B8 MỘT SỐ CÔNG TRÌNH MT THỜI LÝ

Đây là ngôi chùa được coi là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của kinh thành Thăng Long và độc đáo nhất Việt Nam... Chùa chỉ có một gian nằm trên một cột đá ở giữa hồ Linh

Bµi 12: Th êng thøc mÜ thuËt

MéT Sè C¤NG TR×NH TI£U BIÓU

CñA mÜ thuËt thêi lý

A B

1 Kiến trúc cung đình

2 Điêu khắc

3 Kiến trúc Phật giáo

a Chùa Một Cột, chùa Phật Tích

b Tháp Báo Thiên, Ch ơng Sơn

c Hoàng thành

d Kinh thành

e T ợng s tử, voi, ngựa

f Hoa văn hình móc câu

g Men ngọc, men trắng ngà…

h T ợng A-di-đà

i Con rồng

j Văn Miếu-Quốc Tử Giám

Hãy chọn các nội dung ở cột B cho phù hợp với cột A

I kiÕn tróc

Chïa Mét Cét – Diªn Hùu Tù (Hµ Néi)

Quan s¸t h×nh ¶nh chïa Mét Cét vµ

cho nhËn xÐt vÒ c«ng tr×nh kiÕn tróc

nµy

Chùa Một Cột (gọi theo

Hán-Việt là Nhất Trụ tháp 一

柱塔 ), còn có tên gèc là

ngôi chùa nằm giữa lòng thủ

đô Hà Nội Đây là ngôi chùa

được coi là một trong những

công trình kiến trúc tiêu biểu

của kinh thành Thăng Long

và độc đáo nhất Việt Nam

Chïa Mét Cét – Diªn Hùu Tù (Hµ Néi)

Chùa được xây dựng vào mùa đông

tháng mười âm lịch năm 1049.

Chùa chỉ có một gian nằm trên một cột

đá ở giữa hồ Linh Chiểu nhỏ có trồng

hoa sen Truyền thuyết kể lại rằng chùa

được xây dựng theo giấc mơ của vua Lý

Thái Tông (1028-1054) và gợi ý thiết kế

của nhà sư Thiền Tuệ Vào năm 1049,

nhà vua đã mơ thấy được Phật bà Quan

Âm ngồi trên tòa sen dắt vua lên toà Khi

tỉnh dậy, nhà vua kể chuyện đó lại với bề

tôi và được sư Thiền Tuệ khuyên dựng

chùa, dựng cột đá như trong chiêm bao,

làm toà sen của Phật bà Quan Âm đặt

trên cột như đã thấy trong mộng và cho

các nhà sư đi vòng xung quanh tụng kinh cầu kéo dài sự phù hộ, vì thế chùa mang

Đến năm 1105, vua Lý Nhân Tông

cho sửa ngôi chùa và cho dựng trước

sân hai tháp lợp sứ trắng.

Năm 1108, Nguyên phi Ỷ Lan sai

đúc một cái chuông rất to, nặng một

vạn hai nghìn cân, đặt tên là "Giác thế

chung" (Quả chuông thức tỉnh người

đời).

Đến thời nhà Trần, chùa đã không phải là ngôi chùa đời nhà Lý

nữa vì sách cũ đã ghi: Năm 1249, " mùa xuân, tháng giêng, sửa

lại chùa Diên Hựu, xuống chiếu vẫn làm ở nền cũ ".

Chùa Một Cột được trùng tu vào khoảng những năm 1840-1850

và vào năm 1922 Đài Liên Hoa chúng ta thấy hiện nay được làm

lại năm 1955 (do n¨m 1954 giÆc Ph¸p ph¸ chïa)

Theo tài liệu lịch sử, lối kiến trúc

một cột có từ trước đời nhà Lý Ở

Hoa Lư, Ninh Bình trong ngôi

chùa con gái vua Đinh Tiên

Hoàng, có một cây cột đá cao, sáu

cạnh, khắc bài kinh Lăng Nghiêm,

đề niên hiệu thời Lê Hoàn (981–

1005) Phía trên cột là tòa sen

chạm Năm Long Thụy Thái Bình

thứ năm đời Lý Thánh Tông (1058)

có xây điện Linh Quang ở Thăng

Long, phía trước điện dựng lầu

chuông, một cột sáu cạnh hình

bông sen

Như vậy, trước khi xây chùa Một Cột, lối kiến trúc đó đã là một thực tế nghệ thuật cổ truyền Ngôi chùa có kết cấu bằng gỗ, trong chùa đặt tượng Phật bà Quan Âm để thờ Năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho mở rộng kiến trúc khu chùa có thêm hồ Linh Chiểu Về sau, quy mô chùa Một Cột chỉ còn lại ngôi chùa nhỏ trên cột đá như hình ảnh hiện nay

Chùa Một Cột hiện

nay bao gồm đài Liên

Hoa hình vuông, chiều

dài mỗi cạnh 3 m, mái

cong, cét cã đường

kính 1,25 m Tầng trên

của cột là hệ thống

những đòn gỗ làm giá

đỡ cho ngôi đài ở trên.

Đài Liên Hoa có mái ngói, bốn góc uốn cong, trên có lưỡng long chầu nguyệt Ngôi chùa dựng trên cột

vươn lên khỏi mặt nước là c«ng tr×nh kiến trúc độc

đáo, gợi hình tượng một bông sen vươn thẳng lên

khu ao hình vuông được bao bọc bởi hàng lan can làm bằng những viên gạch sành tráng men xanh

Quan sát tượng A-di-đà và cho nhận xét

II Điêu khắc và gốm

* T ợng A-di-đà (chùa Phật Tích – Bắc Ninh)

Pho t ợng đ ợc tạc từ khối đá nguyên xanh

xám, là tác phẩm điêu khắc xuất sắc của

nghệ nhân thời Lý nói riêng và của nền nghệ thuật dân tộc nói chung Pho t ợng đ ợc chia

làm hai phần rõ rệt:

Phật A-di-đà ngồi xếp bằng , hai bàn tay ngửa,

đạt chồng lên nhau để tr ớc bụng , tì nhẹ lên đùi dáng ngồi thoải mái không gò bó Các nếp của

áo choàng bó sát ng ời đ ợc buông từ vai

xuống tạo nên những đ ờng cong mềm mại , chau chuốt Thõn ngồi hơi d ớn về phía tr ớc, uyển chuyển nh ng lại vững vàng

1 Điêu khắc

T ợng A-di-đà (chùa Phật Tích – Bắc Ninh)

Phật Khuôn mặt t ợng phúc hậu, dịu hiền mang

đậm vẻ đẹp lý t ởng của ng ời phụ nữ Việt Nam:

mắt lá dăm, lông mày lá liễu , mũi dọc dừa

thanh tú , cổ kiêu ba ngấn và nụ c ời kín đáo

Phật A-di-đà ngự trên bệ đá toà sen đ ợc trang trí

bằng các hoa văn tinh xảo và hoàn mĩ Bệ đá

gồm hai tầng:

Tầng trên là toà sen hình tròn, nh một đoá sen

nở rộ với hai tầng cánh, các cánh sen đ ợc chạm

đôi rụng theo lối đ c nông, mỏng.̀ng theo lối đục nông, mỏng ục nông, mỏng

Tầng d ới là đế t ợng hình bát giác, xung quanh đ

ợc chạm trổ nhiều hoạ tiết trang trí hình hoa dây

và sóng n ớc

* Con rång thêi Lý

Em cã nhËn xÐt

g× vÒ rång thêi

Lý?

Thân dµi uốn khóc hình chữ S, có 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, biểu trưng cho sự thay đổi thời tiết

năm tháng, sự trù phú và phồn vinh của nền văn hóa

sự biến hóa và khả năng thay đổi, dịch chuyển thiên

nhiên của con rồng cai quản thời tiết, mùa màng Trên lưng có vây nhỏ liền mạch và đều đặn

Đầu rồng là phần rất đặc biệt, hoàn toàn khác rồng Trung Hoa Nó có bờm dài, râu cằm,

không sừng (như rồng Trung Hoa) Mắt lồi to, hàm mở rộng, đây là điểm hoàn toàn khác với các con rồng khác của các nước Đặc biệt là

cái mào ở mũi, sun sóng đều đặn (có người gọi là mào lửa) chứ không phải là cái mũi thú

như rồng Trung Hoa Lưỡi mảnh rất dài

Miệng rồng luôn ngậm viên châu, ở Nhật Bản, Hàn

Quốc và Trung Quốc rồng hay cầm ngọc bằng

chân trước Viên châu tượng trưng cho tính nhân văn, tri thức và lòng cao thượng Đầu rồng luôn hướng lên đớp lấy viên ngọc thể hiện tinh thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý, theo đuổi sự uyên bác và tinh thần cao thượng

Rồng

Trung

Quốc

Rồng Châu Âu Rồng thời

Lý

Gạch trang trí hình rồng thời Lý Hiện trường khai quật Khu di tích

Gạch lát nền hình hoa cúc thời Lý

(1010-1225)

Quan sát những đồ gốm

và cho nhận xét

Bát men ngọc có

hoạ tiết hoa sen,

Bảo tàng lịch sử –

Bỡnh gốm hoa nõu, trưng

bày tại bảo tàng Lịch sử –

Hà Nội.

Nghệ thuật gốm thời Lý đã phát triển mạnh và đạt đến đỉnh cao

Có các trung tâm lớn và nổi tếng về gốm nh Thăng Long, Bát Tràng, Thổ Hà, Thanh

Hoá

Chế tạo đ ợc các men gốm quý hiếm nh gốm men ngọc, men lục, men da l ơn, men trắng ngà, men hoa nâu, men hoa lam

Hình vẽ trang trí là hình t ợng bông sen, đài sen hay lá sen cách điệu đ ợc khắc nổi hoặc chìm

X ơng gốm mỏng, nhẹ, chịu đ ợc nhiệt độ lửa cao Dáng nhẹ nhõm, thanh thoát, trau

chuốt, mang vẻ đẹp trang trọng, quý phái

2 Gốm

Tuần sau các em chuẩn bị giấy, chì, màu, tìm hiểu nội dung bài 13:

Vẽ tranh đề tài bộ đội

Sưu tầm những hình ảnh về quân

đội nhân dân Việt Nam