nghệ thuật thơ tỏ chí hàm súc, đầy sức gợi, xây dựng hình tợng nhân vật trữ tình lớn lao hoành tráng mang tầm vóc sử thi

B Phơng tiện dạy học:

SGK, SGV, Thiết kế bài học

Chân dung Phạm Ngũ Lão: Đọc thêm Văn học Lí – Trần

C Cách thức tiến hành:

Giáo viên tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phơng pháp đọc sáng tạo, gợi tìm; Kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận trả lời câu hỏi

D Tiến trình dạy học:

1 ổn định tổ chức.

2 Kiểm tra bài cũ: Hãy nêu đặc điển của phong cách ngôn ngữ sinh hoạt? Yêu cầu học sinh làm bài tập

nâng cao

3 Bài mới:

GV: Nêu những nét chính về tác giả

Phạm Ngũ Lão

GV: Học sinh đọc bài thơ.

Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?

Nhan đề có ý nghĩa gì?

I Tiểu dẫn:

1 Tác giả: Phạm Ngũ Lão (1255 – 1320)

- Một võ tớng có tài, có công lớn trong công cuộc bảo vệ đất nớc chống quân nguyên mông xâm lợc

- Có địa vị cao trong triều đình nhà trần, là ngời văn võ song toàn, tài cao đức hậu (mặc dù xuất thân bình dân)

* Tác phẩm: Thuật hoài, Vãn thợng tớng quốc công Hng đạo

đại vơng

2 Bài thơ:

- Hoàn cảnh ra đời: Trong không khí nhà Trần quyết chiến

Đông A

- Thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt Đờng luật

tác giả

GV: đọc bài thơ, đối chiếu bản dịch.

Cả 4 câu thơ diễn đạt đợc nội dung gì?

Đó là vẻ đẹp thơ Chúng ta cùng tìm hiểu

bài thơ

GV: Hai câu đầu đã gợi ra những hình

ảnh kỳ vĩ Đó là hình ảnh nào? Hình ảnh

đó thể hiện t thế gì? Tìm các từ ngữ để

phân tích?

GV: Em có nhận xét gì về thời gian và

không gian Nó có ý nghĩa gì trong việc

khắc hoạ hình ảnh tráng sỹ?

GV: Hình ảnh tam quân ở đây có ý nghĩa

gì? Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật

gì?

GV: Mối quan hệ giữa hai hình ảnh trên

nh thế nào?

GV: Em có nhận xét gì về hình ảnh nghệ

thuật ở hai câu thơ này?

GV:Từ mối quan hệ trên em có cảm nhận

gì về vẻ đẹp con ngời thời đại nhà Trần?

Qua đó em thấy cảm xúc của nhà thơ nh

thế nào?

II Đọc hiểu:

Cả bài thơ thể hiện vẻ đẹp của ngời anh hùng thời Trần: vẻ

đẹp sức mạnh, tầm vóc và vẻ đẹp cái tâm, cái chí khát vọng của ngời anh hùng

1 Hai câu đầu:

“Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu Tam quân tỳ hổ khí thôn ngu”

(Múa giáo non sông trải mấy thu

Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu)

- Hình ảnh ngời tráng sỹ:

đạc, chủ động, hùng dũng, hiên ngang sẵn sàng chiến đấu bảo

vệ tổ quốc Đó là t thế của con ngời sôi sục ý chí chiến đấu chống kẻ thù xâm lợc

tầm vóc lớn lao, cứng cáp, vững vàng sánh ngang tầm vóc vũ trụ của ngời tráng sỹ

- Hình ảnh tam quân:

át cả sao ngu Cách nói có phần phóng đại trên cảm xúc chân thực làm nỗi bật sức mạnh của dân tộc sánh ngang với vũ trụ – sức mạnh lớn lao vô cùng vô tận

mối quan hệ gắn bó bổ sung cho nhau: hình ảnh ngời tráng sỹ oai phong, hùng dũng tạo nên khí thế ngút trời cho ba quân và hìng ảnh ba quân hào hùng mạnh mẽ càng tôn thêm vẻ đẹp của ngời chiến sỹ

* Hình ảnh nghệ thuật hoành tráng mang tính chất sử thi, giọng điệu rắn rỏi, khoẻ khoắn tạo nên khí thế hào hùng, t thế hiên ngang bất khuất của ngời anh hùng và sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc

chủ đất nớc, ý chí bảo vệ đất nớc kiên cờng T tởng yêu nớc, yêu con ngời là tiền đề tạo nên những chiến công trong lịch

thơ bày tỏ nỗi lòng mình ở hai câu sau

GV: Vẻ đẹp con ngời đời Trần trong hai

câu sau là gi? Em hiểu nh thế nào là chí,

công danh?

GV: Trong hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ

chí làm trai ấy có ý nghĩa gì

GV: Từ ý thức về nợ công danh, nhà thơ

cảm thấy nh thế nào? Vậy Phạm Ngũ

Lão thẹn vì điều gì? (liên hệ với nỗi thẹn

của Nguyễn Khuyến)

GV: Cái thẹn ấy thể hiện nhân cách gì

của Phạm Ngũ Lão?

GV: Nhà thơ bày tỏ lòng mình với ai? nét

đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài

thơ?

2 Hai câu sau:

Vẻ đẹp cái tâm cái chí của ngời anh hùng

“Nam nhi vị liệu công danh trái

Tu thính nhân gian thuyết vũ hầu”

(Công danh nam tử còn vơng nợ Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu)

+ Công danh: là trách nhiệm, nghĩa vụ đối với đất nớc đợc biểu hiện bằng hành động cụ thể

chí làm trai vốn là quan niệm nhân sinh thời phong kiến Sau

đợc coi là món nợ phải trả Trả xong nợ công danh là hoàn thành nhiệm vụ cuộc đời Đặt trong hoàn cảnh xã hội thời Phạm Ngũ Lão chí làm trai mang ý nghĩa tích cực: nó cổ vũ con ngời sẵn sàng xả thân cứu nớc để cùng đất nớc muôn đời bất hủ

nghe ngời đời kể chuyện Vũ hầu

chiến thắng đợc kẻ thù, cha trả nợ nớc để thoả chí bình sinh Nhà thơ thấy mình không đủ tài cao, trí lớn nh Vũ hầu để giúp dân cứu nớc

Phạm Ngũ Lão Nó biểu hiện cho sự tự ý thức về trách nhiệm,

cách cao đẹp của Phạm Ngũ Lão Ta thấy đợc cảm xúc yêu

n-ớc tha thiết của nhà thơ

iii tổng kết

- Bài thơ là lời bày tỏ của nhà thơ đối với bạn bè, hậu thế, với chính mình về ý thức trách nhiệm đối với Tổ Quốc

- Bài thơ cho ta hiểu thêm về hào khí Đông A – hào khí dân tộc qua hình tợng ngời anh hùng vệ quốc Đó là con ngời có tầm vóc hoành tráng với t thế hiên ngang bất khuất, có ý thức hoài bão khôi phục giang sơn

- Bài thơ ngắn gon, súc tích, hình ảnh kỹ vĩ, mang tính sử thi

có sức gợi lớn Sử dụng một số đại từ “tam quân”, “nam tử” cho ta thấy đó không chỉ là tiếng nói của Phạm Ngũ Lão mà

học trung đại “quý hồ tinh, bất quý hồ đa”

GV: So s¸nh hai bµi th¬ “Tá lßng” cña

§Æng Dung vµ Ph¹m Ngò L·o

Cñng cè LuyÖn tËp:– Hµo khÝ §«ng A trong bµi th¬:

bi th¬ng võa uÊt hËn, võa hïng tr¸ng lÉm liÖt

hµo hïng m¹nh mÏ