Mozart đã bảo vệ phẩm chất và sự tự do sáng tạo của mình, nên đã đoạn tuyệt với công việc của một nhạc sĩ hầu cận cho lãnh chúa và trong những năm 1780 nhạc sĩ đã có những năm tháng giàn
Trang 1amadeus
mozart
(Vol-gang
a-ma-đơ mô-da:
1756 - 1791)
I Cuộc đời và sự
nghiệp
Cuộc đời và sự
nghiệp của Mozart
có thể đợc xem xét
chính trong hai thời
kỳ; thời kỳ đầu liên
quan đến thành phố
Salzbourg và tiếp
tục đến 1781, và
thời kỳ thứ hai gồm
10 năm cuối đời
(1781 - 1791) khi
Mozart sống ở
Vienne Nhng cả
hai thời kỳ chính
này đợc quan tâm
thành các giai đoạn
riêng, khẳng định ý
nghĩa của những
sáng tác cho nhạc
kịch và giao hởng
Mozart sinh ngày
27 tháng giêng năm
1756 tại Salzbourg
- thành phố cổ ở
Tây Nam áo, nơi
có nhiều điệu dân
ca, dân vũ phong
phú và là trung tâm
của những sinh hoạt
tôn giáo
Đến 15 tuổi,
Mozart đã trải qua
cuộc sống căng
thẳng sáng tạo nh
một nghệ sĩ - nhà
soạn nhạc tài năng
sinh ra trong một
gia đình âm nhạc,
bố là Léopold
Mozart - một nghệ
sĩ violon, một nhà
s phạm âm nhạc;
chị gái - Maria
Ana một nghệ sĩ
piano tài năng; nên
sự phát triển âm
nhạc của Mozart
trong hoàn cảnh rất
thuận lợi Gia đình
của Mozart còn có
mối quan hệ với
những nghệ sĩ, các
nhà soạn nhạc nổi
tiếng đơng thời, có
tác động rất lớn đến
sự phát triển tài
năng của Mozart
Các buổi lu diễn
đầu tiên của Mozart
và chị gái trong
năm 1762 tại
Munich, Vienne đã
đợc công chúng
đánh giá cao và tán
thởng nhiệt tình
Đồng thời, sinh
hoạt âm nhạc của
các trung tâm này
đã có vai trò tác
động lớn lao đến
Mozart ở Vienne,
ông đã đợc nghe
các nghệ sĩ tài năng
biểu diễn và có mặt
trong các buổi biểu
diễn giao hởng, hợp
xớng; hiểu biết
thêm những
làn điệu dân ca dân
vũ cùng nghệ thuật sân khấu dân gian
áo Tất cả những
điều ấy, gây ấn tợng mạnh đến Mozart, hình thành t duy sáng tạo dân chủ và mở rộng phạm vi sáng tác của mình
Ba năm tiếp theo (1763 - 1766) vinh quang của Mozart vợt
ra khỏi nớc áo Các buổi hòa nhạc ở Đức, Pháp, Anh đã mang
đến sự hiểu biết lớn hơn cho tài năng xuất chúng của ông Tại Paris ngời ta đã xuất bản 4 sonate cho violon và piano khi
ông mới 7 tuổi
Đời sống âm nhạc ở Luân Đôn đã gây ấn tợng mạnh mẽ đến Mozart Ông đã nghe những bản orotorio của Handel, nhạc kịch ý, và đặc biệt là làm quen với Johann Christian Bach Với Mozart, ấn tợng âm nhạc J.C.Bach có ảnh hởng lớn tới mình và thúc đẩy Mozart sáng tác cho đàn clavir và dàn nhạc, nh 3 sonate cho đàn piano, và những bản giao hởng
đầu tiên viết ở Luân
Đôn
Những sáng tác ở Luân Đôn gồm 6 sonates cho piano, violon (hoặc flúte) và violoncelle, sonate clavir cho 4 tay và tuyển tập những khúc nhạc cho clavir
Sau năm 1767, Mozart trở về thành phố quê hơng Salzbourg Salzbourg lúc này là một trung tâm âm nhạc với nền văn hóa phong phú, nơi lu diễn của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng và
có nhiều thể loại âm nhạc thờng xuyên vang lên trong các phòng hòa nhạc Với
ấn tợng của nhạc kịch ý, ông còn tìm hiểu nhạc kịch của Gluck và năm 1767 Mozart đã viết vở nhạc kịch đầu tiên ở tuổi 11
Năm 1768, nhà soạn nhạc 12 tuổi đã viết hai tác phẩm sân khấu mới, một theo phong cách nhạc kịch hài hớc và một theo phong cách nghệ thuật hát trò dân tộc
đó Vinh quang tiếp theo của Mozart là ở
ý, nơi ông đã tới để học tập và nghiên cứu từ năm 1769 Dới
sự dẫn dắt của nhà lý luận nổi tiếng của ý anh hùng - kịch tính Beethoven Đó là đợc
P.Martini Mozart đã
nghiên cứu về phức
điệu ở Milan, Mozart đã hoàn thành vở nhạc kịch và năm 1770 đợc trình diễn ở sân khấu Milan với thành công lớn
Viện Hàn lâm âm nhạc Bologne phong tặng Mozart danh hiệu Viện sĩ lúc ông mới 14 tuổi Đó là những ngày sáng sủa
và vui nhất trong cuộc đời nhạc sĩ
Con đờng tiếp theo của Mozart xuất hiện những hiện tợng,
điển hình cho hoàn cảnh xã hội lúc ấy, sự phụ thuộc nô lệ và bị làm nhục; xung đột với giới quý tộc; mối quan hệ căng thẳng
và sự thờ ơ hoàn toàn của họ đến nghệ sĩ thiên tài này Mozart
đã bảo vệ phẩm chất
và sự tự do sáng tạo của mình, nên đã
đoạn tuyệt với công việc của một nhạc sĩ hầu cận cho lãnh chúa và trong những năm 1780 nhạc sĩ đã
có những năm tháng giành toàn bộ cuộc sống cá nhân cho sự nghiệp sáng tạo, mặc
dù có những khó khăn về vật chất
Những năm 1770
-1780 là những năm tháng Mozart làm việc cực nhọc cho lãnh chúa Salzbourg
Ngời mới kế vị lại không thích âm nhạc, thiển cận nên đã cản trở sự tự do sáng tạo của Mozart
Những sáng tác trong thời gian ấy mất đi sự tơi tắn, âm nhạc của
ông biểu hiện nhiều xung đột và cả tính bi thơng Một trong những tác phẩm nổi tiếng trong lĩnh vực
tổ khúc là bản sérenade "Hafner"
gần với giao hởng hơn là âm nhạc phong tục, sinh hoạt
Trong những năm 70 Mozart có nhiều sáng tác cho nhạc kịch và
là những tác phẩm có nhiều ý nghĩa cả về nội dung cũng nh nghệ thuật của kiểu nhạc kịch nghiêm chỉnh, nhạc kịch hài hớc cũng nh "hát trò"
truyền thống áo
Những chuyến biểu diễn ở nớc ngoài đến Mannheim và Paris của thời kỳ này để lại những dấu ấn đặc biệt trong tác phẩm
Mannheim, Mozart
đã nghiên cứu nhạc kịch dân tộc Đức
cũng nh âm nhạc giao hởng Những tác phẩm trong năm
1776 là những concerto solo cho các nhạc cụ khác nhau, tứ tấu, tam tấu Đời sống âm nhạc ở Paris lúc ấy trội bật với công cuộc cải cách nhạc kịch của Gluck,
có ảnh hởng lớn đến Mozart ở Paris, Mozart có nhiều sáng tác cho nhạc đàn cũng nh nhạc kịch
Đối với nhạc kịch, Mozart đã khẳng
định mẫu mực của nhạc kịch dân tộc theo quan niệm thẩm
mỹ của mình Thời
kỳ ở Vienne trong mời năm cuối đời
(1781 - 1791) là thời
kỳ rực rỡ nhất trong nghệ thuật của Mozart sự sáng tạo của ông đã đạt tới
đỉnh cao
Bắt đầu phong cách nhạc kịch mới của Mozart trong năm
1782 với vở Cuộc bắt cóc khỏi hoàng cung Tiếp đến là
Đám cới Figaro, Don Juan, Cây sáo thần…
Những sáng tác cho nhạc đàn là sonate cho piano, fantaisie…
concerto, giao hởng
số 38 và ba bản giao hởng số 39, 40, 41 viết trong năm 1788
Tác phẩm Khúc tởng niệm viết trong năm
1789 cha kịp hoàn thành, Mozart đã mất ngày 15 tháng chạp năm đó
Mozart - nhà hiện thực vĩ đại của thế kỷ XVIII Là một nhà soạn nhạc cho nhạc kịch và nhạc đàn,
ông đã phản ánh sâu sắc và toàn diện nội dung t tởng - triết học của thời đại mình
Những tác phẩm chính của Mozart bao gồm 20 nhạc kịch, 15 messas, 5 cantates, motet và những bài
ca, 1 requiem; 41 giao hởng, 25 concertos clavir, 7 concertos violon và nhiều concertos cho các nhạc cụ hơi, 42 sonates violon, 17 sonates clavir, fantasie clarinette, và liên khúc biến tấu, 26
tứ tấu dây, 7 ngũ tấu dây, ngũ tấu cho nhạc cụ dây và hơi, 2
tứ tấu clavir, những trio clavir, rondo…
II Đặc điểm AN.
AN của BTV k chỉ là
2 Nội dung và đặc
điểm âm nhạc của Mozat.
NDAN của MD mang tính hiện thực,
đề cao lòng nhân
đạo, tình yêu cao th-ợng, bảo vệ chân lý
AN của ông sáng sủa, tơi vui, phản ánh niềm lạc quan Tuy nhiên cuộc đời nghèo khổ và có những năm tháng không tự
do nên đôi lúc có những giai điệu bi
th-ơng AN của MD thể hiện tính nhân dân sâu sắc, rất đậm đà mầu sắc AN dân gian, ông đã vận dụng một cách hết sức tinh tế những giai
điệu dân ca, dân vũ
áo, kết hợp với các nguồn dân ca đặc sắc của các nớc châu âu nh: vũ điệu Lenđle vanxơ của áo ; Mơ
nuyê của Pháp ; Dighơ của Anh;
Xerenat của ý…MD
đã tiếp thu kinh nghiệm của các bậc tiền bối nh: Bắc, Henđen, Hayđơn
nh-ng ônh-ng luôn sánh-ng tạo, tìm tòi cái mới để
v-ơn tới đỉnh cao
Ông là NS có sức sáng tạo vĩ đại về mặt giai điệu, sự sáng sủa, đơn giản, giàu hình tợng nhng kiều diễm, nồng nhiệt xuất phát từ nguồn gốc AN dân gian áo,
Đức và những bài hát
du dơng của dân ca ý khiến cho giai điệu của MD trở nên tuyệt diệu, có chiều sâu phong phú Giai điệu
đợc xác định trởng thứ rõ ràng và hay dùng những nét bán cung (cromatique)
Ngoài ra giai điệu của MD còn có tính kịch, tính tơng phản giũă các nhân tố
Rimxkicoocxukop đã
nhận xét giai điệu của MD tinh tế và trong sáng Về mặt hình thức: ANMD rất
đặc trng cho phong cách trờng phái cổ
điển viên – cân đối, hài hoà, khúc triết
Hoà thanh rất cổ diển, ông vận dụng công năng TSD một cách sáng tạo trong cách dùng các hợp
âm chính, phụ và chuyển điệu
3 Các sáng tác của
ông.
Cuộc đời ngắn ngủi nhng MD đã để lại cho đời một di sản
âm nhạc vô giá với một khối lợng đồ sộ
ở nhiều thể loại: Giao hởng, nhạc kịch, xônat cho viôlông – piano, nhiều bản côngxecto song tam
tứ ngũ tấu dàn dây, nhiều bản făngtaxi,
Rôngđô, biến tấu Các tác phẩm cho sáo, clarinet, kèn cor, hacpơ, nhiều vở thanh xớng kịch, căngtat, hợp xớng, các ca khúc có phần đệm piano và các
ca khúc khác…
Cụ thể:
- 40 bản giai hởng
- Hơn 20 vở n.kịch
- 17 xonat cho piano
- 42 xonat cho viôlông
- 25 côngxectoo cho piano
- 7 côngxectô cho viôlông…
Ludwig van beethoven
(Lút-vích van bêtôven: 1770 -1827)
I Cuộc đời và sự nghiệp
L.V.Beethoven sinh ngày 16 tháng 12 năm 1770 tại Bonn -thành phố cổ của Đức, một trung tâm văn hóa
Từ đời ông đến đời cha của Beethoven đều là nhạc công trong hoàng cung Beethoven ngay
từ nhỏ đã có năng khiếu âm nhạc đặc biệt
Con đờng sáng tạo của Beethoven trải qua ở
Đức - thành phố quê
h-ơng Bonn và ở áo
Cuộc đời và sự nghiệp của ông có thể đợc khẳng định hai thời kỳ chính - ở Bonn và ở Vienne
1 Thời kỳ ở Bonn
ở Bonn, Beethoven đã
tìm hiểu nhiều tác phẩm của nền văn hóa thế giới và nền âm nhạc của thành phố quê
h-ơng, tiếp nhận những hiểu biết về lý thuyết, học hỏi những kỹ thuật sáng tác và thể nghiệm những tác phẩm đầu tay trong lĩnh vực cho
đàn clavir, thính phòng
và nhạc hát - đàn
Bonn là một trong những trung tâm âm nhạc của Đức Năm
1789 đã mở trờng đại học tổng hợp và khoa học giáo dục đợc phát triển Lúc này, Beethoven 20 tuổi là sinh viên của trờng Đại học Bonn và đón nhận nhiệt liệt cuộc cách mạng Pháp Ngay từ thiếu thời, Beethoven
đã quan tâm đến nền khoa học đơng thời, bị lôi cuốn vào các vấn đề chính trị - xã hội
Trong toàn bộ cuộc đời, Beethoven là ngời tôn thờ nền văn học cổ đại
và cổ điển Ông đã đọc các công trình của các nhà triết học, nhà văn –
nhà thơ Omir,
Plytarque,Sophocle, Aristoteles…; của các
nhà t tởng Voltaire,
Rousseau, Kant… để
đáp ứng các khát vọng dân chủ của mình T duy tự do
đ-ợc hình thành dới ảnh hởng trực tiếp của
Schiller, Lessing, Goethe… âm nhạc
của Beethoven còn tìm thấy những ảnh hởng mạnh mẽ từ chủ nghĩa hiện thực
Shakespeare.
Ngời có công dạy dỗ cho Beethoven về âm nhạc từ những năm
80 là nghệ sĩ đàn organ nổi tiếng, nhà soạn nhạc và lý luận
âm nhạc Neefe (1748
- 1798) Ông là một trong những nhà khai sáng của Đức Neefe
đã giáo dục ngời học trò của mình trong tinh thần của quan
điểm yêu nớc, phổ biến của các nhà đại diện của phong trào
ánh sáng "Bão táp và tiến công", hớng dẫn Beethoven tìm hiểu nghệ thuật âm nhạc dân tộc Đức ở Bonn, Beethoven còn đợc xem các vở kịch và hài kịch của
Shakespeare, Schiller, Voltaire, Gogol,
Beaumarchais…
hàng loạt nhạc kịch của Pháp, ý, Đức và những vở của Gluck, Mozart Dới sự hớng dẫn của Neefe, Beethoven đợc nghiên cứu phong cách anh hùng trong
âm nhạc của Handel
và tập "bình quân luật" của J.S.Bach cùng các sáng tác của F.E.Bach, Haydn, Mozart…
Sáng tác trong thời
kỳ ở Bonn gồm: âm nhạc cho thanh nhạc trên thơ của Schiller, Goethe và các nhà thơ khác theo khuynh hớng "Bão táp và tiến công"; hai cantate bi thơng đồ sộ, âm nhạc cho ballet, 3 sonate cho clavir, tác phẩm thính phòng - trio, tứ tấu, ngũ tấu… Tuy là những sáng tác thời
kỳ đầu nhng tràn đầy cá tính
đánh giá cao tài năng của Schubert qua các tác phẩm đầu tay của ngời học trò của
Trang 22 Thời kỳ ở
Vienne
Thời kỳ ở Vienne,
lúc đầu Beethoven
hoạt động với t
cách là một nghệ sĩ
piano tài năng trong
các phòng hòa nhạc
của các mạnh thờng
quân - quý tộc
Mặc dầu, toàn bộ
cuộc đời của nhạc
sĩ có mối quan hệ
giúp đỡ của các nhà
quý tộc, nhng ông
vẫn bảo vệ dũng
cảm phẩm chất của
một nghệ sĩ và phát
biểu công khai sự
khinh miệt của
mình đối với họ
Phong cách biểu
diễn của Beethoven
là hoàn toàn mới về
tính kịch và cả về
tính điêu luyện
nghề nghiệp Năm
1795, lần đầu tiên
ông đã đem tới các
thính giả rộng rãi
concerto của
mình…, "tính hàn
lâm" là thể hiện
trong concerto
piano B dur Những
năm tiếp theo là ở
Praha và Berlin
Song song với biểu
diễn Beethoven
không ngừng học
tập thêm về sáng
tác nh với Haydn
và J.Schenk và sau
với nhạc sĩ ý
A.Salieri về phong
cách thanh nhạc
Mời năm đầu sống
ở Vienne là những
năm tháng hạnh
phúc của nhạc sĩ
Sáng tác trong
những năm này đạt
đợc những thành
công to lớn
Beethoven đợc
công nhận không
chỉ là nghệ sĩ piano
tài ba mà còn là nhà
soạn nhạc
Những tác phẩm
của Beethoven viết
trong những năm từ
1795 - 1803 gồm
khoảng 100 opus
trong đó là 20
sonates cho piano,
2 giao hởng, 9
sonate cho violon
và piano, 2 trios, 2
ngũ tấu… vũ kịch
"Proncetei"… Đó là
những mẫu mực rõ
ràng của phong
cách sớm của
Beethoven, nổi bật
bằng những đờng
nét đổi mới, độc
đáo Đồng thời, các
tác phẩm ấy có sự
gần gũi trực tiếp với
các nhà cổ điển
Vienne Haydn,
Mozart Nhng
nhiều trong các tác
phẩm này nh thể
hiện cho sự hình
thành phong cách
Schubert lại đợc
biểu hiện trong những phạm vi rộng của liên khúc sonate giao hởng; trong sự sinh động của sự phát triển và tính tơng phản của chất liệu chủ đề; trong phần phát triển và những
âm điệu, tiết tấu hành khúc, kêu gọi đợc thể hiện trong nhiều sonate piano và ở giao hởng
Những sáng tác từ năm 1803 - 1812 là
thời kỳ thành thục sáng tạo của nhạc sĩ;
khẳng định phong cách anh hùng kịch tính Ông đã viết những tác phẩm mới nổi tiếng nhất trong tất cả các lĩnh vực: 6 giao hởng từ số 3 đến
số 8; ouverture
Coriolan, Léonora, nhạc cho Egmont, nhạc kịch Fidélio;
concerto violon, concerto piano số 4
và số 5; những
Apassionata, Rạng
đông, 32 biến tấu piano; Fantaisie cho piano, hợp xớng và dàn nhạc; âm nhạc thính phòng; sáng tác thanh nhạc (ca
khúc dựa trên thơ của
Goethe), messa C dur Chủ đề anh
hùng tìm thấy sự giải quyết đa dạng trong các tác phẩm này âm nhạc của Beethoven
là kịch tính, mạnh
mẽ, hình tợng hùng
vĩ, hình thức đợc mở rộng, sự phát triển là liên tục và căng thẳng Sự thống nhất
về t tởng - hình tợng
và âm điệu đợc hình thành trong liên khúc
Từ 1812 - 1816 Tây
Âu với chính quyền phản động và sự xâm chiếm của Napoléon lại một lần nữa ngời dân mất quyền tự do,
độc lập Những sự kiện này dẫn tới bớc ngoặt trong ý thức quan điểm chính của xã hội Tây Âu và hủy diệt niềm tin vào t t-ởng ánh sáng và những khẩu hiệu của cách mạng Tuy vậy, lực lợng đấu tranh của nhân dân không thể bị khuất phục Họ
đã dựng nên làn sóng mới của cuộc đấu tranh Thời đại mới nảy sinh, thể hiện với các cuộc đấu tranh và
ớc mơ mới vì tự do và hạnh phúc Trong nghệ thuật sinh ra khuynh hớng mới -chủ nghĩa lãng mạn
Những năm 1822
-Đó là những năm tháng tìm tòi sáng tạo của Beethoven
Những thay đổi của xã hội và những chấn
động nặng nề trong cuộc sống riêng đã
gây nên những khủng hoảng sâu sắc trong tâm hồn nhạc sĩ Lúc này, Beethoven đã
đạt tới đỉnh cao của
sự vinh quang, nhng sức khoẻ ngày càng tồi tệ, bệnh điếc khiến ông khó giao tiếp với mọi ngời và dần dần buộc ông từ chối các hoạt động biểu diễn Buổi hòa nhạc cuối cùng trớc công chúng của Beethoven diễn ra trong năm 1814 Tuy nhiên ông vẫn suy nghĩ sâu sắc để tạo nên những tác phẩm mới Sáng tác của Beethoven xuất hiện những khuynh hớng mới, gần với lãng mạn, sự quan tâm
đến âm nhạc trữ tình
và phong tục dân gian Trong các bản sonate cho piano đợc phát triển trên các chủ đề ca xớng -phong tục Nhng Beethoven không đi theo con đờng của khuynh hớng lãng mạn mới Cả cuộc
đời cũng nh trong sáng tác, ông là ngời hoàn thiện, kết thúc trung thành của các quan điểm cách mạng cuối đời, lại h-ớng đến chủ đề anh hùng
Những năm cuối đời
từ 1816 - 1827, Beethoven đã viết hai tác phẩm đồ sộ nhất
là Messa chiến thắng và Giao hởng
số 9 và còn viết một
số tác phẩm khác nh:
5 sonates cuối cho piano, 33 biến tấu, 5
tứ tấu dây và bản fuga lớn, những ballet op.126 cho piano
Những tác phẩm này trớc hết vẫn có đặc
điểm anh hùng, thể hiện khuynh hớng mới có tính t duy triết
lý sâu sắc Nội dung tâm lý sâu sắc, đợc thể hiện những khía cạnh triết lý - trữ tình mới trong sonate piano và trong tứ tấu
Đồng thời, còn thay
đổi cả cấu trúc của hình thức sonate và liên khúc sonate
Chúng đợc phát triển trong phạm vi phức tạp, phá vỡ tính truyền thống luân phiên của các chơng
và đa hình thức phức
điệu mới - fuga trong sonate Ông mất ngày 26.3.1827 tại Viên
có tính anh hùng đấu tranh mà còn có cả
chất trữ tình, lãng mạn Những hình t-ợng AN thật muôn hình, muôn vẻ Có thể nói một cách khái quát: Bi kịch anh hùng ca với t duy triết hoch, tính lãng mạn sâu sắc, sự hài hớc theo phong cách dân gian, tính bi trãng thôn dã thiên nhiên, khát vọng ớc mơ… là nội dung chính trong An của BTV Sáng tác của
ông gắn liền với truyền thống AN dân gian của 2 nớc Đúc
-áo Là NS đấy sức sáng tạo nhng nhũng sáng tác của ông đều
có sự kế thừa AN của các bậc tiền bối nh:
Hayđơn, Goluc, Mozat…
Do ảnh hởng t tởng của triết học “ánh sáng” AN của BTV
rõ ràng, suy diễn hợp
lý, hình thức đồ sộ nhng lại cân đối hài hoà Chất lãng mạn trong sáng tác của BTV là những điều kiện tiền đề cho chủ nghĩa lãng mạn sau này Trong giai điệu, tiết tấu, hoà âm… thể hiện tính kịch, tính
t-ơng phản rất đậm nét
Nhiều giai điệu hùng tráng khí thế kiểu Mác xây e( Bài hát của Phàp sau này là quốc ca Pháp)
BTV là ngời đã hoàn thiện trờng phái âm nhạc cổ điển viên Là
NS cuối cùng, ông đã
kết thúc trờng phái này bằng một dấu chấm “tròn trĩnh”
cao cỏc loại vũ điệu dõn gian [mazuaka
Franz Schubert (1797- 1828) (F Su-be)
Schubert là nhạc sĩ
áo, ngời mở đầu thời
đại lãng mạn trong các lĩnh vực âm nhạc khác nhau: giao h-ởng, nhạc thính phòng, âm nhạc cho
đàn piano Trong lịch
sử nghệ thuật âm nhạc, ông là bậc thầy của lĩnh vực sáng tác
ca khúc
Schubert là nhạc sĩ gần cùng thời với Beethoven, ít tuổi hơn và cùng sống ở thành Vienne Khác với Beethoven, Schubert nổi lên trong hoàn cảnh xã
hội đầy những sự kiện mâu thuẫn, với những thế lực phản
động đang bóp nghẹt những ảnh hởng tốt
đẹp của cách mạng, những ớc mơ chính
đáng của con ngời
Nhng, bằng tác phẩm, cả hai nhạc sĩ
đều thể hiện những khuynh hớng tiến bộ của hai thời đại khác nhau, thời đại thắng lợi của cách mạng Pháp và thời kỳ của nghị viện Vienne
Beethoven hoàn thiện chủ nghĩa âm nhạc
cổ điển, còn Schubert lại mở ra trang mới của lịch sử
âm nhạc - chủ nghĩa lãng mạn
Trong bối cảnh lịch
sử nh vậy, Schubert
đã thể hiện trong tác phẩm những chủ đề trữ tình, thơ mộng, những nỗi đau, những ớc mơ của những ngời bình th-ờng trong quần chúng nhân dân Vì
vậy, ngoài những hình tợng trong sáng, những hi vọng đẹp
đẽ, còn cả những hình tợng bi thảm,
đen tối Bằng con đ-ờng ấy, Schubert đã
biểu hiện quan điểm nhân văn, dân chủ;
điển hình cho các tầng lớp xã hội tiến
bộ, những cảm xúc
đối lập chống chế độ phản động đơng thời
áo
Nghệ thuật của Schubert không những liên quan chặt chẽ đến nền thơ ca
Đức; mà còn có mối quan hệ với nền dân
ca, dân vũ của áo
-Đức; nhất là nền dân
ca, dân vũ thành thị của Vienne; làm cho nghệ thuật của Schubert có tính chất giản dị, dễ hiểu
Schubert đã để lại cho đời một di sản
sáng tạo đủ các thể loại: 9 bản giao hởng, khúc mở màn “Chú tể
của các thần”; 2
concerto cho piano với dàn nhạc; Concerto nhỏ cho piano và dàn nhạc;
nhạc cho kịch của Schiller, của Wolf ;
600 ca khúc, trong đó
có hai tập liên ca khúc
“Cô chủ cối xay xinh
đẹp” và “Con đờng mùa đông”; khoảng
100 tác phẩm thanh nhạc ở các thể loại lớn
nh messa, cantate, hợp xớng, và những vở nhạc kịch; tác phẩm thính phòng nh sonate piano,
tứ tấu, ngũ tấu v.v
1 Cuộc đời và sự nghiệp
Schubert sinh ngày 31 -1 - 1797 tại Lichtental ngoại ô thành Vienne
Sự tiếp xúc với âm nhạc
đầu tiên là trong sinh hoạt gia đình, một truyền thống của các gia đình trí thức thành Vienne lúc bấy giờ
Schubert đã học Violon, piano với cha
và ngời anh cả, thờng tham gia những buổi hoà nhạc gia đình Sau này, nhà chỉ huy hợp x-ớng M Holtzer đã tiếp tục dạy Violon, piano, hoà âm cũng nh các kiến thức khác về âm nhạc cho Schubert
Schubert có nhiều khả
năng khác nhau về âm nhạc: hát hay, biết chơi một vài nhạc cụ khá
thành thạo và có khả
năng, sáng tác Vì vậy, năm 1808 gia đình đã
đa Schubert đến học tại
Stadtkomvikt(1) ở Vienne Năm năm học tại đây Schubert không những đợc đào tạo tiếp tục về âm nhạc, về văn hoá mà còn đợc tiếp xúc với đời sống âm nhạc phong phú của thành Vienne bấy giờ
Ông rất trân trọng và học tập nghiên cứu những thành tựu âm nhạc của Haydn, Gluck, Mozart và Beethoven thì đang sáng tạo say sa những tác phẩm âm nhạc kịch tính, anh hùng của mình Những năm tháng ở trờng, Schubert
là thành viên của dàn nhạc, của dàn đồng ca,
đôi khi còn làm nhiệm
vụ của ngời chỉ huy dàn nhạc Những công việc ấy đã giúp Schubert làm quen và học hỏi qua tác phẩm của các nhạc sĩ lớn Mozart, Haydn, Beethoven và hỗ trợ cho Schubert trong lĩnh vực sáng tạo Nhạc sĩ Tiệp V Rougica - thày của Schubert về các môn lý thuyết và sáng tác,
Sụpanh
mình Những quan
điểm dân tộc, dân chủ của Rougica đã tạo ra những ảnh h-ởng mạnh mẽ tới Schubert, tăng thêm niềm yêu thích của Schubert đến sáng tác dân gian Nhạc sĩ Y
A Salieri, lúc đó là
nhà chỉ huy nhạc kịch cung đình, là thày dạy cho Schubert về sáng tác nhạc kịch, cũng nh cho tác phẩm thanh nhạc nói chung, lại muốn Schubert quan tâm hoàn toàn vào lĩnh vực nhạc kịch và không trân trọng khuynh hớng sáng tác
ca khúc của Schubert, cũng nh việc sử dụng chất liệu âm nhạc phong tục - dân gian trong sáng tác của học trò mình Năm 1813, khi tốt nghiệp Schubert đã là tác giả của nhiều tác phẩm nh Fantaisie cho piano, 4 ouverture, tứ tấu, nhạc viết cho kịch và những ca khúc
Những năm từ 1813
-1822, là những ngày
tháng mà Schubert phải trải qua trong cuộc đấu tranh nội tâm nặng nề cho sự nghiệp tơng lai của mình, giữa mong muốn của gia đình và bản thân Cuộc đời dạy học trong 5 năm của Schubert là những chuỗi ngày nặng nề, buồn tẻ chỉ
để vừa lòng ý muốn của ngời cha Đến năm 1818, Schubert
đã từ bỏ vĩnh viễn nghề dạy học để đợc
tự do sáng tạo Đó là thời kỳ nở rộ trong cuộc đời sáng tác,
nh-ng cũnh-ng phải chịu
đựng không chỉ thiếu thốn về vật chất; mà còn cả sự khinh miệt của giới thợng lu, quý tộc Vienne lúc ấy Cho đến năm 1822, Schubert đã viết 7 bản giao hởng, những sonate cho piano, rất nhiều tứ tấu, ngũ tấu Cùng với những bản valse nhỏ và những
điệu nhẩy Đức; Schubert đã viết messa, bản thanh x-ớng kịch cha hoàn thành; những khúc ouverture và những
vở nhạc kịch đầu tiên, tuy cha có vở nào nhạc sĩ đợc xem trình diễn trên sân khấu Song, tài năng thơ mộng, trữ tình của
Những tỏc phẩm của Sụpanh cú nhiều loại, cú loại,
cú loại cho dàn
Trang 3biểu hiện đầy đủ
nhất trong lĩnh vực
ca khúc và ca khúc
đã giữ vai trò dẫn
dắt, chi phối các thể
loại âm nhạc khác
ở lĩnh vực ca khúc
không chỉ nhiều về
số lợng, thu hút sức
lực sáng tạo của
nhạc sĩ mà còn để
lại những giá trị
nghệ thuật cao Chỉ
riêng trong năm
1815 Schubert đã
viết 100 bài, trong
những thời gian
rảnh rỗi ngoài công
việc dạy học là
chính Nhiều bài là
những hình tợng âm
nhạc hoàn thiện,
độc đáo nh Nàng
Magritta bên xa
quay sợi, Kẻ lu lạc,
ballade Chúa rừng,
Thần chết và cô
gái
Thời kỳ này
Schubert đã đạt tới
đỉnh cao của nghệ
thuật, nhng bản
thân nhạc sĩ lại tràn
đầy những tình cảm
buồn thảm Việc từ
bỏ việc dạy học, cắt
đứt quan hệ với gia
đình, và sự miệt thị
của giới thợng lu,
quý tộc; mất đi tính
chất thơ mộng, hồn
nhiên trong âm
nhạc của ông:
Schubert chỉ tìm
đ-ợc chỗ dựa vào
nhóm bạn bè,
những ngời bạn
cùng chí hớng
Chính họ đã cổ vũ,
và làm hết sức có
thể, giúp Schubert
xuất bản đợc vài tác
phẩm: 600 ca khúc,
chỉ xuất bản đợc
187 bài; 1 trong 22
tứ tấu đợc in;
sonate đợc phát
hành có 3 bản và
không một bản giao
hởng nào đợc ấn
hành
Tất cả những nỗi
bất hạnh ấy không
thể dập tắt ngọn lửa
khát vọng sáng tạo
trong ông và đặc
biệt là tình bạn, đã
giúp ông vợt lên tất
cả Sự bù đắp ấy, đã
làm cho nhạc của
Schubert vẫn lan
truyền rộng rãi
trong các tầng lớp
thanh niên, trí thức,
không chỉ ở thành
Vienne, mà còn ở
nhiều thành phố
khác của áo - Đức
và cũng chính từ
tình cảm chân
thành của bạn bè, là
ngọn nguồn cho
mọi tình cảm sáng
tạo và nâng cánh
cho tác phẩm của
Schubert bay bổng
1828, là những năm
trong sáng tác biểu hiện những suy t rất sâu sắc của Schubert
Sau khi từ bỏ dạy học, một thời gian Schubert phải làm việc cho bá tớc ngời Hung Esterhazy Đó
là những ngày tháng thật nặng nề đối với
ông, vì đã mất đi sự
tự do trong sáng tạo
Cuối đời, ông cũng
xa hẳn và từ bỏ việc làm với thế giới th-ợng lu, thà sống đạm bạc nhng đổi lại, là
sự tự do Hai khía cạnh khác nhau trong tâm hồn ngời nghệ sĩ
đều để lại những dấu
ấn đậm nét trong các sáng tác của thời kỳ này: một mặt là những khát vọng sinh
động, thơ mộng, sáng sủa; mặt khác lại là những tâm trạng chán ngán, tuyệt vọng, những tình cảm đen tối, bi thảm, cô đơn
Trong lĩnh vực trữ
tình đã xen lẫn những môtíp có tính kịch
Xuất hiện những chủ
đề mới với những thể loại lớn, đồ sộ nh bản
giao hởng số 9 C dur, messa As dur và Esdur; cantate Bài“
ca chiến thắng của Miriam” Nghệ thuật
của Schubert gần đến tính kịch của âm nhạc Beethoven
Nhạc sĩ thiên tài Schubert đã để lại cho chúng ta một kho tàng âm nhạc phong phú nhng hầu hết tác phẩm của ông đều cha đợc trình diễn
Buổi hoà nhạc độc nhất biểu diễn tác phẩm của Schubert
đ-ợc tổ chức ở thủ
đô Vienne cách mấy tháng trớc khi ông mất, cũng là buổi đầu tiên và cũng là buổi cuối cùng trong đời nhạc sĩ Bản giao h-ởng số 9 C dur, Schubert viết năm
1828, mãi sau này Schumann tìm lại đợc tổng phổ và công diễn lần đầu năm 1838; còn giao hởng
số 8 “Bỏ dở” mãi năm 1865 mới trình diễn lần thứ nhất
Schubert mất ngày 19
- 11 - 1828 tại Vienne Trên ngôi
mộ của nhạc sĩ đã
khắc câu thơ của nhà thơ lớn ngời áo:
“Thần chết đã đặt tại
đây một kho tàng quý báu, nhng còn quý hơn là những hy vọng
đẹp đẽ”.
(Frộdộric Chopin;
1800 - 1849), nhà
soạn nhạc, nghệ sĩ pianụ vĩ đại Ba Lan, người sỏng lập õm nhạc kinh điển Ba Lan Cha của Sụpanh là người gốc Phỏp, mẹ người Ba Lan Thời niờn thiếu và thanh niờn, Sụpanh sống tại Vacsava Thời kỡ nhõn dõn Ba Lan chống lại ỏch chuyờn chế của Nga Sa Hoàng (1830 - 31), Sụpanh sống ở nước ngoài Từ
1831, sống ở Pari
Là đại diện lớn nhất của nền văn hoỏ Ba Lan, Sụpanh cú một ảnh hưởng lớn lao đối với sự phỏt triển nghệ thuật õm nhạc toàn thế giới Âm nhạc Sụpanh diễn đạt một cỏch nồng nhiệt và đầy kịch tớnh những lớ tưởng đấu tranh giải phúng của nhõn dõn Ba Lan, nỗi đau thương bi thảm của sự ỏp bức, khớ thế anh hựng giành
tự do, đó thể hiện phong phỳ thế giới cảm xỳc của con người Sụpanh hầu như đặc biệt chỉ viết cho piano, từ những thể loại nhỏ đến những cấu trỳc lớn, đó biến cải nhiều thể loại mới [nụctuyờc
(nocturnes), xkeczụ (scherzos), ờtuyt (ộtudes), prờluyt (prelude), vv.] sỏng tạo thể loại mới [balat (ballade)], nõng
(mazurka), pụlụne (polonaise)], đó mở rộng đỏng kể cỏc khả năng biểu hiện
õm nhạc (hoà thanh, õm hỡnh, vv.) Giai điệu của Sụpanh với những
õm hưởng “ trũ chuyện”, đắm đuối chất ca hỏt du dương với những tỏc phẩm đượm màu sắc lóng mạn bởi sự tỏo bạo về bỳt phỏp, chất cổ điển bởi sự thanh khiết và khỳc triết
Sụpanh là sự tiếp nối giữa Cupơranh
F (F Couperin) và
Debussy), với sự giàu cú về hoà thanh, mơ hồ về điệu tớnh, sự tinh điệu của những chuỗi bỏn õm; là một nhà soạn nhạc tiền phong, vượt trước nửa thế kỉ so với những nhạc sĩ
Sụpanh cũn là nhà soạn nhạc lớn đầu tiờn đưa vào tỏc phẩm những tớnh chất đặc biệt của
õm nhạc dõn tộc
Chất Ba Lan cú ở phần lớn tỏc phẩm của ụng, khụng chỉ riờng ở cỏc
pụlụne Nghệ thuật biểu diễn pianụ của Sụpanh, một trong những nghệ sĩ pianụ kiệt xuất nhất thế giới, là sự thống nhất của tớnh chõn thành và vẻ biểu diễn, kĩ thuật tuyệt xảo trỏng lệ
và sự sõu sắc của
xỳc cảm
Tỏc phẩm: ngoài
một số tỏc phẩm thớnh phũng (trong
đú cú xụnat cho viụlụngxen và pianụ), 17 bản
“Tiếng hỏt Ba Lan”, tất cả đều là tỏc phẩm pianụ, chủ yếu là: 14 pụlụne,
51 mazuaka, 26 prờluyt, 27 ờtuyt, 20 nụctuyờc, 19 vanxơ (valse), 4 xkeczụ, 4 balat, 4 anhprụngtu (impromptus), 4 xụnat, 2 cụngxectụ (concerto), bacarụlơ, becxơzơ, fantazi (fantaisie), vv
(1810-1849)
Phơrờđờric Sụpanh (Frộdộric Chopin) -nhạc sĩ pianụ, nhà soạn nhạc nổi tiếng
Ba Lan Cha ụng là người Phỏp, tờn là Nicụla Sụpanh, quờ ở Lụren (Phỏp) làm gia
sư ở gia đỡnh nữ bỏ tước Xcabờc Mẹ ụng là người họ hàng
và là thị nữ của nữ
bỏ tước trờn Sụpanh học đàn pianụ từ nhỏ
và tỏ ra cú năng khiếu õm nhạc Từ 1826-1829, ụng học
ở Học viện õm nhạc, đạt kết quả tốt và bước đầu sỏng tỏc
õm nhạc Khi cuộc cỏch mạng của nhõn dõn Ba Lan do tầng lớp quý tộc yờu nước lónh đạo chống ỏch thống trị Nga hoàng (1830-1831), bị đàn
ỏp, Sụpanh rời quờ hương Ba Lan sang sống bờn Phỏp, và hũa nhập vào xó hội thượng lưu Pari ễng dạy nhạc cho những tiểu thư quý tộc
Năm 1832-1835, ụng thu nhập và cho xuất bản những bản nhạc được soạn thảo khi cũn ở Vacsava (Ba Lan), và sỏng tỏc nhiều tỏc phẩm nổi tiếng khỏc Năm
1836 ụng bị ốm, cú triệu chứng mắc bệnh lao phổi Năm
1837, ụng gặp nữ văn sĩ Gioocgiơ Xăng Hai người rời
xó hội Pari huyờn nỏo, tỡm đến những nơi yờn tỉnh để bồi dưỡng sức khỏe
Thời gian này, hoạt động sỏng tạo nghệ thuật của ụng phỏt triển đến đỉnh cao
Năm 1848, sau chuyến du lịch sang Luõn Đụn (Anh) và Xcốtlen, ụng trở về Pari và mất ở đú ngày 17-10-1849
nhạc, cho nhạc thớnh phũng, nhưng chủ yếu là cho đàn pianụ Những bản nhạc của ụng cú tớnh chất lóng mạn dịu dàng, buồn man mỏc, ụng đó kết hợp truyền thống cổ điển với dõn ca Ba Lan Một
số bản nhạc của ụng đó núi lờn sự phẫn nộ căm uất cũng như sự thương nhớ tổ quốc
Ba Lan bị nụ dịch của ụng ễng là người cỏch tõn phương phỏp biểu diễn pianụ trong lónh vực hũa õm và phối khớ