Báo cáo tham gia hội thảoĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC Th.s.CNTT: Nguyễn Anh Hiểu Khoa Tự Nhiên rước hết ta điểm qua phương pháp giáo dục của một số nước tiên tiến trong khu vực châu Á, t
Trang 1Mục lục
1 Mở đầu
2 Nội dung
3 Kết luận
Trang 2Báo cáo tham gia hội thảo
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC
Th.s.CNTT: Nguyễn Anh Hiểu
Khoa Tự Nhiên
rước hết ta điểm qua phương pháp giáo dục của một số nước tiên tiến trong khu vực châu Á, từ Nhật Bản, Hàn Quốc đến nhiều nước mới phát triển ở Đông Nam Á, trong GD người ta chú trọng đến cách học (phương pháp) nhiều hơn là học cái gì (nội dung)
T
Đúng nghĩa mà nói theo phương pháp giáo dục của họ: Với giáo viên thì chức
năng chính yếu của họ là dạy cách học thay vì truyền đạt kiến thức một cách chủ quan Đối với học sinh thì nhiệm vụ quan trọng và chủ yếu là học cách học thay vì
chuyện hàng ngày miệt mài với nội dung đã được học (hay được chép) ở trường
Phương pháp giáo dục của họ đề cao hai vấn đề then chốt:
1 Phát huy tính tự học và tư duy độc lập,
2 Phát huy tính tư duy sáng tạo của người học
Hai mặt đó quan hệ mật thiết với nhau: sẽ không có sáng tạo nếu không có tự học tích cực không phải chỉ đơn giản là học thuộc những gì được học ở trường lớp; sẽ không thể tự học hiệu quả nếu không mài sắc trí sáng tạo Tự học để khám phá nhận thức và khai phá sáng tạo Sáng tạo để khẳng định sự tìm tòi siêu thoát trong tự học, tăng tính tư duy độc lập Các nhà GD Nhật Bản và Singapore đều cho rằng đó là những kỹ năng “kép” cần cho một người HS hiện đại, để rút ngắn khoảng cách thua kém và để trở thành người chủ thật sự của tương lai
Mục đích chính của bài viết này là: làm thế nào để học sinh, sinh viên bớt đi kiểu “học vẹt” và tăng tính tư duy độc lập, sáng tạo?
2
Trang 3Việc dạy và học ở hầu hết các bậc học ở nước ta hiện nay còn phải chịu tác động nặng nề bởi mục tiêu thi cử Học để thi lấy thành tích cao, để lấy bằng cấp, còn dạy để thi đua đạt được tỉ lệ thi cử đỗ đạt cao nhất Do đó việc giảng dạy ở đây chủ yếu là truyền thụ các kiến thức, luyện các kỹ năng làm bài kiểm tra và bài thi mà ít để
ý đến việc thông qua dạy kiến thức để dạy học sinh cách suy luận khoa học; rèn luyện
tư duy độc lập, sáng tạo cho học sinh; ít khuyến khích các tìm tòi, khám phá Nói chung việc giảng dạy hiện nay chủ yếu là dạy kiến thức mà ít (hoặc không để ý đến) dạy cho học sinh cách học, cách suy nghĩ, cách giải quyết các vấn đề một cách thông minh, độc lập và sáng tạo Còn học sinh học theo cách thụ động tiếp nhận kiến thức, thậm chí vẫn còn một số các phân môn giáo viên còn đọc cho học sinh chép những kiến thức được mình chắt lọc từ các giáo trình, sách giáo khoa Học sinh có thể học thuộc rồi chép lại những kiến thức đã được học thuộc đó vào bài thi của mình
Việc kiểm tra, thi cử là tất nhiên phải có để có được một hình thức đánh giá quá trình học tập Thế nhưng do cách kiểm tra, thi cử hiện nay ở nước ta quá lạc hậu (từ cách thức đến nội dung) nên dẫn tới việc dạy và học mang tính đối phó như đã nói
ở trên Bên cạnh vấn đề thi cử thì nội dung chương trình, phương pháp giáo dục mặc
dù sau nhiều lần cải tiến, được đem ra bàn luận mổ sẻ, nhưng xem ra vẫn quá nặng nề mang tính hình thức là chủ yếu, ôm đồm kiến thức tạo khó khăn cho việc dạy và học một cách khoa học Vậy chúng ta phải tìm ra một hướng đi nào đó hiệu quả nhất để có thể thay đổi những vấn đề hạn chế trên?
1 Tất cả các chương trình học trong tất cả các bậc học đều cần phải được tinh giản
mạnh mẽ Nên quan niệm sách giáo khoa hay bất cứ một nguồn cung cấp thông tin nào khác chỉ là những tài liệu hỗ trợ cho giáo viên, học sinh, phải xóa bỏ đi tính đồng phục trong cách dạy, cách học và tài liệu học tập; cần để cho giáo viên có khoảng không gian sáng tạo trong nghề nghiệp Do đó cần có nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau; nhờ thế giáo viên mới có điều kiện tham khảo, so sánh, chọn lọc để từ đó thiết lập nên bài giảng của riêng mình
Việc xây dựng chương trình một cách chặt chẽ là thật sự cần thiết rồi công bố rộng rãi cho mọi người biết để thực hiện và quan trọng thứ nhất là cơ quan quản lý giáo dục có được công cụ kiểm tra, đánh giá chuẩn xác phù hợp với chương trình đã công bố, hai là người học không phải như vật thí nghiệm để thử hết loại chương trình
Trang 4này đến chương trình khác, sách giáo khoa này đến sách giáo khoa khác mà vẫn nặng
nề ôm đồm về nội dung thậm chí càng sửa càng sai
2 Mạnh mẽ cải tiến phương pháp thi cử, kiểm tra là một việc làm thực sự cần thiết:
như tích cực chuẩn bị dùng hình thức thi trắc nghiệm khách quan một cách phổ biến, thực hiện thi vấn đáp kết hợp trắc nghiệm; đặc biệt quan trọng là thay đổi nội dung các câu hỏi: hiện nay các đề kiểm tra, thi cử với loại câu hỏi tự luận theo kiểu có thuộc hay không thuộc nội dung bài học; các mẫu câu hỏi ra đi ra lại không biết bao nhiêu lần chiếm một tỷ lệ quá lớn nên nhiều giáo viên đã áp dụng biện pháp ra đề thi nhiều khi chỉ là ra đề cho đủ và trùng lặp (bắt học sinh lặp đi, lặp lại một cách máy móc cho tới khi thuộc thì thôi) và việc học sinh học thuộc và chép lại đúng tất cả những kiến thức đã được chép ở lớp thì được cho rằng là một kết quả thi cử tốt và khả quan và do vậy phương pháp giáo dục lạc hậu và phản khoa học như thế lại là phương thức mang lại kết quả như mong muốn trong thi cử Muốn thay đổi phương thức giảng dạy theo hướng tích cực thì trước tiên và nhất thiết phải thay đổi nội dung và phương thức kiểm tra và thi cử theo hướng tích cực Thi thế nào thì giáo viên sẽ dạy và học sinh sẽ học theo cách tương ứng Đừng cứ kêu gọi phải thay đổi phương pháp giảng dạy trong khi vẫn duy trì nội dung và cách thi cử lạc hậu
3 Việc thay đổi cách đánh giá hoạt động dạy học và công tác của giáo viên cũng là
một việc làm cần thiết và cần có sự đầu tư về trí tuệ cũng như tính tích cực và công bằng : hiện nay chúng ta dựa quá nhiều vào kết quả điểm số thi cử của học sinh để đánh giá, xếp loại thi đua khen thưởng giáo viên Đây là cách đánh giá phiến diện, không chính xác và ít mang tính tích cực Việc làm này rất dễ dẫn đến việc giáo viên không làm theo tinh thần cống hiến cho sự nghiệp giáo dục mà còn tạo điều kiện để
họ tìm ra những phương pháp làm việc theo kiểu đối phó và làm chỉ để cho xong Điều này thật sự nguy hiểm và còn nguy hiểm hơn khi thầy dạy theo kiểu làm cho xong và học sinh học theo kiểu chống đối
Trên đây là một số các ý kiến đóng góp cho hội thảo đổi mới phương pháp giáo dục, với hi vong nó có thể phần nào giúp ích cho công cuộc đổi mới, cải cách giáo dục ở VN Sự quan tâm sâu sắc, sự đầu tư về trí tuệ và sự làm việc theo tinh thần công hiến cho sự nghiệp giáo dục của các nhà làm quản lý, cũng như các nhà giáo là thực sự cần thiết, để có được một nền giáo dục tiên tiến nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của VN là “tôn sư trọng đạo”./
4